Ακολουθήστε μας

Πολιτική

Η ελληνική παιδεία και ο πολιτισμός στο Βυζάντιο

Δημοσιεύτηκε στις

ἀρχιμ. Κύριλλου Κεφαλόπουλου

Στὴ βυζαντινὴ παιδεία ἡ Ἐκκλησία κατεῖχε σημαντικὸ ρόλο. Τὰ πρῶτα γράμματα τὰ μικρὰ παιδιὰ τὰ μάθαιναν σὲ σχολεῖα ποὺ διατηροῦσε ἡ Ἐκκλησία (ἀνάγνωση, γραφή, γραμματική, ψαλμούς, μουσική, ἱερὰ ἱστορία). Μετὰ τὴ βασικὴ αὐτὴ ἐκπαίδευση ἀκολουθοῦσε ἡ γενικὴ ἐγκύκλιος παιδεία, ὅπου τὰ μεγαλύτερα παιδιὰ διδάσκονταν γραμματική, ρητορική, ποιητική, ἱστορία, φιλοσοφία καὶ μαθηματικά. Ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους συγγραφεῖς διδάσκονταν Ὅμηρο, Ἡσίοδο, Πίνδαρο, κείμενα τοῦ Δημοσθένους, τοῦ Λυσίου, βασικὲς φιλοσοφικὲς ἀρχὲς τοῦ Πλάτωνος καὶ τοῦ Ἀριστοτέλους, παράλληλα μὲ κείμενα ἀπὸ τὴν Ἁγία Γραφὴ (Ψαλτήριο, Παροιμίαι Σολομῶντος κ.ἄ.) καὶ τοὺς Πατέρες. Ὅσοι ἐπιθυμοῦσαν ἀνώτερες σπουδὲς μποροῦσαν νὰ φοιτήσουν σὲ πανεπιστημιακὰ ἱδρύματα ποὺ διατηροῦσαν τὸ κράτος καὶ ἡ Ἐκκλησία. Οἱ αὐτοκράτορες μερίμνησαν ἰδιαιτέρως γιὰ τὶς ἀνώτερες σπουδές. Ἤδη ἀπὸ τὸν Μέγα Κωνσταντῖνο εἶχε ἱδρυθεῖ καὶ λειτουργοῦσε στὴν Κων/πολη ἀνώτερο ἐκπαιδευτήριο, τὸ ὁποῖο ἐπὶ Θεοδοσίου Β’ (425) ἀναδιοργανώθηκε καὶ ἔμελλε νὰ ἀποτελέσει κορυφαῖο ἐκπαιδευτικὸ ἵδρυμα πανεπιστημιακοῦ ἐπιπέδου, γνωστὸ ὡς Πανδιδακτήριον, μὲ συνεχῆ λειτουργία ὣς τὴν Ἅλωση τῆς Πόλεως. Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι πρὶν ἀπὸ τὴν ἵδρυση τοῦ Πανδιδακτηρίου ὑπῆρχαν σὲ ἄλλες πόλεις τῆς Αὐτοκρατορίας ἀνώτερες σχολὲς φημισμένες, ὅπως οἱ σχολὲς Φιλοσοφίας καὶ Ρητορικῆς στὴν Ἀθῆνα, τὸ «Μουσεῖον» τῆς Ἀλεξάνδρειας, ἡ Νομικὴ Σχολὴ τῆς Βηρυττοῦ, ἡ Ἀντιόχεια, ὅπου δίδασκε ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς ρητορικῆς Λιβάνιος. 
Διδασκόταν στὸ Πανδιδακτήριον ἑλληνικὴ καὶ λατινικὴ ρητορική, γραμματικὴ καὶ φιλολογία, ἡ νομικὴ ἐπιστήμη καὶ ἡ φιλοσοφία (στὰ πλαίσια τῆς ὁποίας ἐντασσόταν καὶ ἡ ἰατρική, οἱ ἰατροφιλόσοφοι). Ἡ νομοθεσία προέβλεπε κτηριακὴ ὑποδομή, κρατικὴ μισθοδοσία τῶν καθηγητῶν, τίτλους καὶ προνόμια κοινωνικά. Ἡ ἐπιλογὴ τῶν καθηγητῶν γινόταν μὲ αὐστηρὰ κριτήρια ἐπιστημονικῆς γνώσης καὶ ἤθους. Μεγάλες μορφὲς σπούδασαν καὶ ἐδίδαξαν ὡς καθηγητὲς τοῦ Πανδιδακτηρίου, ὅπως ὁ Μέγας Φώτιος, ὁ Λέων ὁ Φιλόσοφος καὶ Μαθηματικὸς (9ος αἰ), ὁ Μιχαὴλ Ψελλός, ὁ μετέπειτα Πατριάρχης Ἰω. Ξιφιλίνος (11ος αἰ), ὁ Εὐστάθιος, μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (12ος αἰ), οἱ Γεώργιος ὁ Ἀκροπολίτης καὶ Θεόδωρος Μετοχίτης, ἀμφότεροι Μεγάγοι Λογοθέτες τοῦ κράτους, ὁ Γεώργιος Σχολάριος, γιὰ νὰ ἀναφέρουμε μερικὰ ἀπὸ τὰ πιὸ γνωστὰ ὀνόματα.
Ἡ μέριμνα τῶν αὐτοκρατόρων γιὰ τὴ διαρκῆ ἀναβάθμιση τοῦ Πανδιδακτηρίου, ποὺ μὲ τὴν ἀδιάκοπη λειτουργία του ἀπὸ τὸν 4ο ὣς τὸν 15ο αἰ. ἐλάμπρυνε τὴν πνευματικὴ ζωὴ τοῦ Βυζαντίου, ὑπῆρξε συνεχής. Προστίθενται καὶ νέες ἕδρες. Τὸν 9ο αἰ. τὸ Πανδιδακτήριο μεταφέρεται στὸ ἀνάκτορο τῆς Μαγναύρας καὶ ὑπὸ τὴν ἐποπτεία τοῦ Λέοντος τοῦ Μαθηματικοῦ δίδεται νέα ὤθηση στὴ διδασκαλία τῶν μαθηματικῶν, τῆς γεωμετρίας, τῆς ἀστρονομίας. Τὸν 11ο αἰ. ἱδρύεται ἰδιαίτερη Νομικὴ Σχολὴ στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Μαγναύρας. Παράλληλα, μὲ τὴν παρότρυνση καὶ τὴν ἐνίσχυση τῶν αὐτοκρατόρων ἱδρύονται δημόσιες βιβλιοθῆκες στὶς μεγάλες πόλεις τῆς αὐτοκρατορίας. Τὸ ἐπίπεδο τῆς μόρφωσης στὸ Βυζάντιο παρέμεινε πάντοτε ὑψηλό. Ἡ φήμη τοῦ Πανδιδακτηρίου ὡς ἀνωτέρου μορφωτικοῦ ἱδρύματος ξεπερνοῦσε τὰ ὅρια τῆς αὐτοκρατορίας. Στὴν ὕστερη περίοδο τοῦ Βυζαντίου πολλοὶ Δυτικοευρωπαίοι, κυρίως Ἰταλοί, ἔρχονται στὴν Κων/πολη γιὰ νὰ συμπληρώσουν τὶς σπουδές τους, ἐνῷ πολλοὶ λόγιοι τοῦ Βυζαντίου, καθηγητὲς καὶ δάσκαλοι πανεπιστημιακοί, καταφεύγουν στὴν Δύση καὶ διδάσκουν στὶς ἀκαδημῖες τῆς Ρώμης, τῆς Φλωρεντίας, τῆς Πάδοβας, τοῦ Παρισίου. Ἔτσι, λίγο πρὶν ἀπὸ τὴν Ἅλωση, τὸ Πανδιδακτήριο καθίσταται γέφυρα γνώσεως καὶ ἀνθρωπιστικῆς παιδείας μεταξὺ Δύσεως καὶ Ἀνατολῆς.
Αὐτὴ ἡ γόνιμη σύζευξη ἑλληνισμοῦ καὶ χριστιανισμοῦ ὑπῆρξε μία εὐτυχὴς συνάντηση γιὰ τὸν πολιτισμὸ ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴ διαμόρφωση μίας νέας ἑλληνικότητας τῶν Μέσων Χρόνων. Οἱ Μεγάλοι Καππαδόκες Πατέρες τοῦ 4ου αἰ. εἶχαν φοιτήσει στὶς περίφημες ἐθνικὲς σχολὲς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὰ ἔργα τους εἶναι γεμάτα ἀπὸ παραπομπὲς σὲ κλασσικοὺς συγγραφεῖς. Μάλιστα, ὁ Μέγας Βασίλειος ἔγραψε εἰδικὴ πραγματεία γιὰ τὴν ὠφέλεια τὴν προερχόμενη ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ γραμματεία («Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο γραμμάτων», P.G. 31, 564-589).
Ἡ ἐκτίμηση τῆς παιδείας καὶ ἡ ἐνασχόληση μὲ αὐτὴν ἦταν φυσικὸ νὰ ὁδηγήσει σὲ μία τεράστια παραγωγὴ ἔργων θεολογικῶν, φιλοσοφικῶν, λογοτεχνικῶν, μὲ πηγὴ ἐμπνεύσεως τὴ χριστιανικὴ διδασκαλία καὶ πρότυπο φιλολογικὸ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ γραμματεία. Μπροστὰ στὴν ἀνάγκη τῆς Ἐκκλησίας νὰ ὑπερασπισθεῖ τὴν ὀρθὴ πίστη ἀπὸ τὶς αἱρετικὲς κακοδοξίες καὶ τὶς κατηγορίες τῶν ἐθνικῶν, ἀναπτύχθηκε μία ἐκκλησιαστικὴ γραμματεία ποὺ κάλυπτε πολλοὺς τομεῖς: ἀπολογητική, ἀντιρρητική, ἀντιαιρετική, δογματική, ἑρμηνευτικὴ τῶν Ἁγίων Γραφῶν, ὁμιλητική, κηρυγματική, ρητορική, ὑμνολογία, ποιητική, ἁγιολογική, συναξαριακή, λόγοι ἐπίσημοι, ἐγκωμιαστικοί, πανηγυρικοί, ποιμαντικὲς ἐπιστολὲς κ.ἄ.
Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας εἶχαν εὐρεῖα μόρφωση, θεολογικὴ καὶ φιλοσοφική, εὐρύτερα ἀνθρωπιστική, καὶ αὐτὸ φαίνεται τόσο ἀπὸ τὶς σπουδές τους ὅσο καὶ ἀπὸ τὰ γραφόμενά τους. Εἶναι γνωστὸν π.χ. ὅτι ὁ Μέγας Βασίλειος καὶ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος εἶχαν φοιτήσει στὴν Ἀθῆνα, καὶ εἶχαν διδάσκαλο τὸν φημισμένο ρήτορα καὶ φιλόσοφο Λιβάνιο, καὶ παράλληλα εἶχαν γνώσεις ἰατρικῆς, ἀστρονομίας, γεωμετρίας. Στὰ κείμενά τους ὑπάρχει πλῆθος παραπομπῶν σὲ ἀρχαίους συγγραφεῖς, ἡ δομή τους θυμίζει ρητορικὰ σχήματα τῶν ρητόρων τῆς ἀρχαιότητας (ὄχι τυχαίως ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἀπεκλήθη ὡς «ὁ χριστιανὸς Δημοσθένης»). Ὁ Μέγας Βασίλειος «Εἰς τὴν Ἑξαήμερον» περιέχει πολλὰ στοιχεῖα ποὺ φανερώνουν βαθειὰ ἐπιστημονικὴ γνώση τῆς κοσμολογίας καὶ τῆς ἀστρονομίας. Ὁ Συνέσιος, ἐπίσκοπος Πτολεμαΐδος τῆς Κυρήνης, βαθὺς γνώστης τῆς πλατωνικῆς φιλοσοφίας, τῆς ἀριθμητικῆς καὶ τῆς γεωμετρίας, διατηροῦσε ἐπαφὴ καὶ ἀντήλλασσε ἀπόψεις μὲ τὴν ἐθνικὴ Ὑπατία, τὴ μεγάλη μαθηματικὸ τῆς Ἀλεξάνδρειας.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνὸς ἔγραψε χιλιάδες στίχους σὲ ἄπταιστη ὁμηρικὴ γλῶσσα καὶ σὲ ὁμηρικὸ δακτυλικὸ ἑξάμετρο, ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης στὰ ἔργα του φανερώνεται βαθὺς γνώστης τῆς φιλοσοφικῆς καὶ ἀνθρωπολογικῆς ὑποστάσεως τῶν ἀνθρώπων. Ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας στὰ δογματικὰ καὶ ἑρμηνευτικά του ὑπομνήματα χρησιμοποιεῖ πλῆθος παραπομπῶν σὲ Ἕλληνες συγγραφεῖς. Μορφωμένοι καὶ λόγιοι ἱεράρχες μερίμνησαν ἰδιαιτέρως γιὰ τὴ διάσωση καὶ τὴ διάδοση τῆς ἑλληνικῆς παιδείας. Μποροῦμε νὰ ἀναφέρουμε τὸν πατριάρχη Μέγα Φώτιο, τὸν πανεπιστήμονα αὐτόν, τὸν βυζαντινὸν Ἀριστοτέλη, ὅπως τὸν ἀποκαλεῖ ὁ Krumbacher, ὁ ὀποῖος μὲ τὴ «Μυριόβιβλό» του διασώζει ἀποσπάσματα ἀπωλεσθέντων ἔργων κλασσικῶν συγγραφέων, ποὺ τὰ παρουσιάζει καὶ τὰ ἀξιολογεῖ φιλολογικά, καὶ μᾶς πληροφορεῖ γιὰ τὸν κάθε συγγραφέα.
Τὸ ἔργο τοῦ Φωτίου συνέχισε ὁ μαθητής του Ἀρέθας, ἐπίσκοπος Καισαρείας (9ος αἰ), ὁ ὁποῖος ὀργάνωσε εἰδικὸ ἐπιτελεῖο καὶ μὲ συνεργάτες του ἐπιδόθηκε στὴ συλλογὴ ἑλληνικῶν χειρογράφων, τὴν ἀντιγραφή τους καὶ παράλληλα τὸν ὑπομνηματισμὸ καὶ τὴν φιλολογικὴ κριτικὴ τῶν κειμένων. Κώδικες μὲ σχόλια τοῦ Ἀρέθα ἀναφερόμενα στὸ σύνολο σχεδὸν τῆς ἑλληνικῆς γραμματείας καὶ οἱ σημειώσεις του στὰ χειρόγραφα ἀποδεικνύουν τὴν εὐρεῖα κλασσικὴ παιδεία καὶ τὸ γνήσιο φιλολογικὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες συγγραφεῖς. Τὴν ἴδια ἐποχὴ (9ος αἰ) στὴν Μονὴ Στουδίου ὁ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης ὀργανώνει εἰδικὸ ἐργαστήριο περισυλλογῆς καὶ ἀντιγραφῆς ἀρχαίων χειρογράφων (βιβλιοθήκη, scriptorium) καὶ τὸ ἴδιο συμβαίνει σὲ πολλὲς μονὲς (Πάτμου, Ἁγίου Ὄρους, Μετεώρων, Ἁγίας Αἰκατερίνης Σινᾶ, μονὲς ποὺ σήμερα κατέχουν τὶς μεγαλύτερες διασωθεῖσες συλλογὲς ἑλληνικῶν χειρογράφων).
Τὸν 12ο αἰ. δεσπόζει ἡ μορφὴ τοῦ ἁγίου Εὐσταθίου, ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης. Κάτοχος σὲ βάθος τῆς κλασσικῆς παιδείας, συνεχίζει τὴ φιλολογικὴ παράδοση τῶν προκατόχων του λογίων ἱεραρχῶν. Τὰ σχόλιά του, τὰ προλεγόμενα καὶ οἱ παρεκβολές του στὰ ὁμηρικὰ ἔπη διατηροῦν τὴν ἐπιστημονική τους ἀξία ὣς τὶς μέρες μας καὶ μελετῶνται ἀπὸ τοὺς σύγχρονους φιλολόγους, ἐνῷ σημαντικὸ γιὰ φιλολογικὴ ἐπιστήμη εἶναι τὸ λεξικογραφικὸ ἔργο τοῦ Σουΐδα (10ος αἰ). Ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλες πόλεις διαθέτουν δημόσιες βιβλιοθῆκες.

Γεώργιος Παχυμέρης, λόγιος κληρικός, θεολόγος, φιλόσοφος, ἱστορικός καὶ μαθηματικός. 1242-131
Ἡ μεγαλύτερη καὶ πλουσιότερη ἦταν αὐτὴ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἀξιόλογες ἀτομικὲς συλλογὲς χειρογράφων διέθεταν καὶ οἱ λόγιοι τῆς ἐποχῆς. Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι πολλὰ ἑλληνικὰ χειρόγραφα καταστράφηκαν μὲ τὴν Ἅλωση τῆς Πόλεως ἀπὸ τοὺς Σταυροφόρους (1204). Ἀλλὰ καὶ ἡ πλειοψηφία τῶν αὐτοκρατόρων τοῦ Βυζαντίου εἶχαν ἀξιόλογη παιδεία καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν συνέγραψαν δικά τους ἔργα. Ὁ Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις, αὐτοκράτωρ τῆς Νικαίας (1254-1258), συνέγραψε θεολογικὲς καὶ φιλοσοφικὲς μελέτες, ἐνῷ τὸ ἀριστούργημά του εἶναι ὁ Μέγας Παρακλητικὸς Κανὼν στὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο. Ὁ Ἰωάννης ΣΤ’ Καντακουζηνὸς (1341-1355) συμμετεῖχε ἐνεργὰ στὴν ἡσυχαστικὴ ἔριδα τῆς ἐποχῆς, στὶς θεολογικὲς συζητήσεις ποὺ ἐγίνοντο, ἐνῷ συνέγραψε πραγματεία ὑπὲρ τῶν ἡσυχαστικῶν ἀπόψεων καὶ κατὰ τῆς κακοδοξίας τοῦ Βαρλαάμ, λόγους ἀντιρρητικοὺς κατὰ Ἰουδαίων καὶ Μωαμεθανῶν, Βυζαντινὴ Ἱστορία σὲ 4 βιβλία. Ἐγκατέλειψε τὸν αὐτοκρατορικὸ μανδύα γιὰ νὰ ἐνδυθεῖ τὸ μοναχικὸ ράσο. Θεωρεῖται ὁ θεολογικότερος τῶν αὐτοκρατόρων.
Ὁ Μανουὴλ Β’ Παλαιολόγος (1391-1425) συνέγραψε καὶ αὐτὸς θεολογικὲς πραγματεῖες (Περὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος) καὶ ἀντιρρητικοὺς κατὰ τοῦ μωαμεθανισμοῦ, καθὼς καὶ ὕμνους, τροπάρια, προσευχές. Βλέπουμε λοιπὸν ὅτι στὸ Βυζάντιο ἐπικρατεῖ τὸ πρότυπο τοῦ πεπαιδευμένου βασιλέως, τοῦ αὐτοκράτορος φιλοσόφου, τοῦ ἡγεμόνος ποὺ ἐκτὸς ἀπὸ τὰ διοικητικά του καθήκοντα ἔχει καὶ ἄλλα ἐνδιαφέροντα κοινωνικὰ καὶ ἀνθρωπιστικά. Δίπλα στοὺς αὐτοκράτορες στέκονται ἰσότιμα στὸ πλευρό τους ἀξιόλογες αὐτοκράτειρες μὲ ἀνάλογα πνευματικὰ ἐνδιαφέροντα. Ἀκόμη καὶ λίγα χρόνια πρὶν ἀπὸ τὴν Ἅλωση, ὑπάρχουν αὐτοκράτορες Παλαιολόγοι μὲ ἀνθρωπιστικὰ ἐνδιαφέροντα καὶ θεολογικὲς προσεγγίσεις διαλεγόμενοι μὲ τὴ δυτικὴ σκέψη καὶ τὸ Ἰσλάμ. Τὸ πρότυπο τοῦ ἡγεμόνος ἀνθρωπιστῆ, προστάτη τῶν τεχνῶν καὶ τῶν γραμμάτων, ποὺ θὰ ἐπικρατήσει στὴν Ἰταλικὴ Ἀναγέννηση μὲ τοὺς Μεδίκους, Σφόρτσα κ.ἄ., ἔχει προηγηθεῖ ἱστορικὰ κατὰ πολλοὺς αἰῶνες ἐνσαρκούμενο στοὺς βυζαντινοὺς Ρωμαίους αὐτοκράτορες καὶ μάλιστα σὲ δύσκολες ἱστορικὰ περιόδους.

Νικήτας Χωνιάτης ἤ Ἀκομινᾶτος (περ.1155-1216), ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους ἱστορικοὺς, ὄντας αὐτόπτης μάρτυρας τῆς κατάληψης τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς Σταυροφόρους στὶς 13 Ἀπριλίου 1204.
Νὰ ὑπενθυμίζουμε ἁπλῶς συγκριτικὰ ὅτι στὴ Δύση ἡγεμόνες καὶ βασιλεῖς μεγάλων κρατῶν μετὰ δυσκολίας ἤξεραν πολλὲς φορὲς γραφὴ καὶ ἀνάγνωση. Ὅταν στὴν Ἀνατολὴ ὑπῆρχαν πεπαιδευμένοι λόγιοι αὐτοκράτορες, στὴ Δύση ἐπικρατοῦσε τὸ πυκνὸ σκοτάδι, κοινωνικὸ καὶ πνευματικό, τῶν μαύρων χρόνων τοῦ Μεσαίωνα. Στὴν ἕως τώρα παρουσίαση διαφόρων τομέων τῆς βυζαντινῆς κοινωνίας, διαπιστώσαμε ὅτι αὐτὴ διακρινόταν ἀπὸ ἀξιοζήλευτικη πνευματικὴ καὶ πολιτιστικὴ ζωτικότητα καὶ δημιουργικότητα σὲ ὁλόκληρο τὸ φάσμα της. Ἀκόμη καὶ στὴν ὕστερη φάση τῆς αὐτοκρατορίας, ποὺ ἐδαφικά, οἰκονομικὰ καὶ στρατιωτικὰ ἦταν ἐξασθενημένη, ἐμφάνιζε ἀξιόλογη πνευματικὴ ἰκμάδα, μία τελευταία Παλαιολόγεια ἀναγέννηση. Μὲ τὴν Ἅλωση τῆς Πόλεως (1453), ποὺ σηματοδότησε τὸν θάνατο τῆς Αὐτοκρατορίας, δὲν σήμανε ταυτόχρονα καὶ τὸ τέλος τοῦ πολιτισμοῦ της. Τὸ Πατριαρχεῖο Κων/πόλεως καὶ τὸ Ἅγιον Ὄρος ἀπετέλεσαν τὸ συνεκτικὸ σημεῖο ἀναφορᾶς τῶν ὑπόδουλων , ποὺ μὲ τὸ θρησκευτικό τους κῦρος καὶ τὴν πνευματική τους ἀκτινοβολία ἐξακολουθοῦν νὰ ἐπηρεάζουν τὸν ὀρθόδοξο κόσμο. Τὸ Βυζάντιο ἐξακολούθησε νὰ ὑπάρχει καὶ μετὰ τὴν Ἅλωση ὡς πολιτισμός, ὡς πίστη, ὡς τρόπος ζωῆς, ὥστε δικαίως ὁ Ρουμάνος ἱστορικὸς N. Iorga νὰ μιλάει γιὰ «τὸ Βυζάντιο μετὰ τὸ Βυζάντιο» ( Byzance apres Byzance).
Ἀλλὰ καὶ στὴ Δύση τὸ ὕστερο Βυζάντιο μετέδωσε τὴν τελευταία του πνευματικὴ ἀναλαμπή. Λόγιοι λίγο πρὶν ἀπὸ τὴν Ἅλωση κατέφυγαν φυγάδες στὴ Δύση μεταφέροντας μαζί τους χειρόγραφα μὲ ἀρχαιοελληνικὰ κείμενα, ἀναζωπυρώνοντας τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Δυτικῶν γιὰ τὴν μελέτη τῶν κλασσικῶν συγγραφέων τῆς ἑλληνικῆς ἀρχαιότητας στὴν σκέψη τοῦ Πλάτωνος καὶ τὴν ἐκμάθηση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας. Λόγιοι ὅπως οἱ Μανουὴλ Χρυσολωρᾶς, Πλήθων Γεμιστός, Βησσαρίων, Δήμ. Χαλκοκονδύλης, Ἰω. Ἀργυροπουλος, Ἰανὸς Λάσκαρις, δίδαξαν σὲ Πανεπιστήμια τῆς Ρώμης, τῆς Πάδοβας, τῆς Φλωρεντίας, τοῦ Παρισίου, τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ φιλοσοφία, συνέβαλαν στὴν ἵδρυση τῆς Πλατωνικῆς Ἀκαδημίας τῆς Φλωρεντίας, συμμετεῖχαν στὴ συγκέντρωση χειρογράφων, τὴν ἀντιγραφή τους καὶ τὴν μετάφραση σὲ ἄλλες γλῶσσες.
Ἔτσι λοιπὸν οἱ λόγιοι αὐτοὶ «φυγάδες», καθὼς σκορπίσθηκαν στὶς χῶρες τῆς Δύσεως, ἔγιναν οἱ φορεῖς τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος καὶ οἱ πρόδρομοι τοῦ κοσμοπολίτικου ἰδεώδους. «Στὴν εὐρωπαϊκὴ σύνθεση τὸ Βυζάντιο, πραγματικὴ «Πρωτο Εὐρώπη», προσέφερε στὴ Δύση μὲ τὸν θάνατό του τὰ ἀνθρωπιστικὰ ἐκεῖνα στοιχεῖα ποὺ διαμόρφωσαν τὰ κύρια χαρακτηριστικὰ τοῦ νεότερου κόσμου (Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν, τομ. Ι΄, σελ. 357), βοηθῶντας τὴ Δύση νὰ ἀνακαλύψει ξανὰ τὴν πολιτιστική της ταυτότητα στὴν κληρονομιὰ τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ ἀνθρωπισμοῦ καὶ νὰ προχωρήσει στὴν Ἀναγέννηση τῶν Γραμμάτων καὶ τῶν Τεχνῶν ἀφήνοντας πίσω της τὸν σκοτεινὸ Μεσαίωνα.

Πηγή: Ενωμένη Ρωμηοσύνη

GEOPOLITICO

Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του Σταθμού Ηρακλείου. Η κίνηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία για την επανέναρξη των ερευνών της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, με το γαλλικής σημαίας πλοίο «Abeille Marengo».

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Νέο επεισόδιο στον ανταγωνισμό για τις θαλάσσιες αρμοδιότητες στην Ανατολική Μεσόγειο προκαλεί η Τουρκία, αυτή τη φορά σε περιοχή από την οποία προβλέπεται να διέλθει το ερευνητικό σκάφος που θα πραγματοποιήσει εργασίες για το υποθαλάσσιο καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου.

Ο τουρκικός Σταθμός Αττάλειας εξέδωσε ναυτική αγγελία, αμφισβητώντας την αρμοδιότητα του ελληνικού Σταθμού Ηρακλείου σε θαλάσσια περιοχή νότια του Καστελλόριζου.

Η τουρκική ενέργεια σημειώθηκε λίγες ώρες μετά την έκδοση ελληνικής NAVTEX, με την οποία δεσμεύτηκε η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή για τη διεξαγωγή της πολυεθνικής άσκησης πυρών «EUNOMIA», στις 19 Οκτωβρίου.

Η Άγκυρα απάντησε εκδίδοντας δική της NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή εμπίπτει στη δική της ζώνη ευθύνης για την έκδοση ναυτικών αγγελιών.

Μάλιστα, προχώρησε στην επανέκδοση της αγγελίας για τη συμμαχική άσκηση, χρησιμοποιώντας ακριβώς τις ίδιες συντεταγμένες που είχαν περιληφθεί στην ελληνική ανακοίνωση.

Η κίνηση αυτή δεν αφορά την πραγματοποίηση διαφορετικής τουρκικής άσκησης, αλλά τη διεκδίκηση της αρμοδιότητας έκδοσης της σχετικής ναυτικής προειδοποίησης.

Το γαλλικό ερευνητικό και η επανεκκίνηση του Great Sea Interconnector

Το περιστατικό αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση καθώς συνδέεται χρονικά και γεωγραφικά με την προετοιμασία για την επανέναρξη των εργασιών του Great Sea Interconnector.

Πρόκειται για το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης–Κύπρου, το οποίο προβλέπει την εγκατάσταση υποθαλάσσιου καλωδίου υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος 500 kV.

Στις 14 Οκτωβρίου, η γαλλική Nexans, ανάδοχος του καλωδίου, προχώρησε στις απαραίτητες ενέργειες για την έκδοση NAVTEX, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία έγκρισης της συμμετοχής του γαλλικής σημαίας ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo».

Το συγκεκριμένο πλοίο πρόκειται να πραγματοποιήσει προκαταρκτικές υποθαλάσσιες έρευνες στη διαδρομή μεταξύ της Κορακιάς Ηρακλείου και της Κύπρου.

Οι εργασίες περιλαμβάνουν τη χαρτογράφηση του βυθού, την εξέταση της μορφολογίας του και τον προσδιορισμό της καταλληλότερης όδευσης για την τοποθέτηση των καλωδίων.

Η περιοχή νότια του Καστελλόριζου, στην οποία εκδηλώθηκε η νέα τουρκική αμφισβήτηση, περιλαμβάνεται στη σχεδιαζόμενη πορεία του ερευνητικού.

Δεν έχει, ωστόσο, ανακοινωθεί ακόμη οριστική ημερομηνία έναρξης των νέων ερευνών.

Το έγγραφο του Λιμενικού και η προθεσμία της 16ης Οκτωβρίου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το έγγραφο του Αρχηγείου του Λιμενικού Σώματος, με ημερομηνία 14 Οκτωβρίου 2026, το οποίο αφορά την αίτηση εξαίρεσης για τη χρήση του γαλλικού πλοίου.

Σύμφωνα με το έγγραφο, το αίτημα είχε υποβληθεί στις 9 Οκτωβρίου από το ναυτικό πρακτορείο «Δ. Πατρίκιος ΙΚΕ», για λογαριασμό της ιταλικής Next Geosolutions Europe SpA.

Η ιταλική εταιρεία έχει αναλάβει τις προκαταρκτικές υποθαλάσσιες έρευνες για λογαριασμό της Nexans.

Η χρησιμοποίηση πρόσθετου ερευνητικού σκάφους κρίθηκε απαραίτητη εξαιτίας των ιδιαίτερα απαιτητικών τεχνικών χαρακτηριστικών της προβλεπόμενης όδευσης.

Συγκεκριμένα, οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν σε περιοχές μεγάλου βάθους, με απότομες υποθαλάσσιες πλαγιές και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά που απαιτούν εξειδικευμένο εξοπλισμό.

Το Λιμενικό κάλεσε τις αρμόδιες λιμενικές αρχές και τους ναυτιλιακούς φορείς να διερευνήσουν εάν υπάρχουν διαθέσιμα πλοία ελληνικής σημαίας με αντίστοιχες δυνατότητες.

Η προθεσμία για την υποβολή των σχετικών απαντήσεων λήγει σήμερα, Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, στις 13:00.

Το έγγραφο κοινοποιήθηκε, μεταξύ άλλων, στο υπουργείο Εξωτερικών και στο Γενικό Επιτελείο Ναυτικού.

Οι έρευνες έχουν παράταση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026

Σημαντική λεπτομέρεια αποτελεί το γεγονός ότι οι υποθαλάσσιες έρευνες είχαν αρχικά εγκριθεί από το υπουργείο Εξωτερικών τον Ιούνιο του 2024.

Με νεότερη απόφαση, τον Φεβρουάριο του 2026, δόθηκε παράταση της σχετικής έγκρισης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Η επανέναρξη των εργασιών προϋποθέτει την ολοκλήρωση των απαιτούμενων διαδικασιών, ενώ προβλέπεται ενημέρωση της Υδρογραφικής Υπηρεσίας και της Διοίκησης Υποβρυχίων του Πολεμικού Ναυτικού τουλάχιστον 72 ώρες πριν από την έναρξη των ερευνών.

Η επίσημη ανακοίνωση του Λιμενικού επιβεβαιώνει την υποβολή αίτησης για τη χρησιμοποίηση του «Abeille Marengo», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ήδη δοθεί η τελική έγκριση ή ότι το πλοίο έχει ξεκινήσει τις εργασίες του.

Η «EUNOMIA» και το γεωπολιτικό μήνυμα στην Ανατολική Μεσόγειο

Η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA» πραγματοποιείται στο πλαίσιο της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου, Γαλλίας και Ιταλίας για τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με τις δημοσιευμένες πληροφορίες, το πρόγραμμα δραστηριοτήτων εκτείνεται από τις 16 έως τις 22 Οκτωβρίου, με επιπλέον δραστηριότητα στις 26 Οκτωβρίου. Η συγκεκριμένη NAVTEX που επικαλείται το Liberal αφορά άσκηση πυρών στις 19 Οκτωβρίου.

Η τουρκική παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή σημειώνεται σε περιοχή που συνδέεται με τον σχεδιασμό ενός ευρωπαϊκού ενεργειακού έργου.

Η Άγκυρα δεν αμφισβητεί απλώς μια ναυτική ανακοίνωση. Επαναφέρει τη διεκδίκησή της περί αρμοδιότητας έκδοσης NAVTEX σε μια θαλάσσια ζώνη όπου η ελληνική πλευρά προετοιμάζει δραστηριότητες που αφορούν την ηλεκτρική διασύνδεση.

Πρέπει, ωστόσο, να διακρίνεται η αρμοδιότητα έκδοσης ναυτικών αγγελιών από την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Πρόκειται για διαφορετικά νομικά ζητήματα και η έκδοση μιας NAVTEX δεν καθορίζει από μόνη της κυριαρχικά δικαιώματα.

Το κρίσιμο τεστ για την Αθήνα: Τι θα συμβεί όταν φτάσει το γαλλικό σκάφος;

Το πραγματικό ενδιαφέρον πλέον μετατοπίζεται στην επόμενη φάση.

Όταν ολοκληρωθεί η αδειοδότηση και εκδοθεί η NAVTEX για τις έρευνες του «Abeille Marengo», θα διαπιστωθεί εάν η Τουρκία περιοριστεί σε νέα αμφισβήτηση μέσω ναυτικών αγγελιών ή προχωρήσει σε άλλες ενέργειες.

Το προηγούμενο των εντάσεων γύρω από τις έρευνες για το καλώδιο καθιστά το συγκεκριμένο ερώτημα ιδιαίτερα σημαντικό για την Αθήνα και τη Λευκωσία.

Επιπλέον, η συμμετοχή γαλλικής εταιρείας και πλοίου γαλλικής σημαίας προσδίδει στο θέμα ευρωπαϊκή διάσταση, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως στρατιωτική ή διπλωματική αντίδραση του Παρισιού.

Η απάντηση θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των εργασιών και τις αποφάσεις των εμπλεκόμενων κυβερνήσεων.

Η ουσία είναι ότι το Great Sea Interconnector επανέρχεται στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης πριν ακόμη αρχίσουν οι νέες έρευνες.

Η ελληνική πλευρά έχει ενεργοποιήσει τη διαδικασία για την επιστροφή του ερευνητικού σκάφους στη θάλασσα. Η Τουρκία, από την πλευρά της, επέλεξε να επαναφέρει την αμφισβήτηση της αρμοδιότητας του Ηρακλείου με αφορμή την άσκηση «EUNOMIA».

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι νέες έρευνες θα προχωρήσουν χωρίς παρεμπόδιση ή εάν το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου θα αποτελέσει ξανά πεδίο έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

«Ελευθερία» Λονδίνου: Αδιέξοδο στο Κυπριακό, νέα εποχή στις σχέσεις Βρετανίας–ΕΕ και τα μηνύματα Ρούμπιο προς την Τουρκία

Στο επίκεντρο του νέου φύλλου της ομογενειακής εφημερίδας η αμετακίνητη στάση της τουρκικής πλευράς στο Κυπριακό, οι πολιτικές εξελίξεις στο Ηνωμένο Βασίλειο και η ερμηνεία της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα από τον τουρκικό Τύπο. Ξεχωριστή θέση κατέχουν η 66η επέτειος της Κυπριακής Ανεξαρτησίας και η δυναμική παρουσία των Ελληνοκυπρίων στη βρετανική αυτοδιοίκηση.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Με πλούσια θεματολογία γύρω από τις διεθνείς εξελίξεις, το Κυπριακό, τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις και τη δραστηριότητα της ελληνικής και κυπριακής ομογένειας κυκλοφόρησε την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου 2026 το 1308ο φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας «Ελευθερία» του Λονδίνου.

Η έκδοση αναδεικνύει τις διπλωματικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, τις προσπάθειες επαναπροσέγγισης του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και τον ενεργό ρόλο του απόδημου ελληνισμού στη δημόσια ζωή της Βρετανίας.

Κυπριακό: Καμία ουσιαστική μετακίνηση από την τουρκική πλευρά

Ένα από τα κεντρικά πολιτικά θέματα της εφημερίδας αφορά τη συνάντηση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν.

Με τίτλο «Καμία μετακίνηση της τουρκικής πλευράς στο Κυπριακό», η «Ελευθερία» επισημαίνει ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε περιορισμένης σημασίας ζητήματα, χωρίς να σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος στον πυρήνα του προβλήματος.

Οι συμφωνίες αφορούν την κοινή παρουσία των δύο ηγετών στο 6ο Δικοινοτικό Φεστιβάλ Ειρήνης στην Πύλα, τη συμμετοχή τους σε συνεδριάσεις τεχνικών επιτροπών και τον προγραμματισμό νέας συνάντησης.

Ωστόσο, σύμφωνα με την εφημερίδα, η τουρκική πλευρά εξακολουθεί να θέτει ως προϋπόθεση για την επανέναρξη των ουσιαστικών συνομιλιών την αποδοχή της λεγόμενης «κυριαρχικής ισότητας».

Το δημοσίευμα στρέφει επίσης την προσοχή στην επικείμενη επίσκεψη της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, και στο ερώτημα αν θα μπορέσει να επανεκκινήσει η διαπραγματευτική διαδικασία πριν ολοκληρωθεί η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες.

Η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα και η αντίδραση του τουρκικού Τύπου

Ξεχωριστή θέση στην έκδοση καταλαμβάνει το άρθρο του δημοσιογράφου Χρήστου Κωνσταντινίδη, με τίτλο «Πώς ερμήνευσε η Τουρκία την επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα», το οποίο εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης αντιμετώπισαν τα μηνύματα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών.

Η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα και η προβολή της Ελλάδας ως στρατηγικού εταίρου των Ηνωμένων Πολιτειών αποτέλεσαν αντικείμενο σχολιασμού από τουρκικές εφημερίδες και αναλυτές.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η αμερικανική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο, η ελληνοαμερικανική αμυντική συνεργασία, η ενεργειακή ασφάλεια και η στάση της Ουάσινγκτον απέναντι στις ελληνοτουρκικές διαφορές.

Σε άλλη παρέμβαση της έκδοσης, ο ακαδημαϊκός Αυγουστίνος Αυγουστή θέτει το ερώτημα κατά πόσο οι θετικές δηλώσεις της αμερικανικής πλευράς συνοδεύονται από συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τα ελληνικά και κυπριακά συμφέροντα.

Βρετανία και Ευρωπαϊκή Ένωση: Ανοίγει η συζήτηση για υπέρβαση του Brexit

Στο βρετανικό μέτωπο, η «Ελευθερία» αφιερώνει εκτενές δημοσίευμα στην προσπάθεια της κυβέρνησης του Άντι Μπέρναμ να διαμορφώσει μια νέα σχέση με τις Βρυξέλλες.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός εμφανίζεται να θεωρεί ανεπαρκές το σημερινό πλαίσιο συνεργασίας, υποστηρίζοντας ότι το Brexit προκάλεσε μεγαλύτερη οικονομική ζημιά από τα αναμενόμενα οφέλη.

Η εφημερίδα αναφέρεται στην προγραμματισμένη για τις 20 Νοεμβρίου σύνοδο κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης–Ηνωμένου Βασιλείου στις Βρυξέλλες, όπου αναμένεται να εξεταστούν νέες συμφωνίες για το εμπόριο, την κινητικότητα των νέων και την οικονομική συνεργασία.

Στη συζήτηση περιλαμβάνονται ακόμη η πιθανότητα στενότερης σύνδεσης της Βρετανίας με την ενιαία αγορά και την τελωνειακή ένωση, καθώς και οι προοπτικές μιας νέας συζήτησης για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας μετά τις επόμενες γενικές εκλογές.

Ουκρανία και Ιράν: Αμυντική συνεργασία και ζητήματα ασφάλειας

Στη διεθνή επικαιρότητα, η εφημερίδα παρουσιάζει τη συνάντηση του Βρετανού πρωθυπουργού με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Λονδίνο.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, βασικά θέματα των συνομιλιών αποτέλεσαν η ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας, η διάθεση νέων πυραυλικών συστημάτων και η αντιμετώπιση των ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Παράλληλα, καταγράφονται οι βρετανικές ανησυχίες για πιθανή ιρανική εμπλοκή σε περιστατικό ασφαλείας στη στρατιωτική βάση RAF Fairford, που χρησιμοποιείται από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις. Η εφημερίδα αποδίδει στον Μπέρναμ την εκτίμηση ότι η εμπλοκή των Φρουρών της Επανάστασης είναι «σχεδόν βέβαιη».

Η ομογένεια τίμησε την Κυπριακή Ανεξαρτησία

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην 66η επέτειο της ανακήρυξης της Κυπριακής Ανεξαρτησίας.

Η εφημερίδα καταγράφει την επετειακή εκδήλωση που διοργάνωσαν στο βόρειο Λονδίνο η Κυπριακή Υπάτη Αρμοστεία και η Ελληνική Κυπριακή Αδελφότητα Λονδίνου, παρουσία διπλωματών, εκπροσώπων της Εκκλησίας, της βρετανικής αυτοδιοίκησης και της ομογένειας.

Ο Ύπατος Αρμοστής Κυριακός Κούρος αναφέρθηκε στη σημασία διατήρησης της ιστορικής μνήμης, στην ανάγκη τερματισμού της τουρκικής κατοχής και στη συμβολή της κυπριακής παροικίας στην ενημέρωση της βρετανικής κοινωνίας για το Κυπριακό.

Στην εκδήλωση μίλησαν επίσης ο πρόεδρος της Αδελφότητας Φάνος Θεοφάνους και η δήμαρχος Μπάρνετ Zahra Beg, η οποία περιέγραψε τις εντυπώσεις της από πρόσφατη επίσκεψή της στην κατεχόμενη Μόρφου.

Τιμή στους 17 ομογενείς δημοτικούς συμβούλους

Η Εθνική Κυπριακή Ομοσπονδία Ηνωμένου Βασιλείου τίμησε 17 ομογενείς δημοτικούς συμβούλους, οι οποίοι εξελέγησαν στις τοπικές εκλογές και προσφέρουν στις κοινότητες όπου ζουν.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 10 Οκτωβρίου, με συμμετοχή της αναπληρώτριας Υπάτης Αρμοστή Άννας Παπασάββα, του προέδρου της Ομοσπονδίας Χρίστου Καραολή και εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η παρουσία των Ελληνοκυπρίων σε θεσμικές θέσεις από το Λονδίνο μέχρι το Κάρντιφ και άλλες βρετανικές πόλεις παρουσιάζεται ως σημαντικό κεφάλαιο για την ενίσχυση της πολιτικής εκπροσώπησης της ομογένειας.

Ιστορική μνήμη, ελληνική πολιτική και πολιτισμός

Στις υπόλοιπες σελίδες της έκδοσης παρουσιάζονται ακόμη οι εξελίξεις στην ελληνική πολιτική σκηνή, η συζήτηση για τον περιορισμό της πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και οι δημοσιογραφικές αναφορές στην αποχώρηση της Κίμπερλι Γκιλφόιλ από την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα.

Ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το αφιέρωμα στον Παύλο Μελά και τον Μακεδονικό Αγώνα, ενώ η εφημερίδα φιλοξενεί παρουσίαση του βιβλίου της Tanya Liveras Candy για τη ζωή και τη δολοφονία του Ανδρέα Λιβέρα κατά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στη Βομβάη το 2008.

Στην έκδοση περιλαμβάνονται επίσης αφιερώματα στην εκπαιδευτική, πολιτιστική και κοινωνική δραστηριότητα των Ελλήνων και Κυπρίων της Βρετανίας.

Με το νέο της φύλλο, η «Ελευθερία» του Λονδίνου συνδυάζει την ελληνική και κυπριακή επικαιρότητα με τις εξελίξεις στη βρετανική και διεθνή πολιτική σκηνή, δίνοντας παράλληλα χώρο στους ανθρώπους και τους θεσμούς που διατηρούν ζωντανή την παρουσία του ελληνισμού στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

«Πυρπολητής»: Ελληνική σχεδίαση και ναυτική κρούση χωρίς πλήρωμα – Το επόμενο βήμα για τον Στόλο

Το Πολεμικό Ναυτικό παρουσίασε στον Σκαραμαγκά το δικό του μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας. Επιτήρηση, αναγνώριση και προσβολή πλεόντων στόχων στις αποστολές του, με στόχο την παραγωγή σε μεγάλους αριθμούς.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Ένα νέο εργαλείο για τη θαλάσσια επιτήρηση και τις επιχειρήσεις κρούσης παρουσίασε το Πολεμικό Ναυτικό, εντάσσοντας την εγχώρια ανάπτυξη μη επανδρωμένων συστημάτων στον σχεδιασμό ενίσχυσης του Στόλου.

Ο «Πυρπολητής», μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας που σχεδιάστηκε, αναπτύχθηκε και κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από το Πολεμικό Ναυτικό, αποκαλύφθηκε την Τρίτη 13 Οκτωβρίου στο Ναυτικό Οχυρό Σκαραμαγκά. Η παρουσίαση έγινε κατά τα εγκαίνια του Κέντρου Διακλαδικής Εκπαίδευσης Μη Επανδρωμένων και Αυτόνομων Θαλάσσιων Συστημάτων, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια.

Η σημασία του προγράμματος βρίσκεται τόσο στις αποστολές που μπορεί να αναλάβει όσο και στην ελληνική προέλευση της σχεδίασης και της κατασκευής του. Ο στόχος παραγωγής σε μεγάλους αριθμούς δίνει στο εγχείρημα προοπτική ευρύτερης αξιοποίησης από τον Στόλο, υπό την προϋπόθεση της επιτυχούς ολοκλήρωσης των δοκιμών.

Επιτήρηση και δυνατότητα προσβολής στόχων

Το σκάφος έχει μήκος πέντε μέτρων και μέγιστη ταχύτητα άνω των 40 κόμβων. Η αυτονομία του χαρακτηρίζεται υψηλή, χωρίς να έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες τιμές επιχειρησιακής εμβέλειας ή διάρκειας αποστολής.

Διαθέτει ηλεκτροοπτικό σύστημα, ραντάρ επιφανείας, συστήματα επικοινωνιών και αισθητήρες για την πλοήγηση και την επιχειρησιακή χρησιμοποίησή του.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της παρουσίασης, έχει σχεδιαστεί για τρεις βασικές κατηγορίες αποστολών: συλλογή πληροφοριών, επιτήρηση και αναγνώριση· επιχειρήσεις εναντίον στόχων επιφανείας· και επιθέσεις μονής κατεύθυνσης με μεταφορά εκρηκτικού φορτίου.

Στην τελευταία περίπτωση, το ίδιο το μη επανδρωμένο σκάφος αποτελεί το μέσο προσβολής. Προβλέπονται επίσης δυνατότητες περαιτέρω αναβάθμισης και διεύρυνσης των αποστολών του.

Οι ενσωματωμένες δυνατότητες αυτόνομης λειτουργίας βρίσκονται στο τελικό στάδιο δοκιμών. Η διάκριση έχει σημασία: η απουσία πληρώματος από το σκάφος και η αυτόνομη εκτέλεση λειτουργιών αποτελούν διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία πρέπει να αξιολογούνται χωριστά.

Η επιχειρησιακή κατεύθυνση που περιέγραψε ο Δένδιας

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας ανέφερε ότι ο «Πυρπολητής» μπορεί «να συλλέγει πληροφορίες, να επιτηρεί, να αναγνωρίζει, να λειτουργεί —όπως το όνομά του λέει— σαν σκάφος δυνατοτήτων επίθεσης εναντίον πλεόντων στόχων».

Παράλληλα, επισήμανε τη δυνατότητα μεταφοράς μέρους των αποστολών επιτήρησης και περιπολίας σε μη επανδρωμένα και αυτόνομα μέσα, με αντίστοιχη μείωση των ημερών παραμονής του προσωπικού στη θάλασσα.

Αυτή η κατεύθυνση αναδεικνύει τον συμπληρωματικό ρόλο των νέων συστημάτων στον Στόλο. Η αξιοποίησή τους μπορεί να διευρύνει τις επιλογές επιτήρησης και κρούσης και να επιτρέψει διαφορετική κατανομή των αποστολών μεταξύ επανδρωμένων και μη επανδρωμένων μέσων.

Από τα πυρπολικά στην ελληνική τεχνογνωσία

Η επιλογή του ονόματος συνδέει το πρόγραμμα με την παράδοση των πυρπολικών της Επανάστασης του 1821: τη χρήση μικρότερων σκαφών για την προσβολή ισχυρότερων εχθρικών μονάδων.

Στον σύγχρονο «Πυρπολητή», η ιστορική αναφορά συνοδεύεται από συστήματα αισθητήρων, επικοινωνιών και πλοήγησης, με το πλήρωμα να απουσιάζει από το μέσο που εκτελεί την αποστολή.

Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι η διατήρηση και η εξέλιξη αυτής της τεχνογνωσίας. Η εγχώρια ανάπτυξη αποκτά επιχειρησιακή αξία όταν συνοδεύεται από αξιόπιστη παραγωγή, υποστήριξη και δυνατότητα αναβαθμίσεων σε βάθος χρόνου.

Εκπαίδευση σε ευρύ φάσμα θαλάσσιων συστημάτων

Το νέο Κέντρο Διακλαδικής Εκπαίδευσης προορίζεται για την εκπαίδευση και την εξοικείωση του προσωπικού με μη επανδρωμένα και αυτόνομα θαλάσσια μέσα.

Στην παρουσίαση περιλαμβάνονταν συστήματα επιφανείας για επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών, υδρογραφικές έρευνες και αποστολές έρευνας και διάσωσης, καθώς και υποβρύχια μέσα για εντοπισμό και εξουδετέρωση ναρκών.

Μεταξύ αυτών ήταν τα FLEXUS, NIRIIS, BLUE BOAT, ΜΕΣΕ και ΚΑΝΑΡΗΣ «1» και «2», καθώς και τα υποβρύχια PLUTO PLUS και PLUTINO MIKI. Η ποικιλία των μέσων δείχνει ότι η εκπαίδευση καλύπτει περισσότερες αποστολές από την αποκλειστική χρήση σκαφών κρούσης.

Το αίτημα για τα Corsair

Ξεχωριστή θέση είχε το Corsair της Saronic, μη επανδρωμένο και αυτόνομο σκάφος επιφανείας μήκους επτά μέτρων, με ταχύτητα άνω των 35 κόμβων.

Σύμφωνα με την ενημέρωση της παρουσίασης, διαθέτει δυνατότητα συνεργατικής αυτόνομης δράσης σε σμήνη και μπορεί να αναλαμβάνει αποστολές επιτήρησης, επιχειρήσεων κατά στόχων επιφανείας, επίθεσης μονής κατεύθυνσης και έρευνας και διάσωσης.

Το Πολεμικό Ναυτικό έχει πραγματοποιήσει δοκιμές και αξιολόγηση του συστήματος και έχει αποστείλει σχετικό Letter of Request για προμήθεια σκαφών μέσω του μηχανισμού Foreign Military Sales των ΗΠΑ. Η αποστολή του αιτήματος αποτελεί βήμα στη διαδικασία προμήθειας και δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένη αγορά ή παράδοση.

Το κρίσιμο βήμα είναι η παραγωγή

Η παρουσίαση του «Πυρπολητή» αποτελεί αφετηρία για την αξιολόγηση ενός ελληνικού μη επανδρωμένου μέσου με πολλαπλές αποστολές. Η ολοκλήρωση των δοκιμών, η οργάνωση της παραγωγής και η ένταξή του στις διαδικασίες του Στόλου θα καθορίσουν το πραγματικό επιχειρησιακό του αποτύπωμα.

Μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένα στοιχεία για την εμβέλεια, το εκρηκτικό φορτίο, το κόστος ανά μονάδα ή το χρονοδιάγραμμα μαζικής παραγωγής. Τα διαθέσιμα δεδομένα τεκμηριώνουν τις κατευθύνσεις του προγράμματος· η συνολική αποτίμησή του θα απαιτήσει τα αποτελέσματα των δοκιμών και τις αποφάσεις για την παραγωγή.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO5 ώρες πριν

Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση

Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...

Ιστορία - Πολιτισμός6 ώρες πριν

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...

Αναλύσεις6 ώρες πριν

Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;

Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...

GEOPOLITICO6 ώρες πριν

Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...

GEOPOLITICO6 ώρες πριν

EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας

Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...

Δημοφιλή