Γράφει ο Σάι Γκαλ, Jerusalem Post

Το Ισραήλ δεν αποτελεί την εξαίρεση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Η Ιερουσαλήμ και τα Υψίπεδα του Γκολάν αποτελούν ιστορικές αποδείξεις της προτίμησής του, όχι της ασυλίας του Ισραήλ. Το Ισραήλ μπορεί να του πιστώσει και τα δύο, χωρίς να συγχέει την ευγνωμοσύνη με την εκχώρηση δικαιοδοσίας.

Στις 16 Αυγούστου, ο Τραμπ διέταξε το Πεντάγωνο να περιορίσει σημαντικά τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με τη Νότια Κορέα. Επικαλέστηκε το κόστος τους, τη σχέση του με τον Κιμ Γιονγκ Ουν και την άρνηση της Σεούλ να υποστηρίξει μια αμερικανική επιχείρηση εναντίον του Ιράν. Νοτιοκορεάτες αξιωματούχοι δήλωσαν αργότερα ότι η εντολή αιφνιδίασε τόσο τη Σεούλ όσο και τμήματα της ίδιας της αμερικανικής κυβέρνησης.

Το Ιράν και η Κορεατική Χερσόνησος ανήκουν σε διαφορετικά θέατρα επιχειρήσεων. Ο Τραμπ τα χρέωσε στον ίδιο λογαριασμό.

Ο μοχλός πίεσης προέκυψε μέσα από μια συμμαχία που παρέμενε ακέραιη.

Ο Τραμπ διαχειρίζεται πεπερασμένα αποθέματα, ιεραρχεί τα θέατρα επιχειρήσεων και ανακατανέμει την ισχύ. Το αμερικανικό συμφέρον καθορίζει τη συμφωνία. Η προσωπική χημεία, το κύρος και η εκάστοτε συναλλαγή αναπροσαρμόζουν το τίμημά της. Καμία συμμαχία δεν ξεφεύγει από αυτή την αριθμητική.

Όταν ο Τραμπ ρωτήθηκε φέτος εάν όπλα που προορίζονταν για την Ουκρανία θα μπορούσαν να εκτραπούν προς άλλες κατευθύνσεις, απάντησε χωρίς περιστροφές:

«Αυτό το κάνουμε συνεχώς».

Το όπλο μπορεί να υπερασπίζεται το Κίεβο. Το απόθεμα, όμως, παραμένει αμερικανικό.

Τα ουκρανικά χρήματα, οι δεσμεύσεις και οι ανάγκες του πεδίου της μάχης δεν καθορίζουν την αμερικανική κατανομή. Το Κίεβο μπορεί να εξασφαλίσει όπλα και παρ’ όλα αυτά να χάσει την προτεραιότητά του από ένα άλλο θέατρο επιχειρήσεων. Μια στρατιωτική εξάρτηση μετατρέπεται σε μοχλό πίεσης από τη στιγμή που μια άλλη πρωτεύουσα ελέγχει τη σειρά προτεραιότητας.

Η Δανία αποτελεί ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη εκτεταμένη στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία. Τίποτε από αυτά δεν εμπόδισε τον Τραμπ να απαιτήσει επανειλημμένα τον αμερικανικό έλεγχο της περιοχής.

Ένα σύνορο του ΝΑΤΟ μετατράπηκε σε αντικείμενο αμερικανικής συναλλαγής.

Η Ιερουσαλήμ δεν έχει διατυπώσει επίσημη θέση για τη Γροιλανδία, αλλά σε υπηρεσιακό επίπεδο το Ισραήλ έχει ευθυγραμμιστεί με την Κοπεγχάγη και την Ευρώπη. Το ισραηλινό συμφέρον είναι άμεσο: η κανονικοποίηση του εξαναγκασμού εναντίον ενός δυτικού συμμάχου δημιουργεί προηγούμενο για την άσκηση εξαναγκασμού και εναντίον ενός άλλου.

Η αμερικανική προστασία δεν θεμελιώνει κανένα δικαίωμα επί της επικράτειας ενός συμμάχου. Ούτε η στρατηγική εξάρτηση θεμελιώνει δικαίωμα επί των αποφάσεών του.

Η Άγκυρα διατήρησε τις σχέσεις της με τη Μόσχα και την Τεχεράνη, παρεμπόδισε συμμαχικές αποφάσεις και συνέχισε να ασκεί πίεση στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Παρ’ όλα αυτά, ο Τραμπ κινήθηκε προς την πολιτική αποκατάσταση του Ερντογάν και έστειλε μηνύματα για χαλάρωση των κυρώσεων.

Η Τουρκία δεν έγινε περισσότερο αξιόπιστη. Κατέστησε, όμως, πολύ υψηλό το κόστος της απώλειάς της.

Η Άγκυρα κατασκευάζει τη στρατηγική σημασία της συντηρώντας τα προβλήματα για τα οποία αργότερα προσφέρεται να μεσολαβήσει. Ο Ερντογάν μπορεί να αψηφά την Ουάσιγκτον σε ένα θέατρο και να της πουλά πρόσβαση σε κάποιο άλλο, όπως έκανε και πάλι αυτή την εβδομάδα στο ζήτημα του Ιράν.

Η Ινδία είναι η μεγαλύτερη δύναμη, η ισχυρότερη οικονομία και το δημοκρατικό αντίβαρο στην Κίνα, αλλά παραμένει αυτόνομη απέναντι στην Ουάσιγκτον. Το Πακιστάν προσφέρει μικρότερου εύρους χρησιμότητα: στρατιωτική εξουσία, πρόσβαση και διαύλους προς παράγοντες τους οποίους η Ουάσιγκτον χρειάζεται να προσεγγίσει. Όταν η Ουάσιγκτον χρειάζεται άμεση πρόσβαση, έχει επανειλημμένα προτιμήσει την πρακτική χρησιμότητα του Πακιστάν από την αυτονομία της Ινδίας.

Ο Τραμπ αναβίωσε αυτή τη συναλλαγή. Το Πακιστάν διατήρησε πρόσβαση στην Ουάσιγκτον, στο Ιράν, στην Κίνα και στον Κόλπο. Όταν το Ιράν μετατράπηκε σε προτεραιότητα, αυτές ακριβώς οι αντιφάσεις αποκατέστησαν την αξία του Ισλαμαμπάντ.

Η αντίφαση του Πακιστάν έγινε το προϊόν που πουλά.

Ο Τραμπ μετατρέπει αυτό το αντανακλαστικό σε κίνητρο εντός των συμμαχιών, ανταμείβοντας συμπεριφορές τις οποίες οι συμμαχίες δημιουργήθηκαν για να περιορίζουν. Οι πιο πιστοί σύμμαχοι είναι συχνά και οι ασφαλέστεροι προς πίεση, επειδή η Ουάσιγκτον θεωρεί δεδομένο ότι η σχέση θα επιβιώσει. Οι δύσκολοι εταίροι, αντιθέτως, δημιουργούν συνθήκες σπανιότητας και αυξάνουν το κόστος της παράκαμψής τους.

Η αφοσίωση χωρίς εναλλακτικές επιλογές σημαίνει έκθεση σε κίνδυνο.

Ο Τραμπ μπορεί να είναι ταυτόχρονα φιλοϊσραηλινός και φιλοερντογανικός. Η στρατηγική υποστήριξη προς το Ισραήλ δεν εξαλείφει τη χρησιμότητα της Τουρκίας σε έναν διαφορετικό αμερικανικό υπολογισμό.

Το σχετικό αποδεικτικό στοιχείο δεν είναι όσα λέει ο Τραμπ για το Ισραήλ. Είναι όσα παραχωρεί στην Τουρκία όταν αυτή καθίσταται χρήσιμη.

Το Ισραήλ έχει ενεργήσει βάσει αυτής της αρχής στη Συρία: οι αμερικανικές αντιρρήσεις αυξάνουν το διπλωματικό κόστος μιας ισραηλινής κόκκινης γραμμής, αλλά δεν δίνουν στην Ουάσιγκτον δικαίωμα ψήφου επάνω σε αυτή.

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η τουρκική ισχύς αποτελεί την απειλή. Για την Ουάσιγκτον, παραμένει ένα εργαλείο στη Συρία, στο Ιράν, στη Μαύρη Θάλασσα και στο ΝΑΤΟ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αναγνωρίζουν την απειλή που αντιμετωπίζει ένας σύμμαχος και ταυτόχρονα να διατηρούν τον παράγοντα που την προκαλεί.

Η εξάρτηση του Ισραήλ από τις ΗΠΑ

Το Ισραήλ δεν είναι Νότια Κορέα ή Ουκρανία. Διοικεί τις δικές του Ένοπλες Δυνάμεις, τις υπηρεσίες πληροφοριών και την αμυντική βιομηχανία του, ενώ μπορεί να αρχίζει μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις αυτόνομα. Κρίσιμες δυνατότητες, ωστόσο, εξαρτώνται από την αμερικανική αναπλήρωση αποθεμάτων, τα πυρομαχικά και την παραγωγική ικανότητα.

Οι συσσωρευμένες εξαρτήσεις δεν χρειάζονται ένα επίσημο βέτο. Μπορούν να δημιουργήσουν ένα καθεστώς έγκρισης, χωρίς καμία συνθήκη να το έχει παραχωρήσει. Η εξάρτηση δημιουργεί επίσης συνήθεια: η βοήθεια μετατρέπεται σε δεδομένη παραδοχή, η διαβούλευση γίνεται διαδικασία και η Ουάσιγκτον αποκτά λόγο σε αποφάσεις που παραμένουν ισραηλινές.

Ο θαυμασμός του Τραμπ για το Ισραήλ παραμένει υποδεέστερος του αμερικανικού συμφέροντος. Τα Στενά του Ορμούζ, οι τιμές του πετρελαίου, οι αμερικανικές απώλειες, η Κίνα, η Τουρκία και η εσωτερική πολιτική αναδιατάσσουν τις αμερικανικές προτεραιότητες. Η πρόσβαση στον Τραμπ επηρεάζει τα αποτελέσματα, αλλά δεν ελέγχει αυτόν τον υπολογισμό.

Ένας πιο σταθερός Λευκός Οίκος θα άλλαζε τον διαχειριστή, όχι την εξάρτηση.

Η Ουάσιγκτον είναι μεγαλύτερη από τον Τραμπ. Η αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από την Άγκυρα οδήγησε στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35. Ο Τραμπ μπορεί να αποκαταστήσει πολιτικά τον Ερντογάν ταχύτερα απ’ όσο η Ουάσιγκτον μπορεί να τον εξοπλίσει. Μπορεί να επαναφέρει στο τραπέζι το ζήτημα των μαχητικών, αλλά όσο παραμένουν οι S-400, ανάμεσα στην προεδρική προτίμηση και στην παράδοση βρίσκονται η αμερικανική νομοθεσία, το Κογκρέσο, το Πεντάγωνο, οι απαιτήσεις ασφαλείας του προγράμματος και οι έλεγχοι των εξαγωγών.

Το πλεονέκτημα του Ισραήλ είναι το θεσμικό του βάθος στην Ουάσιγκτον. Η Ιερουσαλήμ πρέπει να το αξιοποιήσει ως αντίβαρο στον Τραμπ και να χρησιμοποιήσει την ισραηλινή ικανότητα ως αντίβαρο στην Ουάσιγκτον. Οι ίδιοι θεσμοί που μπορούν να εμποδίσουν την παράδοση ενός τουρκικού F-35 δεν μπορούν να κατασκευάσουν έναν αναχαιτιστικό πύραυλο όταν τα ισραηλινά αποθέματα έχουν ήδη εξαντληθεί.

Για κάθε κρίσιμη δυνατότητα πρέπει να απαντώνται τέσσερα ερωτήματα: ποιος την κατέχει, ποιος αναπληρώνει τα αποθέματά της, ποιος μπορεί να τη διακόψει και για πόσο χρονικό διάστημα μπορεί το Ισραήλ να επιχειρεί χωρίς αυτή. Εάν μία ξένη απόφαση μπορεί να την αχρηστεύσει, τότε το Ισραήλ χρειάζεται εναλλακτική λύση.

Το Ισραήλ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Ευρώπη πολιτικά και την Αμερική στρατηγικά. Αυτή η ιεράρχηση είναι παρωχημένη. Η αμερικανική ισχύς είναι μεγαλύτερη, αλλά τα ευρωπαϊκά συμφέροντα είναι αγκυρωμένα στη γεωγραφία. Η Ουάσιγκτον μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση. Η Ευρώπη δεν μπορεί να μετακινήσει τη Μεσόγειο.

Η Κρήτη και η Κύπρος αποτελούν τα σημεία αγκύρωσης του ισραηλινού διαδρόμου προς την Ευρώπη για την ενέργεια, τα καλώδια, τη ναυσιπλοΐα και τη στρατιωτική πρόσβαση. Η τουρκική πίεση σε αυτές τις περιοχές πλήττει την ισραηλινή πρόσβαση και όχι μόνο τα ελληνικά ή τα κυπριακά συμφέροντα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ισραήλ στα αγαθά, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού εμπορίου του. Οι ισραηλινές δυνατότητες υποστηρίζουν πλέον τη γερμανική και τη φινλανδική αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα, την τσεχική αεράμυνα και τα συστήματα ραντάρ, τα ολλανδικά πυρά μεγάλου βεληνεκούς, καθώς και την ελληνική συνεργασία στους τομείς της αεράμυνας, των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, των πυραύλων, της θαλάσσιας ασφάλειας και της παραγωγής.

Το Ιράν και η Τουρκία προσδίδουν σε αυτή την αρχιτεκτονική τη λογική της απειλής που τη στηρίζει: οι ιρανικοί πύραυλοι, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και η εξάπλωσή τους πέρα από τη Μέση Ανατολή· και η τουρκική προβολή ισχύος, από τη Συρία έως την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, ακριβώς απέναντι από τον μεσογειακό διάδρομο του Ισραήλ.

Η ισραηλινή ικανότητα μετατρέπεται σε ευρωπαϊκή αμυντική ισχύ. Η ευρωπαϊκή γεωγραφία, βιομηχανία και αγορά διευρύνουν το στρατηγικό βάθος του Ισραήλ.

Ένας φιλοϊσραηλινός πρόεδρος αποτελεί πλεονέκτημα. Ένα δόγμα ασφαλείας που προϋποθέτει την ύπαρξη ενός τέτοιου προέδρου αποτελεί εθνική ευπάθεια.

Στο επίκεντρο του πολέμου προπαγάνδας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας βρίσκονται πλέον ακόμη και τα ιερά λείψανα της Ορθοδοξίας, με τη Μόσχα να διατυπώνει βαρύτατες καταγγελίες κατά του Κιέβου και, την ίδια στιγμή, να σχεδιάζει τη μεταφορά λειψάνων Ρώσου αγίου στο μέτωπο για την πνευματική ενίσχυση των στρατιωτών.

Ο ειδικός εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών για τη διεθνή συνεργασία στον τομέα της θρησκευτικής ελευθερίας, Μιχαήλ Μελέχ, κατηγόρησε τις ουκρανικές Αρχές ότι κατάσχουν λείψανα αγίων, εικόνες και εκκλησιαστικά αντικείμενα με σκοπό να τα μεταφέρουν στο εξωτερικό και να τα μεταπωλήσουν.

Οι δηλώσεις έγιναν στις 25 Αυγούστου, κατά την παρουσίαση έκθεσης του ρωσικού ΥΠΕΞ με τίτλο «Παράνομες ενέργειες του καθεστώτος του Κιέβου κατά της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, των κληρικών και των ενοριτών της». Η έκθεση καλύπτει την περίοδο από τον Μάρτιο του 2022 έως τον Ιούνιο του 2026 και αποτελεί την τρίτη αντίστοιχη παρέμβαση της ρωσικής διπλωματίας.

Η καταγγελία για «πληρωμή όπλων» με κειμήλια

Σύμφωνα με το TASS, o Μελέχ υποστήριξε ότι υπάρχουν «βάσιμοι λόγοι» να θεωρείται πως ορθόδοξα κειμήλια κατάσχονται προκειμένου να εξαχθούν από την Ουκρανία και να πουληθούν.

«Οι σημερινές ουκρανικές Αρχές αντιμετωπίζουν αυτά τα αντικείμενα ως εμπορεύματα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών τους οποίους δεν κατονόμασε, αρχαίες εικόνες και άλλα έργα ορθόδοξης τέχνης ενδέχεται να χρησιμοποιούνται ακόμη και ως αντάλλαγμα για δυτικές προμήθειες οπλικών συστημάτων.

Πρόκειται για εξαιρετικά σοβαρή καταγγελία. Ωστόσο, το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν έδωσε στη δημοσιότητα συγκεκριμένους καταλόγους κλεμμένων κειμηλίων, στοιχεία για συναλλαγές, ονόματα αγοραστών, οίκους δημοπρασιών ή δυτικές αμυντικές εταιρείες που φέρεται να εμπλέκονται.

Η παλαιότερη υπόθεση της Λαύρας του Κιέβου

Για να στηρίξει τη νέα καταγγελία, ο Ρώσος διπλωμάτης επανέφερε την υπόθεση της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου. Το 2023, η ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών είχε ισχυριστεί ότι η κυβέρνηση Ζελένσκι και η UNESCO συμφώνησαν να μεταφέρουν εικόνες και λείψανα αγίων σε μουσεία της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Βατικανού, με πρόσχημα την προστασία τους από ρωσικά πλήγματα.

Η καταγγελία εκείνη είχε διαψευστεί από τον τότε υπουργό Πολιτισμού της Ουκρανίας, Ολεξάντρ Τκατσένκο, και από τη διοίκηση του εθνικού αποθέματος της Λαύρας. Η UNESCO είχε επίσης δηλώσει ότι δεν συμμετείχε σε οποιοδήποτε σχέδιο μεταφοράς λειψάνων στο εξωτερικό.

Κατά το Reuters, λίγες εβδομάδες αργότερα κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η φωτογραφία μιας υποτιθέμενης διαφήμισης για δημοπρασία «Θησαυρών της Λαύρας» στο Παρίσι. Ο γαλλικός οίκος Osenat διέψευσε ότι είχε οργανώσει τέτοια δημοπρασία, χαρακτηρίζοντας το σχετικό υλικό πλαστό.

Η συγκεκριμένη διάψευση δεν αποκλείει αυτομάτως κάθε πιθανότητα παράνομης διακίνησης ουκρανικών αρχαιοτήτων μέσα στις συνθήκες του πολέμου. Δείχνει, όμως, ότι το βασικό προηγούμενο που επικαλείται σήμερα η Μόσχα δεν είχε επιβεβαιωθεί και είχε αποτελέσει μέρος οργανωμένης εκστρατείας παραπληροφόρησης.

Καταγγελίες και για εξαφανίσεις κληρικών

Ο Μελέχ κατηγόρησε επίσης τα ουκρανικά κέντρα στρατολόγησης ότι επιστρατεύουν διά της βίας κληρικούς της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας και τους στέλνουν στο μέτωπο.

Σύμφωνα με τη ρωσική έκθεση, δεν υπάρχουν δημόσιες πληροφορίες για την τύχη 21 κληρικών οι οποίοι φέρεται να συνελήφθησαν ή να απομακρύνθηκαν από ένοπλους άνδρες. Ο Ρώσος αξιωματούχος κάλεσε διεθνείς οργανισμούς και φορείς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να ζητήσουν απαντήσεις από το Κίεβο.

Ούτε οι συγκεκριμένες περιπτώσεις έχουν επιβεβαιωθεί στο σύνολό τους από ανεξάρτητους παρατηρητές. Το ζήτημα της θρησκευτικής ελευθερίας στην Ουκρανία, ωστόσο, είναι υπαρκτό και δεν μπορεί να απορριφθεί συλλήβδην ως ρωσική προπαγάνδα.

Ουκρανική νομοθεσία που επιτρέπει την απαγόρευση θρησκευτικών οργανώσεων με δεσμούς με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει προκαλέσει ανησυχίες σε διεθνείς οργανώσεις. Η Human Rights Watch έχει χαρακτηρίσει το σχετικό νομικό πλαίσιο υπερβολικά ευρύ, προειδοποιώντας ότι μπορεί να οδηγήσει σε συλλογικούς περιορισμούς της θρησκευτικής ελευθερίας.

Η ουκρανική κυβέρνηση απαντά ότι τα μέτρα δεν στρέφονται κατά της Ορθοδοξίας, αλλά κατά δομών που εξακολουθούν να συνδέονται με το Πατριαρχείο Μόσχας, το οποίο στηρίζει ανοιχτά τη ρωσική εισβολή.

Η Ρωσία ετοιμάζει λείψανα για το μέτωπο

Την ίδια στιγμή που η Μόσχα κατηγορεί το Κίεβο για εργαλειοποίηση των ιερών κειμηλίων, η ίδια η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία προωθεί σχέδιο μεταφοράς λειψάνων του αγίου Ντμίτρι Ντονσκόι στις μονάδες που πολεμούν στην Ουκρανία.

Τα λείψανα του μεγάλου πρίγκιπα της Μόσχας εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης στον Καθεδρικό Ναό του Αρχαγγέλου, στο Κρεμλίνο. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν επισκέφθηκε στις 20 Αυγούστου τον ναό, συμμετείχε σε προσευχή και επιθεώρησε την ανοικτή σαρκοφάγο σύμφωνα με το Reuters.

Ο Ντμίτρι Ντονσκόι πέθανε το 1389 και έμεινε στην ιστορία για τη νίκη του επί των δυνάμεων της Χρυσής Ορδής στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380. Ανακηρύχθηκε άγιος από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία το 1988 και συνδέεται στενά με τη ρωσική στρατιωτική παράδοση.

Εκπρόσωποι του Πατριαρχείου Μόσχας δήλωσαν ότι τμήματα των λειψάνων ενδέχεται να τοποθετηθούν σε ειδικές λειψανοθήκες και να μεταφερθούν σε ναούς, αλλά και στη ζώνη των πολεμικών επιχειρήσεων. Η αποστολή στο μέτωπο παρουσιάζεται ως «λογική απόφαση», ώστε Ρώσοι στρατιώτες και στρατιωτικοί ιερείς να έχουν τη δυνατότητα να τα προσκυνήσουν.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σίμπιχα, αντέδρασε ειρωνικά, σχολιάζοντας ότι τα λείψανα δύσκολα θα βοηθήσουν τη Ρωσία να τελειώσει τον πόλεμο και ότι θα ήταν αποτελεσματικότερο να έπαιρνε ο ίδιος ο Πούτιν τη θέση τους.

Η πίστη ως όπλο προπαγάνδας

Η αντιπαράθεση αποκαλύπτει τον βαθμό στον οποίο η Ορθοδοξία, τα ιερά κειμήλια και η εκκλησιαστική ιστορία έχουν ενταχθεί στην πολεμική προπαγάνδα.

Η Μόσχα χρησιμοποιεί τις καταγγελίες περί «δίωξης της κανονικής Εκκλησίας» για να παρουσιάσει τον πόλεμο ως μάχη υπεράσπισης της πίστης και της ιστορικής «Ρωσίας». Το Κίεβο, από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζει τις εκκλησιαστικές δομές που διατηρούν δεσμούς με τη Μόσχα ως πιθανό εργαλείο ρωσικής επιρροής και ζήτημα εθνικής ασφαλείας.

Ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκονται οι πιστοί, οι κληρικοί και μια ανεκτίμητη θρησκευτική κληρονομιά, η οποία κινδυνεύει τόσο από τις πολεμικές καταστροφές και την παράνομη διακίνηση όσο και από την πολιτική εργαλειοποίηση.

Οι καταγγελίες περί πώλησης λειψάνων για την αγορά όπλων απαιτούν διεθνή και ανεξάρτητη έρευνα. Μέχρι να παρουσιαστούν χειροπιαστά αποδεικτικά στοιχεία, όμως, δεν μπορούν να θεωρούνται τεκμηριωμένες. Σε έναν πόλεμο όπου ακόμη και τα λείψανα των αγίων χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση στρατιωτικών και πολιτικών αφηγημάτων, η διάκριση ανάμεσα στο γεγονός, την καταγγελία και την προπαγάνδα είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ.

Γράφει ο Δημήτρης Καμπισιούλης

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε ο ΟΟΣΑ, το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών μειώθηκε κατά 3,6% σε τριμηνιαία βάση το διάστημα Ιανουαρίου-Μαρτίου 2026¹ σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο και δείχνει το πόσο «συρρικνώθηκε» η πραγματική αξία του χρήματος στην τσέπη του νοικοκυριού. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη υποχώρηση μεταξύ 21 χωρών για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία.

Η Ελλάδα το 2025 βρισκόταν στην τελευταία θέση στην ΕΕ μαζί με τη Βουλγαρία στην αγοραστική δύναμη, στο 68% του ευρωπαϊκού μ.ο. Όταν όμως οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες καταγράφουν σταθερότητα ή μικρή αύξηση στο πραγματικό εισόδημα (+0,2% κατά μ.ο. στον ΟΟΣΑ) και η Ελλάδα σημειώνει τη μεγαλύτερη πτώση (-3,6%), αυτό σημαίνει ότι η απόσταση από τις άλλες χώρες διευρύνεται. Αν η πτώση των πραγματικών εισοδημάτων στην Ελλάδα διατηρηθεί και στα επόμενα τρίμηνα, τότε η Ελλάδα κινδυνεύει άμεσα να βρεθεί μόνη στην τελευταία θέση της ΕΕ το 2026.

Οικονομία και δημογραφικό πρόβλημα

Η δημογραφική δυναμική συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάπτυξη και την αγοραστική δύναμη. Στην Ελλάδα ο δείκτης γονιμότητας έχει υποχωρήσει σε επίπεδα πέριξ του 1,2 (στην Ευρώπη τις πρώτες θέσεις έχουν η Γαλλία και η Βουλγαρία στο 1,7 – 1,8). Οι πολύ λίγες γεννήσεις επηρεάζουν (65.594 το 2025) την οικονομία τόσο βραχυπρόθεσμα (μέσω των προσδοκιών και της κατανάλωσης) όσο και μακροπρόθεσμα (μέσω της εργασίας και των ασφαλιστικών συστημάτων).

Η ταχεία γήρανση του πληθυσμού (47,2 έτη η διάμεση ηλικία το 2025) συρρικνώνει τον ενεργό πληθυσμό και όλο και μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ κατευθύνεται σε μη παραγωγικές δαπάνες (συντάξεις γήρατος και χηρείας, υγειονομική περίθαλψη γήρατος) αντί για επενδύσεις, καινοτομία και αυξήσεις πραγματικών μισθών. Η συντήρηση του συνταξιοδοτικού συστήματος απαιτεί τεράστιες κρατικές επιδοτήσεις, 15-16 δισ. ευρώ, που καλύπτουν κατά προσέγγιση το 50% της συνολικής δαπάνης. Αυτό στερεί από το κράτος τη δυνατότητα να μειώσει δραστικά τη φορολογία, να διαθέσει πόρους στην υγεία, στην παιδεία και στην άμυνα και να ασκήσει πολιτική υπέρ της οικογένειας. Η ψυχολογία επίσης, είναι στο ναδίρ. Οι νέοι βλέπουν απουσία προοπτικής και υψηλό κόστος ζωής, φεύγουν στο εξωτερικό, δεν κάνουν παιδιά και η κοινωνία γερνάει. Αυτό είναι το λεγόμενο σπιράλ θανάτου καθώς το ένα φαινόμενο τροφοδοτεί το άλλο.

Πίσω από την οικονομία βρίσκεται λοιπόν το δημογραφικό. Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος κατά 3,6% στην Ελλάδα είναι το σύμπτωμα (ακρίβεια, πληθωρισμός, φορολογική επιβάρυνση). Όμως, οι λίγες γεννήσεις και το μικρό εργατικό δυναμικό είναι η βαθύτερη αιτία που εμποδίζει την ελληνική οικονομία να αναπτυχθεί και να δημιουργήσει βιώσιμες και υψηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.

Τι πρέπει να κάνουμε;

Άμεση μείωση των φορολογικών συντελεστών ώστε να αναπνεύσει και να κινηθεί η οικονομία και άσκηση επιθετικής δημογραφικής πολιτικής ώστε να αυξηθεί κατακόρυφα ο δείκτης γονιμότητας. Αυτό φυσικά δεν μπορεί να γίνει με τον Κυριάκο Μητσοτάκη επί πρωθυπουργίας του οποίου η χώρα βιώνει τη χειρότερη δημογραφική καταστροφή της ιστορίας της (σε όλους τους δείκτες, πληθυσμός- δείκτης γονιμότητας – γεννήσεις – δείκτης γήρανσης – διάμεση ηλικία, σημειώνονται αρνητικά ρεκόρ) και με τη Δόμνα Μιχαηλίδου που μας προτρέπει να ξεχάσουμε την ελληνική οικογένεια με 2-3 παιδιά. Η άμεση αλλαγή πολιτικού προσωπικού και πολιτικής κατά 180º είναι επιβεβλημένη.

Δημογραφικό και κενό ισχύος

Είμαστε στον 21ο αιώνα, στο ΝΑΤΟ, στην ΕΕ, στη ζώνη Σένγκεν και μιλάμε για οικονομία. Η ιστορία όμως πλέον κινείται πολύ γρήγορα, η δημογραφία αλλάζει την πολιτισμική και οικονομική πραγματικότητα, οι διεθνείς συμμαχίες κλονίζονται και τα ιστορικά αφηγήματα και τα «απωθημένα» δεν εξαφανίζονται ποτέ πλήρως από την ιστορική συνείδηση και μπορούν απότομα να επανέλθουν στην επιφάνεια.

Η δημογραφική και οικονομική υποχώρηση μιας χώρας δημιουργεί «κενό ισχύος», και η ιστορία έχει δείξει πως κανένα κενό δεν μένει για πάντα αφύλακτο.

Ποιες χώρες κάνουν επενδύσεις στη Βόρεια Ελλάδα και ποιες ήταν οι χαμένες των Βαλκανικών πολέμων και μάλιστα με πολύ ακριβό τίμημα; Τα αναλογιζόμαστε αυτά ή τα βλέπουμε στη σφαίρα της φαντασίας; Μήπως κάποια στιγμή θα ξυπνήσουμε πολύ απότομα;