Οι έπαινοι προς την Ελλάδα δεν αρκούν για να θεμελιώσουν εγγυήσεις ασφαλείας. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της παρέμβασης του ιστορικού και διδάκτορα του Πανεπιστημίου της Γενεύης, Νίκου Παπαδάτου, στη «Ναυτεμπορική», όπου ανέλυσε την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, τις αμερικανικές επιδιώξεις και τις συνέπειες για την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Ο Παπαδάτος επέμεινε ότι πίσω από τη συμβολική αναφορά στον ελληνικό πολιτισμό πρέπει να εξεταστούν οι πραγματικοί όροι της συνεργασίας: ποιος αποφασίζει, ποιος επωφελείται και ποια περιθώρια διατηρεί η Αθήνα για την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Το καλώδιο δεν είναι ένα απομονωμένο έργο

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η ηλεκτρική διασύνδεση και η αμερικανική στάση στα ελληνοτουρκικά. Σχολιάζοντας τις αναφορές που τέθηκαν στην εκπομπή για «ευαίσθητα θέματα» και παρασκηνιακές παρεμβάσεις αποτροπής κρίσεων, ο ιστορικός εξέφρασε τον φόβο ότι η διαχείριση των διαφορών μπορεί να οδηγήσει σε συμβιβασμούς που δεν ευνοούν την Ελλάδα.

Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσιγκτον προσεγγίζει την περιοχή μέσα από τις ανάγκες συνοχής της συμμαχίας και τους ευρύτερους στρατηγικούς σχεδιασμούς της. Αυτό, υποστήριξε, δεν συνεπάγεται αυτομάτως υποστήριξη των ελληνικών θέσεων.

«Το ζήτημα του καλωδίου επηρεάζει και την ΑΟΖ», τόνισε, συνδέοντας την εξέλιξη του έργου με τη δυνατότητα άσκησης των ελληνικών δικαιωμάτων στη θάλασσα. Η ανησυχία του αφορά τα αρνητικά προηγούμενα που, όπως εκτιμά, μπορεί να δημιουργήσει η υποχώρηση απέναντι στις αμφισβητήσεις.

Στην ίδια κατεύθυνση, αμφισβήτησε την αντίληψη ότι η συμμετοχή στον νατοϊκό χώρο συνιστά από μόνη της επαρκή προστασία. Ζήτησε να διακρίνονται οι γενικές διαβεβαιώσεις περί συμμαχικής συνεργασίας από τις συγκεκριμένες δεσμεύσεις ασφαλείας.

Το δόγμα Τραμπ πίσω από την ομιλία στην Πνύκα

Ο Παπαδάτος ερμήνευσε την ομιλία Ρούμπιο ως παρουσίαση της αντίληψης της κυβέρνησης Τραμπ για την αμερικανική ισχύ και τη θέση των συμμάχων. Στη δική του ανάγνωση, η Ουάσιγκτον ζητά ευθυγράμμιση με τις στρατηγικές της επιλογές, ενώ η Ευρώπη αποδέχεται έναν υποδεέστερο ρόλο.

Συνέδεσε αυτή την προσέγγιση με τις απαιτήσεις αύξησης των αμυντικών δαπανών και με τα συμφέροντα που αναπτύσσονται γύρω από τους εξοπλισμούς και το αμερικανικό LNG. Για τον ίδιο, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η οικονομική και στρατιωτική συνεργασία προσφέρει αντίστοιχα πολιτικά ανταλλάγματα στην Ελλάδα.

Εξέφρασε, μάλιστα, σαφή διαφωνία με το κλίμα αισιοδοξίας που περιέγραψε μετά την επίσκεψη. Υποστήριξε ότι οι επιχειρηματικοί κύκλοι έχουν λόγους να είναι ικανοποιημένοι από τις προοπτικές πωλήσεων όπλων και ενέργειας, χωρίς αυτό να απαντά στις ανησυχίες για την εθνική κυριαρχία.

Προειδοποίηση για νέο χτύπημα στο Ιράν

Η ανάλυσή του επεκτάθηκε στη Μέση Ανατολή, όπου εκτίμησε ότι ενδέχεται να προετοιμάζεται ένα νέο, ισχυρότερο πλήγμα κατά του Ιράν. Συνέδεσε το ενδεχόμενο αυτό με τη σύγκρουση Σαουδικής Αραβίας και Χούθι και με τον τρόπο που περιφερειακές αντιπαραθέσεις μπορούν να εξελιχθούν σε ευρύτερο πόλεμο.

Στο σενάριο που περιέγραψε, μια αεροπορική εκστρατεία θα μπορούσε να επιδιώξει πλήγματα στις υπόγειες πυραυλικές εγκαταστάσεις του Ιράν, ώστε να περιοριστεί η δυνατότητα αντιποίνων κατά του Ισραήλ και των χωρών του Κόλπου. Προειδοποίησε επίσης για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια κλιμάκωση στον πληθυσμό.

Ο ιστορικός στάθηκε και στον πυρηνικό κίνδυνο, επικρίνοντας τη ρητορική που υποβαθμίζει τη σοβαρότητα μιας πιθανής χρήσης τακτικών πυρηνικών όπλων. Συνέδεσε την ανησυχία του τόσο με τη Μέση Ανατολή όσο και με ενδεχόμενη σύγκρουση σε ρωσικό έδαφος, κάνοντας ειδική αναφορά στο Καλίνινγκραντ. Πρόκειται για προειδοποιήσεις και σενάρια που ανέπτυξε ο ίδιος, όχι για ανακοινωμένες στρατιωτικές αποφάσεις.

Συνεργασία με το Ισραήλ, με ελληνικούς όρους

Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στη σχέση Ελλάδας–Ισραήλ. Ο Παπαδάτος δεν απέρριψε τη στρατηγική συνεργασία, αλλά προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να μετατραπεί σε συμφωνία χωρίς σαφείς όρους, όπου η Αθήνα θα προσυπογράφει επιλογές άλλων.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η αντιπαράθεση Τουρκίας–Ισραήλ χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση, καθώς οι συγκρούσεις συμφερόντων δεν αποκλείουν επιμέρους συναλλαγές ή συγκλίσεις. Με αυτή τη λογική, κάλεσε την Ελλάδα να αξιολογεί τις συμμαχίες της με βάση τα δικά της συμφέροντα και τις πραγματικές δεσμεύσεις των εταίρων.

«Όταν θέλουμε να συζητάμε για στρατηγικές συμμαχίες, θα πρέπει να έχουμε και μια στοιχειώδη εθνική κυριαρχία», υπογράμμισε. Εκεί εντοπίζεται και η βασική του απαίτηση από την ελληνική εξωτερική πολιτική: οι συμμαχίες να ενισχύουν την ελευθερία αποφάσεων της χώρας και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων της.

Του Θεόδωρου Ατματζίδη

Ο Ρούμπιο δεν επέλεξε τυχαία την Πνύκα για να απευθυνθεί στην Ευρώπη και στον δυτικό κόσμο. Από τον χώρο που συνδέθηκε με την αθηναϊκή δημοκρατία, αναγνώρισε ότι η αρχαία Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τον δυτικό πολιτισμό, όχι μόνο εξαιτίας των πολιτικών της ιδεών, αλλά και λόγω των αξιών, του καθήκοντος, της τιμής και της προθυμίας των ανθρώπων της να υπερασπιστούν όσα θεωρούσαν σημαντικά. Η Ελλάδα, όπως ανέφερε, παραμένει ένα πρότυπο συμμάχου για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το μήνυμά του, ωστόσο, δεν ήταν απλώς ένας ιστορικός έπαινος. Ο Ρούμπιο μίλησε για μια Δύση που βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, προειδοποιώντας ότι η επόμενη δεκαετία θα επηρεάσει την πορεία του επόμενου αιώνα. Αναφέρθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης της εθνικής ισχύος, της αμυντικής ικανότητας, της βιομηχανικής παραγωγής και της τεχνολογικής υπεροχής. Κάλεσε, ουσιαστικά, την Ευρώπη να εγκαταλείψει τον εφησυχασμό και να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλεια και το μέλλον της.

Εδώ βρίσκεται, κατά την εκτίμησή μου, το βαθύτερο νόημα της ομιλίας του: η Ελλάδα που γέννησε ιδέες και αξίες τις οποίες θαυμάζει ακόμη ο κόσμος αποτελεί ένα σημαντικό ιστορικό κεφάλαιο. Η Ελλάδα του σήμερα, όμως, και μαζί της η Ευρώπη, καλούνται να αποδείξουν στην πράξη ότι μπορούν να υπερασπιστούν όσα κληρονόμησαν. Η ιστορία προσφέρει κύρος και ταυτότητα· δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ασφάλειας.

Ο Ρούμπιο αναγνώρισε με σαφήνεια τη διαχρονική συμβολή της Ελλάδας. Ο προβληματισμός όμως είναι στο τι συνεπάγεται αυτή η αναγνώριση στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, όπου οι πόλεμοι, ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων, οι απειλές κατά των θαλάσσιων οδών και η αμφισβήτηση της διεθνούς τάξης διαμορφώνουν ένα ολοένα πιο απαιτητικό περιβάλλον ασφαλείας.

Τώρα που κάθισε η σκόνη μετά την επίσκεψη του Ρούμπιο, είναι σκόμιμο να εξετάσουμε πώς μπορούμε να κάνουμε μια γρήγορη και ψύχραιμη αποτίμησή της:

• τι ειπώθηκε,
• τι συμφωνήθηκε,
• τι δεν ειπώθηκε και
• ποιες πρακτικές συνέπειες μπορεί να έχει για την Ελλάδα.

Τι δεν μας είπε — και τι πρέπει να εξετάσουμε

Στην ομιλία της Πνύκας δεν διατυπώθηκε κάποια νέα, συγκεκριμένη αμερικανική εγγύηση για την αντιμετώπιση των απειλών που αφορούν ειδικά την Ελλάδα. Δεν παρουσιάστηκε δημόσια ένα νέο πλαίσιο αντιμετώπισης πιθανής ελληνοτουρκικής κρίσης ούτε δόθηκαν συγκεκριμένες δεσμεύσεις για το πώς θα αντιδρούσε η Ουάσιγκτον σε περίπτωση αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας.

Αυτό σημαίνει ότι παρόλο που υπάρχουν διμερείς συμφωνίες, αμυντική συνεργασία και δίαυλοι στρατηγικού διαλόγου, πρέπει να διακρίνουμε την πολιτική αναγνώριση και τη συμμαχική συνεργασία από τις συγκεκριμένες δεσμεύσεις που αφορούν την αντιμετώπιση μιας κρίσης.

Εξάλλου, οι ΗΠΑ διαμορφώνουν την πολιτική τους με βάση τα δικά τους εθνικά συμφέροντα. Η Ελλάδα αποτελεί σημαντικό σύμμαχο, προσφέρει στρατηγικές υποδομές και διευκολύνσεις, συμβάλλει στην ασφάλεια της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και διαθέτει κρίσιμη γεωγραφική θέση στην Ανατολική Μεσόγειο. Όλα αυτά ενισχύουν τη σημασία της για την Ουάσιγκτον, αλλά δεν καταργούν την ανάγκη η Αθήνα να διαμορφώνει τη δική της στρατηγική και να διατηρεί αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα.

Η ίδια η επίσκεψη, άλλωστε, συνοδεύτηκε από συγκεκριμένες ανακοινώσεις για την ελληνοαμερικανική συνεργασία στην άμυνα, στην ασφάλεια και στην ανταλλαγή πληροφοριών για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Συνεπώς, η ουσία είναι ανάμεσα στις υπαρκτές συμφωνίες και στις πρόσθετες εγγυήσεις που δεν ανακοινώθηκαν δημόσια.

Για την Ελλάδα, αυτή η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα μας δεν βρίσκεται αντιμέτωπη μόνο με τις ευρύτερες απειλές που απασχολούν τη Δύση. Έχει και συγκεκριμένες εθνικές προτεραιότητες: την προστασία της κυριαρχίας της, την αποτροπή στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, την ασφάλεια της Κύπρου, την προστασία των θαλάσσιων και ενεργειακών υποδομών και τη διατήρηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η αμερικανική στρατηγική προσέγγιση δεν μπορεί να θεωρείται ότι ταυτίζεται αυτόματα με όλες τις ελληνικές προτεραιότητες. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρεί τις σχέσεις της με τους συμμάχους και τους περιφερειακούς εταίρους της, ενώ η Αθήνα οφείλει να διασφαλίζει ότι οι δικές της ανησυχίες λαμβάνονται ουσιαστικά υπόψη. Γι’ αυτό και η αξία της συμμαχίας κρίνεται όχι μόνο από τις δημόσιες δηλώσεις, αλλά και από το αποτέλεσμα της διπλωματίας, της αμυντικής συνεργασίας και της διαχείρισης συγκεκριμένων κρίσεων.

Η Ελλάδα οφείλει να μετατρέψει το ιστορικό κεφάλαιο σε στρατηγική ισχύ

Το μήνυμα της Πνύκας πρέπει, επομένως, να λειτουργήσει και ως αφορμή για έναν δικό μας απολογισμό. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι αμυντικές της δυνατότητες και ο ρόλος της στις περιφερειακές ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές δημιουργούν σημαντικές ευκαιρίες. Αυτές, όμως, αποκτούν πραγματική αξία μόνο όταν εντάσσονται σε έναν συνεκτικό σχεδιασμό εθνικής ασφάλειας.

Απαιτούνται ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα, σύγχρονη αμυντική βιομηχανία, επένδυση στην τεχνολογία, αποτελεσματικές υπηρεσίες πληροφοριών, προστασία κρίσιμων υποδομών και ουσιαστικός συντονισμός εξωτερικής πολιτικής και άμυνας. Απαιτείται, επίσης, να αξιοποιούμε τη στρατηγική μας θέση με τρόπο που να ενισχύει μετρήσιμα την εθνική ασφάλεια και την οικονομία, χωρίς να συγχέουμε τη γεωπολιτική αξία της χώρας με την αυτόματη εξασφάλιση των συμφερόντων της.

Ο Ρούμπιο μας θύμισε τι υπήρξε η Ελλάδα και πόσο βαθιά επηρέασε τον δυτικό κόσμο. Το σημερινό όμως ερώτημα είναι τι είμαστε σήμερα και τι είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε για να διατηρήσουμε τη θέση μας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού και κινδύνων.

Οι σύμμαχοι μπορούν να αναγνωρίσουν την ιστορία μας, να συνεργαστούν μαζί μας και να επενδύσουν στη στρατηγική μας σημασία. Την ευθύνη, όμως, για την υπεράσπιση των εθνικών μας συμφερόντων δεν μπορούμε να την εκχωρήσουμε σε κανέναν. Η ιστορική κληρονομιά αποκτά σύγχρονο νόημα όταν συνοδεύεται από ισχύ, ετοιμότητα, στρατηγική συνέπεια και την πολιτική βούληση να υπερασπιστούμε όσα θεωρούμε ζωτικά για τη χώρα.

Αυτό είναι, τελικά, το ουσιαστικό μήνυμα που αξίζει να κρατήσουμε από την ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Πνύκα: ο θαυμασμός για το παρελθόν έχει αξία, αλλά η ασφάλεια και η θέση ενός κράτους στο διεθνές σύστημα καθορίζονται από τις επιλογές και τις πράξεις του στο παρόν.!!

Την προοπτική επέκτασης της σιδηροδρομικής γραμμής μέχρι το Καπάν έθεσε ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν, απαντώντας στην Εθνοσυνέλευση σε ερώτηση του βουλευτή Αρτούρ Χατσατριάν για την απρόσκοπτη εσωτερική συγκοινωνία της χώρας μέσω αζερικού εδάφους.

Ο Πασινιάν υπενθύμισε ότι η αντίστοιχη γραμμή λειτουργούσε κατά τη σοβιετική περίοδο, με τη διαδρομή από το Μεγρί προς το Καπάν να περνά από το Αζερμπαϊτζάν. Υπογράμμισε τη σημασία της για το συγκρότημα χαλκού και μολυβδαινίου του Ζανγκεζούρ και τη μεταλλευτική μονάδα του Καπάν, αλλά και για την αποσυμφόρηση των οδικών μεταφορών.

Παρουσίασε, ωστόσο, την επέκταση ως μελλοντική προοπτική, συνδεδεμένη με τη θεσμική και κοινωνική εδραίωση της ειρήνης. Στην παρούσα φάση, το ζήτημα αφορά την αποκατάσταση της παλαιάς γραμμής μέσω Μεγρί. Ανέφερε ακόμη ότι η σιδηροδρομική πρόσβαση μέσω Αζερμπαϊτζάν έχει ήδη επιτρέψει εισαγωγές και δημιουργεί δυνατότητες εξαγωγών.

Παράλληλα, ο Γαλλικός Οργανισμός Ανάπτυξης υπέγραψε χρηματοδοτική συμφωνία που υπερβαίνει τα 270 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τη γαλλική πρεσβεία, το πρώτο δάνειο, ύψους 250 εκατ. ευρώ, στηρίζει μεταρρυθμίσεις στη δημοσιονομική διαχείριση. Το δεύτερο, ισοδύναμο με 23 εκατ. ευρώ και εκφρασμένο σε αρμενικά ντραμ, αφορά τη στέγαση ευάλωτων οικογενειών, ιδιαίτερα εκτοπισμένων από το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Οι συνολικές δεσμεύσεις του οργανισμού προς την Αρμενία υπερβαίνουν πλέον τα 850 εκατ. ευρώ.

Στο διπλωματικό πεδίο, ο υπουργός Εξωτερικών και Διεθνούς Εμπορίου Αραράτ Μιρζογιάν υποστήριξε ότι το Ιράν αντιμετωπίζει θετικά τη διαφάνεια της αρμενικής πλευράς για το έργο TRIPP, την προθυμία της να συζητήσει τα επιμέρους ζητήματα και τις οικονομικές δυνατότητες των υποδομών.

Ο υπουργός διευκρίνισε ότι η εκτίμησή του βασίζεται στις συζητήσεις που είχε στην Τεχεράνη. Απέρριψε την εικόνα έντασης που, κατά τον ίδιο, προβάλλουν ορισμένα μέσα ενημέρωσης και αντιπολιτευόμενοι κύκλοι. Υπογράμμισε επίσης τη σημασία των σχέσεων με το Ιράν, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς των διεθνών κυρώσεων, ενώ ανέφερε ότι εξετάζονται τεχνικές λύσεις για τις καθυστερήσεις στις εμπορευματικές μεταφορές στην ιρανική τελωνειακή ζώνη.

Σε ξεχωριστή τοποθέτησή του, ο Μιρζογιάν άσκησε κριτική σε ρωσικά μέσα ενημέρωσης και πολιτικούς κύκλους, κατηγορώντας τους ότι παρουσιάζουν με ιδιαίτερα αρνητικά χρώματα τις εξελίξεις γύρω από την Αρμενία. Ως αντίβαρο, επικαλέστηκε την παρουσία αρμενικών προϊόντων σε αγορές όπως το Τουρκμενιστάν, το Ομάν, η Ρουμανία και η Πολωνία.

Στην ενέργεια, παρουσιάστηκαν οι εργασίες για την παράταση λειτουργίας της δεύτερης μονάδας του αρμενικού πυρηνικού σταθμού, με τη συμμετοχή της Rosatom και αρμενικών φορέων. Η σχετική δημοσίευση της Δημόσιας Ραδιοφωνίας της Αρμενίας αναφέρει επιβεβαίωση ασφαλούς λειτουργίας έως το 2031 και εργασίες εκσυγχρονισμού με προοπτική λειτουργίας έως το 2036.

Στον τουρισμό, το δελτίο καταγράφει την υποψηφιότητα της Αρμενίας για τον τίτλο «Κορυφαίος προορισμός πολιτιστικής κληρονομιάς στον κόσμο 2026», με επίκεντρο την ιστορία, τα μνημεία και τις παραδόσεις της.

Η ενημέρωση ολοκληρώνεται με τις δηλώσεις της υπουργού Υγείας Αναΐτ Αβανεσιάν για την παρακολούθηση αναφορών περί πιθανής πνευμονικής πανώλης στη Ρωσία. Η υπουργός ανέφερε ότι, εφόσον απαιτηθεί, μπορούν να εφαρμοστούν αυξημένοι έλεγχοι και θερμομέτρηση των αφίξεων, σε συντονισμό με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Παράλληλα, παρακολουθούνται οι εστίες Έμπολα σε αφρικανικές χώρες. Το δελτίο αφορά την ετοιμότητα των αρχών και δεν ανακοινώνει κρούσμα πανώλης στην Αρμενία.