The 6th century CE (532–537) Hagia Sophia cathedral, Istanbul

MK Bhadrakumar*
.
Ένα αποφασιστικό συμβάν συνέβη, μάλλον απαρατήρητο, όταν οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) πραγματοποίησαν μια εικονική συνάντηση στις 13 Ιουλίου, όπου ήταν στην ημερήσια διάταξη οι σχέσεις με την Τουρκία.
.
Αναφέρθηκε η επανάληψη των μουσουλμανικών προσευχών στην Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη. Ο αρχηγός της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Josep Borrell συνόψισε τη συζήτηση ως εξής:
.
«Η Τουρκία είναι μια σημαντική χώρα για την ΕΕ με την οποία θα θέλαμε να δούμε τις σχέσεις μας να ενισχυθούν και να αναπτυχθούν. Αυτό πρέπει να γίνει σύμφωνα με τις αξίες, τις αρχές και τα συμφέροντα της ΕΕ… Τα κράτη μέλη συμφώνησαν να λένε ότι οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας είναι επί του παρόντος τεταμένες λόγω ανησυχητικών εξελίξεων που επηρεάζουν τα συμφέροντα της ΕΕ, ιδίως στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη… ».
.
“Οι υπουργοί καταδίκασαν επίσης την τουρκική απόφαση να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί, διότι αυτή η απόφαση αναπόφευκτα θα τροφοδοτήσει τη δυσπιστία, θα προωθήσει νέες διαιρέσεις μεταξύ θρησκευτικών κοινοτήτων και θα υπονομεύσει τις προσπάθειες διαλόγου και συνεργασίας. Υπήρξε ευρεία υποστήριξη για κάλεσμα των τουρκικών αρχών να επανεξετάσουν και να αντιστρέψουν επείγοντα την απόφασή τους ».
.
Η ΕΕ έχει προβληματική σχέση με την Τουρκία λόγω της «τρέχουσας συγκρουσιακής δυναμικής» σχετικά με την εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ανατολική Μεσόγειο και την τουρκική επέμβαση στη Λιβύη, οι οποίες «επηρεάζουν τα συμφέροντα της ΕΕ». Η Αγία Σοφία είναι ένα δευτερεύον ζήτημα. Ωστόσο, υπήρχε «ευρεία υποστήριξη» για να ζητηθεί από την τουρκική κυβέρνηση να αντιστρέψει την απόφασή της σχετικά με την Αγία Σοφία.
.
Ωστόσο, η συναινετική γνώμη δεν είναι να γίνει αντιπαράθεση με τη Τουρκία, αλλά να την παροτρύνει να “διερευνήσει άλλους τρόπους” για να μειωθούν οι εντάσεις και να καταλήξει σε συμφωνία για τις “ανησυχητικές εξελίξεις που επηρεάζουν τα συμφέροντα της ΕΕ, ειδικά στην ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη ».
.
Συνοπτικά, οι εξελίξεις σχετικά με την Αγία Σοφία δεν θα θέσουν την ΕΕ-Τουρκία σε πορεία σύγκρουσης. Μια αντιπαράθεση με την Τουρκία μπορεί να είναι επικίνδυνη. Περαιτέρω, ενδέχεται να υπάρχουν διαφορές στην άποψη εντός της ΕΕ. Τουλάχιστον ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη θα θυμούνται ότι η ΕΕ συμπεριφέρθηκε σαν χριστιανικό όμιλο δέχοντας τα νέα βαλκανικά κράτη, ενώ κράτησε έξω τη «μουσουλμανική Τουρκία», η οποία χτυπά τις πόρτες της εδώ και δεκαετίες, δεν της λείπει δημοκρατικά διαπιστευτήρια και έχει πολλά περισσότερα να προσφέρει ως εταίρος.
.
Τείνουμε να ξεχνάμε ότι  η απόφαση του προέδρου Ρετζέπ Ερντογάν σχετικά  με την Αγία Σοφία είναι κυρίως πολιτικής φύσης – επαναλαμβάνοντας τις προσευχές των μουσουλμάνων αλλά και επιτρέποντας στους μη μουσουλμάνους να επισκεφθούν το κτίριο. Στην πραγματικότητα ακύρωσε μια «διοικητική απόφαση» που έλαβε ο Ατατούρκ το 1934, μια δεκαετία μετά την ανακήρυξη του σύγχρονου τουρκικού κράτους στις 29 Οκτωβρίου 1923, με τον Μουσταφά Κεμάλ ως πρώτο πρόεδρο.
.
Ο Ατατούρκ δεν συμβουλεύτηκε την εθνική γνώμη όταν αποφάσισε ότι οι μουσουλμανικές προσευχές έπρεπε να διακόπτονται στην Αγία Σοφία. Εάν διεξαχθεί σήμερα δημοψήφισμα, ο τουρκικός λαός αναμφίβολα θα εγκρίνει την απόφαση του Ερντογάν. Ο ίδιος ο Ερντογάν πρέπει να γνωρίζει ότι έλαβε μια εξαιρετικά «δημοφιλή» απόφαση. Η Τουρκία δεν είναι μια συντεταγμένη κοινωνία και μέρος της κοινής γνώμης, ειδικά εκείνη που τείνει προς το δυτικισμό, θα αισθανόταν ενοχλημένη από το γεγονός ότι η Τουρκία γυρίζει την πλάτη της στη «Δύση».
.
Ωστόσο, δεν πρόκειται για αγώνα ανάμεσα στη κοσμικότητα και τον ισλαμισμό. Ο κοσμικός χαρακτήρας του τουρκικού έθνους είναι μακραίωνος και χρονολογείται από τους Οθωμανούς. Αν και η Οθωμανική Αυτοκρατορία εμπνεύστηκε και θρέφτηκε από το Ισλάμ και τους ισλαμικούς θεσμούς, η επιτυχία της οφείλεται στην πολύ ρεαλιστική πολιτική της κουλτούρα, η οποία υιοθετεί τις καλύτερες ιδέες άλλων πολιτισμών και τις καθιστά δικές της.
.
Η οικονομική ισχύς της Αυτοκρατορίας οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην πολιτική της αύξησης του αριθμού των εμπόρων ενθαρρύνοντας τους εμπόρους να εγκατασταθούν στην Κωνσταντινούπολη – και ακόμα και στην αναγκαστική επανεγκατάσταση εμπόρων από κατακτημένα εδάφη. Οι Οθωμανοί ενθάρρυναν μεταξύ άλλων τους Εβραίους εμπόρους από την Ευρώπη, που υπέφεραν από τη δίωξη από τους Ορθόδοξους Χριστιανούς ηγέτες, να μεταναστεύσουν στην Κωνσταντινούπολη και να εγκατασταθούν εκεί.
.
Οι μη μουσουλμανικές κοινότητες οργανώνονταν σύμφωνα με το σύστημα των μιλλέτ, το οποίο έδινε στις μειονοτικές θρησκευτικές / εθνοτικές / γεωγραφικές κοινότητες περιορισμένη εξουσία για να διευθετήσουν τις δικές τους υποθέσεις υπό τη γενική υπεροχή της οθωμανικής διοίκησης. Περιέργως, το πρώτο ορθόδοξο χριστιανικό μιλλέτ δημιουργήθηκε το 1454, ένα χρόνο μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τον Σουλτάνο Μεχμέτ Β ‘. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί ενώθηκαν έτσι σε μια ενιαία κοινότητα υπό τη διακυβέρνηση του Πατριάρχη, στον οποίο ο Σουλτάνος ​​είχε αναθέσει σημαντική εξουσία.
.
Οι Αρμένιοι Χριστιανοί, Εβραίοι και άλλα μιλλέτ ακολούθησαν σε εύθετο χρόνο. Μερικά μιλλέτ πλήρωναν φόρους στο κράτος, ενώ τα περισσότερα απαλλάσσονταν επειδή θεωρούνταν ότι παρέχουν πολύτιμη υπηρεσία στο κράτος. Αν και ο Μεχμέτ Α΄ μετέτρεψε πολλές εκκλησίες σε τζαμιά, δεν εξαφάνησε τη χριστιανική πίστη.
.
Στον υπολογισμό του, δεδομένου ότι οι Χριστιανοί είναι η μεγαλύτερη ομάδα του πληθυσμού, η συνύπαρξη ήταν ενδεχόμενη να είναι πιο αποτελεσματική από τη σύγκρουση, και, δεύτερον, οι θεσμοί της εκκλησίας παρείχαν μια πλατφόρμα για την εφαρμογή της διακυβέρνησης του Μεχμέτ. Συνολικά, οι Οθωμανοί επηρεάστηκαν από τον ισλαμικό κανόνα σύμφωνα με τον οποίο οι Μουσουλμάνοι πρέπει να επιδεικνύουν σεβασμό για όλες τις θρησκείες.
.
Ο Σουλτάνος ​​διατηρούσε τον έλεγχο των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων (μιλλέτ) μέσω των θρησκευτικών ηγετών τους. Και αυτές οι κοινότητες έλαβαν τις δικές τους γειτονιές στις πόλεις όπου μπορούσαν να ζήσουν και να εφαρμόσουν τη πίστη τους. Είχαν μεγάλη ελευθερία για να ζουν τη ζωή τους σύμφωνα με την πίστη τους, και ως εκ τούτου ήταν ευρεία ευνοϊκοί προς τους μουσουλμάνους ηγέτες τους.
.
Είναι αναγκαία μια υπενθύμιση της ιστορίας, διότι στην πραγματικότητα, η απόφαση του Ερντογάν για την Αγία Σοφία είναι μια τέλεση του τουρκικού εθνικισμού. Από τη μία πλευρά, εκφράζει τη βαθιά απογοήτευση της Τουρκίας σε σχέση με την Ευρώπη και, από την άλλη πλευρά, όπως  έγραψε  αυτή τη εβδομάδα ένας περίφημος Τούρκος αρθρογράφος κοντά στην κυρίαρχη ελίτ, Yusuf Kaplan, “Πρόκειται για την αποκατάσταση της Τουρκίας, την επανάκτηση της ταυτότητάς της, της ιστορίας και του πνεύματός της, τη διανοητική απελευθέρωσής της … Το  ξανα-άνοιγμα του τζαμιού της Αγίας Σοφίας είναι η σπίθα που θα πυροδοτήσει το μεγάλο ταξίδι που μας ζητείται για να μπορούμε να ξεφύγουμε από τον ιστό που υφαίνεται από τη Δύση – και στον οποίο είχαμε εισέλθει οικειοθελώς – για να χτίσουμε τη νέα εποχή …
.
“Η Αγία Σοφία είναι μια πολύ ισχυρή έκφραση της εγγύησης της θρησκευτικής ελευθερίας για τους μη μουσουλμάνους και της δυνατότητας να χτίσουν τη ζωή τους γύρω από την ίδια τη πίστη τους υπό την κυριαρχία των μουσουλμάνων … Η μετατροπή της Αγίας Σοφίας μας επιβάλλει μια μεγάλη υποχρέωση ».
.
Η τελευταία πρόταση του Kaplan είναι πολύ οδυνηρή. Διότι η Αγία Σοφία έχει τραγική ιστορία, αλλά όχι στα χέρια των Οθωμανών σουλτάνων..
Η Είσοδος των Σταυροφόρων στην Κωνσταντινούπολη, έργο του Γάλλου ρομαντικού καλλιτέχνη Eugène Delacroix (1840)
.
Το 1204, οι ιππότες της τέταρτης σταυροφορίας έβαλαν φωτιά στην Κωνσταντινούπολη, και διεξήγαγαν ένα διαβολικό έργο λεηλασίας, λαγνείας και αίματος. Οι καθολικοί νικητές πρόσβαλλαν τις τελετές και τις εκκλησίες της ελληνικής πίστης και η  Αγία Σοφία δεν γλίτωσε. Οι Σταυροφόροι μείωσαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία σε ένα άθλιο ναυάγιο και ο πλούτος και η λαμπρότητα της Κωνσταντινούπολης εξαφανίστηκαν, το εμπόριο παραμελήθηκε και καταστράφηκε.
.
Τρεις μεγάλες πυρκαγιές, που άναψαν οι νικηφόροι Σταυροφόροι, μετέτρεψαν μεγάλο μέρος της Κωνσταντινούπολης σε έναν θλιβερό σωρό στάχτης και πυρακτωμένων ερείπιων. Σε αυτό το πλαίσιο της αυτοκρατορίας σε μεγάλη συμφορά, οι Τούρκοι εμίρηδες, από τότε και μετά, έγιναν ισχυρότεροι από τους αυτοκράτορες και άρχισαν να ωθούν τους Έλληνες προς τη θάλασσα.
.
Η νέα δύναμη προχωρούσε με μεγάλα βήματα και η Μικρά Ασία σύντομα χάθηκε για πάντα για τους Έλληνες. Όμως οι Τούρκοι δεν παρέμειναν περιορισμένοι στην Ασία. Διέσχισαν τους στενούς πορθμούς του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, και σύντομα οι Τούρκοι μισθοφόροι έγιναν ο κύριος στρατιωτικός πόρος της αυτοκρατορικής κυβέρνησης στην Κωνσταντινούπολη. Οι Τούρκοι κατέστησαν τελικά την Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας τους.
.
Σήμερα, με ποιο πρόσωπο μπορεί η Χριστιανική Ευρώπη – ή ο παπισμός εξάλλου- να τιμωρήσει την Τουρκία; Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο πρόεδρος Τραμπ δεν είπε ούτε λέξη. ‘Αφησε στους δύο πόλους του Ανατολικού Χριστιανισμού – την  Ελλάδα  και τη  Ρωσία  – τη φροντίδα να παραμερίσουν τις αντιπαλότητες τους έτσι ώστε η ψυχή των Ορθόδοξων πιστών να επιπλήξει την Τουρκία – περισσότερο για την ιστορία.
.
MK Bhadrakumar
.
*Ο MK Bhadrakumar ήταν διπλωμάτης καριέρας στις ινδικές υπηρεσίες των εξωτερικών υποθέσεων για πάνω από 29 χρόνια. Ήταν, μεταξύ άλλων, πρέσβης της Ινδίας στο Ουζμπεκιστάν (1995-1998) και στη Τουρκία (1998-2001). Το ιστολόγιο του : Indian Punchline
.
πηγή:  https://indianpunchline.com
.
Μετάφραση αγγλικά-γαλλικά από το Διεθνές Δίκτυο
Μετάφραση στα ελληνικά από Κριστιάν Άκκυριά για τον Ινφογνώμονα Πολιτικά
.