Αναλύσεις
Χακάν Φιντάν: Ένα “κουτί γεμάτο μυστικά” στο τουρκικό ΥΠΕΞ!
Τι σηματοδοτεί η τοποθέτηση του Χακάν Φιντάν στην κεφαλή της τουρκικής διπλωματίας;
του Λεωνίδα Κουμάκη*
Αφού χειραγώγησε με μεγάλη θρασύτητα μια ακόμα εκλογική αναμέτρηση (την όγδοη κατά σειρά από το έτος 2014), αφού αυτοανακηρύχτηκε «νικητής» για πολλοστή φορά με νοθευμένες εκλογές, ο (κατά τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου) «Απατεώνας Δικτάτορας» της γειτονικής Τουρκίας, επιχειρεί να ανακατέψει την τράπουλα με τα ίδια ακριβώς «υλικά».
Ανακυκλώνει διάφορους ισλαμιστές και μπόλικους καιροσκόπους σε διαφορετικές θέσεις εξουσίας, προσθέτει ένα ακόμα «συγγενικό» πρόσωπο μέσα στην τουρκική κυβέρνηση (Alparslan Bayraktar), μεταθέτει τον Hakan Fidan (τον άνθρωπο που σύμφωνα με τον ίδιο τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «κρατάει το κουτί με τα μυστικά») από το αρχηγείο της σκοτεινής ΜΙΤ στο Υπουργείο Εξωτερικών, διορίζει σαν ΥΠΕΘΑ ένα άλλο «πρωταγωνιστή» του αυτό-πραξικοπήματος του 2016 – τον Yaşar Güler, στέλνει τον «εξ απορρήτων» σύμβουλο του Ibrahim Kalin στα υπόγεια της ΜΙΤ (όλες οι βρώμικες «επιχειρήσεις» ξεκινούν από εκεί) και διορίζει τον διαβόητο Mehmet Şimşek στο Υπουργείο Οικονομικών.
Ο Hakan Fidan, ο άνθρωπος που (κατά Ερντογάν) «κρατάει το κουτί με τα μυστικά» βρίσκεται εδώ και είκοσι τουλάχιστον χρόνια δίπλα στον Ρ. Τ. Ερντογάν και αποτελεί την αφανή αλλά πραγματική του δύναμη. Τον Φεβρουάριο του 2010 διορίστηκε στην ΜΙΤ προκειμένου να αφοσιωθεί στην εκτέλεση των πιο σκοτεινών αποστολών (επιχείρηση «Mavi Marmara» μόλις 3 μήνες μετά την ανάληψη των «καθηκόντων» του, επιθέσεις σε τρίτες χώρες, «επιχειρήσεις» εναντίον αντιφρονούντων εκτός Τουρκίας, κυνήγι «Γκιουλεντιστών» -ιδίως μετά το αυτό-πραξικόπημα του 2016- μέσα στην Τουρκία, ειδικές «δράσεις» που εξασφάλιζαν νοθευμένες «νίκες» Ερντογάν σε εκλογικές αναμετρήσεις κ.ο.κ.ε.).
Γεννημένος στην Άγκυρα το 1968, σπούδασε πολιτικές επιστήμες στο University of Maryland (ΗΠΑ), κατέχει μεταπτυχιακό και διδακτορικό από το ιδιωτικό Πανεπιστήμιο Bilkent (Άγκυρα) και διετέλεσε επικεφαλής του δημόσιου οργανισμού ΤΙΚΑ, ο οποίος προσφέρει αναπτυξιακή βοήθεια σε χώρες με τουρανικό πληθυσμό στην Κεντρική Ασία, στην Αφρική και αλλού στο μουσουλμανικό κόσμο, όπου η Τουρκία προσπαθεί να γίνει περιφερειακή δύναμη.
Μέσα στα 13 χρόνια παρουσίας του στην ΜΙΤ τετραπλασίασε τον όγκο της, αύξησε την χρηματοδότηση των «δραστηριοτήτων» της σε ύψος ανάλογο με την χρηματοδότηση τεσσάρων τουρκικών υπουργείων μαζί και εξασφάλισε «ειδική ασυλία» και «διεύρυνση εξουσιών», μέσω της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας των ισλαμιστών και των φασιστών στο τουρκικό κοινοβούλιο.
Βρισκόταν πάντα δίπλα στον Ερντογάν σε όλα τα σοβαρά ταξίδια του στο εξωτερικό και ιδιαίτερα σε αυτά που έγιναν σε Μόσχα και Ουάσινγκτον – στα περισσότερα μαζί με τον Ibrahim Kalin, το έτερο πανίσχυρο πρόσωπο του παρασκηνίου.
Όσον αφορά τον διαβόητο Mehmet Şimşek που διορίστηκε στο Υπουργείο Οικονομικών, σύμφωνα με τον αυτοεξόριστο Τούρκο δημοσιογράφο Αμπντουλάχ Μποζκουρτ στο Nordic Monitor, είναι παλιός γνώριμος του παλατιού. Στο παρελθόν, με την ίδια ιδιότητα του Υπουργού Οικονομικών (μεταξύ πολλών άλλων) βοήθησε τον Bilal, γιό του Ρ.Τ. Ερντογάν, να λεηλατήσει πολύτιμες κρατικές περιουσίες, χρηματοδότησε με ένα τεράστιο προϋπολογισμό την ΜΙΤ ώστε να μπορεί να διεξάγει βρώμικες επιχειρήσεις για τους πολιτικούς στόχους του Ερντογάν και να υπονομεύει την αντιπολίτευση με συνωμοσίες και διάφορες «επιχειρήσεις», χρηματοδότησε με ένα ποταμό κρατικού χρήματος το παλάτι των 1.000 δωματίων του Ερντογάν, ανέχτηκε για καιρό την απροκάλυπτη ανάμειξη του γαμπρού του παλατιού Berat Albayrak (τότε Υπουργού Ενέργειας) στα καθήκοντα του Υπουργείου του και «πούλησε» κρατική περιουσία τρέχουσας (τότε) αξίας 606 εκατομμυρίων Τουρκικών Λιρών για 3 εκατομμύρια στο Ίδρυμα Νεολαίας και Εκπαίδευσης της Τουρκίας (TÜRGEV) της οικογένειας Ερντογάν, το οποίο ουσιαστικά διοικείται από τον Bilal Erdogan.
Επί πλέον, γνωστός φίλος των μουλάδων του Ιράν (όπως και ο Hakan Fidan), διακρίθηκε για την «περιποίηση» συγγενών του με διορισμούς σε κρατικούς οργανισμούς.
Αυτό λοιπόν το πρόσωπο διόρισε σαν Υπουργό Οικονομικών ο Ρ. Τ. Ερντογάν και δεν απορεί κανείς για την απότομη βουτιά της τουρκικής λίρας αμέσως μετά τον διορισμό του: Στις 7 Ιουνίου 2023 η τουρκική λίρα βούλιαξε απέναντι στο Δολάριο στις 23,15 Τουρκικές Λίρες (τον Γενάρη του 2021 ένα δολάριο αντιστοιχούσε σε 7,3 Τουρκικές λίρες) και στις 24,74 τουρκικές λίρες απέναντι στο Ευρώ (τον Γενάρη του 2021 ένα Ευρώ αντιστοιχούσε σε μόλις 9 Τουρκικές λίρες).
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζητάει τον Ιούνιο του 2023 μια έκθεση που αναφέρεται στην «ανελέητη καταστολή κάθε κριτικής φωνής, ιδιαίτερα πριν και κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εκλογών» και εκφράζει την ανάγκη να διερευνηθεί ένα «εναλλακτικό και ρεαλιστικό πλαίσιο» για τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας, καθώς η διαδικασία ένταξης της χώρας «έχει χάσει τον σκοπό της».
Η κοινή αποστολή παρατηρητών από το Γραφείο του ΟΑΣΕ για τους Δημοκρατικούς Θεσμούς και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ODIHR), την Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΟΑΣΕ (OSCE PA) και την Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) στις διπλές τουρκικές εκλογές της 14ης Μαΐου 2023 περιγράφει με τα πιο μελανά χρώματα τις συνθήκες των τουρκικών «εκλογών».
Ο αρχηγός της τουρκικής αξιωματικής αντιπολίτευσης απευθυνόμενος στον Ρ. Τ. Ερντογάν μετά την αυτό-ανακήρυξη του σαν «νικητή» των προεδρικών εκλογών τον κατηγόρησε ότι «Πνίγηκε μέσα στην αμαρτία και στη βρωμιά».
Ολοένα και περισσότεροι Τούρκοι πολίτες αποκτούν πλέον την συνήθεια να αγοράζουν μισό κουλούρι γιατί δεν μπορούν να πληρώσουν την τιμή ενός ολόκληρου.
Η Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία ισχυρίζεται ότι ο πληθωρισμός έπεσε κάτω από 40% αλλά οι ανεξάρτητοι οικονομολόγοι της Ομάδας Έρευνας για τον Πληθωρισμό (Enag) υπολογίζουν τον πληθωρισμό μεταξύ 105% και 109%.
Όλα αυτά βέβαια, δεν εμπόδισαν δεκάδες ξένους ηγέτες και εκπρόσωπους κυβερνήσεων να παραστούν στην νέα «ορκωμοσία» Ερντογάν που δεν έχει καμία απολύτως πρόθεση να το κουνήσει από το παλάτι των 1.000 δωματίων μέχρι να πεθάνει.
Διανύει ήδη την τρίτη προεδρική θητεία (το σύνταγμα που έφτιαξε ο ίδιος μόλις το 2017 προβλέπει δύο θητείες) και για τον λόγο αυτό ανακοίνωσε νέα τροποποίηση συντάγματος ώστε να παραμείνει στο παλάτι όσο ζει, χωρίς «μουρμούρες» για την καταπάτηση του τουρκικού συντάγματος. Δεν έχει αμφιβολία πως και το νέο σύνταγμα που θα φτιάξει, θα «εγκριθεί» με δημοψήφισμα σύμφωνα με την «δοκιμασμένη» νοθεία που χρησιμοποιείται στις 192.000 εκλογικές κάλπες, κατά την διαδικασία της «καταμέτρησης».
Η τουρκική αντιπολίτευση, παρά τις αφόρητες συνθήκες επιθέσεων, εμπρησμών, λιθοβολισμών, διώξεων κ.α., σύμφωνα με τις πιο έγκυρες δημοσκοπήσεις μέσα και έξω από την Τουρκία, κατάφερε να κερδίσει τόσο τις βουλευτικές όσο και τις προεδρικές εκλογές, αλλά απέτυχε να το αποδείξει εξασφαλίζοντας αντιπροσώπους σε κάθε μια από τις 192.000 εκλογικές κάλπες που στήθηκαν στην τουρκική επικράτεια. Η αποτυχία της τουρκικής αντιπολίτευσης να κλείσει ερμητικά την ανεξέλεγκτη νοθεία οδήγησε στην νέα πενταετία Ερντογάν και στην ουσιαστική διάλυση της.
Σ Υ Μ Π Ε Ρ Α Σ Μ Α Τ Α : Η αναδιανομή εξουσίας στο πανίσχυρο δίδυμο του σκοτεινού παρασκηνίου (Hakan Fidan – Ibrahim Kalin), η αποδυνάμωση του επικίνδυνου «συνέταιρου» Devlet Bahçeli (πριμοδοτήθηκε με ανύπαρκτους ψήφους για να «ξεπεράσει» ακόμα και την Μεράλ Ακσενέρ, αλλά δέθηκε «χειροπόδαρα» ως υπεύθυνος του εγκλήματος του γκρίζου λύκου Sinan Ateş) καθώς και ο παροπλισμός πιθανών «μνηστήρων» διαδοχής (Χ. Ακάρ, Σ. Σοιλού κ.α.) οδηγούν σε ένα νέο σύστημα «τριανδρίας» (Recep Tayyip Erdoğan – Hakan Fidan – Ibrahim Kalin) που δεν προμηνύει τίποτα καλό για το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Και οι τρεις, διάσημοι για τις νέο-οθωμανικές τους φαντασιώσεις, αποτελούν ένα σοβαρό κίνδυνο για την ειρήνη και την ασφάλεια της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Μια πιθανή «οπισθοχώρηση» λόγω της μεγάλης οικονομικής κρίσης που αναμένεται στην Τουρκία, το «φιλειρηνικό προσωπείο» και οι ψεύτικες διακηρύξεις υπέρ της ειρήνης, δεν πρέπει να ξεγελάσουν κανένα από τους πάντα πρόθυμους και καλόπιστους Έλληνες – πολιτικούς και πολίτες. Η «τριανδρία» δεν έχει την παραμικρή πρόθεση να μετακινηθεί από την εξουσία και από τους στόχους που έχει θέσει. Ήδη μια μικρή γεύση των προθέσεων της τριανδρίας παίρνουμε στον Έβρο και στο Αιγαίο, μέσα στην καρδιά της προεκλογικής περιόδου για τον σχηματισμό νέας ελληνικής κυβέρνησης.
Σε κάθε περίπτωση, η περίοδος ομαλότητας των ελληνοτουρκικών σχέσεων έχει ημερομηνία λήξεως η οποία εξαρτάται από την σταθεροποίηση της τουρκικής οικονομίας. Κάτι που δεν πρέπει να θεωρείται και πολύ μακρινό, αν υπολογιστεί η ανυπομονησία του εμίρη του Κατάρ Σεΐχη Χαμάντ Μπιν Καλίφα Αλ Θανί να «βοηθήσει» την Τουρκία, με το αζημίωτο φυσικά, αγοράζοντας όσους «θησαυρούς» έχουν απομείνει ακόμα από τις μεγάλες, υπό κρατικό έλεγχο, τουρκικές επιχειρήσεις (π.χ.Turkish Airlines) σε τιμές ευκαιρίας. Η «ανυπομονησία» του εμίρη προκύπτει από το γεγονός ότι έσπευσε πρώτος από όλους τους ξένες ηγέτες να συγχαρεί τον Ρ. Τ. Ερντογάν πριν από τα τελικά αποτελέσματα των εκλογών, θεωρώντας προφανώς βέβαιη την «επανεκλογή» του…
* Λεωνίδας Κουμάκης: Νομικός, Συγγραφέας, Αρθρογράφος-Αναλυτής, μέλος του International Hellenic Association. Το αυτοβιογραφικό, διαχρονικό βιβλίο του «Το Θαύμα-Μια πραγματική ιστορία», το οποίο αναφέρεται στην μεθοδική εξολόθρευση του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης από το τουρκικό κράτος, υπάρχει εντελώς δωρεάν στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη του ΙΗΑ, τόσο στην Ελληνική όσο και στην Αγγλική γλώσσα.
Αναλύσεις
Αζερμπαϊτζάν – Τουρκία: Κηρύχθηκε ο πόλεμος για την ισλαμική μαντίλα
Το Αζερμπαϊτζάν, μια χώρα με μουσουλμανικό πληθυσμό σε ποσοστό 98%, μόλις απαγόρευσε τη χρήση της χιτζάμπ στα σχολεία, επικαλούμενο την αρχή της κοσμικότητας του κράτους.
Αναλύσεις
Μάικλ Ρούμπιν: Ο Τομ Μπάρακ θα Καταστρέψει την κληρονομιά του Τραμπ;
Ο Μπάρακ έχει αναδιαμορφώσει σχεδόν μόνος του την πολιτική των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς όφελος της Τουρκίας
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει διαλύσει χωρίς ενδοιασμούς τη σταδιοδρομία του διπλωματικού σώματος υπέρ των επιλεγμένων από τον ίδιο πολιτικών διορισμών και απεσταλμένων. Πολλά από αυτά τα άτομα είναι μακροχρόνιοι φίλοι και επιχειρηματικοί συνεργάτες. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Ορισμένοι υπηρεσιακοί παράγοντες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ διαμαρτύρονται υπερβολικά όταν προσποιούνται τους σοκαρισμένους και μιλούν για το πώς η υπηρεσία τους ήταν πάντα πάνω από την πολιτική, ενώ πολλοί από τους ίδιους διοχέτευαν τακτικά διαρροές για να υπονομεύσουν πρωτοβουλίες με τις οποίες διαφωνούσαν προσωπικά.
Ο Τομ Μπάρακ, πρέσβης του Τραμπ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του για τη Συρία, το Ιράκ και ορισμένες φορές το Λίβανο, είναι ανάμεσα στους πιο ισχυρούς συμβούλους του. Ακόμη και οι επικριτές του Μπάρακ αναγνωρίζουν ότι έχει, σχεδόν μόνος του, αναδιαμορφώσει την πολιτική των ΗΠΑ προς την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς όφελος της Τουρκίας.
Ο Μπάρακ υπήρξε πρωτεργάτης στη φωνή για την πώληση των μαχητικών αεροσκαφών F-35 Joint Strike Fighter στην Τουρκία και την άρση των κυρώσεων για την αγορά του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400 από την Τουρκία. Έχει υποβαθμίσει τόσο την εθνοκάθαρση της Τουρκίας στη Συρία όσο και την παραβίαση της κυριαρχίας της Ελλάδας. Επικριτές τόσο στην Τουρκία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες ισχυρίζονται ότι έχει χρησιμοποιήσει τη θέση του για να πλουτίσει ο ίδιος.
Όπως και να έχει, η σύγχυση σχετικά με την προέλευση της πολιτικής αναπαράγει τις χειρότερες πτυχές της θητείας της Υπουργού Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον, όταν ξένοι αξιωματούχοι πίστευαν ότι η πρόσβαση απαιτούσε δωρεές τύπου «πληρώνω για να επηρεάσω» (pay-to-play) στο Ίδρυμα Κλίντον. Ενώ ο Τραμπ και ο Μπάρακ μπορούν να επικαλεστούν τα ηθικά ατοπήματα της Κλίντον ως προηγούμενο, τα ερωτήματα γύρω από την προέλευση της πολιτικής για την Τουρκία διαβρώνουν την αξιοπιστία των ΗΠΑ όχι μόνο στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Ο Μπάρακ, φυσικά, μπορεί επίσης να πιστεύει ειλικρινά ότι η Ουάσινγκτον θα πρέπει να βασιστεί στην Άγκυρα ως πληρεξούσιο (proxy) για την υπεράσπιση των συμφερόντων ασφαλείας των ΗΠΑ στην περιοχή. Το πρόβλημα με μια τέτοια θέση είναι ότι η Τουρκία σήμερα υποστηρίζει μερικές από τις χειρότερες σουνιτικές τρομοκρατικές οργανώσεις, από τη Γάζα μέχρι τη Λιβύη. Ο Μπάρακ φαίνεται να πιστεύει ότι μια περιφερειακή ισορροπία μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μπορεί να δημιουργήσει αρκετή σταθερότητα ώστε να επιτρέψει στις ΗΠΑ να αποχωρήσουν από την περιοχή.
Σας θυμίζει κάτι; Είναι μια επανάληψη της θεωρίας του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα ότι η ειρήνη στη Μέση Ανατολή απαιτούσε μια ισορροπία μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Ολόκληρη η λογική του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA), της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, ήταν η ιδέα ότι η επανένταξη του Ιράν στο διεθνές προσκήνιο θα δημιουργούσε σταθερότητα αναπαράγοντας την αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή σε περιφερειακό επίπεδο.
Αυτό που απέτυχε να καταλάβει ο Ομπάμα ήταν ότι η ιδεολογία που τροφοδοτούσε το μίσος της Ισλαμικής Δημοκρατίας ήταν αυτή που καθιστούσε τη σταδιοδρομία της σταθερότητας αδύνατη. Η άρση των κυρώσεων και η ενθάρρυνση των επενδύσεων επέτρεψαν απλώς στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης να γεμίσει ξανά τα ταμεία του, να τροφοδοτήσει τον πόλεμο μέσω πληρεξουσίων και να επανεκκινήσει τα προγράμματα πυραύλων και drones. Μέσα σε μια δεκαετία, η περιοχή γνώρισε έναν μεγάλο πόλεμο.
Η επιθυμία του Μπάρακ να μετατρέψει την Τουρκία στη μόνη δύναμη ικανή να εξισορροπήσει την ισχύ του Ισραήλ είναι πιθανό να ακολουθήσει την ίδια τροχιά. Ο Μπάρακ μπορεί να βλέπει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως σύμμαχο, αλλά ο Τούρκος ηγέτης είναι ένας ιδεολόγος τόσο αφοσιωμένος στην οικοδόμηση της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας, την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας και την καταστροφή του Ισραήλ όσο ήταν και ο αείμνηστος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.
Οι καμώματα του Μπάρακ, οι προσπάθειες να βοηθήσει την Τουρκία να παρακάμψει τις κυρώσεις και η μονομερής προώθηση των ιμπεριαλιστικών φιλοδοξιών της Τουρκίας έχουν την προφανή υποστήριξη του Τραμπ και θα φτάσουν στο σημείο να σκιάσουν την περιφερειακή κληρονομιά του Τραμπ. Όπως κάθε λογικός ιστορικός βλέπει τις ρίζες του σημερινού πολέμου στις αποφάσεις του Ομπάμα και των υπουργών Εξωτερικών του, έτσι και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε μια δεκαετία από τώρα θα καταλάβουν ότι οι ρίζες των μελλοντικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή βρίσκονται στις αφελέις και λανθασμένες πολιτικές που προώθησε ο Πρέσβης και Ειδικός Απεσταλμένος Τομ Μπάρακ στο όνομα του Τραμπ.
Αναλύσεις
Ο Πούτιν χτυπά την οικονομία, ο Τραμπ περιπλέκει το παιχνίδι: Η Ευρώπη μπροστά στη μεγάλη δοκιμασία της Ουκρανίας
Από στρατιωτικής άποψης, η προφανής λύση είναι η παροχή περισσότερων και καλύτερων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτά βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα εξαιτίας της εμπλοκής των ΗΠΑ σε συγκρούσεις με το Ιράν υπό την προεδρία Τραμπ. Για να καλυφθούν τα κενά στην αεράμυνα, απαιτούνται νέες χρηματοδοτικές λύσεις. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή κεφαλαίων για την ταχεία αποκατάσταση της χαμένης παραγωγικής ικανότητας, πιθανώς μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Μια παρέμβαση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ αυτή την εβδομάδα δημιούργησε και πάλι προβλήματα στην πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Η συμφωνία του με τη Μόσχα, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση εκατομμυρίων βαρελιών ρωσικού ντίζελ στις παγκόσμιες αγορές, καταδικάστηκε από τους Δημοκρατικούς αλλά και από ορισμένους επιφανείς Ρεπουμπλικάνους στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ παρουσίασε ανοιχτά τη συμφωνία ως μια προσπάθεια να εξασφαλιστούν «χαμηλότερες τιμές για τους Αμερικανούς», καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Παραμένει αβέβαιο αν η συμφωνία θα βοηθήσει ουσιαστικά το κόμμα του προέδρου να ανακτήσει ψήφους. Ωστόσο, δημιούργησε μια ακόμη ανοιχτή διαμάχη μεταξύ του Τραμπ και του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ακριβώς τη στιγμή που η Ουκρανία χρειάζεται ανανεωμένη και στοχευμένη υποστήριξη από τους συμμάχους της.
Μια κλιμακούμενη ρωσική επίθεση
Τις τελευταίες εβδομάδες παρατηρείται μια αισθητή αλλαγή στη στρατηγική της Ρωσίας στον πόλεμο. Πολλοί ανέμεναν ότι ο Πούτιν θα διέταζε νέο κύμα επιστράτευσης και μια ανανεωμένη επίθεση στο Ντονμπάς. Αντί γι’ αυτό, επέλεξε να εντείνει τις επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και drones, με στόχο να διαλύσει την ουκρανική οικονομία.
Παρατηρείται σημαντική αύξηση των επιθέσεων σε λιμάνια, αποθήκες σιτηρών και πλοία μεταφοράς, προφανώς με σκοπό να εμποδιστούν οι ουκρανικές αγροτικές εξαγωγές. Σημαντικές γέφυρες πάνω από τον ποταμό Δνείπερο στο Κίεβο έχουν πληγεί, όπως επίσης και σιδηροδρομικά δίκτυα σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο της Ουκρανίας συνεχίζονται, παρά την υποτιθέμενη «ενεργειακή εκεχειρία» που, σύμφωνα με τον Τραμπ, αποτελούσε μέρος της συμφωνίας του με τη Μόσχα. Πλέον δεν στοχεύονται μόνο οι μονάδες παραγωγής ενέργειας αλλά και οι υποδομές μεταφοράς και διανομής.
Παράλληλα, επιθέσεις σε ουκρανικά χαλυβουργεία έθεσαν οριστικά εκτός λειτουργίας πέντε υψικαμίνους. Στο στόχαστρο έχουν επίσης βρεθεί μονάδες λιανικού εμπορίου, αποθηκευτικοί χώροι και κέντρα logistics.
Η πρόθεση της Ρωσίας είναι να οδηγήσει την ουκρανική οικονομία ξανά σε ύφεση, να προκαλέσει δυσχέρειες στον πληθυσμό και να υπονομεύσει το ηθικό των Ουκρανών. Ενδεχομένως μάλιστα να ελπίζει ότι θα προκαλέσει ένα νέο μεταναστευτικό κύμα εκτός της χώρας.
Τι ζητά η Ουκρανία από τους συμμάχους της
Η επιδείνωση του κρατικού προϋπολογισμού της Ουκρανίας, καθώς το ΑΕΠ παραμένει στάσιμο, τα δημόσια έσοδα δεν αυξάνονται και το δημοσιονομικό έλλειμμα διευρύνεται, θα αυξήσει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας και τις απαιτήσεις της προς τους Ευρωπαίους συμμάχους της.
Πρόκειται για σοβαρό πρόβλημα. Η Ουκρανία είχε ήδη προειδοποιήσει ότι το 2026 αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό κενό 27 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τις αμυντικές δαπάνες, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2027 αναμένεται να φτάσει τα 32 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η κατάσταση είναι τόσο κρίσιμη ώστε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο πιθανόν να καθυστερήσει περαιτέρω εκταμιεύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος Extended Financing Facility (EFF), ύψους 7 δισ. δολαρίων, εάν δεν καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό ή δεν δοθούν νέες εγγυήσεις χρηματοδότησης.
Η εντατικοποίηση των ρωσικών επιθέσεων κατά της ουκρανικής οικονομίας, σε συνδυασμό με την παράταση του πολέμου, θα αυξήσει ακόμη περισσότερο αυτές τις ανάγκες.
Η στρατηγική του Πούτιν είναι σαφής. Επιδιώκει να αυξήσει το κόστος υποστήριξης της Ουκρανίας τη στιγμή που τα δημόσια οικονομικά πολλών ευρωπαϊκών χωρών βρίσκονται υπό πίεση και η ακροδεξιά, η οποία γενικά αντιτίθεται στη χρηματοδότηση της ουκρανικής πολεμικής προσπάθειας, ενισχύεται σε αρκετά κράτη.
Με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις να πλησιάζουν, ιδιαίτερα στη Γαλλία τον επόμενο Μάιο, ο Πούτιν ελπίζει να παρουσιάσει την ουκρανική υπόθεση ως χαμένη, υπερβολικά δαπανηρή και ως βάρος για τους Ευρωπαίους φορολογούμενους.
Το ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες για διήμερη σύνοδο κορυφής.
Τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία
Η Ευρώπη χρειάζεται να επιδείξει φιλοδοξία και δημιουργικότητα στον τρόπο χρηματοδότησης της Ουκρανίας.
Το μήνυμα προς τον Πούτιν θα πρέπει να είναι ότι, ανεξάρτητα από τον πρόεδρο Τραμπ, η Ευρώπη παραμένει προσηλωμένη μακροπρόθεσμα και είναι έτοιμη να προσφέρει στην Ουκρανία το οικονομικό «βαρύ πυροβολικό» που απαιτείται για να κερδίσει τον πόλεμο.
Αρχικά, το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας (Ukraine Support Loan – USL) ύψους 90 δισ. δολαρίων, το οποίο συμφωνήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, θα μπορούσε να αυξηθεί.
Ακόμη καλύτερη λύση θα ήταν η κατάσχεση των 210 δισ. ευρώ παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας στην ΕΕ, κυρίως στο Βέλγιο, καθώς και άλλων 25 δισ. ευρώ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Για τους Ευρωπαίους ηγέτες, θα έπρεπε να είναι προφανές ότι η Ρωσία οφείλει να πληρώσει για αυτόν τον πόλεμο αντί των Ευρωπαίων φορολογουμένων.
Η βελγική κυβέρνηση, η οποία μέχρι σήμερα αντιστέκεται στην κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων, δεν θα πρέπει να διαθέτει δικαίωμα ουσιαστικού βέτο σε ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας. Παράλληλα όμως, οι ανησυχίες της σχετικά με τις πιθανές νομικές ευθύνες πρέπει να ληφθούν υπόψη, μέσω ευρωπαϊκών εγγυήσεων που θα καλύπτουν τους σχετικούς κινδύνους.
Πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι η μεταφορά των περιουσιακών στοιχείων από τη βελγική δικαιοδοσία σε έναν κοινό ευρωπαϊκό φορέα ειδικού σκοπού (SPV). Τα κεφάλαια αυτά θα μπορούσαν στη συνέχεια να επενδυθούν αποδοτικότερα, δημιουργώντας υψηλότερες αποδόσεις οι οποίες θα χρηματοδοτούσαν ακόμη μεγαλύτερα πακέτα στήριξης προς την Ουκρανία.
Τελικά, η αναγκαιότητα της ευρωπαϊκής ασφάλειας θα πρέπει να υπερισχύσει των νομικών και οικονομικών επιχειρημάτων κατά της κατάσχεσης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Θωρακίζοντας την Ουκρανία
Απαιτούνται επίσης επείγοντα μέτρα για την προστασία της ουκρανικής οικονομίας από τις ρωσικές επιθέσεις.
Από στρατιωτικής άποψης, η προφανής λύση είναι η παροχή περισσότερων και καλύτερων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτά βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα εξαιτίας της εμπλοκής των ΗΠΑ σε συγκρούσεις με το Ιράν υπό την προεδρία Τραμπ.
Για να καλυφθούν τα κενά στην αεράμυνα, απαιτούνται νέες χρηματοδοτικές λύσεις. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή κεφαλαίων για την ταχεία αποκατάσταση της χαμένης παραγωγικής ικανότητας, πιθανώς μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Δύο πρωτοβουλίες βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο:
1. Μηχανισμός αποζημίωσης πρώτων ζημιών (First-Loss Compensation Scheme)
Στόχος είναι η μείωση του κινδύνου που αντιμετωπίζουν οι ασφαλιστικές εταιρείες.
Υπάρχει ο φόβος ότι ακόμη και η περιορισμένη ασφαλιστική κάλυψη που είναι σήμερα διαθέσιμη στην Ουκρανία θα μειωθεί περαιτέρω εάν αυξηθούν οι απώλειες λόγω πολέμου.
Εάν όμως η ουκρανική κυβέρνηση και οι διεθνείς δωρητές αναλάβουν να καλύπτουν τις πρώτες ζημιές από επιθέσεις σε παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία, τότε οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες θα είναι πιο πρόθυμες να παρέχουν ασφαλιστική κάλυψη.
Έτσι θα εξασφαλιστούν πόροι για την ταχεία ανοικοδόμηση εργοστασίων, αγροτικών εκμεταλλεύσεων, ενεργειακών εγκαταστάσεων, καθώς και υποδομών μεταφορών και logistics.
2. Επέκταση του Ukrainian Recovery and Reconstruction Guarantee Facility (URGF)
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης προωθεί την επέκταση του υφιστάμενου μηχανισμού εγγυήσεων URGF.
Ο μηχανισμός αυτός χρησιμοποιείται ήδη για την ασφάλιση αγροτικών εξαγωγών της Ουκρανίας, αλλά διαθέτει σημαντικούς περιορισμούς:
- Κάλυψη έως 2 εκατ. ευρώ ανά αποστολή.
- Μέγιστο 5 εκατ. ευρώ ανά πελάτη.
- Κάλυψη μόνο για 60 ημέρες μεταφοράς.
- Δεν καλύπτει αποθήκευση.
- Περιορίζεται στους όρους “Free on Board” (FOB).
Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότες δεν προστατεύονται όταν τα σιτηρά βρίσκονται σε λιμάνια ή αποθηκευτικούς χώρους, δηλαδή ακριβώς στα σημεία όπου η Ρωσία εντείνει σήμερα τις επιθέσεις της.
Οι εξαγωγές σιτηρών αποφέρουν στην Ουκρανία ετήσια έσοδα ύψους 10-11 δισ. δολαρίων.
Οι διεθνείς δωρητές πρέπει να καταστήσουν ξανά οικονομικά βιώσιμη τη ναυτιλία από τα ουκρανικά λιμάνια. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βοηθήσουν την αγορά να βρει λύσεις.
Ως πρώτο βήμα, η ουκρανική κυβέρνηση και οι δωρητές θα μπορούσαν να αυξήσουν το μέγεθος και το εύρος του URGF, ώστε να καλύπτει και την αποθήκευση σε τερματικούς σταθμούς λιμένων.
Μια συμφωνία που θα υποχρέωνε τη Ρωσία να επιστρέψει στην προηγούμενη συμφωνία ναυσιπλοΐας της Μαύρης Θάλασσας θα αποτελούσε την ιδανική λύση για την προστασία αυτού του εμπορίου. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να εξεταστεί κάποια μορφή αεροπορικής ή αμυντικής προστασίας του ΝΑΤΟ για τα πλοία που εκτελούν αυτές τις μεταφορές.
Συμπέρασμα
Η συμφωνία του Τραμπ με τον Πούτιν αποδυναμώνει την Ουκρανία, αλλά δεν πρόκειται να αλλάξει θεμελιωδώς την πορεία του πολέμου.
Αυτό που θα αποδειχθεί καθοριστικό είναι αν η ουκρανική οικονομία καταφέρει να αντέξει έναν δύσκολο χειμώνα, ώστε η χώρα να επιβιώσει από τον πόλεμο και παράλληλα να συμβάλει στη διατήρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται ολοένα και πιο απρόβλεπτες, απαιτείται ευρωπαϊκή ηγεσία για να επιτευχθεί αυτό.
Το ερώτημα παραμένει: θα ανταποκριθεί η Ευρώπη;
chathamhouse.org
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας