Με μια ομιλία που κινήθηκε πέρα από τον καθιερωμένο επετειακό λόγο, ο καθηγητής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Stanford Γιάννης Ιωαννίδης παρενέβη στην εκδήλωση για τη συμπλήρωση 150 χρόνων από την ίδρυση της εφημερίδας «Εστία», θέτοντας στο επίκεντρο κρίσιμα ζητήματα για τη σύγχρονη Ελλάδα.

Ο διεθνώς αναγνωρισμένος ακαδημαϊκός αναφέρθηκε στην αριστεία, στην ελευθερία, στην εκπαίδευση, στο brain drain, αλλά και στις διαχρονικές παθογένειες που, όπως υπογράμμισε, εμποδίζουν τη χώρα να αξιοποιήσει το ανθρώπινο δυναμικό της.

Η ομιλία του είχε σαφή κριτική διάσταση, καθώς ο Γιάννης Ιωαννίδης δεν περιορίστηκε σε γενικές διαπιστώσεις, αλλά έθεσε το ζήτημα της απόστασης που συχνά χωρίζει τη δημόσια ρητορική από την πραγματική λειτουργία των θεσμών.

Η αριστεία δεν είναι σύνθημα

Κεντρική θέση στην παρέμβασή του είχε η έννοια της αριστείας.

Ο καθηγητής στάθηκε στην ανάγκη η αριστεία να πάψει να χρησιμοποιείται ως κενό σύνθημα και να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο μέσα από θεσμούς που επιτρέπουν στους ικανότερους να προχωρούν χωρίς κομματικές, κοινωνικές ή διοικητικές εξαρτήσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η κριτική του στράφηκε στις στρεβλώσεις της ελληνικής πραγματικότητας, όπου η αξιοκρατία συχνά υποχωρεί μπροστά σε μηχανισμούς γνωριμιών, εξαρτήσεων και εσωτερικών ισορροπιών.

Το πρόβλημα, όπως αναδείχθηκε στην ομιλία του, δεν είναι η έλλειψη ικανών ανθρώπων.

Είναι η αδυναμία του συστήματος να τους αναγνωρίσει, να τους αξιοποιήσει και να τους κρατήσει στη χώρα.

Η ελευθερία ως προϋπόθεση δημιουργίας

Ο Γιάννης Ιωαννίδης συνέδεσε την αριστεία με την ελευθερία.

Χωρίς ελεύθερη σκέψη, ελευθερία της έρευνας και δυνατότητα έκφρασης διαφορετικών απόψεων, η πρόοδος –επιστημονική, κοινωνική ή πολιτική– περιορίζεται.

Η ελευθερία, υπό αυτή την έννοια, δεν παρουσιάστηκε απλώς ως συνταγματικό δικαίωμα, αλλά ως βασική προϋπόθεση για να μπορεί μια κοινωνία να παράγει ιδέες, γνώση και ανθρώπους που δεν φοβούνται να αμφισβητήσουν τις κυρίαρχες αντιλήψεις.

Η επιστημονική δημιουργία, αλλά και συνολικά η πνευματική ζωή, δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε περιβάλλον που τιμωρεί την ανεξάρτητη σκέψη ή αντιμετωπίζει την κριτική ως απειλή.

Η εκπαίδευση στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ελληνική εκπαίδευση.

Ο καθηγητής έθεσε εμμέσως αλλά σαφώς το ερώτημα εάν το εκπαιδευτικό σύστημα δημιουργεί ανθρώπους με ανεξάρτητη κρίση ή αν αναπαράγει ένα μοντέλο που περιορίζει τη δημιουργικότητα και την πραγματική αξιοκρατία.

Η εκπαίδευση, όπως προέκυψε από την παρέμβασή του, δεν μπορεί να περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων.

Οφείλει να καλλιεργεί κριτική σκέψη, υπευθυνότητα και τη δυνατότητα των νέων να κινηθούν πέρα από την πεπατημένη.

Σε διαφορετική περίπτωση, ακόμη και οι πιο ταλαντούχοι αναζητούν διέξοδο εκτός Ελλάδας.

Το brain drain ως σύμπτωμα βαθύτερου προβλήματος

Ακριβώς εκεί ο Γιάννης Ιωαννίδης έφερε στο προσκήνιο το brain drain.

Η φυγή νέων επιστημόνων και επαγγελματιών στο εξωτερικό δεν αποτελεί μόνο οικονομικό ή δημογραφικό ζήτημα.

Αποτελεί ένδειξη ότι ένα σημαντικό τμήμα του πιο παραγωγικού ανθρώπινου δυναμικού της χώρας δεν βρίσκει στην Ελλάδα τις συνθήκες για να εξελιχθεί.

Το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με οικονομικά κίνητρα.

Αφορά το συνολικό περιβάλλον: τις ευκαιρίες, την αξιοκρατία, την ελευθερία στην εργασία και στην έρευνα, την ποιότητα των θεσμών και τη δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να πιστέψει ότι η προσπάθειά του θα ανταμειφθεί.

Η Ελλάδα, με άλλα λόγια, δεν χάνει μόνο ανθρώπους.

Χάνει γνώση, δημιουργικότητα, πρωτοβουλία και ένα μέρος της μελλοντικής της προοπτικής.

Αιχμές για τις ελληνικές παθογένειες

Η ομιλία του Ιωαννίδη είχε και σαφές μήνυμα αυτοκριτικής.

Οι χρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους και της κοινωνίας –η γραφειοκρατία, η αναξιοκρατία, η δυσπιστία προς την καινοτομία και η αδυναμία ουσιαστικής μεταρρύθμισης– εξακολουθούν να επιβαρύνουν την πορεία της χώρας.

Και όσο οι ίδιες δομές αναπαράγονται, τόσο δυσκολότερο γίνεται να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο η αριστεία να είναι πραγματικά επιθυμητή και όχι απλώς ανεκτή.

Το ζήτημα, τελικά, δεν είναι εάν η Ελλάδα διαθέτει ικανούς ανθρώπους.

Το ζήτημα είναι εάν μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε αυτοί οι άνθρωποι να θέλουν να μείνουν, να επιστρέψουν και να προσφέρουν.

Το μήνυμα από την επέτειο της «Εστίας»

Στην επετειακή εκδήλωση για τα 150 χρόνια της «Εστίας», η παρέμβαση του Γιάννη Ιωαννίδη λειτούργησε ως υπεν

Του Νικόδημου Καλλιντέρη

Η θέση του Καθηγητή Χρήστου Ροζάκη («Το άπιαστο όραμα των δώδεκα μιλίων», Τα ΝΕΑ, 3-4/10/2026), ότι ενδεχόμενη επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια θα μετέτρεπε το Αιγαίο σε «ελληνική λίμνη» και θα δημιουργούσε έναν «φράχτη ελληνικής κυριαρχίας» που θα παρεμπόδιζε την ελεύθερη διεθνή ναυσιπλοΐα, χρήζει νομικής αποσαφήνισης.

Πρόκειται, άλλωστε, για επιχείρημα που προβάλλεται διαχρονικά και από την τουρκική πλευρά κατά της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.

Η UNCLOS, πέραν του δικαιώματος της αβλαβούς διέλευσης (innocent passage), θεσπίζει στα άρθρα 34-44 ειδικό καθεστώς για τα στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα: τη διέλευση τράνζιτ (transit passage).

Στα στενά αυτά όλα τα πλοία και αεροσκάφη απολαμβάνουν δικαίωμα συνεχούς και ταχείας διέλευσης και υπέρπτησης. Τα παράκτια κράτη μπορούν μεν να θεσπίζουν κανόνες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τη ρύθμιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας, την πρόληψη της ρύπανσης, την αποτροπή αλιευτικών δραστηριοτήτων κατά τη διέλευση και την εφαρμογή τελωνειακών, δημοσιονομικών, μεταναστευτικών και υγειονομικών κανόνων, δεν μπορούν όμως οι ρυθμίσεις αυτές να έχουν ως πρακτικό αποτέλεσμα την άρνηση, παρεμπόδιση ή αποδυνάμωση του δικαιώματος transit passage. Κυρίως, το άρθρο 44 UNCLOS ορίζει κατηγορηματικά ότι η διέλευση τράνζιτ δεν μπορεί να ανασταλεί (“There shall be no suspension of transit passage”).

Η Ελλάδα, εξάλλου, ήδη κατά την υπογραφή της UNCLOS το 1982 και εκ νέου κατά την κύρωσή της το 1995, δήλωσε ότι σε περιοχές με πολυάριθμα διάσπαρτα νησιά και πολλά εναλλακτικά στενά που εξυπηρετούν ουσιαστικά την ίδια διεθνή ναυτιλιακή οδό, το παράκτιο κράτος μπορεί να καθορίζει συγκεκριμένες διαδρομές μέσω των οποίων πλοία και αεροσκάφη τρίτων κρατών θα ασκούν το δικαίωμα transit passage, ώστε να συνδυάζονται οι ανάγκες της διεθνούς ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης με τις απαιτήσεις ασφαλείας. Η ίδια η ελληνική δήλωση, επομένως, προϋποθέτει τη διατήρηση της διεθνούς ναυσιπλοΐας ακόμη και μέσα σε θαλάσσιες περιοχές που τελούν υπό ελληνική κυριαρχία.

Ένας θαλάσσιος χώρος μπορεί, συνεπώς, να βρίσκεται υπό την κυριαρχία της Ελλάδας και ταυτόχρονα να επιβαρύνεται από ένα ισχυρό και μη αναστελλόμενο δικαίωμα διελεύσεως υπέρ τρίτων κρατών.

Η επέκταση στα 12 ν.μ. θα μετέβαλε πράγματι ριζικά τη νομική γεωγραφία του Αιγαίου και θα αύξανε σημαντικά τη θαλάσσια έκταση υπό ελληνική κυριαρχία. Δεν θα δημιουργούσε, όμως, έναν «αδιαπέραστο φράχτη» ούτε θα απέκλειε τη διεθνή ναυσιπλοΐα, διότι η ίδια η UNCLOS έχει προβλέψει ειδικά, μέσω του καθεστώτος των διεθνών στενών, τη συνύπαρξη της παράκτιας κυριαρχίας με την απρόσκοπτη διεθνή διέλευση.

«Οὐ πολλῷ δέω χάριν ἔχειν τῇ Κομισιονάρια, που επίσπευσε το παρόν γραπτό, που ήδη της το έχω στείλει»

Όταν με τις καλλικρατικές μεταρρυθμίσεις το κράτος ολοκλήρωσε την ιστορική ονοματοδοσία στους Δήμους, ξέχασε τις Περιφέρειες. Ακολουθώντας τα ανιστόρητα χνάρια των ξένων κέντρων, όπως οι πρόγονοι της Φον ντερ Λάιεν που βάφτισαν «Βυζάντιο» τη χιλιετή Ρωμανία των Ρωμιών, αλλά και των εγχώριων Κωλέττηδων και Μαυροκορδάτων που συναίνεσαν στο «Στερεά Ελλάδα» σβήνοντας το Ρούμελη, η σημερινή επίσημη Ελλάδα οφείλει να απαντήσει για το προτεινόμενο φυλαχτό με τα 12 Άγια Ιστορωνύμια των Περιφερειών.

1. Περιφέρεια Αττικής: Ενσωματώνεται ο επίσημος ιστορικός όρος της Πρωτεύουσας, με τη νέα ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Αττική – Αθήναι».

2. Περιφέρειες Μακεδονίας (Κεντρικής και Δυτικής): Ενσωματώνεται ενιαία ο ιστορικός όρος «Αλεξάνδρου», με την επίσημη ονοματολογία να σφραγίζεται ως: «Μακεδονία – Αλεξάνδρου».

3. Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης: Ενσωματώνονται οι ιστορικοί όροι «Αλεξάνδρου» και «Ρωμανία», με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Ανατολική Μακεδονία Αλεξάνδρου και Θράκη – Ρωμανία».

4. Περιφέρεια Ηπείρου: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Ρωμανία» (προς τιμήν της χιλιετούς ιστορικής ταυτότητας), με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Ήπειρος – Ρωμανία».

5. Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Ανατολική Ρούμελη», με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Στερεά Ελλάδα – Ανατολική Ρούμελη».

6. Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Ρούμελη» (προς τιμήν της ιστορικής και ηρωικής προσφοράς της Ιερής Πόλης του Μεσολογγίου), με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Δυτική Ελλάδα και Ρούμελη».

7. Περιφέρεια Πελοποννήσου: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Μοριάς» (τον οποίο ο A. Ortelius στο χάρτη του 1584 τον επιγράφει MOREAS), χρησιμοποιώντας το “A” από τη λέξη Argos, κατά την προσφιλή του συνήθεια, να παίζει με τα γράμματα, με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Πελοπόννησος – Μοριάς».

8. Περιφέρεια Ιονίων Νήσων: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Επτάνησος», με τη νέα επίσημη ονομασία να εναρμονίζεται με το Οργανόγραμμα ως: «Ιόνια Επτανήσου».

9. Περιφέρεια Θεσσαλίας: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Ρήγα», με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Θεσσαλία – Ρήγα».

10. Περιφέρεια Κρήτης: Λόγω των δυο προσόψεων, ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος του Νοτίου Αιγαίου και των πέριξ της Κρητικών Πελάγων, προεξάρχοντος πλην εξόριστου και αόριστου για την επίσημη Αθήνα Νότιου Κρητικού Πελάγους και της Ανατολικής Μεσογείου. Με τη νέα επίσημη ονομασία, να διαμορφώνεται Ομηρικά, ως: «Κρήτη – Πελαγόεσσα Ανατολικής Μεσογείου», κατά το πρότυπο επίσης της αείποτε Αμπελόεσσας Ελλάδας.

11. Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Αρχιπέλαγος», με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται ως: «Βόρειον Αιγαίον Αρχιπέλαγος».

12. Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου: Ενσωματώνεται ο ιστορικός όρος «Αρχιπέλαγος», με τη νέα επίσημη ονομασία να διαμορφώνεται επίσης ως: «Nότιον Αιγαίον Αρχιπέλαγος».

Σημείωση του συγγραφέα για την ορολογία:

Ιστορωνυμία: Είναι ένας νεολογισμός, όπως λέμε «Τοπωνυμία». Αφορά στη μελέτη και απόδοση ονομασιών στις Περιφέρειες, βάσει ιστορικών, γεωιστορικών, γεωμυθολογικών (Ομηρικών) καθώς και ιστορικοπολιτικών δεδομένων. Σημειώνεται ότι ο όρος «Πελαγόεσσα» της Κρήτης ακολουθεί τους ομηρικούς κανόνες αφθονίας, κατά το πρότυπο της «αμπελόεσσας» της Ομήρου Ιλιάδας (Ραψωδία Ι, στίχοι 152 & 294) για την αρχαία Πήδασο (τη σημερινή Μεθώνη). Αυτό συμβαίνει διότι οι όμορφοι και παράλληλα σημειωτικοί νεολογισμοί προϋποθέτουν πάντοτε επεξεργασμένους λογισμούς. Ένα άλλο παράδειγμα τέτοιου προσωπικού μου λογισμού είναι η φιλομνήμη.

Κομισιονάρια: Ο όρος αποτελεί επίσης νεολογισμό, ολίγον κομισάρια και ολίγον πασιονάρια, αν και απέχει έτη φωτός από την Ισπανίδα που είπε το «¡No pasarán!». Αυτή λέει Πασαράν Πασαράν και πάσης Γερμανίας.

______________________

Διδυμότειχο, Οκτώβριος 2026,