Η Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά εκθειάζεται ως το μεγαλύτερο ειρηνικό πρότζεκτ της ιστορίας. Αυτό ακούγεται όμορφα ιδεαλιστικό και φωτισμένο – και είμαι υπέρ του με φανατισμό. Σήμερα, ωστόσο, η ήπειρος βρίσκεται ξανά σε πόλεμο – όχι εντός της ΕΕ, ομολογουμένως, αλλά ακριβώς στην εξωτερική περιφέρειά της. Ποιο μέλλον, αν υπάρχει τέτοιο, έχει το μεγαλύτερο ειρηνευτικό έργο σε αυτή τη σκληρή νέα εποχή;
Πρόκειται για το ερώτημα που θέτω στον εαυτό μου καθώς επιστρέφω στις ΗΠΑ μετά από 11 χρόνια ζωής στο Βερολίνο, όπου κάλυπτα τη Γερμανία και την ΕΕ. Οι Ευρωπαίοι, είπε κάποτε ένας Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, είναι χορτοφάγοι σε έναν κόσμο σαρκοφάγων. Πόσο καιρό μπορούν να επιβιώσουν τα φυτοφάγα όταν τα αρπακτικά αρχίσουν να γλεντούν;
Η Γερμανία ήταν ένα σημείο παρατήρησης με εξαιρετικό πλεονέκτημα για να διαπιστώνει κανείς τη μεσσιανική αφέλεια με την οποία κάποιοι (κυρίως δυτικο-Ευρωπαίοι) επέμεναν – πριν ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν επιτεθεί στην Ουκρανία – ότι “σήμερα είμαστε περικυκλωμένοι μονάχα από φίλους”. Η Ευρώπη, όπως έλεγαν, είχε ξεπεράσει τις παλιές μιλιταριστικές της νοοτροπίες και βρισκόταν στον δρόμο για να γίνει μια άλλου είδους υπερδύναμη – του εμπορίου και των κανονισμών, των αξιών και του πολιτισμού.
Ρήγματα
Δεν παραδόθηκαν όλοι οι Ευρωπαίοι σε τέτοιες ονειροφαντασίες. Τα σχετικά νέα μέλη της ΕΕ στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη τα οποία είχαν βρεθεί κάτω από τη μπότα της Μόσχας – χώρες όπως η Εσθονία, η Λετονία, η Λιθουανία και η Πολωνία – ήταν εδώ και καιρό αγανακτισμένα με την εσκεμμένη τύφλωση των δυτικών γειτόνων τους απέναντι στις επιθετικές δυνατότητες του Κρεμλίνου. Ήταν οργισμένοι καθώς η Γερμανία πέρασε δύο δεκαετίες εναγκαλιζόμενη τον Πούτιν και εξαρτώντας τον εαυτό της από τους υδρογονάνθρακές του.
Αυτό το ρήγμα μεταξύ ανατολής και δύσης, πολύ πριν από την εισβολή του Πούτιν το 2022, έκοβε την ΕΕ στα δύο, ενώ ένα διαφορετικό ρήγμα, το οποίο αποκαλύφθηκε από την κρίση του ευρώ, απομάκρυνε μεταξύ τους τον βορρά και τον νότο της. Ο Βορράς (ο οποίος περιελάμβανε το Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι την αποχώρησή του από το μπλοκ) τείνει να είναι πιο προσανατολισμένος στην αγορά, οικονομικά ισχυρός, δημοσιονομικά συντηρητικός και πολιτιστικά προτεστάντης. Ο νότος κλίνει περισσότερο προς ένα πιο κορπορατιστικό, σπάταλο και πολιτιστικά καθολικό ή ορθόδοξο μοντέλο. Κατά κάποιο τρόπο, το αρχαίο ρωμαϊκό Limes εξακολουθεί να διαιρεί την ήπειρο.
Οι Ευρωπαίοι, αποδεικνύεται, έχτισαν το κοινό τους σπίτι στην κορυφή τεκτονικών πλακών που τρίζουν και τρίβονται. Το βαθύτερο από αυτά τα δομικά ελαττώματα σήμερα αφορά τα μέλη που εξισώνουν την ΕΕ με τη φιλελεύθερη δημοκρατία και άλλα -κυρίως την Ουγγαρία και την Πολωνία- που υπονομεύουν όλο και περισσότερο το κράτος δικαίου για να οικοδομήσουν μίνι-Κρεμλίνα αυταρχικής διακυβέρνησης.
Τελικά, το πρόβλημα είναι ότι κανένα κύριο αφήγημα για την Ευρώπη – ούτε καν εκείνο για την ειρηνική υπέρβαση των εθνικών αντιθέσεων – δεν έχει αιχμαλωτίσει ποτέ τη φαντασία των Ευρωπαίων όσο οι εθνικές τους αφηγηματικές ιστορίες. Και αυτές συχνά συγκρούονται.
Τέτοιες προστριβές υπήρχαν από την αρχή. Οι μεταπολεμικοί Δυτικογερμανοί, για παράδειγμα, έβλεπαν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ως έναν τρόπο επανεισόδου στον δυτικό πολιτισμό μετά τα ναζιστικά εγκλήματά τους. Ως μέρος της μετα-εθνικιστικής εξιλέωσής τους, όχι μόνο ήταν πρόθυμοι αλλά επιθυμούσαν διακαώς να εκχωρούν κυριαρχία στην “Ευρώπη” (το αν εξακολουθούν και σήμερα να είναι πρόθυμοι, είναι άλλο θέμα).
Οι Γάλλοι, αντίθετα, έβλεπαν την “Ευρώπη” ως έναν τρόπο για να συνεχίσουν να προβάλλουν τη γαλλική εθνική ισχύ μέσω των Βρυξελλών στον κόσμο, σε μια εποχή που έχαναν την αυτοκρατορία τους και την παγκόσμια υπόστασή τους και υποχωρούσαν οικονομικά πίσω από τη Γερμανία. Αυτό εξακολουθεί να είναι το υπόρρητο μήνυμα σήμερα, κάθε φορά που ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν μιλάει για ευρωπαϊκή “αυτονομία”, αλλά στην πραγματικότητα εννοεί ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ υπό την ηγεσία των Γάλλων.
Ο ρόλος των ΗΠΑ
Α, οι ΗΠΑ. Είναι μια ειρωνεία που συχνά παραβλέπεται ότι η Αμερική έχει κάνει περισσότερα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η στρατιωτική και πυρηνική αιγίδα της – με τη μορφή του ΝΑΤΟ – φόβιζε το Κρεμλίνο, έτσι ώστε οι Δυτικοευρωπαίοι να μπορέσουν να συμφιλιωθούν και να χτίσουν κάτι νέο. Και αυτό ισχύει και σήμερα. Ο θείος Σαμ υπήρξε η πατρική φιγούρα, με την καλοπροαίρετη παρουσία της οποίας τα παιδιά που τσακώνονταν στην Ευρώπη έμαθαν να παίζουν όμορφα.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσε σοκ στους Ευρωπαίους. Τους τρόμαξε περισσότερο από το δημοψήφισμα για το Brexit το 2016, περισσότερο από την προσφυγική κρίση που συνέβαινε περίπου την ίδια περίοδο. περισσότερο από την κρίση του ευρώ που δεν είχε ακόμη τελειώσει. Περισσότερο, ακόμη, από την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τον Πούτιν δύο χρόνια νωρίτερα και τον υβριδικό πόλεμο που διεξήγαγε εκείνος ήδη στην ανατολική Ουκρανία. Κάθε μία από αυτές τις κρίσεις εξέθεσε μια διαφορετική ευπάθεια της ΕΕ. Αλλά το να έχει κανείς τον Τραμπ ή κάποιον σαν εκείνον στον Λευκό Οίκο – τότε ή ξανά το 2025 – θα μπορούσε να καταστρέψει το μπλοκ.
Ο Τραμπ αρνήθηκε να παίξει αυτόν τον παλιό πατρικό ρόλο. Ήταν κατανοητό ότι είχε βαρεθεί να πληρώνει για να υπερασπίζεται την Ευρώπη όταν οι Ευρωπαίοι, και κυρίως οι Γερμανοί, χαίρονταν συχνά να τη βγάζουν “στο τζάμπα”. Ωστόσο η αντίδραση του Τραμπ ήταν τόσο συναλλακτικού χαρακτήρα, που υπονόμευσε τη συμμαχία. Με την εμπορική του πολιτική και τη ρητορική του, αντιμετώπιζε Ευρωπαίους όπως η τέως καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ περισσότερο ως εχθρούς παρά ως φίλους. Ταυτόχρονα, προσέγγιζε τον Πούτιν περισσότερο ως φίλο παρά ως εχθρό.
Ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι δεν έβλεπε καμία εγγενή αξία στο ΝΑΤΟ – και, κατ’ επέκταση, στη “Δύση”. Έσπειρε αμφιβολίες για τη δέσμευσή του στη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της συμμαχίας και σκεφτόταν ακόμη και να αποσύρει εντελώς τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Για πρώτη φορά μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ευρωπαίοι έπρεπε να σκεφτούν μια ήπειρο χωρίς αμερικανική παρουσία. Ξαφνικά, τα φυτοφάγα της Ευρώπης θυμήθηκαν ότι είχαν γομφίους, αλλά δεν είχαν κυνόδοντες.
Το επόμενο μεγάλο σοκ ήρθε όταν ο Πούτιν ξεκίνησε τον γενοκτονικό κατακτητικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Με ένα στιγμιαίο πλήγμα, οδήγησε την Ευρώπη πίσω σε μια παλαιότερη και πιο σκοτεινή εποχή. Η συναίνεση για την τήρηση των κανόνων και τον σεβασμό των συνόρων είχε χαθεί. Στη θέση της βρέθηκε για άλλη μια φορά η αδίστακτη και άναρχη ιμπεριαλιστική επιθετικότητα.
Σε κάποιο βαθμό, η επίθεση του Πούτιν έκανε τόσο την Ευρώπη όσο και τη Δύση να ενωθούν. Η Φινλανδία είναι πλέον μέρος όχι μόνο της ΕΕ αλλά και του ΝΑΤΟ και η Σουηδία, ελπίζω, θα ακολουθήσει. Η Γερμανία -τουλάχιστον ρητορικά- έχει εγκαταλείψει τη μακρά αποστρατικοποίησή της και υπόσχεται να επανεξοπλιστεί. Χώρες όπως η Ιταλία που συνήθιζαν να είναι θερμές προς το Κρεμλίνο έχουν παραταχθεί εναντίον της Ρωσίας.
Ωστόσο η ΕΕ απέχει πολύ από το να είναι ενωμένη. Ο Πούτιν εξακολουθεί να έχει συμπαθούντες εκεί, που αναμασούν την παραπληροφόρηση του Κρεμλίνου. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, επίγονος του Πούτιν, μπλοκάρει ή επιβραδύνει τις κυρώσεις της ΕΕ ενάντια στη Ρωσία όποτε μπορεί. Εάν ο πόλεμος στην Ουκρανία παραταθεί, η Ευρώπη θα αρχίσει να ταλαντεύεται.
Η εισβολή του Πούτιν έχει επίσης αποκαλύψει τη “χορτοφαγία” της Ευρώπης. Παρά τις επαναλαμβανόμενες συζητήσεις από τη δεκαετία του 1950 για έναν “Ευρωπαϊκό Στρατό”, δεν θα καταλήξει σε τίποτε – εκτός αν μετρά κανείς τα διάφορα τεχνοκρατικά σχέδια για τη συγκέντρωση στρατιωτικών προμηθειών. Αλλά αυτό απέχει πολύ από μια πολεμικού τύπου προσπάθεια.
Αντίθετα, υποστηρίζοντας την Ουκρανία, η Ευρώπη έπεσε για άλλη μια φορά υπό αυτήν την παλιά αμερικανική αιγίδα. Ο Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς το έθεσε στην πραγματικότητα ως όρο: συμφώνησε να στείλει άρματα μάχης Leopard 2 γερμανικής κατασκευής στην Ουκρανία μόνον εάν οι Αμερικανοί έστελναν και τα δικά τους M1 Abrams. Εάν οι ΗΠΑ δίσταζαν ποτέ να υποστηρίξουν περαιτέρω το Κίεβο – σε μια δεύτερη θητεία Τραμπ, ας πούμε – η Ευρώπη θα έχανε κάθε ζωντάνια για το θέμα.
Δομικά διλήμματα
Αυτή είναι η πραγματικότητα καθώς φεύγω από την ήπειρο και καθώς η ΕΕ αντιμετωπίζει διάφορα διλήμματα που μπορεί να φαίνονται δυσνόητα, αλλά είναι δομικά.
Ένα ερώτημα είναι εάν η Ευρώπη θα πρέπει να προσπαθήσει να επιστρέψει στον δηλωμένο δρόμο της “ολοένα και στενότερης ένωσης”, παραχωρώντας περισσότερες εξουσίες από τις εθνικές πρωτεύουσες στο ενιαίο κέντρο. Ένα σημαντικό θέμα σε αυτήν την κατηγορία είναι το πώς ψηφίζουν οι χώρες στις Βρυξέλλες. Μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, θέλουν σχεδόν όλες οι αποφάσεις να λαμβάνονται με “ειδική πλειοψηφία” σε αντίθεση με την ομοφωνία, έτσι ώστε καμία χώρα – η Ουγγαρία, για παράδειγμα – να μην μπορεί να εμποδίσει τις πολιτικές για τη Ρωσία, την Κίνα ή οτιδήποτε άλλο. Άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, αντιτίθενται, φοβούμενες ότι χωρίς δικαίωμα βέτο θα κυριαρχηθούν από τις μεγάλες χώρες, κυρίως τη Γερμανία.
Μια δεύτερη και σχετική διαμάχη αφορά τη διεύρυνση. Η ΕΕ έχει μεγαλώσει από τα έξι ιδρυτικά μέλη τη δεκαετία του 1950 σε 27 σήμερα. Άλλα οκτώ είναι επίσημοι υποψήφιοι για ένταξη και άλλα δύο (Κόσοβο και Γεωργία) θεωρούνται πιθανοί υποψήφιοι.
Εμβάθυνση ή διεύρυνση, όχι όμως και τα δύο
Η προοπτική τόσο πολλών νέων μελών θέτει την ΕΕ σε δίλημμα. Το μπλοκ είναι ήδη δύσκολο στη διαχείριση. Χωρίς μια δραστική επανασυγγραφή των συνθηκών της (συμπεριλαμβανομένης αυτής της αλλαγής στην ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία), πώς θα μπορούσε να αποφύγει τη δυσλειτουργία; Φαίνεται ότι η ΕΕ μπορεί, σε αργκό Βρυξελλών, να εμβαθυνθεί ή να διευρυνθεί, αλλά όχι και τα δύο.
Επιπλέον, η ΕΕ έχει παρατηρήσει τα τελευταία χρόνια ότι επηρεάζει τη διακυβέρνηση των χωρών ενώ είναι υποψήφιες, αλλά όχι από τη στιγμή που γίνονται μέλη. Αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Βουλγαρίας, εξακολουθούν να ανέχονται πάρα πολύ μεγάλη διαφθορά. Λίγες, κυρίως η Ουγγαρία, περνούν από τη δημοκρατία στην απολυταρχία. Ο φόβος τώρα είναι ότι χώρες όπως η Σερβία, η Αλβανία, η Μολδαβία ή και η ίδια η Ουκρανία θα μπορούσαν επίσης να “πισωγυρίσουν” μετά την ένταξή τους, υποβαθμίζοντας τα στάνταρντ σε ολόκληρο το μπλοκ.
Ωστόσο, η γεωπολιτική αυτής της νέας και μετα-ειρηνικής εποχής φαίνεται να απαιτεί την επέκταση της ΕΕ. Για τις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες, η ένταξη μπορεί να είναι η καλύτερη ή η μοναδική διέξοδος από τις εθνοτικές διαμάχες και προς την ευημερία. Εάν απορριφθούν, θα μπορούσαν να πάρουν ξανά τα όπλα ο ένας εναντίον του άλλου ή να ριχτούν στη γεωπολιτική αγκαλιά της αυταρχικής Ρωσίας ή της Κίνας.
Για την Ουκρανία, η φιλοδοξία της ενσωμάτωσης στη δυτική Ευρώπη ήταν αυτή που ξεκίνησε την έχθρα μεταξύ Κιέβου και Μόσχας. Αυτό το όνειρο της ΕΕ είναι τώρα ένας λόγος για τον οποίο οι Ουκρανοί συνεχίζουν να αντιστέκονται τόσο γενναία και να αγωνίζονται για την ανεξαρτησία τους. Η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ μπορεί να αποδειχθεί άπιαστο όνειρο προς το παρόν. Η ένταξη στην ΕΕ, αντίθετα, είναι κάτι που η Ευρώπη αισθάνεται ότι οφείλει στους Ουκρανούς.
Ο παράγοντας Κίνα
Αντί να “τελειώσει” μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η ιστορία φαίνεται απλώς να σταμάτησε και μετά να ξανάρχισε με την εισβολή του Πούτιν. Αλλά αυτό ήταν απλώς το πρώτο βήμα στη νεοεθνικιστική, νεοϊμπεριαλιστική, νεοαναρχική εποχή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Γιατί αν ο Τραμπ και ο Πούτιν ήταν τα σοκ νούμερο ένα και δύο, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ θα είναι το σοκ Νο3.
Λέγεται ότι η Ρωσία είναι η καταιγίδα και η Κίνα η κλιματική αλλαγή. Για χρόνια, το Πεκίνο ρίχνει το βάρος του όχι μόνο στην Ασία – από τα στενά της Ταϊβάν στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και πέρα από αυτήν – αλλά και στην Ευρώπη. Έχει εκφοβίσει μέλη της ΕΕ όπως η Λιθουανία και απλώνει τα οικονομικά και διπλωματικά της πλοκάμια στα Βαλκάνια και όχι μόνο. Και τώρα έχει δημιουργήσει μια φιλία “χωρίς όρια” με τη Μόσχα ως έναν τρόπο να δείξει την αντιπαλότητά της προς τη Δύση.
Οι Ευρωπαίοι μόλις αρχίζουν να παρατηρούν ότι κινδυνεύουν να αλυσοδεθούν οικονομικά στην Κίνα, όπως ακριβώς εξαρτούνταν από τη ρωσική ενέργεια μέχρι πρόσφατα. Καθώς αναλογίζονται τις συνέπειες, ωστόσο, εξακολουθούν να διυλίζουν τον κώνωπα. Πρέπει να “αποσυνδεθούν” από την Κίνα, απλώς να “απομακρυνθούν” ή μονάχα να “διαφοροποιηθούν”;
Εκείνοι από τους φίλους της Ευρώπης που παρακολουθούν τα παραπάνω πιο στενά και με νευρικότητα είναι για άλλη μια φορά οι Αμερικανοί. Ήλπιζαν εδώ και καιρό να “στρέψουν” την προσοχή και τους πόρους τους από τον Ατλαντικό στον Ειρηνικό, με την κατανόηση ότι οι Ευρωπαίοι θα φρόντιζαν τη δική τους γειτονιά. Αντίθετα, οι Ευρωπαίοι φαίνονται τόσο μακριά όσο ποτέ άλλοτε από το να ανεβάσουν ταχύτητα στην ήπειρό τους και εξακολουθούν να είναι δύσθυμοι στο να στοιχηθούν πίσω από τις ΗΠΑ στο ζήτημα της Ασίας.
Ένας φόβος ο οποίος διατρέχει πρωτεύουσες από τις Βρυξέλλες, το Παρίσι και το Βερολίνο μέχρι την Ουάσιγκτον, το Νέο Δελχί, την Τζακάρτα και τη Μπραζίλια είναι ότι η νέα εποχή της πολιτικής της ισχύος θα απαιτήσει σκληρές στρατηγικές αποφάσεις. Αντιμέτωπη με μια κινεζική επίθεση στην Ταϊβάν ταυτόχρονα με τη ρωσική επιθετικότητα στην Ευρώπη, για ποια θα έκανε η Αμερική τα περισσότερα προκειμένου να τη σταματήσει; Θα ήταν και οι Ευρωπαίοι εκεί για έναν αγώνα στην Ασία; Θα επέλεγε τελικά ο υπόλοιπος κόσμος – ο λεγόμενος Παγκόσμιος Νότος – πλευρά;
Θουκυδίδης
Η θλιβερή πραγματικότητα είναι ότι η εποχή στην οποία έχουμε εισέλθει είναι μια εποχή την οποία ο Θουκυδίδης θα μπορούσε να αναγνωρίσει πιο εύκολα απ’ ό,τι οι θεμελιωτές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Σε αυτόν τον κόσμο, τα ιδανικά σημαίνουν ελάχιστα, η δύναμη μπορεί για άλλη μια φορά να φτιάχνει δίκαιο, ο δυνατός να ληστεύει τον αδύνατο και μόνο οι ισχυρότεροι μπορούν να θέτουν όρια.
Κανένα κράτος-μέλος της ΕΕ δεν θα είναι μεταξύ αυτών των ισχυρότερων δυνάμεων, ούτε το μπλοκ ως σύνολο. Θεωρητικά, η Ευρώπη θα μπορούσε να είναι μια υπερδύναμη, με το να γίνει Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Κάτι τέτοιο, ωστόσο, δεν το βλέπω να συμβαίνει. Αντίθετα, η ΕΕ θα παραμείνει μια συνομοσπονδία μεταμφιεσμένη σε ομοσπονδία και, ενδεχομένως, θα επανέλθει σε έναν απλό χώρο ελεύθερου εμπορίου.
Ούτε, μετά από τόσες δεκαετίες, οι Ευρωπαίοι θα βγάλουν ξαφνικά κυνόδοντες και θα μετατραπούν σε σαρκοφάγα ζώα που να κρατούν μακριά τα αρπακτικά. Αυτό σημαίνει ότι η μοίρα τους, τελικά, μπορεί να κριθεί αλλού – κάπου μεταξύ Ουάσιγκτον, Μόσχας και Πεκίνου. Το μεγαλύτερο εγχείρημα ειρήνης στον κόσμο, το οποίο ενέπνευσε εμένα και άλλους για τόσον καιρό, μπορεί να τελειώσει ακριβώς έτσι – ως ένα πρότζεκτ, όπως τόσο πολλά για τα οποία διαβάζουμε στα βιβλία της ιστορίας.
Ο Σταύρος Καλεντερίδης, ξεκίνησε τις σπουδές του στην Αθήνα, σπουδάζοντας Πολιτική Επιστήμη στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έπειτα από τέσσερα χρόνια συμμετοχής στα φοιτητικά όργανα συνδιοίκησης της σχολής του και σε διάφορες οργανώσεις νέων, αποφάσισε να συνεχίσει τις σπουδές του στο εξωτερικό.
Στη Βοστόνη των Η.Π.Α. ολοκλήρωσε δύο μεταπτυχιακά προγράμματα, στις Διεθνείς Σχέσεις (Αμερικανική εξωτερική πολιτική) και στην Επικοινωνία (Πολιτική Επικοινωνία), ενώ παράλληλα εργάστηκε στο Ελληνικό Προξενείο της Βοστόνης, στη σχολή του ως βοηθός έρευνας και σε δύο πολιτικές καμπάνιες Αμερικανών πολιτικών (Δημοκρατικών – Ρεπουμπλικάνων).
Μετά από τρία χρόνια στις Η.Π.Α., άκουσε το κάλεσμα της πατρίδας του και επέστρεψε πίσω με μεγάλο πόθο για προσφορά στην Ελλάδα.
Υπήρξε ιδρυτικό μέλος δύο κοινωφελών οργανισμών, του δέλτα – πολιτική επανάσταση (πολιτικός οργανισμός) και της Λεοντίδας (ίδρυμα προώθησης θεμάτων ιστορίας, πολιτισμού και δημοκρατίας).
Σήμερα ζει και εργάζεται στην Αθήνα, ασχολείται με διάφορα εγχειρήματα πολιτικής διπλωματίας και δημοκρατίας, γράφει πολιτικά άρθρα, σχολιάζει την επικαιρότητα και συνεχίζει την προσωπική του μελέτη στην ιστορία και την πολιτική φιλοσοφία.
Θρίλερ στα βάθη της Τουρκίας με 58χρονο Έλληνα μοναχό από το Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών! Αγνοείται από τον Ιούλιο
Ο 58χρονος μοναχός έφυγε από το Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών, με προορισμό την Τουρκία, αποφασισμένος να φτάσει στον Πόντο και την Καππαδοκία, τόπους που συνδέονταν βαθιά με τις ρίζες του και το όραμά του να ζήσει ως ασκητής. Τα ίχνη του όμως χάθηκαν μέσα στην απέραντη τουρκική επικράτεια, βυθίζοντας την οικογένειά του στην αγωνία.
Σε θρίλερ έχει εξελιχθεί η εξαφάνιση ενός 58χρονου Έλληνα ορθόδοξου μοναχού στην Τουρκία, ο οποίος αναχώρησε από τα Γιαννιτσά με προορισμό τον Πόντο και την Καππαδοκία, επιθυμώντας να επισκεφθεί τις πατρογονικές εστίες της οικογένειάς του και να ζήσει ως ασκητής. Σχεδόν τρεις μήνες μετά την αναχώρησή του, τα ίχνη του παραμένουν άγνωστα, με τους συγγενείς του να αναζητούν απεγνωσμένα ένα σημάδι ζωής.
Πρόκειται για τον μοναχό Ιωσήφ, κατά κόσμον Νικόλαο Τσιγκόζη, ο οποίος έφυγε στις 23 Ιουλίου από τον Νέο Μυλότοπο Γιαννιτσών, χωρίς έκτοτε να έχει επικοινωνήσει με την οικογένειά του.
Η υπόθεση παρουσιάστηκε στην εκπομπή «Φως στο Τούνελ» της Αγγελικής Νικολούλη, όπου οι αδελφές του περιέγραψαν τις συνθήκες της εξαφάνισής του και τις προσπάθειες που έχουν κάνει για να τον εντοπίσουν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απάντηση του ελληνικού Προξενείου στην Κωνσταντινούπολη, σύμφωνα με την οποία ένα άτομο που μοιάζει με τον αγνοούμενο εμφανίστηκε στα γραφεία του στις 25 Ιουλίου, αναζητώντας πληροφορίες για το πώς θα μπορούσε να ταξιδέψει προς τον Πόντο.
Το όνειρο να επιστρέψει στις πατρογονικές εστίες και να ζήσει ως ασκητής
Η απόφαση του 58χρονου να ταξιδέψει στην Τουρκία δεν ήταν, σύμφωνα με τους συγγενείς του, μια παρορμητική ενέργεια. Αντίθετα, αποτελούσε μια βαθιά προσωπική επιθυμία που είχε εκφράσει επανειλημμένα.
Ο μοναχός Ιωσήφ ήθελε να επισκεφθεί τον Πόντο και την Καππαδοκία, περιοχές με τις οποίες συνδεόταν η οικογενειακή του καταγωγή, αλλά και το όραμά του να ακολουθήσει μια πιο απομονωμένη ασκητική ζωή.
«Είχε διακαή πόθο να πάει στον Πόντο. Έλεγε ότι θέλει να γίνει ασκητής», ανέφερε η αδελφή του, Ευαγγελία, στην εκπομπή.
Η ίδια μίλησε και για την πορεία του αδελφού της στον μοναχισμό, εξηγώντας ότι είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στη μοναστική κοινότητα.
«Ο αδελφός μου ανήκει στο σχήμα του μοναχισμού. Το 2003 ήταν στο Άγιον Όρος και μετέβη μετά στην Αγία Τριάδα Λαγκαδά. Ακολούθησε τον ηγούμενό του στην Ελασσόνα και έκανε και κουρά. Από Νικόλαος μετονομάστηκε σε Ιωσήφ αλλά το μοναστήρι ορφάνεψε από ηγούμενο και το διάστημα της μετάβασης του σε άλλο μοναστήρι, έμενε μαζί μου στο πατρικό μας», περιέγραψε.
Έτσι, ο 58χρονος βρισκόταν το τελευταίο διάστημα στο οικογενειακό σπίτι στον Νέο Μυλότοπο, περιμένοντας να μεταβεί σε άλλο μοναστήρι. Ωστόσο, όπως αποδείχθηκε, είχε ήδη αρχίσει να σχεδιάζει το ταξίδι του στην Τουρκία.
Η αναχώρηση στις 23 Ιουλίου και το εισιτήριο για την Τουρκία
Η εξαφάνιση του μοναχού έγινε αντιληπτή την Πέμπτη 23 Ιουλίου, όταν οι συγγενείς του διαπίστωσαν ότι είχε φύγει από το χωριό χωρίς να γνωρίζουν τον προορισμό του.
Η αδελφή του, Ευτυχία, που κατοικεί στη Θεσσαλονίκη, κινητοποιήθηκε άμεσα και ξεκίνησε να τον αναζητά. «Το πρωί της 23ης Ιουλίου, ημέρα Πέμπτη, έφυγε ο αδερφός μου. Πήγα στο χωριό μας το Μυλότοπο στα Γιαννιτσά. Ξεκινήσαμε να τον ψάχνουμε αλλά δεν τον βρίσκαμε πουθενά. Πήγα στην αστυνομία, το δήλωσα αλλά έκανα και τον συνειρμό στο μυαλό μου ότι ανέφερε συνέχεια την Κωνσταντινούπολη και πήγαμε να ψάξουμε στα τρένα. Εκεί ήταν ένα ταξιδιωτικό γραφείο και βρήκαμε ότι ένα εισιτήριο κόπηκε στο όνομά του. Επιβεβαιώσαμε αργότερα ότι ανέβηκε στο λεωφορείο για Τουρκία», ανέφερε.
Η ανακάλυψη του εισιτηρίου αποτέλεσε το πρώτο σημαντικό στοιχείο για τις κινήσεις του 58χρονου. Η οικογένεια κατάφερε να επιβεβαιώσει ότι ο μοναχός επιβιβάστηκε σε λεωφορείο με προορισμό την Τουρκία. Ωστόσο, δεν γνώριζε εάν είχε καταφέρει να φτάσει στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί να συνεχίσει προς τις περιοχές που επιθυμούσε να επισκεφθεί.
Η επίσκεψη στο ελληνικό Προξενείο και η αναζήτηση διαδρομής προς την Τραπεζούντα
Οι προσπάθειες των συγγενών οδήγησαν και σε επικοινωνία με το ελληνικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη.
Σύμφωνα με όσα περιέγραψε η Ευτυχία, ο αδελφός τους που ζει στον Καναδά επικοινώνησε με τις προξενικές Αρχές, αναζητώντας πληροφορίες για τον αγνοούμενο.
«Ο αδελφός μου από τον Καναδά πήρε τηλέφωνο στο προξενείο της Κωνσταντινούπολης. Εγώ είχα ενημερώσει και την αστυνομία και μας είπαν ότι όντως ήρθε ένας κύριος που δεν φορούσε ράσα, με ταξί και έψαχνε πώς να πάει στην Τραπεζούντα», ανέφερε.
Κατά την οικογένεια, οι υπάλληλοι του Προξενείου είδαν το διαβατήριο του άνδρα και του έδωσαν οδηγίες για να μεταβεί στον σταθμό υπεραστικών λεωφορείων, ώστε να συνεχίσει το ταξίδι του. Η πληροφορία αυτή ενίσχυσε την εκτίμηση των συγγενών ότι ο μοναχός είχε φτάσει στην Κωνσταντινούπολη και προσπαθούσε να βρει τρόπο να μετακινηθεί προς τον Πόντο. Ωστόσο, κανείς δεν γνωρίζει αν τελικά επιβιβάστηκε σε άλλο λεωφορείο, ποια διαδρομή ακολούθησε ή αν έφτασε στην Τραπεζούντα.
Η επίσημη απάντηση του Προξενείου
Στην προσπάθεια να συγκεντρώσει περισσότερες πληροφορίες για την εξαφάνιση, η εκπομπή «Φως στο Τούνελ» επικοινώνησε με το ελληνικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο έδωσε γραπτή απάντηση. Σύμφωνα με όσα ανέφερε το Προξενείο, το μεσημέρι του Σαββάτου 25 Ιουλίου εμφανίστηκε στα γραφεία του ένα άτομο που έμοιαζε με τον αγνοούμενο μοναχό.
Ο άνδρας αναζητούσε πληροφορίες σχετικά με τους τρόπους μετάβασης στην περιοχή του Πόντου.
Στην απάντησή του, το Προξενείο ανέφερε: «Ζητούσε πληροφορίες σχετικά με τρόπους μετάβασής του στην περιοχή του Πόντου. Καθώς επρόκειτο για μη εργάσιμη ημέρα, κατόρθωσε να επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον αρμόδιο υπάλληλο στον αριθμό έκτακτης ανάγκης της Αρχής, με χρήση κινητού τηλεφώνου που ανήκε, ωστόσο, σε τρίτο πρόσωπο. Αργά το βράδυ της ίδιας μέρας, αδελφός του αγνοούμενου επικοινώνησε για πρώτη φορά μαζί μας».
Η αναφορά στη χρήση κινητού τηλεφώνου τρίτου προσώπου αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που ενδεχομένως θα μπορούσε να βοηθήσει στην αναζήτηση του μοναχού. Παράλληλα, η χρονική ακολουθία των γεγονότων δείχνει ότι η εμφάνιση του άνδρα στο Προξενείο έγινε δύο ημέρες μετά την αναχώρηση του 58χρονου από τα Γιαννιτσά. Πάντως, στην απάντηση του Προξενείου γίνεται λόγος για άτομο που μοιάζει με τον αγνοούμενο και όχι για οριστική ταυτοποίηση του μοναχού Ιωσήφ.
Η ενημέρωση της Interpol και η αγωνία των συγγενών
Η οικογένεια συνεχίζει τις προσπάθειες εντοπισμού του μοναχού, έχοντας απευθυνθεί τόσο στις ελληνικές Αρχές όσο και στις αρμόδιες υπηρεσίες που μπορούν να συνδράμουν στη διασυνοριακή αναζήτηση. «Η Ίντερπολ και το ελληνικό προξενείο στην Τουρκία έχουν ενημερωθεί», ανέφερε η αδελφή του, Ευαγγελία.
Οι συγγενείς θεωρούν ότι οι έρευνες θα πρέπει να επικεντρωθούν κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, στην Τραπεζούντα και στις υπόλοιπες περιοχές του Πόντου, καθώς εκεί σκόπευε να κατευθυνθεί ο 58χρονος. Παράλληλα, δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να προσπάθησε να μεταβεί στην Καππαδοκία, την οποία επίσης επιθυμούσε να επισκεφθεί. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες για το πού μπορεί να βρίσκεται ή αν έχει εγκατασταθεί σε κάποια μοναστική κοινότητα. Η μεγαλύτερη αγωνία των συγγενών του είναι να μάθουν αν είναι καλά στην υγεία του και αν βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον.
«Θέλουμε να μάθουμε… Ζει; Είναι καλά;», λένε χαρακτηριστικά.
Τα χαρακτηριστικά του αγνοούμενου μοναχού
Ο μοναχός Ιωσήφ, κατά κόσμον Νικόλαος Τσιγκόζης, είναι 58 ετών και έχει ύψος περίπου 1,64 μέτρα. Έχει μακριά γκρίζα μαλλιά, τα οποία συνήθως πιάνει σε κοτσίδα, γκρίζο μουστάκι, κοντοκουρεμένο μούσι και πράσινα μάτια. Είναι κανονικού σωματικού βάρους. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, κατά την επίσκεψη του άνδρα που του έμοιαζε στο ελληνικό Προξενείο δεν φορούσε μοναχικά ράσα, στοιχείο που ενδέχεται να δυσχεραίνει την αναγνώρισή του από ανθρώπους που γνωρίζουν μόνο τη μοναχική του εμφάνιση.
Η οικογένεια απευθύνει έκκληση σε όποιον μπορεί να έχει πληροφορίες για τις κινήσεις του στην Τουρκία ή γνωρίζει εάν βρίσκεται σε κάποιο μοναστήρι ή ασκητήριο να επικοινωνήσει με τις αρμόδιες Αρχές. Σχεδόν τρεις μήνες μετά την αναχώρησή του, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Κατάφερε ο μοναχός Ιωσήφ να φτάσει στον Πόντο και να πραγματοποιήσει το όνειρό του ή συνέβη κάτι που διέκοψε το ταξίδι του; Για τους δικούς του ανθρώπους, το μόνο που έχει σημασία είναι να υπάρξει ένα σημάδι ζωής και να μάθουν ότι ο 58χρονος είναι ασφαλής.
Η πετρελαϊκή «μάχη» που ενώνει Τραμπ-Πούτιν και δισεκατομμυριούχους του Κόλπου
Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».
Οι συνομιλίες της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν διευρυνθεί και περιλαμβάνουν πλέον μια υπό διαπραγμάτευση συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για την εξαγορά διεθνών περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Lukoil, σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times».
Η συμφωνία, η οποία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και τελεί υπό την αίρεση της έγκρισης της αμερικανικής κυβέρνησης και του Κρεμλίνου, αφορά ένα εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο πετρελαιοπηγών, διυλιστηρίων και πρατηρίων καυσίμων της Lukoil σε διάφορες χώρες.
Σύμφωνα με τους «New York Times», στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται κοινοπραξία με επικεφαλής τον Αμερικανό επενδυτή Τοντ Μπόελι, στην οποία συμμετέχουν επίσης επενδυτικοί όμιλοι από τη Μέση Ανατολή. Στην προτεινόμενη συμφωνία συμμετέχει και η αμερικανική κυβέρνηση, μέσω της U.S. International Development Finance Corporation (DFC).
Στο τραπέζι των συνομιλιών Τραμπ-Πούτιν
Οι πολύμηνες διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με οκτώ πρόσωπα με γνώση της υπόθεσης που επικαλούνται οι «New York Times», συνδέονται με την ευρύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να αποκαταστήσει οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία στο πλαίσιο των συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Το ζήτημα της Lukoil φέρεται να τέθηκε από τον Βλαντιμίρ Πούτιν κατά τη συνάντησή του με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ στο Κρεμλίνο, στις 5 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με πηγή που επικαλείται η αμερικανική εφημερίδα, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε την προώθηση της συμφωνίας ως ένδειξη ότι η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να συνεργαστούν επιχειρηματικά.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές φέρεται να απάντησαν ότι θα εργαστούν για την προώθηση της συμφωνίας, τόσο ως ένδειξη «καλής θέλησης» προς το Κρεμλίνο όσο και με στόχο τη μείωση των διεθνών τιμών ενέργειας.
Η ενδεχόμενη συμφωνία παρουσιάζει ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον για τους υποψήφιους αγοραστές. Η έγκρισή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων από τις αμερικανικές κυρώσεις, αυξάνοντας παράλληλα την αξία τους.
Οι διασυνδέσεις των επενδυτών
Στην κορυφή της κοινοπραξίας βρίσκεται ο Αμερικανός επενδυτής Τοντ Μπόελι, συνιδιοκτήτης των Los Angeles Dodgers και γνωστός υποστηρικτής του Τραμπ. Στο επενδυτικό σχήμα συμμετέχουν επίσης επιχειρηματικοί όμιλοι από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Οι «New York Times» επισημαίνουν ότι ορισμένοι από τους επενδυτές διατηρούν επιχειρηματικές σχέσεις με πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ.
Μεταξύ αυτών είναι οι αδελφοί Μουτάζ και Ράμεζ αλ-Χαγιάτ από το Κατάρ, οι οποίοι έχουν συνεργαστεί με τον Τζάρεντ Κούσνερ και την Ιβάνκα Τραμπ για τη χρηματοδότηση επενδυτικού σχεδίου στην Αλβανία.
Στην κοινοπραξία συμμετέχει επίσης επενδυτικό ταμείο με έδρα το Αμπού Ντάμπι, το οποίο ελέγχεται από τον σεΐχη Ταχνούν μπιν Ζαγιέντ Αλ Ναχιάν, σύμβουλο εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ο ίδιος συνδέεται με επενδύσεις στην World Liberty Financial, την εταιρεία κρυπτονομισμάτων της οικογένειας Τραμπ.
Παράλληλα, επενδυτικό ταμείο που συνδέεται με τον σεΐχη Ταχνούν αποτελεί σημαντικό μέτοχο της εταιρείας private equity που ίδρυσε ο Κούσνερ μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο.
Τα ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων
Οι διασυνδέσεις αυτές έχουν προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο προσωπικές επιχειρηματικές σχέσεις μπορεί να διασταυρώνονται με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για μια συμφωνία που συνδέεται με την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Οι «New York Times» αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ένδειξη πως ο Γουίτκοφ ή ο Κούσνερ πρόκειται να αποκομίσουν προσωπικό οικονομικό όφελος από τη συμφωνία. Ωστόσο, η υπόθεση έχει εγείρει ζητήματα σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων επιχειρηματιών και προσώπων του στενού περιβάλλοντος του Τραμπ.
Η Χούι Τσεν, πρώην εισαγγελέας και σύμβουλος σε θέματα οικονομικού εγκλήματος και δεοντολογίας, χαρακτήρισε τις διασυνδέσεις «ανησυχητικές» και έθεσε το ερώτημα κατά πόσο προσωπικά συμφέροντα θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αξιολόγηση των υποψήφιων αγοραστών.
Από την πλευρά του, εκπρόσωπος του Γουίτκοφ απέρριψε οποιοδήποτε ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός διαπραγματευτής δεν λαμβάνει μισθό και καλύπτει ο ίδιος τα έξοδα των ταξιδιών του στο πλαίσιο της αποστολής του για λογαριασμό του Τραμπ.
Η κούρσα για τα περιουσιακά στοιχεία της Lukoil
Η Lukoil είχε θέσει προς πώληση τα διεθνή περιουσιακά της στοιχεία μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων. Αρκετοί υποψήφιοι αγοραστές είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον, μεταξύ των οποίων και μεγάλοι αμερικανικοί ενεργειακοί όμιλοι.
Τον Ιανουάριο, η επενδυτική εταιρεία Carlyle είχε καταλήξει σε προκαταρκτική συμφωνία για την εξαγορά σημαντικού μέρους του διεθνούς χαρτοφυλακίου της Lukoil. Η συμφωνία, ωστόσο, δεν ολοκληρώθηκε, καθώς απαιτούσε την έγκριση της αμερικανικής κυβέρνησης.
Στη συνέχεια, ο όμιλος υπό τον Μπόελι εμφανίστηκε ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές των περιουσιακών στοιχείων.
Η αξία των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της Lukoil είχε υπολογιστεί από την ίδια την εταιρεία σε περίπου 20 δισ. δολάρια στις αρχές του έτους. Ωστόσο, οι οικονομικοί όροι της υπό διαπραγμάτευση συμφωνίας δεν έχουν γίνει γνωστοί.
Ο ρόλος της αμερικανικής κυβέρνησης
Η αμερικανική κυβέρνηση συμμετέχει στην προτεινόμενη συμφωνία μέσω της U.S. International Development Finance Corporation, η οποία επενδύει και παρέχει χρηματοδότηση για έργα στο εξωτερικό.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία για τη Lukoil θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, να εξυπηρετήσει στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους για τους Αμερικανούς.
Η συμφωνία, ωστόσο, χρειάζεται την έγκριση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το οποίο είναι αρμόδιο για την εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η ενεργειακή διάσταση
Στο υπό διαπραγμάτευση χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται διυλιστήρια της Lukoil στην Ολλανδία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, καθώς και άλλες ενεργειακές υποδομές και πρατήρια καυσίμων σε διάφορες χώρες.
Η ενεργειακή διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η αποκατάσταση οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για τη Μόσχα ώστε να προχωρήσει σε συμβιβασμούς για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Ρώσος οικονομικός απεσταλμένος Κίριλ Ντμίτριεφ έχει επίσης εμπλακεί στη διαδικασία, ενώ, σύμφωνα με τους «New York Times», έχει δηλώσει ότι ο διάλογος ΗΠΑ-Ρωσίας συνεχίζεται σε πολλούς τομείς, μεταξύ των οποίων και η ενέργεια.
Η συμφωνία για τη Lukoil παραμένει, πάντως, ανοικτή και δεν έχει οριστικοποιηθεί. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τις απαιτούμενες εγκρίσεις των αμερικανικών αρχών και της ρωσικής πλευράς.
Πώς μια «Ελληνίδα» έγινε το «θεμέλιο» της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουγγαρίας
Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.
Πριν λίγο καιρό επισκεφθήκαμε την Εθνική Πινακοθήκη της Ουγγαρίας στη Βουδαπέστη, ένα από τα πλέον σημαντικά μουσεία της χώρας, στο οποίο παρουσιάζεται με μοναδικό τρόπο η εξέλιξη της ουγγρικής εικαστικής τέχνης από τον 11ο αιώνα μέχρι σήμερα. Βρίσκεται στο Βασιλικό Ανάκτορο του Κάστρου της Βούδας και ιδρύθηκε το 1957 με βάση κυρίως τις ουγγρικές συλλογές του Μουσείου Καλών Τεχνών. Η συλλογή της περιλαμβάνει περίπου 110.00 έργα.
Στον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης συναντήσαμε την «Ελληνίδα». Πρόκειται για ένα έργο του Jakob Marastoni (1804-1860), ενός ζωγράφου ιταλικής καταγωγής που εγκαταστάθηκε και εργάστηκε στην Πέστη και έγινε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ουγγρικής τέχνης.
Το έργο του με τίτλο «Ελληνίδα», φιλοτεχνημένο το 1845, θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό για τη δημιουργία της συλλογής της Ουγγρικής Εθνικής Πινακοθήκης. Είναι το πρώτο έργο που σηματοδότησε την έναρξη της συστηματικής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής στα εθνικά ιδρύματα. Είναι επίσης το πιο γνωστό και εμβληματικό έργο του ζωγράφου.
Οι διαστάσεις του είναι 77Χ61,5 cm περίπου. Το μοντέλο δεν είναι Ελληνίδα, αλλά η σύζυγος του Marastoni, η Giovanna Bianchi, με καταγωγή από τη Βενετία. Ο ζωγράφος την απεικόνισε με παραδοσιακή (ή φανταστική) ελληνική φορεσιά της εποχής, σύμφωνα με τη μόδα του ρομαντισμού. Η εικόνα συνδυάζει εξωτισμό, ελαφρύ ερωτισμό και ιδανική ομορφιά.
Η ιστορία
Το 1845 η Pest Art Society — η πρώτη καλλιτεχνική εταιρεία στην Ουγγαρία — αγόραζε κάθε χρόνο ένα έργο από την ετήσια έκθεσή της για να το δωρίσει στο Ουγγρικό Εθνικό Μουσείο, το οποίο τότε περιλάμβανε και την πινακοθήκη.
Η «Ελληνίδα» του Marastoni ήταν αυτό που επέλεξαν και δώρισαν τον Νοέμβριο του 1845. Έτσι, καταγράφηκε ως το πρώτο έργο στη συλλογή ζωγραφικής του μουσείου. Το Εθνικό Μουσείο είχε ήδη κάποιες δωρεές, αλλά η συστηματική συλλογή ουγγρικής τέχνης ξεκινάει ουσιαστικά με αυτό το έργο. Η Εθνική Πινακοθήκη κληρονόμησε αυτή τη συλλογή από το Εθνικό Μουσείο.
Με λίγα λόγια, ένα έργο ενός Ιταλού καλλιτέχνη (με Βενετσιάνικη εκπαίδευση) που απεικονίζει μια «Ελληνίδα» (στην πραγματικότητα τη σύζυγό του) έγινε το θεμέλιο της ουγγρικής εθνικής συλλογής. Αυτό αντανακλά την πολυεθνική και πολυπολιτισμική πραγματικότητα της Αψβουργικής Ουγγαρίας του 19ου αιώνα.
Η επιλογή του προκάλεσε έντονες συζητήσεις και αποτέλεσε το «πρώτο καλλιτεχνικό σκάνδαλο» της εποχής, λόγω του ερωτισμού που απέπνεε το μοντέλο. Ωστόσο ο πίνακας αυτός ήταν και ιδιαίτερα δημοφιλής, κάτι που ενίσχυσε την εθνική συζήτηση για την τέχνη.
Σήμερα, το έργο παραμένει εμβληματικό και εκτίθεται συχνά ως αφετηρία της συλλογής ζωγραφικής του 19ου αιώνα στην Πινακοθήκη. Συμβολίζει το πώς η ουγγρική τέχνη χτίστηκε με συνεισφορές από ξένους καλλιτέχνες που ενσωματώθηκαν στη χώρα, όπως ο Marastoni.
Η δημιουργία της Πινακοθήκης
Αν κάνετε περίπατο στην οδό Deák Ferenc στο κέντρο της πόλης ίσως αξίζει κάποιες φορές να σηκώσετε το βλέμμα πάνω από τις βιτρίνες των καταστημάτων. Το βλέμμα σας θα συναντήσει όχι μόνο κλασικές προσόψεις, αλλά και αναμνηστικές πλάκες, όπως για παράδειγμα εκείνη στον αριθμό 21, όπου αναγράφεται: «Η Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής – ιδρυθείσα από τον Jakab Marastoni».
Η Πέστη του 19ου αιώνα ήταν μια πραγματικά πολυπολιτισμική πόλη. Γερμανοί, Ούγγροι, Έλληνες, Ιταλοί, Σέρβοι και πολλές άλλες μικρότερες εθνότητες ζούσαν εδώ δίπλα-δίπλα ειρηνικά. Ο καθένας καλλιεργούσε τον δικό του πολιτισμό, αλλά ένα πράγμα τους ένωνε: όλοι ήθελαν να είναι και Ούγγροι και επιδίωκαν να υπηρετήσουν τον ουγγρικό πολιτισμό με τις δραστηριότητές τους.
Εκείνη την εποχή ο Marastoni υπέβαλε την αίτησή του για την ακαδημία ζωγραφικής στο Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών, όταν ιδρύθηκε εντός του Ουγγρικού Εθνικού Μουσείου ο Σύλλογος Εθνικής Πινακοθήκης, ένα «τμήμα που συνέλεγε αποκλειστικά ουγγρική ζωγραφική».
Όλα αυτά συνέβησαν το 1845 και αυτή η μεγάλη πολιτιστική δραστηριότητα μπορεί να ήταν αποτέλεσμα του γεγονότος ότι εκείνη τη χρονιά το Εθνικό Μουσείο ήθελε να τιμήσει δεόντως την πεντηκοστή επέτειο της ανάληψης καθηκόντων του αρχιδούκα Ιωσήφ της Αυστρίας.
Ο σύλλογος που έφερε το όνομα του αρχιδούκα εγκρίθηκε τελικά από το Βασιλικό Συμβούλιο των Κυβερνητών τον Σεπτέμβριο του 1845. Η Εθνική Πινακοθήκη του αρχιδούκα Ιωσήφ μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί ως το πρώτο εθνικό ίδρυμα που συνέλεγε ουγγρικούς πίνακες.
Η πινακοθήκη δέχθηκε δωρεές έργων τόσο από συλλόγους, όσο και από ιδιώτες, και ανάμεσά τους το σημαντικότερο ήταν το έργο του Jakab Marastoni «H Ελληνίδα», το οποίο δωρήθηκε στην πινακοθήκη τον Νοέμβριο του 1845 από την Καλλιτεχνική Εταιρεία της Πέστης. Έτσι, μπορεί να πει κανείς ότι η ιστορία της μουσειακής συλλογής ουγγρικής ζωγραφικής ξεκίνησε με την «Ελληνίδα».
Αλλά γιατί μια Ελληνίδα; Το σύγχρονο (όχι αρχαίο) ελληνικό θέμα εμφανίστηκε στην ευρωπαϊκή ζωγραφική με την Ελληνική Επανάσταση ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τη δεκαετία του 1820. Φυσικά, οι συμπάθειες του ευρωπαϊκού ρομαντισμού προς τους Έλληνες άσκησαν επιρροή και στην ουγγρική τέχνη.
Οι Έλληνες, και ιδιαίτερα οι Ελληνίδες, αποτελούσαν συχνά θέμα στην ουγγρική ζωγραφική του 19ου αιώνα, και κατά μία έννοια η «Ελληνίδα» κατέληξε να αντιπροσωπεύει ένα εξωτικό θέμα αρωματισμένο με ερωτισμό.
Και αν σήμερα βρίσκουμε την «Ελληνίδα» να αποκαλύπτει ανοιχτά την ομορφιά και τη γοητεία της, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επρόκειτο για θέμα μόδας. Και όσο κι αν μας γνέφει σαγηνευτικά αυτή η όμορφη γυναίκα, με την ιστορική έννοια το έργο αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα της ουγγρικής μουσειολογίας.
Ο ζωγράφος
Ο Jakab Marastoni (Giacomo Marastoni) γεννήθηκε το 1804 στη Βενετία και σπούδασε στην περίφημη Ακαδημία Καλών Τεχνών.
Ταξίδεψε στη Βιέννη στις αρχές της δεκαετίας του 1830, πέρασε από τη σημερινή Μπρατισλάβα το 1833 και εγκαταστάθηκε οριστικά στην Πέστη το 1836. Έγινε περιζήτητος πορτρετίστας μεταξύ αριστοκρατικών και αστικών οικογενειών, αλλά και κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων.
Το 1846 ίδρυσε την Πρώτη Ουγγρική Ακαδημία Ζωγραφικής στην Πέστη – την πρώτη ιδιωτική σχολή αποκλειστικά για ζωγραφική στην Ουγγαρία. Ανάμεσα στους μαθητές του περιλαμβάνονται σημαντικοί Ούγγροι καλλιτέχνες όπως ο Károly Lotz, ο Mihály Zichy, ο Soma Orlai Petrich κ.ά. Το 1846 έγινε Επίτιμος Πολίτης της Πέστης.
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με την δαγκεροτυπία ήταν ο πρώτος επαγγελματίας αυτής της τεχνικής στην Ουγγαρία. Πέθανε σε ψυχιατρική κλινική και η σχολή του έκλεισε λίγο μετά.
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πριν
GEOPOLITICO1 μήνα πριν
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πριν
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πριν
Αναλύσεις3 μήνες πριν