Διεθνή
Τηλέμαχος Κώτσιας: «Με τόσα που έχω υποφέρει, δεν ξέρω αν άξιζε τον κόπο»
Ο ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ ΚΩΤΣΙΑΣ έχει ήδη τριάντα χρόνια στην Ελλάδα και στα ελληνικά γράμματα. Από τότε που τον πρωτοδιάβασα, ήθελα να τον συναντήσω. Τη χαρά της συνάντησης όμως μου τη μετρίασε κάπως όταν κάποια στιγμή με αποπήρε: «Όλοι τα ίδια με ρωτάτε». Μα τι άλλο να τον ρωτήσεις, αφού όλο αυτά τα ίδια τον τρώνε και ταΐζουν την πένα του τριάντα χρόνια τώρα;
— Στα «Εφτά παράθυρα» έχετε μια ωραία μεταφορά: λέτε ότι στο καθεστώς του Χότζα ζούσατε σε καραντίνα, για να μην εισβάλει ο ιός του καπιταλισμού. Σας έμελλε, όμως, να ζήσετε και μια καραντίνα στην κυριολεξία. Μοιάζει η σημερινή κατάσταση του πλανήτη με την Αλβανία του Χότζα;
Όχι, καθόλου. Αυτή η καραντίνα είναι για λόγους υγείας και όλοι την παραβίασαν ‒ ποιος δεν την παραβίασε; Εκεί ήταν μια κοινωνία αποκλεισμένη από τον υπόλοιπο κόσμο, σαν να μην υπήρχε ο υπόλοιπος κόσμος.
Πάντα η έλλειψη ελευθερίας σού δημιουργεί μια κακή ψυχολογία, αλλά δεν συγκρίνονται.— Ποιο ποσοστό του έργου σας καλύπτει το βίωμα εκείνου του ολοκληρωτισμού;
Σχεδόν το 90%. Και το υπόλοιπο 10% το καλύπτει έμμεσα. Όλη μου η ζωή είναι επηρεασμένη απ’ αυτό το πράγμα. Αυτό το καθεστώς το επέβαλαν οι ίδιοι οι άνθρωποι, δεν επεβλήθη από τον ουρανό. Και οι αντικομμουνιστές, που έχουν σήμερα την εξουσία, πρέπει να έχουν αυτό υπόψη: «Αγάπα τον εχθρό σου, γιατί εσύ τον δημιούργησες». Αν ήταν καλοί αυτοί που κυβερνούσαν, δεν θα αναγκαζόταν ο κόσμος να ξεσηκωθεί.
Κάποτε είχα την ψευδαίσθηση ότι θα γράψω αυτά που είχα μέσα μου και μετά θα γινόμουν Έλληνας συγγραφέας, Ελλαδίτης, να ασχολούμαι με τα εδώ προβλήματα. Και ήθελα να αλλάξω θεματολογία ‒ όμως δεν άλλαξα. Και να θες ν’ αλλάξεις, σε τραβάει. Δεν μπορεί να γίνει η αλλαγή. Ο άνθρωπος κατατάσσεται κάπου για πάντα.
— Πόσο ήσασταν όταν φύγατε από την Αλβανία;
Ήμουν ακριβώς σαράντα.
— Είχατε φυλακιστεί, είχατε διωχθεί;
Όχι. Είχε φυλακιστεί ο πατέρας μου, ο θείος μου, ο πεθερός μου. Απ’ το σόι μου μπορεί να έχουμε πενήντα χρόνια φυλακή, αν τα βάλουμε όλα μαζί. Σκέψου ότι κάποιοι από την οικογένειά μου είχαν παίξει ρόλο και στο κίνημα εκείνου του καιρού. Ο πατέρας μου ήταν κομμουνιστής, από τους πρώτους πολιτοφύλακες όταν τελείωσε ο πόλεμος. Ο θείος μου ήταν ένας από τους εκπροσώπους της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία. Να φανταστείς, ένα διάστημα είχε κάνει και διερμηνέας μεταξύ του Χότζα και του Ζαχαριάδη. Αλλά από τότε ως το ’90 κύλησε πολύ νερό.
— Άρα, εσείς ζήσατε τις συνέπειες από τη δράση του καθεστώτος έμμεσα, εξ αντανακλάσεως.
Όχι, άμεσα. Ο πατέρας μου ήρθε σε αντίθεση με τη δημιουργία των γεωργικών συνεταιρισμών και μετά από σκευωρίες τον έχωσαν φυλακή. Οκτώ χρόνια έκανε φυλακή. Σε αυτά τα χρόνια εγώ ήμουν δαχτυλοδεικτούμενος απ’ την κοινωνία και το σχολείο. Ενώ ήμουν μαθητής άριστος, δεν είχα δικαίωμα να σπουδάσω παραπάνω. Πήγα με έξοδα της μάνας μου, που ήταν πολύ φτωχή ‒γιατί άμα δεν έχεις πατέρα, η μάνα είναι σαν να ‘ναι χήρα‒, και νοίκιασα ένα σπίτι στο Αργυρόκαστρο, παιδί δεκαπέντε χρονών, και συνέχισα το λύκειο. Με θεωρούσαν παιδί-θαύμα, ιδίως στα μαθηματικά, στη φυσική και στη χημεία, και είχα εκπροσωπήσει τον νομό Αργυροκάστρου σε κάτι ολυμπιάδες ‒ είχαμε διακριθεί και στα Τίρανα. Και ενώ το 80% των συμμαθητών μου συνέχισε με ανώτατες σπουδές, εγώ δεν συνέχισα, λόγω πολιτικών φρονημάτων, δηλαδή των γονιών μου, όχι των δικών μου, γιατί εγώ πίστευα στο Κόμμα τότε.
— Και τι κάνατε όταν τελειώσατε το σχολείο;
Δεν ήθελα να μείνω άλλο εκεί κι έφυγα στη βόρεια Αλβανία, όπου γνώρισα τον προφορικό Κώδικα του Λεκ Ντουκαγκίνι, της αλβανικής βεντέτας. Δεν μπορούσε να εισχωρήσει εκεί το κράτος για να βάλει τάξη.
— Επομένως, νιώθατε κάποια ελευθερία εκεί.
Όχι, όχι. Εξάλλου, αυτός ο κώδικας είχε βρικολακιάσει και τώρα είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα των βόρειων Αλβανών.
— Τι σας τράβηξε, λοιπόν, εκεί;
Ήθελα να φύγω. Αλλά είδα ότι ούτε εκεί μπορούσα να ζήσω και γύρισα πάλι πίσω, στη Δρόπολη. Αφορμή ήταν ο γάμος ενός ξαδέλφου μου. Ύστερα με πήραν φαντάρο δύο χρόνια και όταν απολύθηκα είπα μήπως είχαν μειωθεί οι διωγμοί, να συνεχίσω στο παράρτημα του Πανεπιστημίου στο Αργυρόκαστρο. Γράφτηκα, αλλά μετά από έναν χρόνο μού ζήτησαν να ανανεώσω τα δικαιολογητικά και με έδιωξαν. Αλλά και να το τελείωνα, δεν θα ‘βρισκα δουλειά. Δούλεψα για δεκαπέντε-είκοσι χρόνια αγρότης στον Συνεταιρισμό. Η λέξη «συνεταιρισμός» είναι καταχρηστική, σκλάβοι του καθεστώτος ήμασταν. Καλλιεργούσαμε στάρια, καλαμπόκια, αμπέλια, κηπευτικά.
— Γράφατε καθόλου;
Έγραψα όταν ήμουν μαθητής, στην τελευταία τάξη του λυκείου ‒γυμνάσιο το λέγαμε τότε‒, και επειδή το πρόσεξαν, άρεσε, βγήκε το καλύτερο σε σχολικό διαγωνισμό και το βάλανε και στην εφημερίδα, στα αλβανικά, γιατί ελληνικά έκανα μόνο στο δημοτικό. Μου στείλανε και κάτι χρήματα. Έτσι μου άνοιξε η όρεξη για τη λογοτεχνία, επειδή πρόσεξαν αυτό που είχα γράψει. Δεν μπορούσα όμως να συνεχίσω, γιατί για να γίνεις συγγραφέας, έπρεπε να γράφεις αυτά που ήθελε το Κόμμα και να μην είσαι από οικογένεια εχθρική προς το Κόμμα. Ένιωθα την ανάγκη να γράψω, αλλά το κράτος δεν ήθελε να γράφω αλλά να το παινεύω, να κάνω αυτό που λέγεται «στρατευμένη λογοτεχνία». Έτσι, για είκοσι χρόνια δεν έγραφα.
Το ’89, εκεί που έβγαζα το τσίπουρο από το καζάνι, έρχεται ένας φίλος μου, παλιός συμμαθητής, να μου πάρει συνέντευξη. Τον ρωτάω «από μένα θα πάρεις συνέντευξη;» και μου απαντάει «κοίτα, ο πόλεμος έχει τελειώσει κι εσύ είσαι ακόμα ταμπουρωμένος». Υπήρχε η εφημερίδα «Λαϊκό Βήμα» και είχε ένα ένθετο «Λογοτεχνικό Λαϊκό Βήμα», οκτώ σελίδες, στα ελληνικά. «Γράψε», μου λέει, «εκεί, το ‘χουμε ανάγκη». Εγώ έγραφα διηγήματα στα αλβανικά, τα οποία τα είχα χάσει. «Γράψε», μου λέει, «ελληνικά». Να γράψω ελληνικά; Μπορώ; Αλλά τα ελληνικά ήταν η μητρική μου γλώσσα. Δημοτικά τραγούδια, παραμύθια, όλα στα ελληνικά τα ‘χαμε, μόνο βιβλία δεν είχαμε ελληνικά, να διαβάσουμε. Έκατσα, λοιπόν, και έγραψα, το ‘δωσα στην εφημερίδα, μου άνοιξε η όρεξη κι έγραψα καμιά δεκαριά ελληνικά διηγήματα. Τον παρακάλεσα, μάλιστα, να μου τα γράψει στη γραφομηχανή, τον πλήρωσα κιόλας. Μου τα δακτυλογράφησε και στον δρόμο για την Αθήνα έγραψα κι άλλα κι έτσι βγήκε το «Περιστατικό τα μεσάνυχτα». Έφυγα το καλοκαίρι, τον χειμώνα έφερα και την οικογένεια, βγήκε και το βιβλίο κι εγώ ένιωσα ένας άνθρωπος που βρέθηκε σε λάθος τόπο.
— Η Αλβανία ή η Ελλάδα ήταν ο λάθος τόπος;
Εδώ, γιατί εγώ απ’ τα χωράφια βρέθηκα να δίνω συνεντεύξεις. Με είχε ζητήσει ένας δημοσιογράφος από το περιοδικό «Ταχυδρόμος». Κι έγραψε κάποιος στην «Ελευθεροτυπία» ότι έχουμε έναν άνθρωπο που είτε δεν ξέρει καλά τα ελληνικά και φυλάγεται είτε είναι πάρα πολύ μεγάλο ταλέντο κι έχει την απλότητα, που είναι δύσκολη. Τώρα καταλαβαίνω πως αυτό το πρώτο βιβλίο είχε μεν το στυλ το διαφορετικό αλλά ήταν και λίγο απλοϊκά γραμμένο. Φοβόμουν να απλωθώ πολύ στη γλώσσα.
Από την άλλη, είχα δημιουργηθεί ως συγγραφέας. Έχω μεγαλώσει με καλή λογοτεχνία, κλασική λογοτεχνία, αν και στα αλβανικά. Με τη ρωσική λογοτεχνία και τα γαλλικά μυθιστορήματα του δέκατου ένατου αιώνα. Γιατί εκείνο το σύστημα, αν και υπήρχε δικτατορία, είχε ένα καλό: επειδή έκανε λιγοστές εκδόσεις, επέλεγε καλά βιβλία. Έβγαιναν εκατό βιβλία τον χρόνο. Καλός αριθμός ‒ πόσο περισσότερα να διαβάσεις; Ενώ χάσαμε, λοιπόν, μεγάλους συγγραφείς, που δεν γνωρίσαμε, γλιτώσαμε από τη σαβούρα.
— Για ποιον λόγο θεωρείτε ότι σας πρόσεξαν εδώ; Για τα κείμενα, για τον τρόπο γραφής ή για την καταγωγή σας;
Λόγω ιδιαιτερότητας, λόγω καταγωγής. Αλλιώς θα μπορούσα να είχα περάσει απαρατήρητος. Άργησα, όμως, να ξαναγράψω και έλεγα ότι ίσως είμαι ο συγγραφέας του ενός βιβλίου, δεν βαριέσαι! Αυτό μου άνοιξε τον δρόμο και για τη Μεταφραστική Υπηρεσία, όπου μπήκα μετά από λίγα χρόνια. Μετά όμως έγραψα το «Τελευταίο Καναρίνι».
Κάποτε είχα την ψευδαίσθηση ότι θα γράψω αυτά που είχα μέσα μου και μετά θα γινόμουν Έλληνας συγγραφέας, Ελλαδίτης, να ασχολούμαι με τα εδώ προβλήματα. Και ήθελα να αλλάξω θεματολογία ‒ όμως δεν άλλαξα. Και να θες ν’ αλλάξεις, σε τραβάει. Δεν μπορεί να γίνει η αλλαγή. Ο άνθρωπος κατατάσσεται κάπου για πάντα.
— Πολλοί συγγραφείς γυρνάνε εμμονικά στην πατρίδα της παιδικής ηλικίας. Εσείς, αν δεν είχατε την εμπειρία του καθεστώτος, θα νιώθατε πάλι την ανάγκη της επιστροφής;
Νομίζω, το καθεστώς. Παιδικά χρόνια όλοι έχουν. Η πολιτική καταπίεση που περιγράφω, όμως, ξάφνιασε αλλά και ενόχλησε πολλούς. Αυτός είναι ο λόγος που δεν έχω μεγάλη αναγνωσιμότητα.— Σας θεωρούν Αλβανό συγγραφέα;
Και αυτό. Γιατί δεν γνωρίζουν τι σημαίνει Έλληνας εκτός Ελλάδας.
— Και ο Καβάφης Έλληνας εκτός Ελλάδας ήταν.
Μια φορά με πήραν από τη Θεσσαλονίκη και μου είπαν ότι ήθελαν να κάνουν κάτι με ξένους που ήρθαν στην Ελλάδα και γράφουν ελληνικά. «Εννοείτε ότι και ο Καβάφης ήταν ένας ξένος που έγραφε ελληνικά;» τους ρώτησα. Δεν με πειράζουν αυτά, αλλά, άμα δεν ξέρεις, κάτσε φρόνιμα. Οι μεγαλύτεροι Έλληνες συγγραφείς δεν ήταν Έλληνες πολίτες. Ο Βιζυηνός πού είχε ζήσει; Ο Βάρναλης; Οι άλλοι από τη Μικρασία;
— Στην Αθήνα νιώσατε επιτέλους ελεύθερος;
Είχα την τύχη να είμαι στο υπουργείο και να μη με στιγματίσουν, όπως άκουγα να συμβαίνει σε διάφορους δικούς μου.
— Λογοκριθήκατε ποτέ; Νιώσατε φόβο;
Όχι. Στο τελευταίο, στη «Σινική μελάνη», ένιωσα ότι στις παρουσιάσεις ενοχλήθηκαν πολλοί αριστεροί. Και είπα: «Μα εγώ για σας το ‘γραψα, για να καταλάβετε εσείς οι αριστεροί τι έγινε, γιατί οι άλλοι το έχουν δεδομένο». Όταν έγραψα το «Στην απέναντι όχθη» ενοχλήθηκαν οι ακροδεξιοί, γιατί καυτηρίαζα τις μυστικές υπηρεσίες. Κι ένας συμπατριώτης μου έγραψε ένα άρθρο εναντίον μου. Μου ‘κανε καλό όμως. Από την αρνητική κριτική και μόνο πούλησα δυο-τρεις χιλιάδες βιβλία.
— Εκτός από τη συγγραφή, έχετε ασχοληθεί και με τη μετάφραση.
Έχω μεταφράσει δύο βιβλία του Ισμαήλ Κανταρέ. Ο Κανταρέ μεταφράζεται σε όλο τον κόσμο από τα γαλλικά. Τι συμβαίνει όμως; Επειδή η αλβανική γλώσσα είναι φτωχή, λιτή και η ομορφιά της βρίσκεται σ’ αυτήν τη λιτότητα ‒όπως όταν κάνεις έναν τοίχο με πέτρα και δεν μπορείς να πελεκήσεις πολλά πράματα‒, όταν μεταφράζεται στα γαλλικά, λειαίνει. Γι’ αυτό ο ίδιος θέλησε να μεταφραστεί από τα αλβανικά.
Μετέφρασα και ένα μυθιστόρημα πολύ καλό, του Μπεσνίκ Μουσταφάι, που ένα φεγγάρι έκανε υπουργός Εξωτερικών της Αλβανίας, το «Κενό». Επίσης, μετεέφρασα στα αλβανικά τα διηγήματα της Ζυράννας Ζατέλη από την «Περσινή αρραβωνιαστικιά» ‒ μου είχαν αρέσει πολύ. Κι ένα μυθιστόρημα μιας Αλβανίδας στα ελληνικά. Δεν θεωρώ τον εαυτό μου κατεξοχήν μεταφραστή, διότι, για να είσαι μεταφραστής, πρέπει να γνωρίζεις ολόκληρη τη γλώσσα. Εγώ από τα ελληνικά γνωρίζω όσα μου χρειάζονται.
Έχω μεταφράσει και Καβάφη στα αλβανικά και είδα ότι μεταφράζεται πολύ καλά. Ένας ηθοποιός μού ζήτησε ένα ποίημα και του είπα ότι, εφόσον ο Σον Κόνερι απήγγειλε την «Ιθάκη» τέλεια, μπορεί να την απαγγείλει κι εκείνος στα αλβανικά. Γιατί η «Ιθάκη» γράφτηκε για την Αλβανία. Για τη μικρή, φτωχή πατρίδα. Μετά από τόσο καιρό θα γυρίσεις στην «Ιθάκη», στην Αλβανία δηλαδή, και θα δεις τι σήμαινε να είσαι αυτός που είσαι. Γιατί δεν εχει τι άλλο να σου δώσει. Απλώς να σε αφήσει να φύγεις.
— Διαβάζατε Κανταρέ και όταν ζούσατε στην Αλβανία;
Ναι, ήταν ο αγαπημένος μου. Ήταν πρότυπο ποιητή, γιατί, πριν περάσει στην πεζογραφία, ήταν ποιητής.
— Τα δικά σας βιβλία κυκλοφορούν στα αλβανικά;
Λίγα, όχι όλα. Αλλά εκεί δεν είναι όπως εδώ. Εκεί είναι όλοι αυτοεκδότες. Όταν με κάλεσαν, την πρώτη μέρα ήμουν σαλόνι στην εφημερίδα, την άλλη μέρα δεν ήμουν τίποτα. Σαν μια φωτοβολίδα.
— Ποιο είναι το κοινό σας; Εγώ έπεσα πάνω στα κείμενά σας γιατί έχω ένα ενδιαφέρον για τα Βαλκάνια.
Γι’ αυτές τις ειδικές περιπτώσεις είμαι εγώ. Δεν είμαι ο συγγραφέας των μαζών.
— Θεωρείτε ότι απευθύνεστε περισσότερο σε Έλληνες ή σε Αλβανούς;
Πολλοί Έλληνες της Αλβανίας με διαβάζουν ‒ παίρνει ένας το βιβλίο και περιμένουν είκοσι στη σειρά να το δανειστούν. Δεν έχουν χρήματα να αγοράζουν βιβλία. Απευθύνομαι στους Έλληνες αναγνώστες, αλλά στους λίγο ψαγμένους. Όχι σ’ αυτούς που θέλουν την ιστορία μιας γυναίκας που ερωτεύτηκε και μετά εκείνος έφυγε… Αλλά μήπως κι αυτοί δεν έχουν ένα δίκιο; Ο καθένας ψάχνει στη λογοτεχνία να βρει αυτό που δεν έχει. Ψάχνει την ευτυχία. Και τη βρίσκει εκεί.
—Μήπως, λοιπόν, και οι Αλβανοί αναγνώστες δεν σας προτιμούν γιατί τους θυμίζετε τη δυστυχία τους και δεν τους προσφέρετε ευτυχία;
Δεν υπάρχουν Αλβανοί αναγνώστες σήμερα. Ο ίδιος ο Ισμαήλ Κανταρέ δεν πουλάει πάνω από πεντακόσια βιβλία στην Αλβανία. Υπάρχουν καλοί αναγνώστες, αλλά δεν μπορούν να βρουν βιβλία της προκοπής μέσα στον σωρό
— Κυκλοφορούν τα βιβλία σας σε άλλες γλώσσες;
Στη Γαλλία βρίσκεται υπό έκδοση ο «Κώδικας Τιμής» και αναρωτιέμαι: θα περπατήσει εκεί αυτό το θέμα, του αρχαίου αλβανικού κώδικα, που είναι παράξενο για τους Γάλλους; Αν περπατήσει, θα βγάλω κι άλλα εκεί. Αλλιώς, δεν πειράζει. Μάλιστα, πολλοί μου είπαν ότι η «Σινική Μελάνη» μπορεί να ενδιαφέρει τον Γερμανό αναγνώστη.
— Και τον Πολωνό αναγνώστη. Ουσιαστικά, εκεί περιγράφετε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης στα χρόνια του Χότζα.
Ναι, είναι αυτό που λέγεται «στρατοπεδική λογοτεχνία».
— Μετά από τόσο γράψιμο, υπάρχει κι άλλο υλικό μέσα σας;
Πολύ. Πού να τελειώσει; Αυτό που θα βγει τώρα έχει να κάνει με τη δολοφονία του στρατηγού Τελίν το 1923 στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Τα σύνορα είναι το χειρότερο πράγμα. Καλύτερα να μην υπήρχαν. Αλλά είναι απαραίτητα.
— Μετά από χρόνια τα μυθιστορήματά σας μπορεί να χαρακτηριστούν ιστορικά.
Όχι ιστορικά. Βιβλία αναφοράς ίσως. Εγώ ασχολούμαι με κάτι μικρό και ασήμαντο, μια ελληνική μειονότητα της Αλβανίας. Υπάρχουν τόσες μειονότητες στον κόσμο. Αλλά εμένα με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι που ζουν σε αυτές τις καταστάσεις, δεν με ενδιαφέρει η Ιστορία. Ο συγγραφέας, σε αντίθεση με τον ιστορικό, γράφει για τους ανθρώπους, όχι για την Ιστορία.
— Κατά κάποιον τρόπο, δεν νιώθετε τυχερός που έχετε όλη αυτή την εμπειρία που τροφοδοτεί το γράψιμό σας;
Όχι, με τόσα που έχω υποφέρει, δεν ξέρω αν άξιζε τον κόπο.
Το πιο πρόσφατο βιβλίο του Τηλέμαχου Κώτσια, η «Σινική μελάνη»,
κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Πηγή: lifo.gr
Διεθνή
Προειδοποίηση της Ελβετίας: Το υψηλό ευρωπαϊκό χρέος θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια κρίση του ευρώ
Τα αυξανόμενα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρώπη και πέραν αυτής εγκυμονούν κινδύνους για την οικονομική σταθερότητα και θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια κρίση του ευρώ, δήλωσε την Παρασκευή η Ελβετίδα υπουργός Οικονομικών, Κάριν Κέλερ-Σούτερ.
Τα αυξανόμενα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρώπη και πέραν αυτής εγκυμονούν κινδύνους για την οικονομική σταθερότητα και θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια κρίση του ευρώ, δήλωσε την Παρασκευή η Ελβετίδα υπουργός Οικονομικών, Κάριν Κέλερ-Σούτερ.
Μιλώντας στον ελβετικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα SRF, στην Μπανγκόκ —στο περιθώριο των ετήσιων συναντήσεων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας—, η Κέλερ-Σούτερ ανέφερε ότι και οι τιμές της ενέργειας εντείνουν τις ανησυχίες μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής.
Η Ελβετία διαθέτει ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρώπη, ωστόσο η Κέλερ-Σούτερ τόνισε ότι, στο τρέχον περιβάλλον, είναι σημαντικό να εξετάζεται η ευρύτερη εικόνα.
«Είμαστε τόσο στενά διασυνδεδεμένοι σε διεθνές επίπεδο, ώστε καθιστάμεθα επίσης ευάλωτοι, για παράδειγμα, στην περίπτωση που προκύψει κρίση χρέους εξαιτίας του δημόσιου χρέους μεγάλων χωρών. Σκέφτομαι συγκεκριμένα τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και την Ευρώπη. Υπάρχει η περίπτωση της Γαλλίας — κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κρίση του ευρώ», δήλωσε η Κέλερ-Σούτερ στο δίκτυο SRF.
Το δημόσιο χρέος της Γαλλίας, τα δημοσιονομικά ελλείμματα και η υποτονική οικονομική ανάπτυξη έχουν εντείνει τις ανησυχίες για την κατάσταση των δημόσιων οικονομικών της, καθώς ο πολιτικός κατακερματισμός έχει καταστήσει πιο περίπλοκες τις προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης.
Αναλύσεις
Η Κίνα βρίσκει δρόμο που παρακάμπτει το Πακιστάν – Ο διάδρομος Ουαχάν αλλάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες
Μία νέα οδική αρτηρία μήκους 121 χιλιομέτρων στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν δημιουργεί τις προϋποθέσεις για απευθείας χερσαία σύνδεση με την Κίνα, χωρίς διέλευση από το Πακιστάν. Η ολοκλήρωση του δρόμου στον ιστορικό διάδρομο Ουαχάν αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς το Πεκίνο αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ασφαλείας με τις επενδύσεις του στο Πακιστάν, ενώ η Καμπούλ επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από το Ισλαμαμπάντ.
Μία σημαντική εξέλιξη στις χερσαίες μεταφορές και στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Κεντρικής Ασίας καταγράφεται στο Αφγανιστάν, με την ολοκλήρωση νέου δρόμου στον στρατηγικής σημασίας διάδρομο Ουαχάν.
Σύμφωνα με ανάλυση του Imran Khurshid που δημοσιεύθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2026 στο Asia Times, οι αφγανικές αρχές εγκαινίασαν οδική διαδρομή 121 χιλιομέτρων, η οποία εκτείνεται από την περιοχή Μπρογκίλ έως τα σύνορα με την Κίνα, στην επαρχία Μπανταχσάν.
Το έργο κόστισε περίπου 365 εκατομμύρια αφγάνι, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 5,5 εκατομμύρια δολάρια.
Κατά τις αφγανικές ανακοινώσεις, κατασκευάστηκε από ντόπιους μηχανικούς και εργαζομένους, χωρίς τη συμμετοχή ξένων τεχνικών συμβούλων.
Η νέα διαδρομή φθάνει στα σινοαφγανικά σύνορα. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι λειτουργεί ήδη πλήρης διεθνής εμπορευματικός διάδρομος, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί τεχνικοί και συνοριακοί περιορισμοί.
Γιατί ο διάδρομος Ουαχάν έχει στρατηγική σημασία
Ο διάδρομος Ουαχάν αποτελεί μια στενή λωρίδα αφγανικού εδάφους ανάμεσα στο Τατζικιστάν, το Πακιστάν και την Κίνα.
Η γεωγραφική του διαμόρφωση συνδέεται με τον ανταγωνισμό της Βρετανικής και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας κατά τον 19ο αιώνα.
Η περιοχή διατηρήθηκε ως ζώνη διαχωρισμού των δύο αυτοκρατορικών σφαιρών επιρροής, αποτελώντας ένα από τα χαρακτηριστικότερα γεωγραφικά κατάλοιπα του λεγόμενου «Μεγάλου Παιχνιδιού».
Σήμερα, η ίδια περιοχή αποκτά νέα σημασία, αυτή τη φορά λόγω της προσπάθειας σύνδεσης της Κίνας με το Αφγανιστάν και ευρύτερα με την Κεντρική Ασία.
Ο δρόμος ανοίγει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας εναλλακτικής οδού μεταφορών, περιορίζοντας δυνητικά την ανάγκη διέλευσης από το πακιστανικό έδαφος.
Το πρόβλημα της Κίνας με τον οικονομικό διάδρομο CPEC
Το ενδιαφέρον της εξέλιξης εντοπίζεται κυρίως στην προσπάθεια του Πεκίνου να περιορίσει την εξάρτησή του από ευάλωτες υποδομές.
Ο Οικονομικός Διάδρομος Κίνας–Πακιστάν, γνωστός ως CPEC, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα της κινεζικής πρωτοβουλίας Belt and Road.
Μέσω του συγκεκριμένου σχεδίου, η Κίνα επιχειρεί να ενισχύσει τις εμπορικές και ενεργειακές συνδέσεις της με τη Νότια Ασία και την Αραβική Θάλασσα.
Ωστόσο, η υλοποίηση των έργων έχει αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες.
Στην επαρχία Μπαλουχιστάν, οργανώσεις αυτονομιστών έχουν πραγματοποιήσει επανειλημμένες επιθέσεις εναντίον κινεζικών συμφερόντων, εγκαταστάσεων και εργαζομένων.
Οι επιθέσεις αυτές έχουν επιβαρύνει την ασφάλεια των υποδομών και έχουν αυξήσει το κόστος προστασίας των κινεζικών επενδύσεων.
Παράλληλα, έχουν διατυπωθεί καταγγελίες για καθυστερήσεις, κακοδιαχείριση και προβλήματα διαφάνειας σε επιμέρους προγράμματα του CPEC.
Η εδαφική διαμάχη με την Ινδία
Μια επιπλέον γεωπολιτική δυσκολία συνδέεται με τη διέλευση του CPEC από το Γκιλγκίτ–Μπαλτιστάν.
Η περιοχή διοικείται από το Πακιστάν, αλλά διεκδικείται από την Ινδία, στο πλαίσιο της ευρύτερης διαμάχης για το Κασμίρ.
Το Νέο Δελχί έχει αντιταχθεί επανειλημμένα σε έργα που διέρχονται από εδάφη τα οποία θεωρεί τμήμα της δικής του επικράτειας.
Αυτό σημαίνει ότι ο οικονομικός διάδρομος Κίνας–Πακιστάν δεν αποτελεί μόνο αναπτυξιακό πρόγραμμα, αλλά συνδέεται με μία από τις πιο ευαίσθητες εδαφικές αντιπαραθέσεις της Ασίας.
Η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών μέσω του Αφγανιστάν θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να προσφέρει στο Πεκίνο μεγαλύτερη ευελιξία.
Δεν υπάρχει, πάντως, ένδειξη ότι ο δρόμος του Ουαχάν μπορεί σήμερα να αντικαταστήσει τις μεγάλες μεταφορικές υποδομές του CPEC.
Η Καμπούλ επιχειρεί να μειώσει την εξάρτησή της από το Ισλαμαμπάντ
Για την κυβέρνηση των Ταλιμπάν, το έργο έχει και μία σαφή πολιτική διάσταση.
Το Αφγανιστάν εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από συνοριακές διαβάσεις και μεταφορικούς άξονες που περνούν από το Πακιστάν.
Οι επανειλημμένες εντάσεις ανάμεσα στις δύο χώρες έχουν προκαλέσει κλείσιμο συνοριακών περασμάτων, διακοπές εμπορικών ροών και επιβάρυνση της αφγανικής οικονομίας.
Μια εναλλακτική χερσαία διέξοδος προς την Κίνα θα μπορούσε, εφόσον αναπτυχθεί και καταστεί λειτουργική, να μειώσει τη δυνατότητα του Πακιστάν να χρησιμοποιεί τη γεωγραφική του θέση ως μέσο πίεσης προς την Καμπούλ.
Η αφγανική πλευρά αντιμετωπίζει το έργο ως σημαντική υποδομή οικονομικής και στρατηγικής αυτονομίας.
Η στάση της Κίνας και της Ρωσίας
Παρά την προοπτική άμεσης σύνδεσης, το Πεκίνο δεν έχει εγκαταλείψει τον οικονομικό διάδρομο CPEC ούτε έχει ανακοινώσει ότι ο Ουαχάν θα τον αντικαταστήσει.
Η Κίνα εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα στο Πακιστάν.
Αντίστοιχα, η Ρωσία ενδιαφέρεται για τη σταθερότητα του Αφγανιστάν και για την ανάπτυξη νέων δικτύων επικοινωνίας στην Κεντρική Ασία.
Η δημιουργία περισσότερων επιλογών διασύνδεσης ενδέχεται να περιορίσει την αποκλειστική σημασία ορισμένων παραδοσιακών μεταφορικών διαδρομών.
Η πραγματική αξία του Ουαχάν θα εξαρτηθεί από τη βελτίωση των οδικών υποδομών, τη λειτουργία συνοριακών και τελωνειακών εγκαταστάσεων, τις καιρικές συνθήκες και τις πολιτικές αποφάσεις της Κίνας.
Το μήνυμα προς το Πακιστάν
Η νέα διαδρομή αναδεικνύει μια σημαντική γεωπολιτική πραγματικότητα: η γεωγραφική θέση ενός κράτους προσφέρει στρατηγικά πλεονεκτήματα, αλλά η αξιοποίησή τους εξαρτάται από την ασφάλεια και την αξιοπιστία των μεταφορικών του δικτύων.
Το Πακιστάν εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο εταίρο της Κίνας, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του CPEC.
Ταυτόχρονα, όμως, η αστάθεια, οι επιθέσεις σε κινεζικά συμφέροντα και οι αντιπαραθέσεις με το Αφγανιστάν δημιουργούν κίνητρα αναζήτησης εναλλακτικών επιλογών.
Ο διάδρομος Ουαχάν δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε μεγάλο εμπορικό πέρασμα. Η κατασκευή του δρόμου, ωστόσο, καταδεικνύει ότι το Αφγανιστάν επιχειρεί να αποκτήσει πρόσθετες διεθνείς συνδέσεις και ότι η αποκλειστική εξάρτηση από το Πακιστάν δεν αποτελεί πλέον τη μοναδική γεωγραφική επιλογή.
Για το Ισλαμαμπάντ, η εξέλιξη αποτελεί μια νέα στρατηγική παράμετρο που θα πρέπει να συνυπολογίσει στις σχέσεις του με το Πεκίνο και την Καμπούλ.
Διεθνή
Γερμανία: Το ρωσικό φυσικό αέριο επιστρέφει έμμεσα μέσω των λιπασμάτων, παρά τους ευρωπαϊκούς δασμούς
Οι εισαγωγές ρωσικών αζωτούχων λιπασμάτων μειώθηκαν κατά 66% το 2025-2026, αλλά παραμένουν 53% υψηλότερες από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Το υψηλό ενεργειακό κόστος στη Γερμανία διατηρεί ανταγωνιστικά τα ρωσικά προϊόντα, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η Berliner Zeitung. Η Γερμανία εξακολουθεί να συνδέεται εμπορικά με το ρωσικό φυσικό αέριο, παρά τις ευρωπαϊκές προσπάθειες περιορισμού της ενεργειακής εξάρτησης από τη Μόσχα.
Αυτή τη φορά, η σύνδεση δεν αφορά αποκλειστικά την άμεση προμήθεια φυσικού αερίου, αλλά τις εισαγωγές λιπασμάτων που παράγονται με τη χρήση ρωσικού αερίου ως πρώτης ύλης και πηγής ενέργειας. Σύμφωνα με δημοσίευμα της γερμανικής εφημερίδας, που βασίζεται σε στοιχεία του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Στατιστικού Γραφείου και του Συνδέσμου Αγροτικής Βιομηχανίας (IVA), οι εισαγωγές αζώτου μέσω ρωσικών λιπασμάτων μειώθηκαν σημαντικά κατά το 2025-2026. Ωστόσο, εξακολουθούν να βρίσκονται πάνω από τα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Τα στοιχεία των εισαγωγών και η σύγκριση με την προπολεμική περίοδο
Το 2025-2026, η Γερμανία εισήγαγε 48.800 τόνους αζώτου μέσω λιπασμάτων ρωσικής προέλευσης. Η ποσότητα αυτή είναι μειωμένη κατά περίπου 66% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, αλλά παραμένει κατά 53% υψηλότερη από τους 31.800 τόνους που είχαν καταγραφεί το 2020-2021, πριν από τον πόλεμο.
Η εξέλιξη των εισαγωγών δείχνει πόσο έντονη ήταν η αύξηση μετά το 2022. Το 2021-2022 οι εισαγωγές έφτασαν τους 56.800 τόνους αζώτου, ενώ το 2022-2023 εκτοξεύθηκαν στους 185.100 τόνους. Στη συνέχεια καταγράφηκαν 140.200 τόνοι το 2023-2024 και 143.800 τόνοι το 2024-2025, προτού σημειωθεί η μεγάλη υποχώρηση της τελευταίας περιόδου. Τα στοιχεία αφορούν την ποσότητα του αζώτου που περιέχεται στα εισαγόμενα λιπάσματα και όχι το συνολικό βάρος των προϊόντων.
Τα λιπασματικά έτη υπολογίζονται από τον Ιούλιο έως τον Ιούνιο. Η ποσότητα αζώτου που εισήχθη στη Γερμανία μέσω ρωσικής ουρίας μειώθηκε από 71.600 τόνους σε 27.600 τόνους, καταγράφοντας πτώση άνω του 61%. Παρά τη μείωση, η ποσότητα εξακολουθεί να είναι σχεδόν τριπλάσια από τους 9.900 τόνους του 2020-2021. Η συγκεκριμένη εξέλιξη αναδεικνύει το βασικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής πολιτικής περιορισμού των εμπορικών δεσμών με τη Ρωσία. Ακόμη και όταν περιορίζονται οι εισαγωγές συγκεκριμένων προϊόντων, οι οικονομικές σχέσεις μπορούν να διατηρούνται μέσω άλλων κατηγοριών αγαθών, ιδιαίτερα όταν αυτά έχουν χαμηλότερο κόστος παραγωγής.
Γιατί οι ρωσικές εισαγωγές παραμένουν ανταγωνιστικές
Καθοριστικός παράγοντας είναι το υψηλό ενεργειακό κόστος στη Γερμανία και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων απαιτεί μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου, το οποίο χρησιμοποιείται τόσο ως πρώτη ύλη όσο και ως πηγή ενέργειας. Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Αγροτικής Βιομηχανίας (IVA), οι ευρωπαϊκοί δασμοί, που τέθηκαν σε ισχύ τον Ιούλιο του 2025, περιόρισαν σημαντικά τις εισαγωγές ρωσικών λιπασμάτων. Ωστόσο, δεν εξάλειψαν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των ρωσικών προϊόντων. Ο σύνδεσμος επισημαίνει ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας δυσκολεύουν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αυξήσουν την εγχώρια παραγωγή και να καλύψουν μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της αγοράς. Ως αποτέλεσμα, τα ρωσικά λιπάσματα εξακολουθούν να παραμένουν ελκυστικά, ακόμη και μετά την επιβολή πρόσθετων δασμών.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον IVA, είναι πιθανό ορισμένες ποσότητες ρωσικών προϊόντων να φτάνουν στη γερμανική αγορά μέσω άλλων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το μέγεθος αυτών των έμμεσων εισαγωγών, ωστόσο, δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Δεν αποδίδονται οι αυξήσεις των τιμών αποκλειστικά στους δασμούς
Το ζήτημα έχει άμεση σημασία για τους Γερμανούς αγρότες, καθώς το κόστος των λιπασμάτων επηρεάζει την παραγωγή και, τελικά, την οικονομική βιωσιμότητα των καλλιεργειών. Ο IVA υποστηρίζει ότι η μείωση των ρωσικών εισαγωγών δεν έχει προκαλέσει μέχρι στιγμής σαφή αύξηση των τιμών εξαιτίας των δασμών. Σύμφωνα με τον σύνδεσμο, η εγχώρια παραγωγική δυναμικότητα και οι εισαγωγές από άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων η Αίγυπτος, επαρκούν για την κάλυψη των αναγκών της αγοράς. Την ίδια στιγμή, ο σύνδεσμος αποδίδει τις υψηλές τιμές των λιπασμάτων το 2026 στις διεθνείς ενεργειακές αναταράξεις, στον πόλεμο με το Ιράν και στην κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, παράγοντες που επηρεάζουν το κόστος μεταφοράς και τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας και λιπασμάτων.
Οι εκτιμήσεις αυτές αποτελούν τις θέσεις του κλαδικού συνδέσμου και δεν συνιστούν από μόνες τους ανεξάρτητη αξιολόγηση όλων των παραγόντων που διαμορφώνουν τις τιμές.
Νέες πιέσεις για περιορισμό των ρωσικών εισαγωγών
Με αφορμή τα στοιχεία, ο IVA ζητά να εξεταστεί η επιβολή πρόσθετων δασμών στις εισαγωγές καλιούχων λιπασμάτων από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία. Το κάλιο αποτελεί βασικό θρεπτικό στοιχείο για τις καλλιέργειες και αντιπροσωπεύει μια ακόμη κατηγορία προϊόντων στην οποία η ευρωπαϊκή αγορά διατηρεί εμπορικές σχέσεις με τις δύο χώρες.
Ο σύνδεσμος εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της γεωργίας χωρίς να εξαρτάται από τις συγκεκριμένες εισαγωγές και υποστηρίζει ότι πρόσθετοι δασμοί δεν θα πρέπει να οδηγήσουν αναγκαστικά σε αυξήσεις τιμών. Η συζήτηση, ωστόσο, αποτυπώνει το ευρύτερο δίλημμα της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής. Η μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία απαιτεί όχι μόνο εμπορικούς περιορισμούς, αλλά και ανταγωνιστική εγχώρια παραγωγή, προσιτό ενεργειακό κόστος και εναλλακτικές πηγές προμήθειας.
Τα δεδομένα της γερμανικής αγοράς δείχνουν ότι οι δασμοί μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τις εισαγωγές, χωρίς όμως να εξαλείψουν αυτομάτως τις οικονομικές σχέσεις που στηρίζονται σε διαφορές κόστους παραγωγής. Για τη Γερμανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η πρόκληση παραμένει η εξισορρόπηση τριών στόχων: της ενεργειακής και οικονομικής ασφάλειας, της στήριξης της εγχώριας βιομηχανίας και της διατήρησης προσιτού κόστους για τον αγροτικό τομέα.
Με πληροφορίες του Συνδέσμου Αγροτικής Βιομηχανίας (IVA) και του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Στατιστικού Γραφείου.
Από Αυτοκρατορία… επαίτης των Ταλιμπάν: Το οικονομικό ναυάγιο του Ιράν
Πώς έφτασε το Ιράν στο σημείο όπου η προοπτική επενδύσεων από το Αφγανιστάν των Ταλιμπάν θεωρείται επιτυχία;
Προειδοποίηση της Ελβετίας: Το υψηλό ευρωπαϊκό χρέος θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια κρίση του ευρώ
Τα αυξανόμενα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρώπη και πέραν αυτής εγκυμονούν κινδύνους για την οικονομική σταθερότητα και θα μπορούσαν να...
Le Figaro: Στο χείλος του γκρεμού η Γαλλία ετοιμάζεται για τον ερχομό της τρόικας
Η Γαλλία δεν ανήκει πλέον στον πυρήνα της ευρωζώνης, αλλά έχει μετατραπεί σε περιφερειακή χώρα που απειλεί τη σταθερότητά της....
Οι κινητές ομάδες πυρός αεράμυνας και η απειλή των drones
Μία από τις απαντήσεις σε αυτή την απειλή ήταν η δημιουργία Κινητών Ομάδων Πυρός Αεράμυνας (Mobile Air Defense Fire Groups)....
17 Οκτωβρίου 1941: Η σφαγή στα Άνω και Κάτω Κερδύλλια
Στις 17/10/1941 οι Γερμανοί κατακτητές παίρνουν σκληρά μέτρα για να χτυπήσουν στη γέννησή τους τις πρώτες ένοπλες αντιστασιακές ομάδες. Κύκλωσαν...
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας