Ιστορία - Πολιτισμός
Τά Χριστούγεννα τοῦ Παπαδιαμάντη
Τοῦ Κῶστα Βάρναλη
Ὁ οὐρανὸς ἔβρεχε διαρκῶς λεπτὸν νερόχιονον, ὁ γραῖος ἀδιάκοπος ἐφύσα καὶ ἦτο ψῦχος καὶ χειμὼν τὰς παραμονὰς τῶν Χριστουγέννων τοῦ ἔτους…
Ὁ κὺρ Ἀλέξανδρος εἶχε νηστεύσει ἀνελλιπῶς ὁλόκληρον τὸ Σαρανταήμερον καὶ εἶχεν ἐξομολογηθεῖ τὰ κρίματά του (Παπᾶ-Δημήτρη τὸ χέρι σου φιλῶ!). Καὶ ἀφοῦ ἐγκαίρως παρέδωσε τὸ χριστουγεννιάτικον διήγημά του εἰς τὴν “Ἀκρόπολιν” καὶ διέθεσεν ὁλόκληρον τὴν γλίσχρον ἀντιμισθίαν του πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἐνοικίου καὶ τῶν ὀλίγων χρεῶν του, γέρων ἤδη κεκμηκῶς ὑπὸ τῶν ἐτῶν καὶ τῆς νηστείας, ἀποφεύγων πάντοτε τὴν πολυάσχολον τύρβην, ἀλλὰ φιλακόλουθος πιστός, ἔψαλεν, ὡς συνήθως, μὲ τὴν βραχνὴν καὶ σπασμένην φωνήν του, πλήρη ὅμως ἐνθέου πάθους, ὡς ἀριστερὸς ψάλτης, εἰς τὸ παρεκκλήσιον τοῦ Ἁγίου Ἐλισσαίου τὰς Μεγάλας Ὥρας, σχεδὸν ἀπὸ στήθους, καὶ ὄτε ἐπανῆλθεν εἰς τὸ πτωχικὸν τοῦ δωμάτιον, δὲν εἶχεν ἀκόμη φέξει!
Ἤναψε τὸ κηρίον του καὶ τῆ βοηθεῖα τοῦ κηρίου (καὶ τοῦ Κυρίου!) ἔβγαλε τὸ ὑπόδημά του τὸ ἀριστερόν, διότι τὸν ἠνώχλει ὁ κάλος, καὶ ἠμικλιντος ἐπὶ τῆς πενιχρᾶς στρωμνῆς του, πολλὰ ρεμβάζων καὶ οὐδὲν σκεπτόμενος, ἤκουε τὰς ὀρυγᾶς τοῦ κραταιοῦ ἀνέμου καὶ τοὺς κρότους τῆς βροχῆς καὶ ἔβλεπε νοερῶς τὸν πορφυροῦν πόντον νὰ ρήγνυται εἰς τοὺς σκληροὺς αἰχμηροὺς βράχους τοῦ νεφελοσκεποὺς καὶ χιονοστεφάνου Ἄθω.
Ἐκρύωνεν. Ἀλλὰ τὸ καφενεῖον τοῦ κὺρ Γιάννη τοῦ Ἀγκιστριώτη ἦτο κλειστόν. Ἀλλὰ καὶ ὀβολὸν δὲν εἶχε νὰ
παραγγείλει:
– Πάτερ Ἀβραάμ, πέμψον Λάζαρον! (ἕνα ποτηράκι ρακὴ ἢ ρώμι).
Ἐκείνην τὴν χρονιὰν τὰ Χριστούγεννα ἔπεσαν Παρασκευήν. Τόσον τὸ καλύτερον. Θὰ νηστεύσει καὶ πάλιν, ὡς τὸ εἶχε τάμα νὰ νηστεύει διὰ βίου κάθε Παρασκευὴν διὰ νὰ ἐξαγνισθεῖ ὁ ἁμαρτωλὸς δοῦλος τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τὸ μέγα κρῖμα τῆς νεότητός του, ποὺ εἶδε τυχαίως ἀπὸ τὴν κλειδαρότρυπαν τὴν νεαράν του ἐξαδέλφην νὰ γδύνεται.
Ἔκαμε τὸν σταυρόν του κι ἐσκεπάσθη μὲ τὴν διάτρητον βατανίαν του, ὅπως ἦτο ντυμένος καὶ μὲ τὰ ὑποδήματα – πλὴν τοῦ ἀριστεροῦ.
Καὶ τότε εὑρέθη εἰς τὴν προσφιλὴν τοῦ νῆσον τῶν παιδικῶν του χρόνων μὲ τὰ ρόδιν’ ἀκρογιάλια, τὰς ἁλκυονίδας ἡμέρας, τὰς χλοϊζούσας πλαγιᾶς, μὲ τὰ κρίταμα, τὴν κάππαριν καὶ τὰς ἁρμυρήθρας τῶν παραθαλασσίων βράχων καὶ μὲ τοὺς ἁπλοὺς παλαιοὺς ἀνθρώπους, θαλασσοδαρμένους ἢ ναυαγούς, ζωντανοὺς καὶ κεκοιμημένους.
Καὶ ἦλθεν ὁ Χριστὸς μὲ τὸ τεθλιμμένον πρόσωπον, ἡ Παναγία ἡ Γλυκοφιλοῦσα μὲ τὸ λευκὸν καὶ ἔνθεον Βρέφος της, ὁ Ἅγιος Στυλιανός, ὁ φίλος καὶ φρουρὸς τῶν νηπίων, ἡ Ἁγία Βαρβάρα καὶ ἡ Ἁγία Κυριακὴ μὲ τοὺς σταυροὺς καὶ τοὺς κλάδους τῶν φοινίκων εἰς τὰς χεῖρας, ὁ ὅσιος Ἀντώνιος καὶ Εὐθύμιος καὶ Σάββας μὲ τὰς γενειάδας καὶ τὰ κομβοσχοίνια τῶν· καὶ ἦλθε καὶ ὁ ὅσιος Μωϋσῆς ὁ Αἰθίοψ, “ἄνθρωπος τὴν ὄψιν καὶ θεὸς τὴν καρδίαν”, ἡ Ἁγία Ἀναστασία ἡ Φαρμακολύτρια κρατοῦσα εἰς τὰς χεῖρας τὸ μικρόν της ληκύθιον, τὸ περιέχον τὰ λυτήρια ὅλων τῶν μαγγανειῶν καὶ ἐπῳδῶν, ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος, ἡ Ἁγία Μαρίνα καὶ εἴτα ὁ Ἅγιος Γεώργιος καὶ ὁ Ἅγιος Δημήτριος μὲ τὰ χαντζάρια τῶν, μὲ τὰς ἀσπίδας καὶ τοὺς θώρακας τῶν – ὁλόκληρον τὸ Τέμπλον τοῦ παρεκκλησίου τῆς Παναγίας τῆς Γλυκοφιλούσης ἐκεῖ ἐπάνω εἰς τὸν βράχον τὸν μαστιζόμενον ἀπὸ θυέλλας καὶ λαίλαπας καὶ λικνιζόμενον ἀπὸ τὸ πολυτάραχον καὶ πολυρροιβδον κῦμα….
Φέγγος ἐαρινὸν καὶ θαλπωρὴ διεχύθησαν ἐντός του ὑγροῦ δωματίου καὶ ὁ κὺρ Ἀλέξανδρος λησμονήσας τὸν κάλον τοῦ ἀνεσηκώθη νὰ φορέσει καὶ τὸ ἀριστερόν του ὑπόδημα διὰ ν’ ἀσπασθεῖ εὐλαβῶς τοὺς πόδας τοῦ Χριστοῦ, τῆς Παναγίας καὶ τῶν ἁγίων.
Ἀλλ’ ἡ ὀπτασία ἐξηφανίσθη καὶ ἰδοὺ εὑρέθη εἰς τὸν Ἅι Γιάννην τὸν Κρυφόν, ποὺ ἐγιάτρευε τοὺς κρυφοὺς πόνους κι ἐδέχετο τὴν ἐξαγόρευσιν τῶν κρυφῶν ἁμαρτιῶν. Πλῆθος πιστῶν εἶχεν ἀνέλθει ἀπὸ τὴν πολίχνην, ζωντανοὶ καὶ συγχωρεμένοι, νὰ παρακολουθήσουν τὴν Λειτουργίαν, τὴν ὁποία ἐτέλει ὁ παπὰ-Μπεφάνης βοηθούμενος ἀπὸ τὸν μπάρμπ’ Ἀναγνώστην τὸν Παρθένην.
Κατὰ περίεργον ἀντινομίαν τῶν στοιχείων, ἦτο καλοκαῖρι κι ἡ Λειτουργία εἶχε τελειώσει καὶ ἦτον δὲν ἦτον τρίτη πρωϊνή, ὄτε ἡ ἀμφιλύκη ἤρχισε νὰ ροδίζει εἰς τὸν ἀντικρυνὸν ζυγὸν τοῦ βουνοῦ.
Ὅλοι γείτονες, λάλοι καὶ φωνασκοί, ἐκάθηντο κατὰ γὴς πέριξ ἐστρωμένης καθαρᾶς ὀθόνης. Τέσσερ’ ἀρνιά, τρία πρόβατα, δύο κατσίκια, ἀστακοουρές, κεφαλόπουλα καπνιστά της λίμνης, αὐγοτάραχον καὶ ἐγχέλεις ἁλατισμένοι, πίττες, κουραμπιέδες, μπακλαβάδες, πορτοκάλια καὶ μῆλα – ὅλα τὰ καλούδια, προϊόντα της μικρῆς καὶ ὡραίας νήσου, περιέμενον τοὺς συνδαιτυμόνας.
– Καλῶς ὤρισες κὺρ Ἀλέξαντρε, κάτσε κ’ ἡ ἀφεντιά σου, τοῦ εἶπεν ἡ θεία ἡ Ἀμέρσα.
Ἀλλὰ τί βλέπει γύρω του; Ὅλους τους ἥρωας καὶ τὰς ἡρωίδας τῶν Χριστουγεννιάτικων διηγημάτων του. Ἐκεῖ ἦτον ἡ θεία-Ἀχτίτσα, φοροῦσα καινουργὴ μανδήλαν καὶ νέα πέδιλα, ἐπιδεικνύουσα μετ’ εὐγνωμοσύνης τὸ συνάλλαγμα τῶν δέκα λιρῶν, τὸ ὁποῖον μόλις ἔλαβε ἀπὸ τὸν ξενητευμένον εἰς τὴν Ἀμερικὴν υἱόν της. Δίπλα της ἐκάθητο κι ὁ Γιάννης ὁ Παλούκας, ὁ προσποιηθεῖς τὸν Καλλικάντζαρον τὴν Παραμονὴν τῶν Χριστουγέννων καὶ ληστεύσας τὸν Ἀγγελήν, τὸν Νάσον, τὸν Τάσον – ὅλα τὰ παιδιὰ τὰ ὁποία κατήρχοντο ἀπὸ τὴν Ἐπάνω ἐνορίαν, ἀφοῦ εἶχαν ψάλει τὰ Κάλανδα. Ἐσηκώθη καὶ παρέδωσεν εἰς τὸν κὺρ Ἀλέξανδρον τὰς κλεμμένας πεντάρας -δὲν εἶχε πὼς νὰ μεθύσει καὶ ἑορτάσει τὰ Χριστούγεννα ἐκείνην τὴν χρονιὰν (συχωρεμένος ἂς εἶναι!).
Ἰδοὺ κι ὁ Μπάρμπ’ Ἀλέξης, ὁ Καλοκαιρής, ποὺ δὲν εἶχεν ἀνάγκην τοῦ πορθμείου τοῦ Χάρωνος διὰ νὰ πηδήσει εἰς τὸν ἄλλον κόσμον· εἶχε τὸ ἰδικόν του, ὑποσαθρὸν πλοιάριον, αὐτόχρημα σκυλοπνίχτην. Μαζί του ἦτον κι ὁ σύντροφός του ὁ Γιάννης ὁ Πανταρώτας ὁ ναυτολογημένος ὡς Ἰωαννίδης καὶ διατελῶν ἐν διαρκεῖ ἀπουσία κατὰ τὰς ὥρας τῆς ἐργασίας.
– Νὰ φροντίσεις, τοῦ εἶπεν ὁ Πανταρώτας, νὰ πάρω τὴν σύνταξή μου!
Καὶ λησμονῶν τὴν ἱερότητα τῆς στιγμῆς ἐμούντζωσε τὸ κενὸν συνοδεύων τὴν ἄσεμνον χειρονομίαν μὲ τὴν ἀσεμνοτέραν βλασφημίαν:
– Ὄρσε, κουβέρνο!
Ἐκεῖ ἦτον κι ὁ Μπάρμπα-Διόμας, εὐτυχὴς διότι ἐγλύτωσεν ἀπὸ τὸ ναυάγιον καὶ ἐρρόφησεν ἀπνευστὶ ἐπὶ τοῦ διασώσαντος αὐτὸν τρεχαντηρίου ὁλόκληρον φιάλην πλήρη ἠδυγεύστου μαύρου οἴνου διὰ νὰ συνέλθει – ὢ πενιχρά, ἀλλ’ ὑπερτάτη εὐτυχία τοῦ πτωχοῦ!
Ἀλλ’ ἰδοὺ ἔτρεξε νὰ τοῦ σφίξη τὴν χεῖρα καὶ ὁ βοσκὸς ὁ Σταθ’ς τοῦ Μπόζα, τοῦ ὁποίου δύο αἶγες εἶχον βραχωθῆ εἰς τὸν κρημνὸν ὑπεράνω της ἀβύσσου, ὅπου ἔχαινεν ὁ πόντος καὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ σωθοῦν, ἂν δὲν τὸν κατεβίβαζαν διὰ σχοινίου εἰς τὸν βράχον μὲ κίνδυνον τῆς ζωῆς του.
– Τὴν Ψαρὴ τὴν ἔχω τάξει ἀσημένια στὴν Παναγιά. Τὴ Στέρφα (τὴν ἄλλην αἶγα) θὰ τὴν σφάξω γιὰ σένα, νὰ τὴν φᾶμε.
Καὶ ἡ Ἀσημίνα τοῦ μαστρο-Στεφανὴ τοῦ βαρελᾶ, μὲ τὰς τέσσαρας κακοτυχισμένας θυγατέρας, τὴ Ροδαυγῆ, τὴν Ἑλένη, τὴ Μαργαρῶ καὶ τὴν Ἀφέντρα, ἡ Ἀσημίνα, ποὺ τὴν μίαν ἡμέραν ἐώρτασε τοὺς γάμους τῆς Ἀφέντρας μὲ τὸν Γρηγόρη τῆς Μονεβασᾶς καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν ἐπένθησεν τὸν θάνατον τοῦ υἱοῦ τῆς τοῦ Θανάση.
Τέλος, ὤ! τῆς ἐκπλήξεως, ἐνεφανίσθη καὶ ὁ ἕτερος ἐαυτός του, ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδημούλης, ὁ πτωχαλαζών, ὁ ἀσχολούμενος εἰς ἔργα μὴ κοινῶς παραδεδεγμένης χρησιμότητος!
Ὁ κὺρ Ἀλέξανδρος ἠσθάνθη τύψεις, ὅτι ἐπλασεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους τοῦ λαοῦ τόσον δυστυχεῖς καὶ ταπεινοὺς ἢ τόσον ἁμαρτωλοὺς (οὐδεὶς ἀναμάρτητος!) καὶ τὸν ἑαυτὸν τοῦ τόσον ἐπηρμένον!…
Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὸν διέκοψεν ἡ ὀκταόκαδος τσότρα, ἡ περιφερομένη ἀπὸ χειρὸς εἰς χεῖρα. Δὲν ἐπρόλαβε νὰ τὴν ἐναγκαλισθῆ καὶ ἤχησαν τὰ λαλούμενα (βιολιτζῆδες ντόπιοι καὶ τουρκόγυφτοι μὲ κλαρινέτα) καὶ … ἐξύπνησεν.
Ποτὲ ὁ κοσμοκαλόγηρος κὺρ Ἀλέξανδρος δὲν ἐξύπνησε τόσον χορτάτος, ὅσον ἐκείνην τὴν ἁγίαν ἡμέραν, ὁ νῆστις τοῦ Σαρανταημέρου καὶ ὁ νῆστις ὅλης της ζωῆς του! – ζωὴν νὰ ἔχει!
ΠΗΓΗ: orthodoxia-ellhnismos.gr/
Ιστορία - Πολιτισμός
Σήμερα γιορτάζουν τα Σέρβια της Μακεδονίας!
Μετά τη νίκη στο Σαραντάπορο και στα Στενά Πόρτας, η απελευθέρωσή των Σερβίων στις 10 Οκτωβρίου άνοιξε τον δρόμο για την προέλαση του ελληνικού στρατού στη Μακεδονία μας.
Τα Σέρβια ήταν οχυρό και πέρασμα στρατηγικής σημασίας στη Μακεδονία, βιγλατοχώρι και κέντρο των απελευθερωτικών επιχειρήσεων του Οκτωβρίου του 1912.
Μετά τη νίκη στο Σαραντάπορο και στα Στενά Πόρτας, η απελευθέρωσή των Σερβίων στις 10 Οκτωβρίου άνοιξε τον δρόμο για την προέλαση του ελληνικού στρατού στη Μακεδονία μας.
Τράπηκαν σε φυγή εκατοντάδες χρόνια σκλαβιάς.
Όταν βρέθηκα για πρώτη φορά στην Αθήνα, πολύ μικρός, ο πατέρας μου με πήγε στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, στην πλατεία Συντάγματος, στο σημείο όπου αναγράφεται η Μάχη του Σαρανταπόρου και των Λαζαράδων, και μου είπε, αυθόρμητα και ίσως χωρίς κι αυτός να είχε καταλάβει:
«Να, είμαστε κι εμείς εδώ».
Εμείς;
Στο κενοτάφιο του Μνημείου της Πλατείας Συντάγματος αναπαύονται οι φύλακες άγγελοί μας. Είναι οι παππούδες μας εκεί μέσα θαμμένοι. Απ’ της γιαγιάς μου τη μεριά.
Στου παππού μου τη μεριά, σχεδόν την ίδια στιγμή, σ’ ένα άλλο μακρινό μέρος, μαινόταν μια Γενοκτονία σε βάρος ενός άλλου Λαού. Πάλι από τον ίδιο, συνήθη ύποπτο.
Στάθηκαν απέναντι στον θάνατο, αναφέρθηκαν στον μέγα στρατηγό, παρουσιάστηκαν, τον χαιρέτησαν και τον αγνόησαν, έχοντας στην καρδιά τους κάτι μεγαλύτερο από τον φόβο: την πίστη πως ο αγώνας τους είχε νόημα.
Και τελικά, ποιο ήταν αυτό το νόημα;
Εμείς!
Πέθαναν για να παίζουμε εμείς στις αλάνες, πέθαναν για το δικαίωμά μας στις ζαβολιές, πέθαναν για να τραγουδάμε τα κάλαντα στις γειτονιές, να τρέχουμε με τα παντοφλάκια τα καλοκαίρια και να αλλάζουμε τα νερά στα αυλάκια και να μας κυνηγάει ο νερουλάς.
Πέθαναν για να γελάμε δυνατά, να κλαίμε δυνατά, να πηγαίνουμε στο σχολειό με τη σάκα στην πλάτη, να γράφουμε τις πρώτες μας λέξεις, να κάνουμε λάθη στην ορθογραφία και να επιστρέφουμε στο σπίτι με τους βαθμούς μας, να μας μαλώνει ο πατέρας μας και να μας χαϊδεύει η μάνα μας.
Πέθαναν για να φυσάμε τις σαπουνόφουσκές μας στον ήλιο, να κυνηγάμε πεταλούδες στα χωράφια, να σκαρφαλώνουμε στις μουριές, στις τζιρνικιές και να κλέβουμε κεράσια από το δέντρο του γείτονα, να παίζουμε τους Ινδιάνους και τους καουμπόηδες σε επικές μάχες με τους άλλους, τους «εχθρικούς» μαχαλάδες, τους ζευγαλατιανούς κι αυτούς από το Πρώτο Δημοτικό, μ’ αυτούς που αργότερα θα πηγαίναμε μαζί στον στρατό, θα γλεντούσαμε στον γάμο τους, θα ερωτευόμασταν, θα κλαίγαμε πάνω από το φέρετρό τους.
Πέθαναν για να πέφτουμε από τα ποδήλατα, να τσακίζουμε τα γόνατά μας, να ξανασηκωνόμαστε και να συνεχίζουμε. Ξεπερνούσαμε κάθε πόνο και το μόνο που μας ένοιαζε ήταν μήπως μας είχε δει κάποιος και γελούσε (τί χειρότερο από αυτό;).
Πέθαναν για να παίζουμε κρυφτό μέχρι αργά το βράδυ, να φωνάζουμε «φτου ξελευτερία», να παίζουμε «κουτσό», τη «γαϊδούρα», μπάλα όλη μέρα, νομίζοντας ότι ο κόσμος ολόκληρος είναι ένα παιχνίδι που δεν θα τελείωνε ποτέ!
Πέθαναν για να κάνουμε ευχές στα πεφταστέρια, πιστεύοντας πως όλα είναι δυνατά.
Πέθαναν για να μεγαλώσουμε!
Κι ας μη μας γνώριζαν, κι ας ήταν ένα άλλο όνομα το τελευταίο που ψιθύρισαν, όταν τους αγκάλιαζε για τελευταία φορά η ελληνική γη, η «ηλιοβόρα και σεληνοβάμονα».
Ναι, ήμασταν κι εμείς εκεί. Εμείς ήμασταν το δικό τους σημείο αναφοράς, ο λόγος που πέθαναν! Αυτή η γη είναι δική τους και δική μας!
Η θυσία τους έγινε η ελευθερία των παιδιών που δεν θα γνώριζαν ποτέ. Άνθισαν σε κάθε παιδικό χαμόγελο, σε κάθε μάνα που θα αγκάλιαζε το παιδί της, σε κάθε αλάνα που θα γέμιζε φωνές… με φωνές σε μια γλώσσα που ήταν η πρώτη χαραγμένη στην πέτρα ευχή του ανθρώπου.
Η ελευθερία που κληρονομήσαμε δεν είναι ένα αυτονόητο κεκτημένο χωρίς αντίτιμο. Είναι παρακαταθήκη που πληρώθηκε. Είναι τόσο ακριβή η ελευθερία, που δεν ζητά τίποτε λιγότερο από ανθρώπινο αίμα.
Κι αν μας ρωτούσαν σήμερα: «Άξιζε, ωρέ, τον κόπο ή τζάμπα “πέσαμε” για σας;»
Τι, τελικά, κάναμε από τη ζωή που μας δόθηκε; Καταφέραμε πράγματα μόνο για εμάς ή και για τους άλλους, όπως και αυτοί θυσιάστηκαν για άλλους;
Θα τους απαντούσαμε: «Ναι, άξιζε»;
Ναι, δεν παραδώσαμε την ελευθερία μας στην αδιαφορία, δεν συνηθίσαμε στην αδικία. Μιλάμε κι αντιστεκόμαστε, δεν επιλέγουμε τη σιωπή και την οκνηρία κι όταν έρθει η ώρα δεν διστάζουμε να λογαριαστούμε ακόμη και με την ίδια τη συνείδησή μας. Θα πολεμήσουμε κάθε μορφή φασισμού, επιβουλής και κατάκτησης και θα τιμωρήσουμε κάθε αλαζόνα, κάθε τύραννο που θεωρεί τους λαούς κτήμα του. Δεν γίναμε ανάξιοι της θυσίας σας. Δεν αφήσαμε τη λήθη να νικήσει.
Στην παρουσίαση του βιβλίου της Χρυσάνθης Καραγιαννίδου, «Τα Σέρβια – Βυζαντινή Κατροπολιτεία – Μαρτυρική πόλη της Ελλάδας», μου δόθηκε η τιμή να πω δυο λόγια και θυμήθηκα ξανά από πού κρατά η σκούφια μας:
Ο Καζαντζάκης κλείνει την Εισαγωγή της Οδύσσειας, πριν μπει στην πρώτη ραψωδία, λέγοντας:
«Όρτσα! τις έρμες πίκρες όξω νου, τρουλώσετε τα αφτιά σας
τα πάθη και τα βάσανα θα πω του ξακουστού Δυσσέα!»
Μου πήρε καιρό να καταλάβω, κάτι που δεν είχα συνειδητοποιήσει ακόμη τότε, όταν τη διδασκόμασταν στο σχολείο: ότι τελικά η Οδύσσεια δεν ήταν ιστορία, αλλά προφητεία!
Διότι τούτος ήταν τελικά ο πολύπικρος, ο πολυδάκρυτος και ξακουστός Δυσσέας:
Ο Λαός μας,
ο πολυμήχανος, ο πολύβουλος και πολύτροπος Ελληνισμός, όλοι εμείς, ως συνειδησιακή συλλογική οντότητα, η προσωποποίηση, δηλαδή, της συλλογικής μας συνείδησης, σε μια ιστορική γραμμή με μνηστήρες ή φασίστες κατακτητές.
Με πάθη, ναι, όπως μας λέει ο ποιητής, αλλά και με ηρωισμό. Με ηρωισμό, για μια ζωή με αξιοπρέπεια και με την υπενθύμιση πάντα ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να είμαστε πεσμένοι, με όρθια τα πεθαμένα μας.
Κι αν η ιστορία είναι σκληρή στα παζάρια της και διαπραγματεύεται σκληρά, έρχεται η στιγμή και πληρώνεται πάντα στην ώρα της.
Μία μόνο υποχρέωση έχουμε, να τους πούμε: των αρχαίων, κυβερνητών τα έργα πληρώνοντας η Κτίσις, θα φρίξει. Ταραχή θα πέσει στον Άδη και το σανίδωμα θα υποχωρήσει από τη μεγάλη πίεση του ήλιου.
Χρόνια πολλά Σέρβια!
Ιστορία - Πολιτισμός
Η Ινδία χτίζει το μέλλον χωρίς να εγκαταλείπει το παρελθόν της – Το αναπτυξιακό μοντέλο που συνδυάζει παράδοση, τεχνολογία και οικονομική ισχύ
Από το εμβληματικό Ταζ Μαχάλ και την ιστορική κληρονομιά της Άγκρα μέχρι το Χρηματιστήριο της Βομβάης και την ψηφιακή επανάσταση στις πληρωμές, η Ινδία επιχειρεί να διαμορφώσει ένα αναπτυξιακό μοντέλο που συνδυάζει την πολιτιστική της ταυτότητα με την τεχνολογική πρόοδο. Δημοσιογραφική αποστολή με συμμετοχή εκπροσώπων 19 χωρών ανέδειξε τις διαφορετικές πτυχές της ινδικής ανάπτυξης, την εκρηκτική διεύρυνση των χρηματοπιστωτικών αγορών, τον εκσυγχρονισμό των πόλεων και τη διεθνή επιρροή της κινηματογραφικής βιομηχανίας του Bollywood.
Μια διαφορετική εικόνα της σύγχρονης Ινδίας, πέρα από τις παραδοσιακές γεωπολιτικές και διπλωματικές αναλύσεις, παρουσιάζει εκτενές δημοσίευμα του κρατικού ειδησεογραφικού πρακτορείου της Νιγηρίας, News Agency of Nigeria (NAN), στις 8 Οκτωβρίου 2026.
Το ρεπορτάζ της Sarafina Christopher αποτυπώνει την εμπειρία δεκαήμερης δημοσιογραφικής αποστολής, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 9 έως τις 18 Σεπτεμβρίου, με πρωτοβουλία του υπουργείου Εξωτερικών της Ινδίας.
Στο πρόγραμμα συμμετείχαν δημοσιογράφοι και στελέχη μέσων ενημέρωσης από 19 χώρες της Αφρικής, της Ασίας, της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Λατινικής Αμερικής.
Ανάμεσά τους βρίσκονταν η Κίνα, η Ρωσία, η Βραζιλία, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Νότια Αφρική, η Ινδονησία, το Ιράν και η Νιγηρία.
Η αποστολή περιλάμβανε επισκέψεις σε ιστορικά μνημεία, σημαντικές οικονομικές υποδομές, οργανισμούς ψηφιακής τεχνολογίας και εγκαταστάσεις της ινδικής κινηματογραφικής βιομηχανίας.
Το κεντρικό ερώτημα που αναδείχθηκε ήταν πώς μια χώρα με πολιτιστική ιστορία χιλιάδων ετών μπορεί να διατηρήσει την ταυτότητά της, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει τον τεχνολογικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό της.
Ταζ Μαχάλ: Η ιστορική κληρονομιά ως στοιχείο εθνικής ταυτότητας
Πρώτος σημαντικός σταθμός της δημοσιογραφικής αποστολής ήταν η Άγκρα, μία από τις ιστορικότερες πόλεις της Ινδίας, όπου βρίσκεται το Ταζ Μαχάλ.
Το επιβλητικό μαυσωλείο, που κατασκευάστηκε με εντολή του Μογγόλου αυτοκράτορα Σαχ Τζαχάν στη μνήμη της συζύγου του Μουμτάζ Μαχάλ, αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα μνημεία στον κόσμο.
Πέρα από την ιστορική και αρχιτεκτονική του αξία, το Ταζ Μαχάλ λειτουργεί ως σημαντικό στοιχείο της διεθνούς πολιτιστικής ταυτότητας της Ινδίας.
Η Νοτιοαφρικανή δημοσιογράφος Fawzia Moodley συνέδεσε την επίσκεψη στο μνημείο με μια ευρύτερη συζήτηση για την αγάπη, την προσφορά και τις θυσίες που μπορούν να αφήσουν διαχρονικό αποτύπωμα στις κοινωνίες.
Η επίσκεψη στο κοντινό Φρούριο της Άγκρα ανέδειξε επίσης την ιστορική συνέχεια της ινδικής αρχιτεκτονικής παράδοσης.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η οργανωμένη προστασία και ανάδειξη των συγκεκριμένων μνημείων δείχνει πώς η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να αποτελέσει τόσο στοιχείο εθνικής αυτογνωσίας όσο και σημαντικό εργαλείο διεθνούς προβολής.
Βομβάη: Η πρόκληση του εκσυγχρονισμού μιας μεγαλούπολης
Η επόμενη φάση της αποστολής πραγματοποιήθηκε στη Βομβάη, τη σημαντικότερη χρηματοοικονομική μητρόπολη της Ινδίας.
Οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει μια ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένη παράκτια πόλη, όπως οι πλημμύρες, οι κυκλώνες, οι σεισμοί και οι κατολισθήσεις.
Κατά την επίσκεψή τους στον Δημοτικό Οργανισμό της Βομβάης, Brihanmumbai Municipal Corporation, οι δημοσιογράφοι πληροφορήθηκαν ότι οι νέες κατασκευές ενσωματώνουν χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας απέναντι σε φυσικές καταστροφές.
Οι υπεύθυνοι της τοπικής αυτοδιοίκησης ανέδειξαν τη σημασία του σχεδιασμού κτιρίων και υποδομών ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες της περιοχής.
Παράλληλα, παρουσιάστηκαν οι μηχανισμοί πολιτικής προστασίας, οι περιπολίες της αστυνομίας σε ευάλωτες περιοχές, οι ναυαγοσώστες και οι υπηρεσίες αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη συνεργασία με το Πολεμικό Ναυτικό και την Ακτοφυλακή της Ινδίας, όταν απαιτείται πρόσθετη υποστήριξη.
Όπως προκύπτει από την παρουσίαση, η ανθεκτικότητα των πόλεων δεν περιορίζεται στην κατασκευή ισχυρότερων κτιρίων, αλλά περιλαμβάνει τον συντονισμό των κρατικών υπηρεσιών και την προετοιμασία για σύνθετες κρίσεις.
Το Χρηματιστήριο της Βομβάης και η εκρηκτική ανάπτυξη των επενδύσεων
Ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της επίσκεψης ήταν το Χρηματιστήριο της Βομβάης (Bombay Stock Exchange – BSE).
Ο διευθύνων σύμβουλος του χρηματιστηρίου, Sundararaman Ramamurthy, παρουσίασε την ιστορική εξέλιξη του οργανισμού, ο οποίος ξεκίνησε από άτυπες συναλλαγές χρηματιστών κάτω από ένα δέντρο banyan.
Σταδιακά δημιουργήθηκε η Native Share and Stock Brokers Association, από την οποία προέκυψε το σύγχρονο χρηματιστήριο.
Η μετάβαση από τις παραδοσιακές χρηματιστηριακές συναλλαγές στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες αποτυπώνει, σύμφωνα με τον Ramamurthy, τη γενικότερη τεχνολογική μεταμόρφωση της ινδικής οικονομίας.
Οι συναλλαγές που κάποτε πραγματοποιούνταν με φωνές και χειρονομίες στον χώρο του χρηματιστηρίου μεταφέρθηκαν αρχικά στα γραφεία των χρηματιστών, στη συνέχεια στους προσωπικούς υπολογιστές και πλέον στα κινητά τηλέφωνα.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε ένα αριθμητικό στοιχείο: σύμφωνα με τον επικεφαλής του BSE, η ινδική κεφαλαιαγορά διαθέτει περισσότερους από 260 εκατομμύρια μοναδικούς επενδυτικούς λογαριασμούς.
Ο αριθμός καταδεικνύει το τεράστιο μέγεθος της χρηματοπιστωτικής αγοράς της Ινδίας και τη δυνατότητά της να κινητοποιεί εγχώριους οικονομικούς πόρους.
Ο Ramamurthy χαρακτήρισε το χρηματιστήριο «ναό της εμπιστοσύνης», υπογραμμίζοντας τη σημασία της διαφάνειας, της εποπτείας και της αξιοπιστίας των θεσμών.
Η ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών έχει ιδιαίτερη σημασία για τη χρηματοδότηση παραγωγικών επενδύσεων, καθώς επιτρέπει τη διοχέτευση αποταμιεύσεων προς επιχειρήσεις και οικονομικές δραστηριότητες.
Ψηφιακή επανάσταση: 24,5 δισεκατομμύρια συναλλαγές σε έναν μήνα
Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του ινδικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Κατά την επίσκεψη στην National Payments Corporation of India (NPCI), οι δημοσιογράφοι ενημερώθηκαν για το Unified Payments Interface (UPI), το σύστημα που έχει μεταμορφώσει τις καθημερινές ηλεκτρονικές πληρωμές.
Το UPI επιτρέπει τη μεταφορά χρημάτων μεταξύ τραπεζικών λογαριασμών μέσω διαφορετικών εφαρμογών, χωρίς ο χρήστης να περιορίζεται σε μία συγκεκριμένη τραπεζική πλατφόρμα.
Το βασικό πλεονέκτημα του συστήματος είναι η διαλειτουργικότητα μεταξύ τραπεζών, εφαρμογών και παρόχων υπηρεσιών πληρωμών.
Σύμφωνα με τη Sonal Asnani, επικεφαλής της NPCI International Payments Limited για την περιοχή Ασίας–Ειρηνικού, αυτή η αρχιτεκτονική αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες της επιτυχίας του συστήματος.
UPI – ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2026
24,5 δισ.+
Συναλλαγές μέσα σε έναν μήνα
752
Συμμετέχουσες τράπεζες
Στοιχεία NPCI που παρατίθενται στο δημοσίευμα του News Agency of Nigeria.
Το μέγεθος των συναλλαγών αναδεικνύει την ταχύτητα με την οποία οι ψηφιακές υποδομές έχουν ενσωματωθεί στην καθημερινή οικονομική δραστηριότητα.
Το μοντέλο αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για άλλες αναπτυσσόμενες οικονομίες, καθώς επιτρέπει τη δημιουργία κοινών υποδομών πληρωμών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από διαφορετικούς φορείς.
Παράλληλα, η διεθνής επέκταση του UPI αποτελεί έναν πρόσθετο τομέα τεχνολογικής και οικονομικής εξωστρέφειας για την Ινδία.
Bollywood: Η κινηματογραφική βιομηχανία ως εργαλείο ήπιας ισχύος
Η δημοσιογραφική αποστολή ολοκληρώθηκε με την επίσκεψη στις εγκαταστάσεις του Film City, όπου αναδείχθηκε ο ρόλος της ινδικής κινηματογραφικής βιομηχανίας στην πολιτιστική και οικονομική παρουσία της χώρας.
Το Bollywood αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αξιοποίησης της πολιτιστικής παραγωγής ως μέσου διεθνούς επιρροής.
Οι ινδικές κινηματογραφικές παραγωγές έχουν αποκτήσει κοινό σε πολλές χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, μεταφέροντας στοιχεία της ινδικής γλώσσας, μουσικής, μόδας και κουλτούρας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η συζήτηση για τις σχέσεις της ινδικής κινηματογραφικής βιομηχανίας με το Nollywood της Νιγηρίας.
Η Νιγηριανή υπουργός Τέχνης, Πολιτισμού, Τουρισμού και Δημιουργικής Οικονομίας Hannatu Musawa έχει χαρακτηρίσει τις δύο κινηματογραφικές βιομηχανίες γέφυρες πολιτιστικής επικοινωνίας.
Οι προοπτικές συνεργασίας περιλαμβάνουν κοινές παραγωγές, ανταλλαγή τεχνογνωσίας, κινηματογραφικά φεστιβάλ και δίκτυα διανομής.
Η περίπτωση του Bollywood δείχνει ότι η πολιτιστική βιομηχανία δεν αποτελεί μόνο οικονομική δραστηριότητα, αλλά και μηχανισμό ενίσχυσης της διεθνούς αναγνωρισιμότητας μιας χώρας.
Το γεωπολιτικό μήνυμα: Παράδοση και τεχνολογική ανάπτυξη ως στοιχεία εθνικής ισχύος
Η δημοσιογραφική αποστολή πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του ινδικού υπουργείου Εξωτερικών, γεγονός που αναδεικνύει και τη διάσταση της δημόσιας διπλωματίας.
Η Ινδία επιδιώκει να παρουσιάσει στο διεθνές ακροατήριο μια εικόνα χώρας που δεν περιορίζεται στον ρόλο της μεγάλης περιφερειακής δύναμης, αλλά επενδύει συστηματικά στην οικονομία, στις τεχνολογικές υποδομές και στον πολιτισμό.
Η επιλογή των σταθμών της αποστολής δεν είναι τυχαία από επικοινωνιακή άποψη.
Η Άγκρα ανέδειξε τη σημασία της ιστορικής κληρονομιάς. Η Βομβάη παρουσίασε τις προκλήσεις της σύγχρονης αστικής ανάπτυξης. Το χρηματιστήριο BSE ανέδειξε την ανάπτυξη των χρηματοπιστωτικών θεσμών, ενώ το NPCI παρουσίασε την τεχνολογική υποδομή που υποστηρίζει εκατομμύρια οικονομικές συναλλαγές.
Τέλος, το Bollywood αποτύπωσε τη δυνατότητα της χώρας να ασκεί πολιτιστική επιρροή πέρα από τα γεωγραφικά της σύνορα.
Από γεωπολιτική σκοπιά, η συγκεκριμένη προσέγγιση συνδέεται με τη φιλοδοξία της Ινδίας να ενισχύσει το διεθνές της αποτύπωμα, αξιοποιώντας όχι μόνο τη στρατιωτική και οικονομική της ισχύ αλλά και την τεχνολογία, τον πολιτισμό και την ιστορική της ταυτότητα.
Η παρουσία δημοσιογράφων από 19 χώρες, μεταξύ των οποίων η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία, καταδεικνύει την προσπάθεια του Νέου Δελχί να απευθυνθεί σε ένα ευρύ και γεωπολιτικά διαφοροποιημένο διεθνές ακροατήριο.
Η Ινδία επιχειρεί να παρουσιάσει ένα μοντέλο ανάπτυξης στο οποίο η ιστορική κληρονομιά δεν αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό, αλλά ως στοιχείο που μπορεί να συνυπάρχει με την τεχνολογική πρόοδο.
Το βασικό συμπέρασμα που αναδεικνύεται από το ρεπορτάζ είναι ότι η Ινδία επιδιώκει να μετατρέψει την πολιτιστική της κληρονομιά, τις χρηματοπιστωτικές υποδομές και την ψηφιακή τεχνολογία σε συμπληρωματικούς πυλώνες της διεθνούς της παρουσίας.
Η εικόνα αυτή δεν αναιρεί τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα. Αποτυπώνει, όμως, την αναπτυξιακή αφήγηση που το Νέο Δελχί επιδιώκει να προβάλλει στο εξωτερικό.
GEOPOLITICO
«Ρωμαίων Νόστος»: Ένα ταξίδι στις αλησμόνητες πατρίδες του Πόντου – Το νέο βιβλίο του Μιχάλη Αδαμίδη
Μια λογοτεχνική επιστροφή στις πατρογονικές εστίες, εκεί όπου οι μύθοι συναντούν την ιστορία και οι μνήμες των ξεριζωμένων Ελλήνων παραμένουν ζωντανές. Το ιστορικό μυθιστόρημα «Ρωμαίων Νόστος» του Μιχάλη Αδαμίδη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων, αποτελεί έναν φόρο τιμής στον Ποντιακό Ελληνισμό και στις γενιές που κουβάλησαν τον πόνο της προσφυγιάς.
Ένα ταξίδι στην ιστορία, τη μνήμη και την ελληνική παρουσία στον Εύξεινο Πόντο επιχειρεί ο συγγραφέας και ζωγράφος Μιχάλης Αδαμίδης, μέσα από το νέο του ιστορικό μυθιστόρημα με τίτλο «Ρωμαίων Νόστος», το οποίο κυκλοφόρησε στις 19 Σεπτεμβρίου 2026 από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων.
Πρόκειται για ένα έργο που αντλεί την έμπνευσή του από τις οικογενειακές μνήμες του δημιουργού και, κυρίως, από τις αφηγήσεις των γονιών του, οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν βίαια την πατρίδα τους, τον Πόντο.
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδύεται ο κόσμος του Εύξεινου Πόντου, μιας περιοχής άρρηκτα συνδεδεμένης με την ελληνική ιστορία, τη μυθολογία, τον πολιτισμό και την περιπέτεια του Ποντιακού Ελληνισμού.
Από τα Δαρδανέλια στη Σινώπη – Ένα ταξίδι στη γη των μύθων
Η αφήγηση μεταφέρει τον αναγνώστη σε ένα θαλασσινό ταξίδι μέσα από τα Δαρδανέλια και την Προποντίδα, με προορισμό τον Εύξεινο Πόντο.
Η θάλασσα, που στην αρχαιότητα χαρακτηριζόταν «Άξεινος» λόγω των κινδύνων και της αφιλόξενης φύσης της, μετατρέπεται στο σκηνικό μιας διαδρομής γεμάτης εικόνες, ήχους και έντονους συμβολισμούς.
Οι ταξιδιώτες διασχίζουν τα παράλια, αντικρίζοντας τις απόκρημνες βουνοπλαγιές, τα πυκνά δάση και τους ορμητικούς ποταμούς που καταλήγουν στη Μαύρη Θάλασσα.
Η περιγραφή του συγγραφέα αποτυπώνει με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο τη στιγμή της άφιξης:
«Η Σινώπη απλωνόταν μπροστά τους! Εδώ άρχιζε ο Πόντος— η γη των μύθων και των ηρώων».
Η Σινώπη, μία από τις ιστορικές ελληνικές πόλεις της Μαύρης Θάλασσας, αποτελεί στην αφήγηση την πύλη εισόδου σε έναν τόπο με βαθιές ρίζες στον ελληνικό πολιτισμό.
Ένα βιβλίο αφιερωμένο σε όσους δεν γύρισαν ποτέ
Πέρα από τη λογοτεχνική του διάσταση, ο «Ρωμαίων Νόστος» έχει για τον δημιουργό του ιδιαίτερη συναισθηματική και οικογενειακή σημασία.
Οι ιστορίες των γονιών του για τη ζωή στον Πόντο και τον βίαιο αποχωρισμό από την πατρογονική γη αποτέλεσαν την αφετηρία για τη συγγραφή του.
Ο Μιχάλης Αδαμίδης επιχειρεί έτσι να διατηρήσει ζωντανές τις μνήμες μιας γενιάς που γνώρισε τον ξεριζωμό και να αποδώσει έναν προσωπικό φόρο τιμής στους προγόνους του.
Η αφιέρωση του έργου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς δεν περιορίζεται σε εκείνους που κατάφεραν να φτάσουν στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει και όσους δεν κατόρθωσαν να πραγματοποιήσουν αυτό το ταξίδι, αλλά και όσους δεν πρόλαβαν να δημιουργήσουν μια νέα ζωή στην ελληνική γη.
Ο τίτλος «Ρωμαίων Νόστος» παραπέμπει στη διαχρονική σχέση των Ελλήνων του Πόντου με τη ρωμαίικη ταυτότητά τους και στην έννοια της επιστροφής, η οποία αποκτά ιδιαίτερο βάρος στην ιστορική εμπειρία του προσφυγικού Ελληνισμού.
Ποιος είναι ο Μιχάλης Αδαμίδης
Ο Μιχάλης Αδαμίδης γεννήθηκε το 1953 στους Γεωργιανούς Βέροιας και μεγάλωσε στην Αθήνα.
Από μικρή ηλικία εκδήλωσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις τέχνες και κυρίως για τη ζωγραφική. Σπούδασε σχέδιο και διακόσμηση στη Σχολή Δοξιάδη, ενώ παράλληλα μαθήτευσε δίπλα σε έμπειρους ζωγράφους, αποκτώντας γνώσεις γύρω από τα χρώματα, τα υλικά και τις τεχνικές της ζωγραφικής.
Στη διάρκεια της καλλιτεχνικής του πορείας συμμετείχε σε πολυάριθμες ομαδικές εκθέσεις. Τον Μάιο του 1997 πραγματοποίησε την πρώτη του ατομική έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο Παλαιού Φαλήρου.
Παράλληλα εργάστηκε επί είκοσι χρόνια στην αμερικανική αεροπορική εταιρεία TWA.
Με τον «Ρωμαίων Νόστο» στρέφεται στη συγγραφή, έχοντας ως βασικό ερέθισμα τις οικογενειακές αφηγήσεις και την ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού.
Τα στοιχεία της έκδοσης
Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων και είναι διαθέσιμο στην ελληνική γλώσσα.
| Τίτλος | Ρωμαίων Νόστος |
| Συγγραφέας | Μιχάλης Αδαμίδης |
| Εκδόσεις | Ινφογνώμων |
| Κατηγορία | Ιστορικό μυθιστόρημα |
| Σελίδες | 130 |
| Ημερομηνία κυκλοφορίας | 19 Σεπτεμβρίου 2026 |
| ISBN | 978-618-5970-26-0 |
| Τιμή | 13,50 ευρώ |
Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα των εκδόσεων, www.infognomon.gr.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας