Αναλύσεις

Βack to the USSR. Το παράξενο «πραξικόπημα» του Αυγούστου 1991

Δημοσιεύτηκε στις

20 Αυγούστου 2021 στις 11:05

από τον

Ήταν η πορεία προς τον καπιταλισμό και τη Δύση που είχε και ως προϋπόθεση και ως συνέπεια τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης…

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου
19 Αυγούστου 2021

«Το έργο ήταν άλλο»
(Μπαρίς Πάστερνακ, ‘Αμλετ)

Η συμφωνία διάλυσης της Σοβιετικής ‘Ενωσης που συνήφθη, με πρωτοβουλία του Προέδρου της Ρωσίας Μπαρίς Γέλτσιν, από τον ίδιο και τους Προέδρους της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας, τον Δεκέμβριο του 1991, είχε κοσμοϊστορικές συνέπειες όχι μόνο στη ζωή των 290 εκατομμυρίων Σοβιετικών πολιτών, αλλά σε όλο τον πλανήτη.

Υπήρξε το «ιδρυτικό», τρόπον τινά, διαμορφωτικό γεγονός της παγκόσμιας ιστορίας τα επόμενα 20 έως 30 χρόνια, της περιόδου που πολλοί την ονομάζουν «παγκοσμιοποίηση», αν και ο καθένας εννοεί πολύ διαφορετικά πράγματα με αυτόν τον μάλλον ασαφή όρο.

Μεταξύ πολλών άλλων επιπτώσεων, η διάλυση της ΕΣΣΔ ευνόησε βαθείς μετασχηματισμούς των ίδιων των μητροπολιτικών καπιταλιστικών κοινωνιών και της δομής της παγκόσμιας οικονομίας. Επέτρεψε την εξαπόλυση μιας αλυσίδας καταστροφικών πολέμων (πρ. ΕΣΣΔ, Βαλκάνια, Μέση Ανατολή, Αφρική), φτάνοντας, επί κυβέρνησης Τραμπ – Νετανιάχου στις ΗΠΑ, κοντά ακόμα και στο ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικών όπλων. Η υποστολή της κόκκινης σημαίας από το Κρεμλίνο στις 25.12.91, κατέστρεψε για μεγάλο χρονικό διάστημα την ιδέα παγκοσμίως ότι μια εναλλακτική προς τον καπιταλισμό κοινωνία είναι δυνατή. Έκλεισε έτσι, τουλάχιστο για μια ολόκληρη μακρά περίοδο, την εποχή που άνοιξαν ο Μαρξ και ο Ένγκελς δημοσιεύοντας το Κομμουνιστικό Μανιφέστο τους το 1848, μια περίοδο ενάμισυ περίπου αιώνα, που χαρακτηρίστηκε από πολύ μεγάλη αμφισβήτηση του καπιταλισμού, μεγάλες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις στη Δύση, τη Ρωσική και την Κινεζική Επανάσταση στην Ανατολή και την απελευθέρωση των αποικιών στον Νότο της ανθρωπότητας. Η εξαφάνιση της ΕΣΣΔ επέτρεψε στο Καπιταλισμό και τη Δύση να δείξουν το αληθινό τους πρόσωπο.

Η ήττα των Αμερικανών στο Αφγανιστάν είναι ένα δεύτερο Βιετνάμ και επισφραγίζει το τέλος μιας εποχής παντοδυναμίας της Αμερικής και του καπιταλισμού που διήρκεσε δυόμισυ δεκαετίες, πόσο μάλλον συνδυαζόμενη με την εκρηκτική οικονομική και τεχνολογική άνοδο της Κίνας. Αν και ποτέ το μέλλον δεν έδειχνε τόσο άδηλο όσο δείχνει σήμερα.

Στο Βιετνάμ νίκησαν όμως οι εκπρόσωποι μιας ορθολογικής και προοδευτικής δύναμης, του Κομμουνιστικού Κόμματος, ακόμη κι αν κάποιος παραμένει κριτικός απέναντι στο βιετναμικό καθεστώς. Στο Αφγανιστάν νίκησαν οι εκπρόσωποι ενός μεσαιωνικού οπισθοδρομικού ρεύματος. Μοιάζει σαν η ανθρωπότητα, μη μπορώντας να ανοίξει δρόμο για το μέλλον, να στρέφεται απελπισμένη σε ότι μπορεί να βρει στο παρελθόν της, αγωνίζεται, για να υπάρξει, να βρει κάτι γνήσιο, ακόμα και ψάχνοντας στα πιο βαθιά «πετρώματα» της ιστορικής «γεωλογίας» της, ανακαλύπτοντας όσα άφησε ανέγγιχτα το παγκόσμιο σύστημα του ύστερου καπιταλισμού.

Απουσιάζει από τον σημερινό κόσμο το όραμα μιας νέας διεθνούς τάξης, ικανής να αντιμετωπίσει τις καθαρά υπαρξιακές πλέον παγκόσμιες απειλές που απειλούν την ανθρωπότητα με τρόπο πολύ πιο σοβαρό και άμεσο σήμερα από ότι το 1991. Και ένας από τους λόγους είναι ότι ακόμα την βαρύνει η σκιά της σοβιετικής αποτυχίας και ήττας. Πόσο μάλλον που, εξασθενημένη από την ίδια την πτώση της ΕΣΣΔ, η παγκόσμια κριτική σκέψη όχι μόνο περιορίστηκε σε ελαχιστότατους εκπροσώπους πλέον, στάθηκε και εντελώς αμήχανη μπροστά και στο ίδιο το φαινόμενο της σοβιετικής κατάρρευσης – αυτοκτονίας και στις επιπτώσεις του.

Αυτό είναι που κάνει ακόμα πιο σημαντικό να ξαναγυρίσουμε και να δούμε κριτικά τη σοβιετική αποτυχία και ήττα, πόσο μάλλον που η Οκτωβριανή Επανάσταση, αυτή που δημιούργησε στον καιρό της τη Σοβιετική ‘Ενωση, έθεσε παγκόσμια προβλήματα που ναι μεν η Ρωσία δεν μπόρεσε να λύσει, εξακολουθούν όμως σήμερα να παραμένουν επίκαιρα, ίσως και πιο επίκαιρα από όσο ήταν το 1917.

Επειδή όλα όσα περιγράψαμε ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 1991, θεωρήσαμε σκόπιμο να επανέλθουμε, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης φέτος 30 χρόνων από τότε πούγιναν, σε αυτά τα γεγονότα, που παραμένουν άλλωστε πολύ παραμορφωμένα στην παγκόσμια συνείδηση. Οτιδήποτε αφορά την Σοβιετική Ένωση ήταν πάντα και παραμένει και σήμερα, αντικείμενο ενός ανελέητου, ιδεολογικού «Ψυχρού Πολέμου». Θα δημοσιεύσουμε στη συνέχεια μια σειρά άρθρων, συνεντεύξεων και πρωτότυπων ντοκουμέντων αυτής της καθοριστικής περιόδου. Αρχίζουμε σήμερα με την περιγραφή του «πραξικοπήματος» του Αυγούστου 1991, που δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη διάλυση της ΕΣΣΔ, τέσσερις μήνες αργότερα.

Το «πραξικόπημα» του 1991

Βλαδιβοστόκ, ρωσική Άπω Ανατολή, 19 Αυγούστου 1991, ώρα 16.00 τοπική. Επιστρέφοντας στο ξενοδοχείο μου, μετά από μια περιήγηση στη ρωσική «πύλη του Ειρηνικού», εκεί που τελειώνει ο Υπερσιβηρικός, πέφτω απάνω στον Γιαπωνέζο συνταξιδιώτη μου. «Έγινε πραξικόπημα. Κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης και έβγαλαν τον στρατό στους δρόμους», μου λέει μόλις με βλέπει.

Τον Γιαπωνέζο τον είχα γνωρίσει στο αεροπλάνο που μας έφερε στο Βλαδιβοστόκ από το Χαμπάροφσκ, το διοικητικό κέντρο της ρωσικής Άπω Ανατολής. Στέλεχος του Ιαπωνικού Υπουργείου Εξωτερικού Εμπορίου, του περίφημου ΜΙΤΙ, είδος Γενικού Επιτελείου της ιαπωνικής εξαγωγικής επίθεσης μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, ερχόταν εδώ να οργανώσει μια μεγάλη έκθεση ιαπωνικών προϊόντων. Είχε ήδη αρχίσει η εποχή που οι πάντες «έβλεπαν φως και έμπαιναν» στη Σοβιετική ‘Ενωση. Μου εξηγούσε στη διάρκεια της πτήσης από το Χαμπάροφσκ πως οι Αμερικάνοι προκάλεσαν το μεγάλο σκάνδαλο της Λόκχηντ για να ρίξουν τον Ιάπωνα Πρωθυπουργό Τανάκα που ήθελε άνοιγμα στη Μόσχα.

«Τι μου λες;» του λέω, «πάει τώρα και η έκθεση που ετοίμαζες». Αλλά αυτός δεν ανησυχούσε καθόλου: «Δεν νομίζω, για την έκθεση θα είναι ίσως καλύτερα τώρα», μου απάντησε.

Τρέχω στο δωμάτιο του ξενοδοχείου και ανοίγω την τηλεόραση. Η σοβαρή κυρία διάβαζε τα ανακοινωθέντα μεταξύ αποσπασμάτων της Λίμνης των Κύκνων του Τσαϊκόφσκι. Δεν χρειαζόταν καν να ακούσει κάποιος τι έλεγε. Με μια ματιά στο ύφος της καταλάβαινες ότι είχαμε γυρίσει σε μια άλλη ιστορική εποχή και σε μια άλλη χώρα, είμαστε τώρα σε χρόνο προ 1985, όταν είχε αρχίσει η Περεστρόικα στη Σοβιετική Ένωση.

Ή έτσι φαινόταν.

Περιμένοντας το πραξικόπημα

‘Oχι ότι με ξάφνιασε και πολύ η είδηση. Οι πάντες μιλούσαν για επικείμενο πραξικόπημα αυτή τη χρονιά. Ο Αλεξάντρ Γιάκοβλεφ (μέλος του Πολιτικού Γραφείου και εκ των πρωταγωνιστών της περεστρόικα) είχε αρχίσει να το προβλέπει από τον Ιούνιο ήδη του 1990. Ο σοβιετικός Υπουργός Εξωτερικών Έντβαρντ Σεβαρντάντζε είχε πηδήξει από το τραίνο της περεστρόικα τον Ιανουάριο παραιτούμενος και λέγοντας ότι έρχεται δικτατορία.

Η ίδια η κατάσταση άλλωστε ζητούσε κάτι να γίνει. Η χώρα ζούσε ήδη μια κατάσταση πρωτοφανούς αποσύνθεσης σε όλα τα επίπεδα. Από την καθαρίστρια που έπαιρνε μια λάμπα από το εργοστάσιο για το σπίτι της μέχρι τις ομάδες γραφειοκρατών που ήθελαν να γίνουν αρχηγοί «ανεξαρτήτων κρατών» και να αποκτήσουν μεγάλες περιουσίες. Υπήρχαν μεγάλα προβλήματα στον ανεφοδιασμό σε τρόφιμα, καύσιμα και πρώτες ύλες λόγω κατάρρευσης του μηχανισμού διανομής.

Το ανέκδοτο της εποχής ήταν το εξής: «Κάποιος περιμένει στην ουρά επί ώρες, αλλά κάποια στιγμή πρέπει να φύγει, δεν μπορεί να περιμένει άλλο. Αποχωρεί βρίζοντας και φωνάζοντας, «θα σκοτώσω τον Γκορμπατσώφ». Την άλλη μέρα γυρνάει στην ουρά. Τι έγινε, τον ρωτάνε, τον σκότωσες τον Γκορμπατσώφ; Όχι, τους απαντάει, υπήρχε τόσο μεγάλη ουρά από ανθρώπους που ήθελαν να τον σκοτώσουν που δεν μπορούσα να περιμένω».

Στη χώρα επικρατούσε ένα είδος δυαδικής εξουσίας, αν όχι έρποντος εμφυλίου πολέμου, ανάμεσα στο Σοβιέτ της Ρωσίας, υπό τον Γέλτσιν και τη σοβιετική κυβέρνηση. Μια ατμόσφαιρα μεγάλης δυσπιστίας επικρατούσε επίσης ανάμεσα στο κυβερνών ΚΚΣΕ και τον αρχηγό του, τον Γενικό Γραμματέα και σοβιετικό Πρόεδρο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ, που, επιδιδόμενος στην τακτική που τον χαρακτήρισε καθόλη τη διάρκεια της «περεστρόικα», άλλαζε διαρκώς τη θέση του μετακινούμενος από την «αριστερά» στη «δεξιά» και τούμπαλιν και επιτείνοντας το χάος.

Στις 17 Μαρτίου του 1991 οι Σοβιετικοί πολίτες ψήφισαν σε δημοψήφισμα με συντριπτική πλειοψηφία υπέρ της διατήρησης του κράτους τους, της Σοβιετικής ‘Ενωσης. ‘Όμως, το δεύτερο ισχυρότερο πρόσωπο στη χώρα, ο Πρόεδρος της Ρωσίας και αρχηγός των Δημοκρατών Μπαρίς Γέλτσιν, αν και δεν το έλεγε ανοιχτά, δρούσε από τότε για τη διάλυση της.

Σε μια δεξίωση που παρέθεσε σε ένα κύκλο ξένων δημοσιογράφων ο Γκορμπατσώφ, τον Ιούλιο, το κύριο θέμα συζήτησης μεταξύ μας δεν ήταν αν θα γίνει ένα πραξικόπημα ή μια δικτατορία ή κάτι τέλος πάντων, ήταν μάλλον γιατί δεν έχει γίνει ακόμα. Αυτός ήταν μάλιστα, παραδόξως, ένας από τους λόγους που είχα βρεθεί στο Βλαδιβοστόκ. Στη Μόσχα δούλευα ήδη δύο χρόνια ως ανταποκριτής αλλά δεν μου είχε δοθεί η ευκαιρία να επισκεφθώ το ασιατικό τμήμα της χώρας. Σκεφτήκαμε με τη γυναίκα μου ότι ήταν ευκαιρία να πάμε εκεί το καλοκαίρι, προτού γίνει τίποτα και δυσκολέψουν πολύ τα ταξίδια. «Πηγαίνετε να δείτε τα χάλια μας», μου είπε πριν φύγω ένας φίλος μου, σπουδαίος ιστορικός, που συνδεόταν στενά με τον Γκορμπατσώφ. Με έπιασε πάλι απελπισία με τον τρόπο που αντιμετώπιζαν οι Ρώσοι τον εαυτό τους και τη χώρα τους και δεν ήταν θα απέβαινε τελικά χωρίς συνέπειες διευκολύνοντας το άδοξο τέλος της.

Στην Κεντρική Ασία

Ξεκινήσαμε από την Κεντρική Ασία, πήγαμε μετά στη Μπουριάτια, την μάλλον καθυστερημένη πατρίδα του «σοβιετικού Βουδισμού», συνεχίσαμε στην Ανατολική Σιβηρία, συγκινηθήκαμε βλέποντας στο Ιρκούτσκ το μεγαλείο της Βαϊκάλης και, στο τοπικό μουσείο, τις πρωτότυπες εκδόσεις των μεγάλων Διαφωτιστών που είχαν κουβαλήσει μαζί τους στην εξορία οι Δεκεμβριστές. Με τόσους εξόριστους ή αυτοεξόριστους, και με έναν αέρα ελευθερίας που δεν είχαν γνωρίσει η Μόσχα και η Πετρούπουλη πριν την Επανάσταση, η Σιβηρία είχε παίξει τεράστιο ρόλο στον χρυσό πνευματικό αιώνα της Ρωσίας, που άρχισε το 1825 με την εξέγερση ακριβώς των Δεκεμβριστών, την καθυστερημένη αντανάκλαση της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης. Θα τελείωνε όλο αυτό πολύ αργότερα, υπό το καταιγιστικό πυρ των πολυβόλων. Τύφλα νάχε ο «μυδραλλιοβολητής» της Λυόν Ιωσήφ Φουσέ, ο ίδιος που θα έκοβε μετά το κεφάλι του Ροβεσπιέρου και θα σφράγιζε τη Λέσχη των Ιακωβίνων.

Στην Τασκένδη είχα μια μακρά συζήτηση με τον Ισλάμ Καρίμωφ, μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΣΕ, γραμματέα του Ουζμπεκικού ΚΚ και «άρχοντα» του Ουζμπεκιστάν πριν και μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ. «Που το πάει ο Γκορμπατσώφ;» τον ρώτησα κι αυτός ανασήκωσε τους ώμους του: «δεν έχω ιδέα, δεν καταλαβαίνω τι κάνει», μου είπε.

Η μεγάλη ελπίδα των «στρατηγιστών» του Ψυχρού Πολέμου, όπως ο Μπρζεζίνσκι ή η Hélène Carrère d’Encausse, ήταν ότι θα ξεσηκώνονταν κάποτε οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί της ΕΣΣΔ εναντίον του σοβιετικού καθεστώτος. Αυτός ήταν κι ο μεγάλος φόβος της Μόσχας, πιθανώς ένας από τους λόγους που επενέβη στο Αφγανιστάν. Μόνο που, και οι μεν και οι δε, δεν είχαν καταλάβει πόσο ισχυρή ήταν η σοβιετική, σοσιαλιστική ταυτότητα και πόσο ασήμαντη, συγκρινόμενη με τη δική της, η δύναμη της ισλαμικής ή των επιμέρους εθνικών ταυτοτήτων. Κάνανε γεωπολιτικά σχέδια, χωρίς να παίρνουν υπόψιν τους τι σκέφτονταν πραγματικά οι άνθρωποι. Ακόμα και τέσσερα χρόνια μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ μια διπλωμάτης στο Τουρκμενιστάν θα μας έλεγε: «Εμείς, πριν από τη σοβιετική Επανάσταση, δεν είχαμε ούτε σεντόνια να κοιμηθούμε».

Ρώσοι «εθνικιστές» και Ρώσοι «δημοκράτες»

Τη Σοβιετική ‘Ενωση δεν τη διέλυσε η «μουσουλμανική» Κεντρική Ασία, τη διέλυσε προπάντων ο ίδιος ο ρωσικός και, δευτερευόντως, ο σύμμαχός του ουκρανικός εθνικισμός. Αυτός, μαζί με τις σημαίες της Δημοκρατίας, επελέγησαν τελικά ως το κατάλληλο ιδεολογικό ένδυμα των δυνάμεων που απέβλεπαν ήδη στην αποκατάσταση του καπιταλισμού στην ΕΣΣΔ και στην άνευ όρων προσχώρηση του σοβιετικού χώρου στη Δύση. Δεν τους ενδιέφερε κανένας δημοκρατικός μετασχηματισμός του σοσιαλισμού που, αν γινόταν, θα ήταν ασφαλώς μεγάλο εμπόδιο σε αυτό που ήδη κάνανε και ήθελαν να κάνουνε σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, δηλαδή να αρπάζουνε δημόσια περιουσία και εξουσία όπου και όση μπορούσαν. Αλλά ντρέπονταν να πουν ότι ήθελαν καπιταλισμό, που παρέμενε μια αρνητική ιδέα στην κοινή γνώμη, έπρεπε επομένως να βρούνε κάτι άλλο και το βρήκαν στα εθνικά σύμβολα και τα δημοκρατικά συνθήματα. Το πολύ πολύ να μιλάγανε για «αγορά», εκμεταλλευόμενοι τη σύγχυση δύο εννοιών (αγορά και καπιταλισμός) που ναι μεν σχετίζονται, αλλά δεν είναι ταυτόσημες.

«Τι χρειαζόμαστε αυτές τις ασιατικές σατραπείες;», μου έλεγαν οι φίλοι μου Δημοκράτες. Και στον αντίποδα, η εθνικιστική Σοβιέτσκαγια Ρασία διαμαρτυρόταν ότι τις επιδοτούσε η Ρωσία. Το αποτέλεσμα; Δέκα πόλεμοι, δέκα εκατομμύρια πρόσφυγες, μεγάλο οικονομικό κόστος από τη διάρρηξη των δεσμών ανάμεσα στις Δημοκρατίες και η πιο δυνητικά επικίνδυνη κρίση στον κόσμο σήμερα στην Ουκρανία. Η Ρωσία θα έτρωγε επί τρεις δεκαετίες το 80% του διπλωματικού κεφαλαίου της για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της σοβιετικής διάλυσης.

‘Ηταν η πορεία προς τον καπιταλισμό και τη Δύση που είχε και ως προϋπόθεση και ως συνέπεια τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και αυτή ήταν που κυρίως τροφοδοτούσε και τροφοδοτούνταν από τις αποσχιστικές τάσεις που εκδηλώνονταν σε διάφορες περιφέρειες. Στην πραγματικότητα, ελάχιστα κινήματα από αυτά που αναπτύχθηκαν στην ΕΣΣΔ μετά το 1985, είχαν κυρίως ή αποκλειστικά εθνικά αίτια. Yπήρχε ασφαλώς μια βαριά ιστορική παρακαταθήκη, κυρίως στην περιφέρεια της χώρας, από το παρελθόν, τόσο από την εποχή των Τσάρων, όσο και από την εποχή του σταλινισμού. Τέτοια υπάρχει ακόμα και στη σημερινή ΕΕ σε λανθάνουσα μορφή, λόγω της ιστορικής παρακαταθήκης του Ναζισμού και δύο παγκοσμίων πολέμων. Δεν μπορεί όμως να προκαλέσει από μόνη της καμία σοβαρή κρίση. Θα επανεμφανισθεί όμως δριμύτερη αν έχουμε αύριο διαλυτική κρίση στην ΕΕ. Τα ενεργά εθνικά ζητήματα στην ΕΣΣΔ ήταν ελάχιστα, περιφερειακά και όχι μεγάλης σημασίας το 1985. Αυτό που πραγματικά τα ενεργοποίησε και τα ενέτεινε στην πράξη ήταν η κρίση της ίδιας της μεταρρύθμισης, η αδυναμία της να προσφέρει ένα συνεκτικό σχέδιο για το μέλλον της χώρας και η αλλοπρόσαλλη πολιτική της Μόσχας που αποσταθεροποίησε η ίδια με τις αντιφάσεις και την απουσία στρατηγικής για το εθνικό ζήτημα όλο τον χώρο της ΕΣΣΔ. Σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης, που πάντα στην ιστορία ξυπνάει τις εθνικές ταυτότητες, εθνικές πλατφόρμες έτειναν να γίνουν τώρα το προνομιακό πεδίο εκδήλωσης των αποσυνθετικών τάσεων της χώρας, τάσεων που θα εκδηλωθούν τελικά στο ίδιο το κέντρο της και θα τη διαλύσουν. (*)

Οι Ρώσοι Δημοκράτες άλλωστε, που πρωταγωνίστησαν στη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης κραδαίνοντας τις σημαίες και την κυριαρχία της Ρωσίας αλλά και αποδίδοντας στον εαυτό τους το μονοπώλιο της Δημοκρατίας, θα αποδεικνυόταν σύντομα ότι ούτε πολύ Ρώσοι ήτανε, ούτε πολύ δημοκράτες.

Δεν χρειάζεται να μακρηγορήσουμε για να αποδείξουμε αυτό το σημείο. Ο Μπαρίς Γέλτσιν ο ίδιος και ουδείς άλλος θα έπαιρνε την πρωτοβουλία για τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης τον Δεκέμβριο του 1991, ενός κράτους που είχαν δημιουργήσει οι Ρώσοι και στο οποίο θα έπρεπε να είναι κανείς παρανοϊκός για να τους θεωρήσει είδος καταπιεσμένου έθνους. Μάλιστα το έπραξε αυτό σε μια περίοδο που παγκοσμίως, όλες οι περιοχές του κόσμου έτειναν σε περισσότερη, όχι σε λιγότερη οικονομική ενσωμάτωση. Και δεν έκανε μόνο αυτό. Αδιαφόρησε για την τύχη του ενός τετάρτου του ρωσικού λαού, που άφησε εκτός ρωσικών συνόρων, όπως για παράδειγμα τη συμπαγή και συντριπτική πλειοψηφία Ρώσων που κατοικούσαν (και κατοικούν) στο Ντονμπάς και την Κριμαία, δύο περιοχές που ήταν (και παραμένουν), περισσότερο ρωσικές κι από την ίδια τη Μόσχα ακόμα. Τόσο Ρώσος ήταν ο κ. Γέλτσιν.

Όσο για τις δημοκρατικές διακηρύξεις του αρχηγού των Ρώσων «Δημοκρατών», πάλι ο ίδιος θα απεδείκνυε, πέραν κάθε αμφιβολίας, την αξία τους, όταν θα διέτασσε τον στρατό του να κανονιοβολήσει, επί μία ολόκληρη μέρα, το πιο δημοκρατικά εκλεγμένο κοινοβούλιο της ρωσικής ιστορίας, τον Οκτώβριο του 1993, με την ενθάρρυνση και υπό τις επευφημίες του Μπιλ Κλίντον, προκαλώντας πιθανώς τον θάνατο 1500 ανθρώπων, σύμφωνα με ένα δημοσίευμα, αργότερα, της «Νεζαβίσιμαγια Γκαζέτα». Το έκανε γιατί το κοινοβούλιο ήταν αντίθετο με τα οικονομικά του σχέδια που επρόκειτο να οδηγήσουν στη μεγαλύτερη λεηλασία της παγκόσμιας ιστορίας, τις ρωσικές ιδιωτικοποιήσεις.

Αλλά τώρα είναι ακόμα Αύγουστος του 1991. Το Βλαδιβοστόκ ήταν ο τελευταίος σταθμός του ταξιδιού κι εκεί θα μας έβρισκαν οι ειδήσεις του πραξικοπήματος, για να μεταδώσουν τις οποίες είχαν διακόψει το πρόγραμμά τους τα παγκόσμια ΜΜΕ.

‘Ερριξα μια τελευταία ματιά στο άκρο της ρωσικής Ασίας καθώς άκουγα τους κινητήρες του γιγαντιαίου αεριωθούμενου της Αεροφλότ να μουγκρίζουν και ένοιωθα την προωθητική τους δύναμη να μας ανεβάζει στον ουρανό. Κύτταξα να βολευτώ όσο μπορούσα καλύτερα στη θέση μου, καθώς θα πετάγαμε πάνω από το ένα τρίτο της επιφάνειας της Γης πριν προσγειωθούμε στη Μόσχα. Σκεφτόμουν ότι πηγαίναμε στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης που μπορεί να καθόριζε για χρόνια ή και δεκαετίες, το μέλλον της ανθρωπότητας.

Πολλές ώρες αργότερα, όταν έφτανα επιτέλους στο γραφείο μου στη λεωφόρο Ρουμπλιώφ, θα διαπίστωνα πολύ γρήγορα δύο πράγματα. Πρώτον, δεν γινόταν καμιά σύγκρουση. Δεύτερον, αυτό το «πραξικόπημα» δεν έμοιαζε με κανένα άλλο γνωστό πραξικόπημα.

(Συνεχίζεται)

(*) Σημείωση: Το εθνικό ζήτημα στην ΕΣΣΔ είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο ζήτημα, που ασφαλώς δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί ικανοποιητικά σε μερικές παραγράφους ενός άρθρου. Εδώ κάνουμε μόνο μερικές αρχικές παρατηρήσεις, τελείως απαραίτητες κατά τη γνώμη μας για να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της σοβιετικής κρίσης. Θα μας απασχολήσει πιο ολοκληρωμένα σε άλλο άρθρο.

Πηγή: kosmodromio.gr Ιστολόγιο του Δ. Κωνσταντακόπουλου
.

Σχετικά θέματα

Κριστιάν

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Γιατί το Πεντάγωνο ανησύχησε τόσο πολύ για τα βομβαρδιστικά B-1 στην Αγγλία

Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.

Δημοσιεύτηκε

11 λεπτά πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Geopolitico team

Από τον Μάρτιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν σταθμεύσει δώδεκα βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς B-1 Lancer στη βάση RAF Fairford στη νότια Αγγλία, προς υποστήριξη του αεροπορικού τους πολέμου εναντίον του Ιράν. Τα αεροσκάφη αυτά είναι ιδιαίτερα πολύτιμα επειδή μπορούν να πετούν με υπερηχητικές ταχύτητες μεταφέροντας τεράστια φορτία κατευθυνόμενων και μη κατευθυνόμενων όπλων. Τα βομβαρδιστικά που είχαν σταθμεύσει στο Fairford αποτιμώνται σε περίπου 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια και αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο του στόλου B-1 της Ουάσιγκτον.

Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου της 3ης Οκτωβρίου, στρατιωτικοί διοικητές απομάκρυναν αιφνιδιαστικά ολόκληρο τον στόλο των B-1 από το Fairford, λόγω φόβων για επικείμενη ιρανική επίθεση. Η εντολή απομάκρυνσης ήταν τόσο ξαφνική ώστε το Πεντάγωνο φέρεται να μην διέθετε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού για τα βομβαρδιστικά τη στιγμή που αυτά απογειώνονταν. Όπως το περιέγραψε ένας δημοσιογράφος:

«Ήταν απλώς μια λογική του τύπου “βγάλτε τα από το Fairford τώρα και θα βρούμε αργότερα πώς θα τα ανεφοδιάσουμε για να περάσουν τον Ατλαντικό και να επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες”.»

Τι ήταν αυτό που ανησύχησε τόσο το Πεντάγωνο;

Ευαίσθητες πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών υπεδείκνυαν ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) σχεδίαζε μια σύνθετη, πολυφασική επίθεση με drones εναντίον της βάσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν βαν χωρίς σήμανση, σταθμευμένα σε απόσταση περίπου τετρακοσίων μέτρων από την περίφραξη του Fairford, για την εκτόξευση οπλισμένων drones εναντίον των B-1, τα οποία βρίσκονταν εκτεθειμένα σε ανοικτούς χώρους, καθώς και εναντίον των αρκετών εκατοντάδων Αμερικανών στρατιωτικών που υπηρετούσαν στη βάση.

Η ιρανική επιχείρηση παρουσίαζε εντυπωσιακές ομοιότητες με μια παρόμοια προσπάθεια που πραγματοποίησε η Ουκρανία πέρυσι εναντίον της Ρωσίας, γνωστή ως «Operation Spider’s Web» (Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης).

Ουκρανοί πράκτορες πέρασαν λαθραία εξαρτήματα drones σε δύο συνεργάτες τους στην βιομηχανική πόλη Τσελιάμπινσκ, περίπου 1.450 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόσχας. Οι δύο πράκτορες συναρμολόγησαν τα εξαρτήματα δημιουργώντας 150 drones και προσέλαβαν ανυποψίαστους οδηγούς φορτηγών για να μεταφέρουν τα αεροσκάφη σε τοποθεσίες κοντά σε πέντε διαφορετικές ρωσικές αεροπορικές βάσεις που βρίσκονταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Την προκαθορισμένη χρονική στιγμή, απομακρυσμένοι χειριστές εξαπέλυσαν ταυτόχρονα τα drones προς τους στόχους τους.

Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Σύμφωνα με πληροφορίες, σαράντα ένα ρωσικά αεροσκάφη επλήγησαν και δώδεκα καταστράφηκαν ολοσχερώς, μεταξύ των οποίων επτά στρατηγικά βομβαρδιστικά Tu-95 με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων.

Συνολικά, η Ουκρανία εξουδετέρωσε το 20% του επιχειρησιακού στόλου βομβαρδιστικών μεγάλου βεληνεκούς της Ρωσίας, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, χρησιμοποιώντας τοπικά παραγόμενα τετρακόπτερα Osa που κόστιζαν λιγότερο από 1.000 δολάρια το καθένα.

Η Ουκρανία δεν ήταν η μόνη χώρα που πραγματοποίησε μια τέτοια επιχείρηση. Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης, το Ισραήλ εξαπέλυσε την «Operation Rising Lion» στο Ιράν.

Για μήνες, η Μοσάντ είχε τοποθετήσει κρυφά οπλισμένα drones και εκρηκτικά μέσα σε συνηθισμένα οχήματα, με στόχο στρατιωτικούς αξιωματούχους, πυρηνικούς επιστήμονες και ανώτερα στελέχη του IRGC.

Με το προκαθορισμένο σήμα, το Ισραήλ ενεργοποίησε τα όπλα, εξαπολύοντάς τα εναντίον στόχων που βρίσκονταν «ακόμη στα κρεβάτια τους, στα σπίτια τους», όπως δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος στην Washington Post.

Η αποστολή σημείωσε μεγάλη τακτική επιτυχία, οδηγώντας στον θάνατο του στρατηγού Μοχαμάντ Μπαγκερί, του ανώτατου στρατιωτικού αξιωματικού του Ιράν, του στρατηγού Χοσεΐν Σαλαμί, επικεφαλής του IRGC, και του Μοχαμάντ Μεχντί Τεχραντσί, ενός από τους κορυφαίους πυρηνικούς επιστήμονες του Ιράν. Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις εξελίξεις, το Πεντάγωνο θεώρησε ότι δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει μια αντίστοιχη ιρανική επίθεση εναντίον των βομβαρδιστικών B-1.

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν, αλλά δεν παραδέχονται δημόσια, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν αυξανόμενες ευπάθειες απέναντι σε μικρότερους και πιο ευέλικτους αντιπάλους.

Τι εξηγεί αυτή τη μεταβολή και ποιες είναι οι επιπτώσεις της;

Η εξήγηση είναι απλή:

Οι στρατιωτικές καινοτομίες διαδίδονται ταχύτερα από ποτέ.

Οι οργανισμοί μπορούν πλέον να αποκτούν γνώση και τεχνογνωσία με πρωτοφανή ταχύτητα. Μπορούν να κατεβάσουν σχέδια drones από το διαδίκτυο ή να χρησιμοποιήσουν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για να δημιουργήσουν εξειδικευμένα σχέδια και στη συνέχεια να τα περάσουν σε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή ώστε να παράγουν προσαρμοσμένα οπλικά συστήματα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα ευρύ φάσμα δρώντων διαθέτει ολοένα και περισσότερο τα μέσα για να αμφισβητήσει την κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων.

Η διάδοση των στρατιωτικών καινοτομιών δεν είναι κάτι νέο, αλλά οι συνθήκες αλλάζουν

Η στρατιωτική διάχυση δεν αποτελεί νέα έννοια. Όπως περιγράφω στο βιβλίο μου Bytes and Bullets, είναι βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο τα έθνη αναδείχθηκαν ή κατέρρευσαν στο πέρασμα των αιώνων.

Από τη χρήση του αγγλικού μακρού τόξου από τον βασιλιά Ερρίκο Ε΄ εναντίον της γαλλικής αριστοκρατίας στη μάχη του Αζενκούρ το 1415, μέχρι την ανάπτυξη ταχύπλοων θωρηκτών με βαριά πυροβόλα από το ιαπωνικό ναυτικό το 1905, που συνέτριψαν τον ρωσικό στόλο της Βαλτικής, οι αυτοκρατορίες και τα κράτη αποκτούσαν βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα μέσω νέων τεχνολογιών, μόνο για να τα χάσουν αργότερα όταν οι αντίπαλοί τους μελετούσαν τις μεθόδους τους και κάλυπταν το τεχνολογικό χάσμα.

Σε πρακτικό επίπεδο, η διάχυση είναι μια διαδικασία καινοτομίας, μίμησης και προσαρμογής που ξεκινά όταν μια σημαντική καινοτομία, όπως τα drones, φτάνει σε ένα κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης και αναγνωρίζεται από μια ευρύτερη κοινότητα.

Αυτό εγκαινιάζει έναν κύκλο τριών σταδίων.

Η διάχυση ξεκινά σταδιακά, καθώς οι πρώτοι χρήστες αξιοποιούν την καινοτομία στην πράξη. Το 2010, μόνο λίγες χώρες, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, χρησιμοποιούσαν συστηματικά οπλισμένα drones στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.

Με την πάροδο του χρόνου, η υιοθέτηση εξαπλώνεται και φτάνει σε κρίσιμη μάζα καθώς περισσότεροι δρώντες εφαρμόζουν την καινοτομία.

Μέχρι το 2019, χώρες όπως το Ιράν και η Τουρκία είχαν κατακτήσει τη διαδικασία παραγωγής drones και διέδιδαν φθηνά μοντέλα, από τα τουρκικά TB2 που χρησιμοποιήθηκαν από το Αζερμπαϊτζάν εναντίον των αρμενικών δυνάμεων μέχρι τα ιρανικά Shahed που αναπτύχθηκαν από τους αντάρτες Χούθι εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Saudi Aramco.

Στο τρίτο στάδιο, ακόμη και οι πιο καθυστερημένοι ή μεταγενέστεροι χρήστες υιοθετούν την καινοτομία. Καθώς αυτή εξαπλώνεται, οι χρήστες την τροποποιούν ώστε να ανταποκρίνεται στις δικές τους ανάγκες και συνθήκες.

Οι προσαρμογές που προέκυψαν από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τρίτης φάσης.

Όταν οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ουκρανία το 2022, η Ουκρανία διέθετε ελάχιστη βιομηχανία παραγωγής drones. Κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε στρατιωτικές εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Τουρκία και άλλες χώρες για να συνεχίσει την αντίσταση απέναντι στις δυνάμεις της Μόσχας.

Σύντομα, όμως, άρχισε να δημιουργεί τη δική της βιομηχανική βάση παραγωγής drones.

Ουκρανοί μηχανικοί τροποποίησαν εμπορικά τετρακόπτερα και δοκίμασαν σε πραγματικές συνθήκες μάχης νέα σχέδια, όπως:

drones πρώτου προσώπου (FPV),
μη επανδρωμένα αεροσκάφη οπτικών ινών,
ακόμη και αεροσκάφη κρούσης μεγάλου βεληνεκούς.

Με την πάροδο του χρόνου, οι προσαρμογές αυτές όχι μόνο επέτρεψαν στην Ουκρανία να αντέξει τις ρωσικές επιθέσεις, αλλά ενέπνευσαν και άλλους να τις μιμηθούν σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Μιανμάρ μέχρι το Μάλι.

Σήμερα, η διαδικασία καινοτομίας και προσαρμογής έχει επιταχυνθεί, με πολλούς δρώντες να μπορούν να αξιοποιήσουν ισχυρές τεχνολογικές δυνατότητες μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.

Μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing) για να δημιουργήσουν «στιγμιαίες αλυσίδες εφοδιασμού», κατασκευάζοντας ηλεκτρονικά εξαρτήματα, drones και ακόμη και πυρομαχικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποίησε τρισδιάστατη εκτύπωση για να παράγει τη νέα πολεμική κεφαλή BRAKER, μια βόμβα διάτρησης οχυρωμένων στόχων που προσαρμόζεται σε drone αυτοκτονίας.

Τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν έναν ακόμη καταλύτη αυτής της διάδοσης.

Για παράδειγμα, η έκθεση πληροφοριών απειλών της εταιρείας Anthropic τον Σεπτέμβριο του 2026 αποκάλυψε πώς μια ομάδα μηχανικών των Χούθι χρησιμοποίησε το Claude Code για να αναπτύξει πολυβάθμιους βαλλιστικούς πυραύλους και κατευθυνόμενες ρουκέτες, φτάνοντας τελικά μέχρι τη δοκιμαστική εκτόξευση πυραύλου ακριβείας.

Φαίνεται μάλιστα ότι η δοκιμή απέτυχε και η ομάδα επέστρεψε στο Claude Code για να καταλάβει τι είχε πάει στραβά.

Παράλληλα, στο Μάλι, ένα μόνο άτομο που εργαζόταν για την εθνική υπηρεσία ασφαλείας χρησιμοποίησε το Claude για να δημιουργήσει μια «πλατφόρμα μαζικών υποκλοπών», ικανή να παρακολουθεί επικοινωνίες από όλους τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας της χώρας και να καταρτίζει λίστες στόχων.

Ό,τι άλλοτε απαιτούσε μια ολόκληρη ομάδα μηχανικών για να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί, συχνά με τη βοήθεια κρατών όπως η Κίνα, μπορεί πλέον να πραγματοποιηθεί από έναν μόνο σύμβουλο που πειραματίζεται με ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.

Η διάχυση λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με αποκεντρωμένη λογική

Ιστορικά, οι ειδικοί θεωρούσαν ότι η τεχνολογική καινοτομία ακολουθούσε μια πορεία από πάνω προς τα κάτω.

Οι καινοτομίες αναπτύσσονταν αρχικά στις προηγμένες οικονομίες και στη συνέχεια εξαπλώνονταν προς την περιφέρεια.

Τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη θεωρούνταν ωφελημένα επειδή εισέρχονταν αργότερα στο παιχνίδι, αξιοποιώντας καινοτομίες που είχαν ήδη αναπτυχθεί από άλλους.

Ωστόσο, ένα αναδυόμενο σώμα ερευνών αμφισβητεί την άποψη ότι οι καινοτομίες ρέουν κυρίως από τους τεχνολογικούς πρωτοπόρους προς τους υπόλοιπους.

Αντίθετα, λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη αλλά και μη κρατικοί δρώντες έχουν δημιουργήσει δικά τους οικοσυστήματα καινοτομίας, τα οποία επέτρεψαν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι να φτάσουν σε «σημεία καμπής δυνατοτήτων».

Σύμφωνα με τον αναλυτή Πίτερ Σάλισμπερι, σε αυτά τα σημεία η «εσωτερική γνώση, τα δίκτυα και η πρόσβαση στις αλυσίδες εφοδιασμού» συνενώνονται σε συστήματα που προσφέρουν σε αυτές τις οργανώσεις μακροχρόνια ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα να αμφισβητούν πολύ ισχυρότερες δυνάμεις.

Τι σημαίνει αυτό για το περιστατικό με τα B-1;

Ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών MI5, Κεν ΜακΚάλουμ, προειδοποιεί ότι «η ένταση, η κλίμακα και η μορφή» αυτών των απειλών «μεταβάλλονται αυτή τη στιγμή».

Στη νέα εποχή της τεχνολογικής διάχυσης, δεν είναι πλέον ασυνήθιστο:

μαχητές των Χούθι να χρησιμοποιούν το Claude για να σχεδιάζουν drones και πυραύλους,
το Ιράν να απειλεί αμερικανικά βομβαρδιστικά B-1 που βρίσκονται βαθιά στην αγγλική ύπαιθρο,
ή μαχητές της Χεζμπολάχ στο νότιο Λίβανο να χρησιμοποιούν drones οπτικών ινών, εξελιγμένα στα πεδία μάχης της Ουκρανίας, για να επιτίθενται σε Ισραηλινούς στρατιώτες.

Ο κόσμος πρέπει να αναμένει περισσότερες συγκρούσεις, εντονότερο ανταγωνισμό και αυξανόμενα κόστη που θα βρίσκονται όλο και πιο πέρα από τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους.

Τι σημαίνει αυτό για τους Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής;

Οι εξελίξεις αυτές επιβάλλουν δύσκολες συζητήσεις.

Καθώς το στρατηγικό περιβάλλον μεταβάλλεται, μπορεί άραγε οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσαρμοστούν;

Μέχρι στιγμής, η απάντηση είναι αποθαρρυντική.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επενδύουν σε εξαιρετικά ακριβά, υψηλής τεχνολογίας οπλικά συστήματα των οποίων η χρησιμότητα μειώνεται στη νέα εποχή της διάχυσης.

Η πρόταση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για ένα αντιπυραυλικό σύστημα «Golden Dome», του οποίου το κόστος θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 500 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και η προώθηση ενός πυρηνοκίνητου θωρηκτού «Trump-class», μιας πλατφόρμας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που θεωρείται ξεπερασμένη, προκαλούν απορία.

Το Πεντάγωνο θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εάν επένδυε τους πόρους του στο να μετατραπεί σε έναν πιο προσαρμοστικό και πειραματικό οργανισμό, ικανότερο να αντιμετωπίζει τις απειλές που προέρχονται από ανερχόμενες δυνάμεις και αποκεντρωμένες ομάδες-πληρεξούσιους.

Άλλες χώρες κινούνται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.

Ένα από τα βασικά διδάγματα του πολέμου με το Ιράν ήταν ότι τα χαμηλού κόστους, αναλώσιμα συστήματα αντιμετώπισης drones, όπως αυτά που αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία, αποδείχθηκαν πολύ αποτελεσματικότερα στην αποτροπή ιρανικών επιθέσεων με drones και στην προστασία κρίσιμων υποδομών από ό,τι τα ακριβότερα αμερικανικά συστήματα.

Το παγκόσμιο περιβάλλον ασφαλείας υφίσταται έναν βαθύ μετασχηματισμό. Η διάδοση της τεχνολογίας, η τεχνητή νοημοσύνη, η τρισδιάστατη εκτύπωση και οι ταχύτατα εξελισσόμενες αλυσίδες καινοτομίας επιτρέπουν πλέον σε μικρότερους δρώντες να αναπτύσσουν στρατιωτικές δυνατότητες που άλλοτε ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων δυνάμεων. Το περιστατικό με τα B-1 στην Αγγλία αποτελεί ένα ισχυρό σημάδι αυτής της αλλαγής.

Και, σύμφωνα με τον συγγραφέα, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προσαρμοστούν εγκαίρως στη νέα αυτή πραγματικότητα, ενδέχεται να πληρώσουν βαρύ τίμημα στο μέλλον.

Steve Feldstein

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Αντι-NAVTEX της Τουρκίας ανοιχτά της Καρπάθου μετά την ελληνική οδηγία για άσκηση

Η Άγκυρα απάντησε στην ελληνική NAVTEX για πολυεθνική άσκηση με αντι-οδηγία, αξιώνοντας δικαιοδοσία στην περιοχή ανοιχτά της Καρπάθου. Η Αθήνα δηλώνει ότι ο σχεδιασμός για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ προχωρά κανονικά

Δημοσιεύτηκε

1 ώρα πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Geopolitico team

Κλιμακώνει την ένταση η Τουρκία, εκδίδοντας αντι-NAVTEX λίγες ώρες μετά την ελληνική οδηγία για τη διεξαγωγή πολυεθνικής άσκησης στη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Καρπάθου. Η Άγκυρα ισχυρίζεται ότι πρόκειται για περιοχή δικής της δικαιοδοσίας, προκαλώντας νέα ένταση στο πεδίο των θαλάσσιων ζωνών.

Το ενεργειακό έργο και οι αδειοδοτήσεις

Η περιοχή όπου εκδίδονται οι οδηγίες συμπίπτει με το θαλάσσιο δρομολόγιο όπου πρόκειται να περάσει το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Από ελληνικής πλευράς τονίζεται ότι οποιαδήποτε τουρκική ενέργεια που επιχειρεί να μπλοκάρει δραστηριότητες στην περιοχή συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου και δεν πρόκειται να επηρεάσει τον εθνικό προγραμματισμό.

Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, για τις εν λόγω εργασίες απαιτείται άδεια μόνο από δύο ελληνικές αρχές: το Υπουργείο Εξωτερικών και το Λιμενικό, καθώς πρόκειται για δραστηριότητες που θα εκτελεστούν από ξένο πλοίο.

Τουρκικές αξιώσεις και δημοσιεύματα

Η Άγκυρα εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει υψηλούς τόνους, αξιώνοντας λόγο για το έργο. Δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Χουριέτ αναφέρει ότι ζητείται «γραπτός συντονισμός» για εργασίες σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα, με αναφορές και προς τη Γαλλία για έγγραφες διαβεβαιώσεις περί συντονισμού. Δεν έχει αποσαφηνιστεί ποια θα είναι η στάση του γαλλικού κράτους στο σκέλος αυτό.

Μήνυμα Δένδια από Σαουδική Αραβία

Από τη Σαουδική Αραβία, όπου επισκέφθηκε τη βάση που φιλοξενεί την ελληνική πυροβολαρχία Patriot, ο Νίκος Δένδιας υπογράμμισε ότι η αποστολή σχετίζεται με την άμυνα της χώρας και ότι η παρουσία του προσωπικού εκεί προσφέρει πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία. «Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που δεν αντιμετωπίζει απειλές. Η γειτονιά μας δεν είναι η γειτονιά των αγγέλων», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ο υπουργός Άμυνας ανέφερε επίσης ότι συζητήθηκαν ζητήματα που αφορούν την παράταση της παραμονής της ελληνικής πυροβολαρχίας στο Γιαμπού, συμπεριλαμβανομένων τεχνικών θεμάτων. Οι αποφάσεις για το μέλλον της αποστολής θα ληφθούν από το ΚΥΣΕΑ.

ethnos.gr

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Εγκολφόπουλος: «Δεν χρειάζεται καμία ενημέρωση της Τουρκίας για το καλώδιο»

Την πεποίθηση ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου θα προχωρήσει στην προβλεπόμενη διαδρομή, χωρίς να απαιτείται ενημέρωση ή συναίνεση της Τουρκίας, εξέφρασε ο αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος στη «Ναυτεμπορική». Συνέδεσε την εκτίμησή του με τα μηνύματα Ρούμπιο, τον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο και τα κοινά συμφέροντα Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου.

Δημοσιεύτηκε

2 ώρες πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Geopolitico team

«Θα προχωρήσει κανονικότατα». Με αυτή τη φράση ο Γιάννης Εγκολφόπουλος έδωσε το στίγμα της παρέμβασής του στη «Ναυτεμπορική», εκτιμώντας ότι η Άγκυρα δεν θα μπορέσει να εμποδίσει την υλοποίηση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου.

Ο αντιναύαρχος ε.α. υποστήριξε ότι το έργο εντάσσεται σε έναν ευρύτερο διεθνή σχεδιασμό για την ενεργειακή ασφάλεια και τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών τροφοδοσίας της Ευρώπης. Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία δεν βρίσκεται απέναντι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ένα πλέγμα κρατικών συμφερόντων που συγκλίνουν στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Καμία» πρόσθετη ενημέρωση προς την Τουρκία

Ιδιαίτερα κατηγορηματικός εμφανίστηκε στο ερώτημα εάν η συνέχιση των εργασιών προϋποθέτει κάποια συνεννόηση με την Άγκυρα.

Όπως υποστήριξε, θα ακολουθηθούν οι προβλεπόμενες αναγγελίες από την ελληνική και την κυπριακή πλευρά, χωρίς να απαιτείται πρόσθετη ενημέρωση, ανακοίνωση ή ερώτημα προς την Τουρκία. Στη σχετική ερώτηση του δημοσιογράφου, η απάντησή του ήταν μονολεκτική: «Καμία».

Αναφερόμενος στον χάρτη που παρουσιαζόταν στην εκπομπή, επέμεινε ότι το καλώδιο θα ακολουθήσει τη συγκεκριμένη διαδρομή. Υποστήριξε ότι η χάραξη έχει ήδη επιλεγεί με σημαντικές τεχνικές και οικονομικές παραμέτρους και δεν μπορεί να ανατρέπεται εξαιτίας τουρκικών απαιτήσεων, τις οποίες χαρακτήρισε αυθαίρετες.

Σημείωσε, παράλληλα, ότι μια συνεργατική Τουρκία θα μπορούσε να συμμετέχει σε ενεργειακές υποδομές της περιοχής. Το πρόβλημα, κατά τον ίδιο, είναι η προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλλει τις θέσεις της στους υπόλοιπους.

Πώς ερμηνεύει τα μηνύματα Ρούμπιο

Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η ερμηνεία των τοποθετήσεων του Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα.

Ο κ. Εγκολφόπουλος απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ομιλία στην Πνύκα, την οποία προσέγγισε ως τοποθέτηση με μακροπρόθεσμο στρατηγικό ορίζοντα. Κατά την εκτίμησή του, η επιλογή της Ελλάδας και του συγκεκριμένου ιστορικού χώρου συνδεόταν με ένα ευρύτερο μήνυμα για το μέλλον της Δύσης.

Στο ζήτημα του καλωδίου, υποστήριξε ότι η προσεκτική δημόσια διατύπωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών αντανακλούσε την ανάγκη διπλωματικών χειρισμών. Δεν θεώρησε, δηλαδή, ότι η αποφυγή μιας ευθείας δημόσιας αντιπαράθεσης με την Τουρκία σήμαινε εγκατάλειψη του έργου.

Αντιθέτως, ερμήνευσε τις αναφορές στην ασφάλεια της μεταφοράς ενέργειας ως μήνυμα που αφορά και την Ανατολική Μεσόγειο. Στην ίδια συλλογιστική ενέταξε το σχήμα «3+1» και τη σημασία της Αιγύπτου για τις περιφερειακές ισορροπίες.

Το καλώδιο μέσα στον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό

Ο αντιναύαρχος ε.α. συνέδεσε τη διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου με τη συζήτηση για εναλλακτικούς ενεργειακούς διαδρόμους και με την προοπτική επανενεργοποίησης του σχεδίου EastMed.

Κατά την προσέγγισή του, οι πολεμικές συγκρούσεις και η ανασφάλεια στις υφιστάμενες οδούς μεταφοράς αυξάνουν την ανάγκη αναζήτησης νέων διαδρομών. Η Ελλάδα, υποστήριξε, μπορεί να αποκτήσει ενισχυμένο ρόλο στη μεταφορά ενέργειας προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Στη βάση αυτή επέμεινε ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να ανατρέψει έναν σχεδιασμό στον οποίο εμπλέκονται πολλά κράτη. Το καλώδιο, όπως το παρουσίασε, αποτελεί κρίσιμο τμήμα αυτής της ευρύτερης αρχιτεκτονικής.

«Πολλά γίνονται και δεν λέγονται»

Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο νέας τουρκικής ναυτικής παρεμπόδισης, ο κ. Εγκολφόπουλος προέβλεψε ότι η Τουρκία θα αποφύγει μια τέτοια κίνηση.

Υποστήριξε, μάλιστα, ότι έχουν ήδη μεταφερθεί μηνύματα προς την τουρκική ηγεσία από την αμερικανική πλευρά. Η συγκεκριμένη αναφορά διατυπώθηκε ως δική του εκτίμηση για τις παρασκηνιακές διεργασίες.

Επιστρατεύοντας τη φράση ότι «πολλά γίνονται και δεν λέγονται», περιέγραψε μια διπλωματική διαδικασία που, κατά την άποψή του, εξελίσσεται πέρα από τις δημόσιες δηλώσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο ξεχώρισε τις προσωπικές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν από τα στρατηγικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως υποστήριξε, η προσωπική οικειότητα μεταξύ ηγετών δεν αρκεί για να παραμεριστούν ευρύτερες κρατικές επιδιώξεις.

Ελλάδα, Ισραήλ και Αίγυπτος στον ίδιο υπολογισμό

Με αιχμηρό τόνο, ο κ. Εγκολφόπουλος αμφισβήτησε την εικόνα μιας Τουρκίας που μπορεί να επιβάλλεται στρατιωτικά σε κάθε περιφερειακή κρίση.

Εκτίμησε ότι, εάν η Άγκυρα επέλεγε την αντιπαράθεση για το καλώδιο, θα ερχόταν αντιμέτωπη και με τα συμφέροντα του Ισραήλ και της Αιγύπτου. Προέβλεψε ότι οι δύο χώρες θα στήριζαν την ελληνική πλευρά, συνδέοντας αυτή τη θέση με τη σύγκλιση συμφερόντων στην περιοχή.

Πρόκειται για πρόβλεψη του ίδιου ως προς τη στάση των συγκεκριμένων κρατών σε ένα υποθετικό σενάριο κρίσης.

Αναφερόμενος, επίσης, στην Κύπρο, απέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα σε δηλώσεις που επικαλέστηκε από την αμερικανική διπλωματική πλευρά, τις οποίες ερμήνευσε ως μήνυμα αποτροπής έναντι απειλών κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η πραγματική ισχύς και οι συμμαχίες

Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο αντιναύαρχος ε.α. επέμεινε ότι η σύγκριση Ελλάδας–Τουρκίας απαιτεί σοβαρή αποτίμηση των πραγματικών στρατιωτικών δυνατοτήτων και του περιφερειακού περιβάλλοντος.

Υποστήριξε ότι οι συμμαχίες και τα κοινά συμφέροντα επηρεάζουν καθοριστικά τον συσχετισμό ισχύος. Παράλληλα, άσκησε κριτική σε πρόχειρες συγκρίσεις που παράγονται με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης από πληροφορίες ανοικτών πηγών, χωρίς επαρκή αξιολόγηση.

Η βασική του πρόβλεψη παρέμεινε σαφής: το καλώδιο θα προχωρήσει και η Τουρκία θα αποφύγει να μετατρέψει την αντίδρασή της σε ουσιαστική παρεμπόδιση. Μια εκτίμηση που ο ίδιος συνέδεσε με το βάρος των ενεργειακών συμφερόντων και τη διαμόρφωση των συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο.