Γενικά θέματα
Πώς διέρρευσε το “Σχέδιο Ακρίτας” στην Κύπρο
Ο 106ος Λόχος του 1963-64, ο ενωτικός Τύπος και η διαρροή του «Σχεδίου Ακρίτας»
Θύμησες και βιώματα του δημοσιογράφου Χαράλαμπου Χαραλαμπίδη
Γράφει ο Λάμπρος Καούλλας
Με αφορμή τα 57 χρόνια από τον Ιανουάριο του 1964, φιλοξενούμε σήμερα τη μαρτυρία του δημοσιογράφου και συγγραφέα Χαράλαμπου Χαραλαμπίδη σχετικά με την περίοδο. Εξιστορεί περιστατικά από την εθελοντική υπηρεσία του στον «106ο Λόχο» του αγωνιστή της ΕΟΚΑ Ρένου Κυριακίδη και αναμνήσεις του ως δημοσιογράφου την ίδια περίοδο στις αντιπολιτευόμενες τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο εφημερίδες, «Εθνική» και «Πατρίδα».
ΑΚΕΛ-Ενωτικοί και Μακάριος
Ο Χαράλαμπος Χαραλαμπίδης γεννήθηκε στην Κακοπετριά τον Ιούνιο του 1940 και αποφοίτησε από το Ελληνικό Γυμνάσιο Σολέας το 1960. Στα 15 του χρόνια εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ. Είχε στενή συγγένεια με τον Ρένο Κυριακίδη, τον «Ρωμανό», τομεάρχη της ΕΟΚΑ στην Πιτσιλιά και τον αδελφό του, Μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανό.
Ο Χαραλαμπίδης διαφώνησε με τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου και θεωρούσε πως στόχος του Κυπριακού Ελληνισμού έπρεπε να παραμείνει η Ένωση με την Ελλάδα, διότι μια Κύπρος με δεσμευμένη ανεξαρτησία θα ήταν έρμαιο στα χέρια Τουρκοκυπρίων, Τουρκίας και Βρετανίας.
Εντάχθηκε στην αντιζυριχική Δημοκρατική Ένωση, που ήταν «ο Γιάννης Κληρίδης, ο Δήμαρχος Λευκωσίας Θεμιστοκλής Δέρβης, ο Στέλιος Παυλίδης, πρώην Γενικός Εισαγγελέας επί Αγγλοκρατίας, ο Γιάννης Πολυδωρίδης και πολλές άλλες εξέχουσες προσωπικότητες, όπως ο Σαβεριάδης από την Αμμόχωστο, ο Σιακαλλής από τη Λάρνακα, ο Πλατάκης Αντωνιάδης από την Πάφο και άλλοι».
Θυμάται τις πρώτες προεδρικές εκλογές, στις οποίες το ΑΚΕΛ στήριξε τον Ιωάννη Κληρίδη και συνεργάστηκε με τη Δημοκρατική Ένωση κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, τον οποίο οι κομμουνιστές κατηγορούσαν ως «φασίστα» και «επίορκο» της Ένωσης.
Ο κ. Χαραλαμπίδης καταγγέλλει πως η κυβέρνηση Μακαρίου δίωξε όσους διαφώνησαν με τη λύση των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου. Ανέφερε πως προσπάθησαν να τον αποβάλουν από το Γυμνάσιο λόγω των φρονημάτων του, ενώ με παρεμβάσεις του κύκλου του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη εξωθούνταν οι εργοδότες του σε συστηματικές απολύσεις. Στις αρχές, «ακόμη δεν είχε ξεκαθαρίσει ποιοι θα πήγαιναν με τον Μακάριο και ποιοι δεν θα πηγαίναν. Όταν όμως έγινε ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Αγωνιστών, με Γενικό Γραμματέα τον οδοντίατρο Ανδρέα Λάμπρου, άρχισαν οι διώξεις».
Επίσης, η στροφή του ΑΚΕΛ υπέρ του Μακαρίου μετά τις πρώτες βουλευτικές εκλογές του 1960 δημιουργούσε διαύλους πρόσβασης προς την ΕΣΣΔ, αλλά και επιρροής από αυτήν, που κατά τον κ. Χαραλαμπίδη ενθάρρυναν περισσότερο τα ανοίγματα της ανεξάρτητης Κύπρου προς τη Μόσχα και τους Αδεσμεύτους και την απομάκρυναν σταδιακά από την Ένωση με μια Ελλάδα του ΝΑΤΟ και του αντικομμουνιστή Γεώργιου Παπανδρέου.
Ήταν Ενωτικός ο Μακάριος;
Ο κ. Χαραλαμπίδης δεν δέχεται την άποψη πως όσοι εθνικόφρονες στήριξαν την κυβέρνηση Μακαρίου εμφορούνταν ακόμη από το ιδεώδες της Ένωσης και ο διορισμός σε κρατικές θέσεις τούς κολάκεψε και διέφθειρε τα πιστεύω τους.

Στη θέση ότι ο Μακάριος επεδίωκε την Ένωση και την εξόντωση των Τουρκοκυπρίων, την οποία προωθούν σήμερα τουρκικοί, νεοκυπριακοί και ορισμένοι ακροαριστεροί κύκλοι, ο κ. Χαραλαμπίδης ανέφερε «αν ήταν ενωτικός ο Μακάριος, γιατί καταδίωκε τους ενωτικούς και δεν τους άφηνε να καθίσουν σε χλωρό κλαρί;». Δεν πίστευε επίσης πως ο Μακάριος θεωρούσε καν την ανεξαρτησία ως σκαλί προς την Ένωση. «Μια απόδειξη ότι μας καταδίωκε ήταν ότι έκαναν τον Ακρίτα και δεν εδέχοντο ενωτικούς αγωνιστές στην Οργάνωση,» ανέφερε.
Εξιστόρησε μια εμπειρία του το καλοκαίρι του 1959. Τότε, μαζί με φίλους τους έφτιαξαν ένα μεγάλο πανό «Διγενής – ΕΟΚΑ – Ένωσις» και το ανήρτησαν σε περίοπτη θέση στην Κακοπετριά. Την επομένη ήταν η γιορτή για τη λήξη των μαθημάτων στο Δασικό Κολέγιο Προδρόμου και παρόντες στην τελετή ήταν ο Υπουργός Γεωργίας Fazıl Plümer και ο Αντιπρόεδρος Fazıl Küçük. Στη επιστροφή ο Küçük πέρασε από την Κακοπετρία, την οποία προτιμούσε τακτικά για παραθερισμό και έκατσε στην πλατεία για καφέ. Καθώς ήξερε και Ελληνικά, παρατήρησε το σύνθημα και όταν επέστρεψε στη Λευκωσία έκανε γραπτή καταγγελία για το θέμα στον Πρόεδρο Μακάριο. Αυτός με τη σειρά του έστειλε τον ίδιο τον Υπουργό Εσωτερικών Πολύκαρπο Γιωρκάτζη στην Κακοπετριά να επιληφθεί του θέματος για να μην τους ενοχλεί ο Αντιπρόεδρος.
Ο Γιωρκάτζης μετέβη στο κεφαλοχώρι της Σολέας και συγκεκριμένα στο γραφείο του Κοινοτάρχη Κακοπετριάς, Ανδρέα Παπαδόπουλου, ο οποίος ήταν υπεύθυνος Κακοπετριάς κατά τη διάρκεια του αγώνα της ΕΟΚΑ και τον όρκισε ο ίδιος ο Γεώργιος Γρίβας Διγενής στο ξενοδοχείο «Εκάλη». Όταν κλήθηκε ο νεαρός Χαραλαμπίδης (τον οποίο βάφτισε ο Παπαδόπουλος), αρνήθηκε πως συμμετείχε στην ανάρτηση του πανό και όταν του υπεδείχθη να το κατεβάσει είπε «εγώ να κατεβάσω το σύνθημα; Όχι, έχετε Αστυνομία, να τους βρείτε εκείνους που το έβαλα να το κατεβάσουν. Και αν το κατεβάσω εγώ, εκείνοι που το έβαλαν και έρθουν απόψε και με σκοτώσουν τι γίνεται; Ποιαν ασφάλεια μου παρέχεις;». Μετά από έντονη συζήτηση, ο Γιωρκάτζης τού είπε «”αν δεν το κατεβάσεις δεν θα σε αφήσω να κάτσεις σε χλωρό κλαρί”. Δεν το ξεχάννω ποττέ μου. Οπότε τον διέκοψα και λέω του τατά μου: “Ακούεις πώς με απειλεί ο φίλος σου;”». Ο Κοινοτάρχης προσπάθησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις αλλά ο Χαραλαμπίδης έφυγε.
Τελικά το πανό έμεινε στη θέση του μέχρι που φθάρηκε από τον καιρό, αλλά οι παρενοχλήσεις συνεχίστηκαν με αποτέλεσμα να απολύεται από αρκετές δουλειές.
Τελικά, μετά από πολλές επαγγελματικές περιπέτειες και απολύσεις από το 1959 και το 1960 που αποφοίτησε, προσελήφθη το 1961 στην εφημερίδα «Εθνική», του πρώην Δήμαρχου Λευκωσίας Θεμιστοκλή Δέρβη, ο οποίος αντιπολιτευόταν σφόδρα τον Μακάριο.
Προετοιμασίες TMT & Κακοπετριά
«Εν τω μεταξύ εγώ είχα αναλάβει την ΑΝΕ στην Κακοπετριά. Την είχα προηγουμένως, στον αγώνα, και ανέλαβα να τους ξαναοργανώνω χωρίς να ξέρω εγώ ότι ο Γιωρκάτζης δημιουργούσε ομάδες», είπε για την περίοδο πριν από το ξέσπασμα της Τουρκανταρσίας. Ερωτηθείς αν γνώριζε για τις προετοιμασίες των Τούρκων:
«Φαινόταν καθαρά πως οι Τούρκοι προετοιμάζοντο. Δεν θέλαμε και παπά να μας το πει. Ήταν γνωστό. Από τα δημοσιεύματα των εφημερίδων και από άλλες κινήσεις άρχισε ο κόσμος να υποψιάζεται ότι οι Τούρκοι… Και από τις αντιδράσεις των Τουρκοκυπρίων βουλευτών και από τις δηλώσεις Ντενκτάς φαινόταν καθαρά. Τότε άρχισε και ο Γιωρκάτζης να οργανώνει τον Ακρίτα. Στην Κακοπετριά ο μικρότερος αδελφός μου Γιάννης Χαραλαμπίδης, του περνώ δυο χρόνια, ήταν μέσα στις ομάδες που πήγαιναν και πρόσεχαν έξω από την Λεύκα, το Καλό Χωριό και άλλα χωριά». Ο αδελφός του συμμετείχε στις ομάδες του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη και ο νονός του, Κοινοτάρχης Κακοπετριάς, ήταν υπεύθυνος των ομάδων.
Όταν οργάνωνε ξανά το δίκτυο της ΑΝΕ, ο γνωστός του αξιωματικός της Αστυνομίας τού μετέφερε μήνυμα του Γιωρκάτζη για να αναλάβει την οργάνωση ομάδων στην Κακοπετριά στα πρότυπα της ΕΟΚΑ και να συμφιλιωθούν. «Μου είχε προτείνει ο Γιωρκάτζης να αναλάβω εγώ την οργάνωση εκεί πάνω και του είπα όχι. Μετά που μαλώσαμε». Ο Χαραλαμπίδης όμως αρνήθηκε διότι δεν είχε εμπιστοσύνη στον Γιωρκάτζη.
Εκείνη την περίοδο δεν ζούσε πάνω στην Κακοπετριά αλλά στη Λευκωσία εργαζόμενος στην «Εθνική», την οποία εξέδιδε ο Θεμιστοκλής Δέρβης της Δημοκρατικής Ένωσης. Τότε ζούσε στον Άγιο Δομέτιο με τον Χαμπή Κυριακίδη, αδελφό του Ρένου Κυριακίδη.
Και στη Λευκωσία αναφέρει πως έζησε παρενοχλήσεις από την Αστυνομία, μέχρι και το 1963, πριν από τα γεγονότα του Δεκεμβρίου, όπως για παράδειγμα μια νυχτερινή απόπειρα σύλληψής του κοντά στις Κεντρικές Φυλακές, όπου κατάφερε να διαφύγει από το περιπολικό και να κρυφτεί στον Πεδιαίο.
106ος Λόχος, Ομορφίτα & ΕΦ
Στη Λευκωσία ο Χαραλαμπίδης εντάχθηκε σε μιαν εκ των γνωστότερων «γριβικών ομάδων», αυτήν του δασκάλου Ρένου Κυριακίδη, πρώην τομεάρχη της ΕΟΚΑ, που φυλακίστηκε στην Αγγλία, όπου ανέπτυξε σχέσεις με Ιρλανδούς αγωνιστές του IRA.
«Ήταν γνωστό πλέον ότι ο Γιωρκάτζης δημιουργούσε ομάδες και αυτά. Πηγαίναμε, δεν μας έδιναν όπλα, δεν μας έβαζαν στις ομάδες. Οπότε ο Ρένος Κυριακίδης άρχισε να μας οργανώνει με κάτι παλιά όπλα της ΕΟΚΑ και αρχίσαμε να οργανώνουμε τον “106ο Λόχο”. Τον κωδικό μας τον έδωσε το Τριμερές Στρατηγείο, ο Ταξίαρχος Περίδης», ανέφερε.
Με βάση τις εμπειρίες του, ο κ. Χαραλαμπίδης θεωρεί πως Μακάριος και Γιωρκάτζης ήθελαν συνειδητά το κρατικό οικοδόμημα των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου να δουλέψει και γι’ αυτό καταδίωκαν όσους εναντιώνονταν. Όταν όμως ο Γιωρκάτζης έμαθε για τις κινήσεις και τον εξοπλισμό των Τουρκοκυπρίων από αστυνομικούς και πληροφοριοδότες του, τότε ανησύχησε για το πού πάει η κατάσταση και άρχισε να οργανώνει τις δικές του ομάδες. Παρά τον έλεγχο που είχε επί της Αστυνομίας, δεν ήθελε να εξοπλίσει τους ενωτικούς διότι ανησυχούσε, σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη, πως «θα τον ρίχναμε» και γι’ αυτό δεν τους ήθελε να εμπλακούν. Γι’ αυτό δημιούργησαν τον δικό τους λόχο.
«Πηγαίναμε εν τω μεταξύ στο Γυμνάσιο Κύκκου και αρχίσαμε και οργανωνόμασταν και έστειλε τον αδελφό του τον Χαμπή να πάει στην Αθήνα, στον Διγενή, με τον οποίο είχε επαφή, να του δώσει όπλα να φέρουμε. Πήγε ο Χαμπής, ώσπου να δώσει εντολή ο γέρος να μας δώσουν από την Αθήνα πήγε και στην Κρήτη, στους Μπαντουβάδες και μάζεψε και από εκεί κάτω κάμποσα όπλα και έφερε. Και μόλις ακούστηκε ότι ο Χαμπής πήγε να φέρει όπλα, όλοι οι ενωτικοί αγωνιστές της Κακοπετριάς, της Πιτσιλιάς, παλιοί της ΕΟΚΑ που ήταν υπό τον Ρένο συγκεντρωθήκαμε εκεί και αρχίσαμε να εκπαιδευόμαστε. Και μας έδωσε και τρεις αξιωματικούς η ΕΛΔΥΚ. Τον Λοχαγό Κυριακόπουλο, ένα Ανθυπολοχαγό, τον Σάκη και τον Επιλοχία Αλέξανδρο Καλό».
Καθώς ήταν ελεύθερος εκείνη την εποχή, εκτελούσε και χρέη τηλεφωνητή του Λόχου στην οικία του Ρένου Κυριακίδη. Θυμάται πώς δρομολογήθηκε η βοήθεια του Ρένου προς τον Νίκο Σαμψών στις μάχες της Ομορφίτας στα τέλη Δεκεμβρίου 1963, όπου βρισκόταν επίσης και ομάδα εθελοντών υπό την ηγεσία του Ανθυπολοχαγού Γεώργιου Ολύμπιου του Κυπριακού Στρατού.
«Όταν άρχισαν οι μάχες και ο Νίκος Σαμψών μπήκε στην Ομορφίτα, ήμουν με τον Πέτρο Στυλιανού, αγωνιστή της ΕΟΚΑ που φυλακίστηκε στη Βρετανία, και τον μακαρίτη τον Ανδρέα Κουλουμπρή, που ήταν προπονητής του Ολυμπιακού Λευκωσίας. Σηκώνω το τηλέφωνο, ο Λέανδρος Χατζημάρκου, τον οποίο ήξερα, πεθερός του Λουκή Παπαφιλίππου, παλιό στέλεχος του ΠΣΑ. Χαράλαμπε, μου λέει ο Λέανδρος, πού είναι ο Ρένος; Του λέω είναι στην εκπαίδευση. Σε παρακαλώ πες στον Ρένο ότι ο Σαμψών είναι στην Ομορφίτα και του τέλειωσαν τα πυρομαχικά και ζητά σφαίρες αγγλικών όπλων και ο Γιωρκάτζης όταν του ζήτησε του είπε δεν έχει διαθέσιμες. Σε παρακαλώ, μου λέει, διότι αν το πάρουν μυρωδιά οι Τούρκοι ότι αρχίζουν να τελειώνουν τα πυρομαχικά, θα τους κατακόψουν. Ειδοποίησε τον Ρένο, ο οποίος με τη σειρά του έδωσε εντολή στον αδελφό του Χαμπή να φορτώσει γρήγορα μερικά κιβώτια με σφαίρες και χειροβομβίδες πάνω στο λάντ-ρόβερ του 106ου Λόχου». Το αυτοκίνητο, το οποίο τους είχε παραχωρήσει ο Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Κύκκου, και μαζί με τον Μιχάλη Παπαδόπουλο και ένα χωριανό τους Πιτσιλλίδη και πήγαν στις ομάδες Σαμψών.
«Μόλις άκουσαν αυτοί του Σαμψών, όπως μου έλεγε ύστερα ο ίδιος, αναπτερώθηκε το ηθικό τους όταν είδα ότι ήρθαν ενισχύσεις και ήρθαν και σφαίρες και χειροβομβίδες. Έτσι έκαναν την τελική έφοδο και κατέλαβαν την Ομορφίτα. Ύστερα ο Σαμψών έγραψε και στη “Μάχη” και ευχαρίστησε δημόσια τον Ρένο για τη βοήθειά του. Οπότε πλέον ο Περίδης, ο Διοικητής του Τριμερούς Στρατηγείου, δεν μπορούσε να μας αποκλείσει εμάς. Και τηλεφώνησε του Ρένου και του είπε να πάεις στο ΣΟΠΑΖ, στις αποθήκες και να πιάσεις οπλισμό για ένα λόχο τον οποίο θα ονομάσεις 106ο Λόχο».

Ώς τότε δεν είχε συγκεκριμένο όνομα η ομάδα και ήταν γνωστοί ως ο «Λόχος Ρένου Κυριακίδη». Μετά τις μάχες στην Ομορφίτα, οι άνδρες του 106ου Λόχου ορκίστηκαν ως «Ειδικοί Αστυφύλακες» στον Αστυνομικό Σταθμό Πύλης Πάφου. Όπως γράψαμε στη «Σημερινή» (06/12/2020), η ιδέα για χορήγηση ταυτοτήτων «ειδικών αστυνομικών» στους εθελοντές του 1963-64 ήταν συμβουλή του Γενικού Εισαγγελέα Κρίτωνα Τορναρίτη στον ΥΠΕΣ.
Μετά την έκρηξη της Τουρκανταρσίας και εν όψει του κινδύνου μέχρι και τουρκικής εισβολής, η κυπριακή Κυβέρνηση δεν ενόχλησε ξανά τον 106ο Λόχο, όπως για παράδειγμα με το Τμήμα Τελωνείων όταν άρχισαν να φέρνουν όπλα δικά τους από την Ελλάδα.
Στις αρχές Ιουνίου 1964 που ήρθε ξανά στην Κύπρο ο Στρατηγός Γεώργιος Γρίβας Διγενής, οι άνδρες του 106ου Λόχου βρίσκονταν στον Πενταδάκτυλο, όπου αντικατέστησαν τους άνδρες των Ομάδων Λυσσαρίδη για ένα περίπου μήνα. Εκεί τους επισκέφθηκε και ο Διγενής.
Με τη σύσταση της Εθνικής Φρουράς τον Ιούνιο του 1964 ο 106ος Λόχος διαλύθηκε μαζί με τις άλλες παραστρατιωτικές ομάδες και ο Χαράλαμπος Χαραλαμπίδης εντάχθηκε ως εθελοντής έφεδρος στον λόχο του Λοχαγού Χαράλαμπου Λόττα, αξιωματικού του Κυπριακού Στρατού. Εκεί τους επισκέφθηκε σε μια περίπτωση ο Στρατηγός Μενέλαος Παντελίδης.
Μετά από 1-2 μήνες, που άρχισε να οργανώνεται η ΕΦ και να συνεχίζεται η κάθοδος της Ελληνικής Μεραρχίας, αποδεσμεύτηκε και επέστρεψε στην εργασία του στην «Εθνική».
Τύπος & διαρροή «Σχεδίου Ακρίτας»
Τότε κυκλοφόρησε και η εφημερίδα «Πατρίς», που είχε τη στήριξη του Πρωθυπουργού Γεώργιου Παπανδρέου. Η εφημερίδα αντέκρουε την ανθελληνική και ανθενωτική προπαγάνδα, τόνωνε το ελληνικό εθνικό φρόνημα και ασκούσε κριτική στον Πρόεδρο Μακάριο. Ο Χαραλαμπίδης μεταπήδησε στην «Πατρίδα» αλλά με παρότρυνση του Στρατηγού Γρίβα παρέμεινε και στην «Εθνική».
Παράδειγμα του κλίματος της εποχής ήταν και το ανώνυμο άρθρο «Η “αυτοτέλεια-υποτέλεια” του κ. Αραούζου», που δημοσιεύθηκε ανώνυμα στην «Εθνική» στις 27 Σεπτεμβρίου 1964 και επέκρινε την πολιτική Μακαρίου για τις επαφές με την ΕΣΣΔ και την παρακώλυση της Ένωσης με την Ελλάδα. Συντάκτης του, σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη, ήταν ο Ελλαδίτης δημοσιογράφος Νίκος Δεληπέτρος και το άρθρο διέρρευσε στον Μακάριο πριν δημοσιευθεί. Μετά την δημοσίευσή του, ο Δεληπέτρος, που ήταν κοντά στον Πρωθυπουργό Παπανδρέου, εξαναγκάστηκε να επιστρέψει στην Αθήνα, αναφέρει.

Κατά τη διάρκεια του «στρατιωτικού ζητήματος» μετά το 1964 υπήρχε έντονη διαφωνία μεταξύ Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, Πολύκαρπου Γιωρκάτζη και Στρατηγού Γρίβα για τον πολιτικό έλεγχο των ελλαδικών και κυπριακών όπλων που υπήρχαν στο νησί.
Μέσα σε αυτό το κλίμα δημοσιεύθηκε στην «Πατρίδα» της 21ης Απριλίου 1966 το κείμενο που έμεινε γνωστό ως «Σχέδιο Ακρίτας». Αν και δεν είχε επίσημα αυτό τον τίτλο, το έγγραφο περιέγραφε τις δυσκολίες εφαρμογής των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου λόγω των διαφωνιών με τους Τουρκοκυπρίους.
Επίσης, συζητούσε τα μέτρα που θα ελάμβανε η κυβέρνηση Μακαρίου για τροποποίηση του Συντάγματος και μέτρων ασφαλείας που θα ληφθούν σε περίπτωση ένοπλης απόπειρας βίαιης απόσχισης των Τουρκοκυπρίων.
Αν και το «Σχέδιο Ακρίτας» δεν αναφέρει πουθενά το σενάριο μαζικών δολοφονιών ή καταπίεσης ή εκτοπισμού των Τουρκοκυπρίων, η τουρκική προπαγάνδα το εκμεταλλεύεται μέχρι σήμερα στο έπακρον, παρουσιάζοντάς το αυθαίρετα ως «σχέδιο γενοκτονίας των Τουρκοκυπρίων».
Ήταν μια περίοδος που ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης ήθελε, σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη, με τις ευλογίες του Μακαρίου να αφαιρέσει στρατιωτικές αρμοδιότητες από τον Στρατηγό Γρίβα και ουσιαστικά να τον αναγκάσει να υπαχθεί υπό το Υπουργείο Εσωτερικών & Αμύνης, του οποίου προΐστατο και που τον έκανε κυρίαρχο των κυπριακών αστυνομικών και στρατιωτικών δυνάμεων και σωμάτων.
Το έγγραφο φαίνεται να διέρρευσε από πηγή εντός των υπηρεσιών πληροφοριών και η δημοσίευσή του είχε σκοπό να εκθέσει τον Γιωρκάτζη ως αυτόν που δεν φρόντισε να ληφθούν εγκαίρως τα αναγκαία μέτρα έναντι της ΤΜΤ, όπως η συνένωση των αγωνιστών και η προπαρασκευή αποτελεσματικής άμυνας.
*Αστυνομικές Σπουδές, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου
(Δημοσιεύθηκε στη «Σημερινή της Κυριακής», 03/01/2021, στήλη «Άμυνας & Ασφάλειας Αφηγήματα».
Η διαδικτυακή έκδοση περιέχει κάποιες πολύ μικρές διορθώσεις: Ο Γιάννης Χαραλαμπίδης ήταν ο μικρότερος και όχι ο μεγαλύτερος αδελφός του Χαράλαμπου και ο Ανδρέας Λάμπρου ήταν ΓΓ του ΠΣΑ.)
Σημερινή
Γενικά θέματα
Θρίλερ στα βάθη της Τουρκίας με 58χρονο Έλληνα μοναχό από το Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών! Αγνοείται από τον Ιούλιο
Ο 58χρονος μοναχός έφυγε από το Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών, με προορισμό την Τουρκία, αποφασισμένος να φτάσει στον Πόντο και την Καππαδοκία, τόπους που συνδέονταν βαθιά με τις ρίζες του και το όραμά του να ζήσει ως ασκητής. Τα ίχνη του όμως χάθηκαν μέσα στην απέραντη τουρκική επικράτεια, βυθίζοντας την οικογένειά του στην αγωνία.
Πρόκειται για τον μοναχό Ιωσήφ, κατά κόσμον Νικόλαο Τσιγκόζη, ο οποίος έφυγε στις 23 Ιουλίου από τον Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών, χωρίς έκτοτε να έχει επικοινωνήσει με την οικογένειά του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απάντηση του ελληνικού Προξενείου στην Κωνσταντινούπολη, σύμφωνα με την οποία ένα άτομο που μοιάζει με τον αγνοούμενο εμφανίστηκε στα γραφεία του στις 25 Ιουλίου, αναζητώντας πληροφορίες για το πώς θα μπορούσε να ταξιδέψει προς τον Πόντο.
Το όνειρο να επιστρέψει στις πατρογονικές εστίες και να ζήσει ως ασκητής
Η απόφαση του 58χρονου να ταξιδέψει στην Τουρκία δεν ήταν, σύμφωνα με τους συγγενείς του, μια παρορμητική ενέργεια. Αντίθετα, αποτελούσε μια βαθιά προσωπική επιθυμία που είχε εκφράσει επανειλημμένα.
Ο μοναχός Ιωσήφ ήθελε να επισκεφθεί τον Πόντο και την Καππαδοκία, περιοχές με τις οποίες συνδεόταν η οικογενειακή του καταγωγή, αλλά και το όραμά του να ακολουθήσει μια πιο απομονωμένη ασκητική ζωή.
«Είχε διακαή πόθο να πάει στον Πόντο. Έλεγε ότι θέλει να γίνει ασκητής», ανέφερε η αδελφή του, Ευαγγελία, στην εκπομπή.
Η ίδια μίλησε και για την πορεία του αδελφού της στον μοναχισμό, εξηγώντας ότι είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στη μοναστική κοινότητα.

«Ο αδελφός μου ανήκει στο σχήμα του μοναχισμού. Το 2003 ήταν στο Άγιον Όρος και μετέβη μετά στην Αγία Τριάδα Λαγκαδά. Ακολούθησε τον ηγούμενό του στην Ελασσόνα και έκανε και κουρά. Από Νικόλαος μετονομάστηκε σε Ιωσήφ αλλά το μοναστήρι ορφάνεψε από ηγούμενο και το διάστημα της μετάβασης του σε άλλο μοναστήρι, έμενε μαζί μου στο πατρικό μας», περιέγραψε.
Έτσι, ο 58χρονος βρισκόταν το τελευταίο διάστημα στο οικογενειακό σπίτι στον Νέο Μυλότοπο, περιμένοντας να μεταβεί σε άλλο μοναστήρι. Ωστόσο, όπως αποδείχθηκε, είχε ήδη αρχίσει να σχεδιάζει το ταξίδι του στην Τουρκία.
Η αναχώρηση στις 23 Ιουλίου και το εισιτήριο για την Τουρκία
Η εξαφάνιση του μοναχού έγινε αντιληπτή την Πέμπτη 23 Ιουλίου, όταν οι συγγενείς του διαπίστωσαν ότι είχε φύγει από το χωριό χωρίς να γνωρίζουν τον προορισμό του.
Η αδελφή του, Ευτυχία, που κατοικεί στη Θεσσαλονίκη, κινητοποιήθηκε άμεσα και ξεκίνησε να τον αναζητά. «Το πρωί της 23ης Ιουλίου, ημέρα Πέμπτη, έφυγε ο αδερφός μου. Πήγα στο χωριό μας το Μυλότοπο στα Γιαννιτσά. Ξεκινήσαμε να τον ψάχνουμε αλλά δεν τον βρίσκαμε πουθενά. Πήγα στην αστυνομία, το δήλωσα αλλά έκανα και τον συνειρμό στο μυαλό μου ότι ανέφερε συνέχεια την Κωνσταντινούπολη και πήγαμε να ψάξουμε στα τρένα. Εκεί ήταν ένα ταξιδιωτικό γραφείο και βρήκαμε ότι ένα εισιτήριο κόπηκε στο όνομά του. Επιβεβαιώσαμε αργότερα ότι ανέβηκε στο λεωφορείο για Τουρκία», ανέφερε.
Η επίσκεψη στο ελληνικό Προξενείο και η αναζήτηση διαδρομής προς την Τραπεζούντα
Οι προσπάθειες των συγγενών οδήγησαν και σε επικοινωνία με το ελληνικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη.
Σύμφωνα με όσα περιέγραψε η Ευτυχία, ο αδελφός τους που ζει στον Καναδά επικοινώνησε με τις προξενικές Αρχές, αναζητώντας πληροφορίες για τον αγνοούμενο.
«Ο αδελφός μου από τον Καναδά πήρε τηλέφωνο στο προξενείο της Κωνσταντινούπολης. Εγώ είχα ενημερώσει και την αστυνομία και μας είπαν ότι όντως ήρθε ένας κύριος που δεν φορούσε ράσα, με ταξί και έψαχνε πώς να πάει στην Τραπεζούντα», ανέφερε.
Κατά την οικογένεια, οι υπάλληλοι του Προξενείου είδαν το διαβατήριο του άνδρα και του έδωσαν οδηγίες για να μεταβεί στον σταθμό υπεραστικών λεωφορείων, ώστε να συνεχίσει το ταξίδι του. Η πληροφορία αυτή ενίσχυσε την εκτίμηση των συγγενών ότι ο μοναχός είχε φτάσει στην Κωνσταντινούπολη και προσπαθούσε να βρει τρόπο να μετακινηθεί προς τον Πόντο. Ωστόσο, κανείς δεν γνωρίζει αν τελικά επιβιβάστηκε σε άλλο λεωφορείο, ποια διαδρομή ακολούθησε ή αν έφτασε στην Τραπεζούντα.
Η επίσημη απάντηση του Προξενείου
Στην προσπάθεια να συγκεντρώσει περισσότερες πληροφορίες για την εξαφάνιση, η εκπομπή «Φως στο Τούνελ» επικοινώνησε με το ελληνικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο έδωσε γραπτή απάντηση. Σύμφωνα με όσα ανέφερε το Προξενείο, το μεσημέρι του Σαββάτου 25 Ιουλίου εμφανίστηκε στα γραφεία του ένα άτομο που έμοιαζε με τον αγνοούμενο μοναχό.
Ο άνδρας αναζητούσε πληροφορίες σχετικά με τους τρόπους μετάβασης στην περιοχή του Πόντου.
Στην απάντησή του, το Προξενείο ανέφερε: «Ζητούσε πληροφορίες σχετικά με τρόπους μετάβασής του στην περιοχή του Πόντου. Καθώς επρόκειτο για μη εργάσιμη ημέρα, κατόρθωσε να επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον αρμόδιο υπάλληλο στον αριθμό έκτακτης ανάγκης της Αρχής, με χρήση κινητού τηλεφώνου που ανήκε, ωστόσο, σε τρίτο πρόσωπο. Αργά το βράδυ της ίδιας μέρας, αδελφός του αγνοούμενου επικοινώνησε για πρώτη φορά μαζί μας».
Η αναφορά στη χρήση κινητού τηλεφώνου τρίτου προσώπου αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που ενδεχομένως θα μπορούσε να βοηθήσει στην αναζήτηση του μοναχού. Παράλληλα, η χρονική ακολουθία των γεγονότων δείχνει ότι η εμφάνιση του άνδρα στο Προξενείο έγινε δύο ημέρες μετά την αναχώρηση του 58χρονου από τα Γιαννιτσά. Πάντως, στην απάντηση του Προξενείου γίνεται λόγος για άτομο που μοιάζει με τον αγνοούμενο και όχι για οριστική ταυτοποίηση του μοναχού Ιωσήφ.
Η ενημέρωση της Interpol και η αγωνία των συγγενών
Η οικογένεια συνεχίζει τις προσπάθειες εντοπισμού του μοναχού, έχοντας απευθυνθεί τόσο στις ελληνικές Αρχές όσο και στις αρμόδιες υπηρεσίες που μπορούν να συνδράμουν στη διασυνοριακή αναζήτηση. «Η Ίντερπολ και το ελληνικό προξενείο στην Τουρκία έχουν ενημερωθεί», ανέφερε η αδελφή του, Ευαγγελία.
Οι συγγενείς θεωρούν ότι οι έρευνες θα πρέπει να επικεντρωθούν κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, στην Τραπεζούντα και στις υπόλοιπες περιοχές του Πόντου, καθώς εκεί σκόπευε να κατευθυνθεί ο 58χρονος. Παράλληλα, δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να προσπάθησε να μεταβεί στην Καππαδοκία, την οποία επίσης επιθυμούσε να επισκεφθεί. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες για το πού μπορεί να βρίσκεται ή αν έχει εγκατασταθεί σε κάποια μοναστική κοινότητα. Η μεγαλύτερη αγωνία των συγγενών του είναι να μάθουν αν είναι καλά στην υγεία του και αν βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον.
«Θέλουμε να μάθουμε… Ζει; Είναι καλά;», λένε χαρακτηριστικά.
Τα χαρακτηριστικά του αγνοούμενου μοναχού
Ο μοναχός Ιωσήφ, κατά κόσμον Νικόλαος Τσιγκόζης, είναι 58 ετών και έχει ύψος περίπου 1,64 μέτρα. Έχει μακριά γκρίζα μαλλιά, τα οποία συνήθως πιάνει σε κοτσίδα, γκρίζο μουστάκι, κοντοκουρεμένο μούσι και πράσινα μάτια. Είναι κανονικού σωματικού βάρους. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, κατά την επίσκεψη του άνδρα που του έμοιαζε στο ελληνικό Προξενείο δεν φορούσε μοναχικά ράσα, στοιχείο που ενδέχεται να δυσχεραίνει την αναγνώρισή του από ανθρώπους που γνωρίζουν μόνο τη μοναχική του εμφάνιση.
Η οικογένεια απευθύνει έκκληση σε όποιον μπορεί να έχει πληροφορίες για τις κινήσεις του στην Τουρκία ή γνωρίζει εάν βρίσκεται σε κάποιο μοναστήρι ή ασκητήριο να επικοινωνήσει με τις αρμόδιες Αρχές. Σχεδόν τρεις μήνες μετά την αναχώρησή του, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Κατάφερε ο μοναχός Ιωσήφ να φτάσει στον Πόντο και να πραγματοποιήσει το όνειρό του ή συνέβη κάτι που διέκοψε το ταξίδι του; Για τους δικούς του ανθρώπους, το μόνο που έχει σημασία είναι να υπάρξει ένα σημάδι ζωής και να μάθουν ότι ο 58χρονος είναι ασφαλής.
Γενικά θέματα
Η πετρελαϊκή «μάχη» που ενώνει Τραμπ-Πούτιν και δισεκατομμυριούχους του Κόλπου
Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».
Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».
Η συμφωνία, η οποία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και τελεί υπό την αίρεση της έγκρισης της αμερικανικής κυβέρνησης και του Κρεμλίνου, αφορά ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο πετρελαιοπηγών, διυλιστηρίων και πρατηρίων καυσίμων της Lukoil σε διάφορες χώρες.
Σύμφωνα με τους «New York Times», στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται κοινοπραξία με επικεφαλής τον Αμερικανό επενδυτή Τοντ Μπόελι, στην οποία συμμετέχουν επίσης επενδυτικοί όμιλοι από τη Μέση Ανατολή. Στην προτεινόμενη συμφωνία συμμετέχει και η αμερικανική κυβέρνηση, μέσω της U.S. International Development Finance Corporation (DFC).
Στο τραπέζι των συνομιλιών Τραμπ-Πούτιν
Οι πολύμηνες διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με οκτώ πρόσωπα με γνώση της υπόθεσης που επικαλούνται οι «New York Times», συνδέονται με την ευρύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να αποκαταστήσει οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία στο πλαίσιο των συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Το ζήτημα της Lukoil φέρεται να τέθηκε από τον Βλαντιμίρ Πούτιν κατά τη συνάντησή του με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ στο Κρεμλίνο, στις 5 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με πηγή που επικαλείται η αμερικανική εφημερίδα, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε την προώθηση της συμφωνίας ως ένδειξη ότι η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συνεργαστούν επιχειρηματικά.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές φέρεται να απάντησαν ότι θα εργαστούν για την προώθηση της συμφωνίας, τόσο ως ένδειξη «καλής θέλησης» προς το Κρεμλίνο όσο και με στόχο τη μείωση των διεθνών τιμών ενέργειας.
Η ενδεχόμενη συμφωνία παρουσιάζει ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον για τους υποψήφιους αγοραστές. Η έγκρισή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων από τις αμερικανικές κυρώσεις, αυξάνοντας παράλληλα την αξία τους.
Οι διασυνδέσεις των επενδυτών
Στην κορυφή της κοινοπραξίας βρίσκεται ο Αμερικανός επενδυτής Τοντ Μπόελι, συνιδιοκτήτης των Los Angeles Dodgers και γνωστός υποστηρικτής του Τραμπ. Στο επενδυτικό σχήμα συμμετέχουν επίσης επιχειρηματικοί όμιλοι από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Οι «New York Times» επισημαίνουν ότι ορισμένοι από τους επενδυτές διατηρούν επιχειρηματικές σχέσεις με πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ.
Μεταξύ αυτών είναι οι αδελφοί Μουτάζ και Ράμεζ αλ-Χαγιάτ από το Κατάρ, οι οποίοι έχουν συνεργαστεί με τον Τζάρεντ Κούσνερ και την Ιβάνκα Τραμπ για τη χρηματοδότηση επενδυτικού σχεδίου στην Αλβανία.
Στην κοινοπραξία συμμετέχει επίσης επενδυτικό ταμείο με έδρα το Αμπού Ντάμπι, το οποίο ελέγχεται από τον σεΐχη Ταχνούν μπιν Ζαγιέντ Αλ Ναχιάν, σύμβουλο εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ο ίδιος συνδέεται με επενδύσεις στην World Liberty Financial, την εταιρεία κρυπτονομισμάτων της οικογένειας Τραμπ.
Παράλληλα, επενδυτικό ταμείο που συνδέεται με τον σεΐχη Ταχνούν αποτελεί σημαντικό μέτοχο της εταιρείας private equity που ίδρυσε ο Κούσνερ μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο.
Τα ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων
Οι διασυνδέσεις αυτές έχουν προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο προσωπικές επιχειρηματικές σχέσεις μπορεί να διασταυρώνονται με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για μια συμφωνία που συνδέεται με την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Οι «New York Times» αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ένδειξη πως ο Γουίτκοφ ή ο Κούσνερ πρόκειται να αποκομίσουν προσωπικό οικονομικό όφελος από τη συμφωνία. Ωστόσο, η υπόθεση έχει εγείρει ζητήματα σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων επιχειρηματιών και προσώπων του στενού περιβάλλοντος του Τραμπ.
Η Χούι Τσεν, πρώην εισαγγελέας και σύμβουλος σε θέματα οικονομικού εγκλήματος και δεοντολογίας, χαρακτήρισε τις διασυνδέσεις «ανησυχητικές» και έθεσε το ερώτημα κατά πόσο προσωπικά συμφέροντα θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αξιολόγηση των υποψήφιων αγοραστών.
Από την πλευρά του, εκπρόσωπος του Γουίτκοφ απέρριψε οποιοδήποτε ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός διαπραγματευτής δεν λαμβάνει μισθό και καλύπτει ο ίδιος τα έξοδα των ταξιδιών του στο πλαίσιο της αποστολής του για λογαριασμό του Τραμπ.
Η κούρσα για τα περιουσιακά στοιχεία της Lukoil
Η Lukoil είχε θέσει προς πώληση τα διεθνή περιουσιακά της στοιχεία μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων. Αρκετοί υποψήφιοι αγοραστές είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον, μεταξύ των οποίων και μεγάλοι αμερικανικοί ενεργειακοί όμιλοι.
Τον Ιανουάριο, η επενδυτική εταιρεία Carlyle είχε καταλήξει σε προκαταρκτική συμφωνία για την εξαγορά σημαντικού μέρους του διεθνούς χαρτοφυλακίου της Lukoil. Η συμφωνία, ωστόσο, δεν ολοκληρώθηκε, καθώς απαιτούσε την έγκριση της αμερικανικής κυβέρνησης.
Στη συνέχεια, ο όμιλος υπό τον Μπόελι εμφανίστηκε ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές των περιουσιακών στοιχείων.
Η αξία των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της Lukoil είχε υπολογιστεί από την ίδια την εταιρεία σε περίπου 20 δισ. δολάρια στις αρχές του έτους. Ωστόσο, οι οικονομικοί όροι της υπό διαπραγμάτευση συμφωνίας δεν έχουν γίνει γνωστοί.
Ο ρόλος της αμερικανικής κυβέρνησης
Η αμερικανική κυβέρνηση συμμετέχει στην προτεινόμενη συμφωνία μέσω της U.S. International Development Finance Corporation, η οποία επενδύει και παρέχει χρηματοδότηση για έργα στο εξωτερικό.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία για τη Lukoil θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, να εξυπηρετήσει στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους για τους Αμερικανούς.
Η συμφωνία, ωστόσο, χρειάζεται την έγκριση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το οποίο είναι αρμόδιο για την εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η ενεργειακή διάσταση
Στο υπό διαπραγμάτευση χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται διυλιστήρια της Lukoil στην Ολλανδία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, καθώς και άλλες ενεργειακές υποδομές και πρατήρια καυσίμων σε διάφορες χώρες.
Η ενεργειακή διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η αποκατάσταση οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για τη Μόσχα ώστε να προχωρήσει σε συμβιβασμούς για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Ρώσος οικονομικός απεσταλμένος Κίριλ Ντμίτριεφ έχει επίσης εμπλακεί στη διαδικασία, ενώ, σύμφωνα με τους «New York Times», έχει δηλώσει ότι ο διάλογος ΗΠΑ-Ρωσίας συνεχίζεται σε πολλούς τομείς, μεταξύ των οποίων και η ενέργεια.
Η συμφωνία για τη Lukoil παραμένει, πάντως, ανοικτή και δεν έχει οριστικοποιηθεί. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τις απαιτούμενες εγκρίσεις των αμερικανικών αρχών και της ρωσικής πλευράς.
skpress.gr
Γενικά θέματα
Πώς μια «Ελληνίδα» έγινε το «θεμέλιο» της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουγγαρίας
Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.
Πριν λίγο καιρό επισκεφθήκαμε την Εθνική Πινακοθήκη της Ουγγαρίας στη Βουδαπέστη, ένα από τα πλέον σημαντικά μουσεία της χώρας, στο οποίο παρουσιάζεται με μοναδικό τρόπο η εξέλιξη της ουγγρικής εικαστικής τέχνης από τον 11ο αιώνα μέχρι σήμερα. Βρίσκεται στο Βασιλικό Ανάκτορο του Κάστρου της Βούδας και ιδρύθηκε το 1957 με βάση κυρίως τις ουγγρικές συλλογές του Μουσείου Καλών Τεχνών. Η συλλογή της περιλαμβάνει περίπου 110.00 έργα.
Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.
Το έργο του με τίτλο «Ελληνίδα», φιλοτεχνημένο το 1845, θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό για τη δημιουργία της συλλογής της Ουγγρικής Εθνικής Πινακοθήκης. Είναι το πρώτο έργο που σηματοδότησε την έναρξη της συστηματικής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής στα εθνικά ιδρύματα. Είναι επίσης το πιο γνωστό και εμβληματικό έργο του ζωγράφου.
Οι διαστάσεις του είναι 77Χ61,5 cm περίπου. Το μοντέλο δεν είναι Ελληνίδα, αλλά η σύζυγος του Marastoni, η Giovanna Bianchi, με καταγωγή από τη Βενετία. Ο ζωγράφος την απεικόνισε με παραδοσιακή (ή φανταστική) ελληνική φορεσιά της εποχής, σύμφωνα με τη μόδα του ρομαντισμού. Η εικόνα συνδυάζει εξωτισμό, ελαφρύ ερωτισμό και ιδανική ομορφιά.
Η ιστορία
Το 1845 η Pest Art Society — η πρώτη καλλιτεχνική εταιρεία στην Ουγγαρία — αγόραζε κάθε χρόνο ένα έργο από την ετήσια έκθεσή της για να το δωρίσει στο Ουγγρικό Εθνικό Μουσείο, το οποίο τότε περιλάμβανε και την πινακοθήκη.
Η «Ελληνίδα» του Marastoni ήταν αυτό που επέλεξαν και δώρισαν τον Νοέμβριο του 1845. Έτσι, καταγράφηκε ως το πρώτο έργο στη συλλογή ζωγραφικής του μουσείου. Το Εθνικό Μουσείο είχε ήδη κάποιες δωρεές, αλλά η συστηματική συλλογή ουγγρικής τέχνης ξεκινάει ουσιαστικά με αυτό το έργο. Η Εθνική Πινακοθήκη κληρονόμησε αυτή τη συλλογή από το Εθνικό Μουσείο.
Η επιλογή του προκάλεσε έντονες συζητήσεις και αποτέλεσε το «πρώτο καλλιτεχνικό σκάνδαλο» της εποχής, λόγω του ερωτισμού που απέπνεε το μοντέλο. Ωστόσο ο πίνακας αυτός ήταν και ιδιαίτερα δημοφιλής, κάτι που ενίσχυσε την εθνική συζήτηση για την τέχνη.
Σήμερα, το έργο παραμένει εμβληματικό και εκτίθεται συχνά ως αφετηρία της συλλογής ζωγραφικής του 19ου αιώνα στην Πινακοθήκη. Συμβολίζει το πώς η ουγγρική τέχνη χτίστηκε με συνεισφορές από ξένους καλλιτέχνες που ενσωματώθηκαν στη χώρα, όπως ο Marastoni.
Η δημιουργία της Πινακοθήκης
Αν κάνετε περίπατο στην οδό Deák Ferenc στο κέντρο της πόλης ίσως αξίζει κάποιες φορές να σηκώσετε το βλέμμα πάνω από τις βιτρίνες των καταστημάτων. Το βλέμμα σας θα συναντήσει όχι μόνο κλασικές προσόψεις, αλλά και αναμνηστικές πλάκες, όπως για παράδειγμα εκείνη στον αριθμό 21, όπου αναγράφεται: «Η Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής – ιδρυθείσα από τον Jakab Marastoni».
Η Πέστη του 19ου αιώνα ήταν μια πραγματικά πολυπολιτισμική πόλη. Γερμανοί, Ούγγροι, Έλληνες, Ιταλοί, Σέρβοι και πολλές άλλες μικρότερες εθνότητες ζούσαν εδώ δίπλα-δίπλα ειρηνικά. Ο καθένας καλλιεργούσε τον δικό του πολιτισμό, αλλά ένα πράγμα τους ένωνε: όλοι ήθελαν να είναι και Ούγγροι και επιδίωκαν να υπηρετήσουν τον ουγγρικό πολιτισμό με τις δραστηριότητές τους.
Εκείνη την εποχή ο Marastoni υπέβαλε την αίτησή του για την ακαδημία ζωγραφικής στο Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών, όταν ιδρύθηκε εντός του Ουγγρικού Εθνικού Μουσείου ο Σύλλογος Εθνικής Πινακοθήκης, ένα «τμήμα που συνέλεγε αποκλειστικά ουγγρική ζωγραφική».
Όλα αυτά συνέβησαν το 1845 και αυτή η μεγάλη πολιτιστική δραστηριότητα μπορεί να ήταν αποτέλεσμα του γεγονότος ότι εκείνη τη χρονιά το Εθνικό Μουσείο ήθελε να τιμήσει δεόντως την πεντηκοστή επέτειο της ανάληψης καθηκόντων του αρχιδούκα Ιωσήφ της Αυστρίας.
Ο σύλλογος που έφερε το όνομα του αρχιδούκα εγκρίθηκε τελικά από το Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών τον Σεπτέμβριο του 1845. Η Εθνική Πινακοθήκη του αρχιδούκα Ιωσήφ μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί ως το πρώτο εθνικό ίδρυμα που συνέλεγε ουγγρικούς πίνακες.
Η πινακοθήκη δέχθηκε δωρεές έργων τόσο από συλλόγους, όσο και από ιδιώτες, και ανάμεσά τους το σημαντικότερο ήταν το έργο του Jakab Marastoni «H Ελληνίδα», το οποίο δωρήθηκε στην πινακοθήκη τον Νοέμβριο του 1845 από την Καλλιτεχνική Εταιρεία της Πέστης. Έτσι, μπορεί να πει κανείς ότι η ιστορία της μουσειακής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής ξεκίνησε με την «Ελληνίδα».
Αλλά γιατί μια Ελληνίδα; Το σύγχρονο (όχι αρχαίο) ελληνικό θέμα εμφανίστηκε στην ευρωπαϊκή ζωγραφική με την Ελληνική Επανάσταση ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τη δεκαετία του 1820. Φυσικά, οι συμπάθειες του ευρωπαϊκού ρομαντισμού προς τους Έλληνες άσκησαν επιρροή και στην ουγγρική τέχνη.
Οι Έλληνες, και ιδιαίτερα οι Ελληνίδες, αποτελούσαν συχνά θέμα στην ουγγρική ζωγραφική του 19ου αιώνα, και κατά μία έννοια η «Ελληνίδα» κατέληξε να αντιπροσωπεύει ένα εξωτικό θέμα αρωματισμένο με ερωτισμό.
Και αν σήμερα βρίσκουμε την «Ελληνίδα» να αποκαλύπτει ανοιχτά την ομορφιά και τη γοητεία της, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επρόκειτο για θέμα μόδας. Και όσο κι αν μας γνέφει σαγηνευτικά αυτή η όμορφη γυναίκα, με την ιστορική έννοια το έργο αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα της ουγγρικής μουσειολογίας.
Ο ζωγράφος
Ο Jakab Marastoni (Giacomo Marastoni) γεννήθηκε το 1804 στη Βενετία και σπούδασε στην περίφημη Ακαδημία Καλών Τεχνών.
Ταξίδεψε στη Βιέννη στις αρχές της δεκαετίας του 1830, πέρασε από τη σημερινή Μπρατισλάβα το 1833 και εγκαταστάθηκε οριστικά στην Πέστη το 1836. Έγινε περιζήτητος πορτρετίστας μεταξύ αριστοκρατικών και αστικών οικογενειών, αλλά και κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων.
Το 1846 ίδρυσε την Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής στην Πέστη – την πρώτη ιδιωτική σχολή αποκλειστικά για ζωγραφική στην Ουγγαρία. Ανάμεσα στους μαθητές του περιλαμβάνονται σημαντικοί Ούγγροι καλλιτέχνες όπως ο Károly Lotz, ο Mihály Zichy, ο Soma Orlai Petrich κ.ά. Το 1846 έγινε Επίτιμος Πολίτης της Πέστης.
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με την δαγκεροτυπία ήταν ο πρώτος επαγγελματίας αυτής της τεχνικής στην Ουγγαρία. Πέθανε σε ψυχιατρική κλινική και η σχολή του έκλεισε λίγο μετά.
tovima.gr
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας