Η εποικοδομητική ασάφεια της λέξης «ενωμένη» («united»), έποικοι, εκτοπισμένοι, εδαφικό/περιουσιακό, δομή, ασφάλεια, τι θα ζητούσαν από τον Τάσο Παπαδόπουλο, «κάτι για την Τουρκία»
Γράφει η Φανούλα Αργυρού*
Στις 23 Ιουλίου 2024 το Βρετανικό Εθνικό Αρχείο αποδέσμευσε και πάλι, μετά από 20 χρόνια, πρωθυπουργικούς φακέλους (πρωθυπουργίας Tony Blair – Τόνι Μπλερ) για διάφορα θέματα, καλύπτοντας την περίοδο 2000-2003. Εντοπίσαμε ορισμένες, αν και περιορισμένες, αναφορές για την Κύπρο. Αναφορές για τους σχεδιασμούς που έκαναν το 2003 για το τροποποιημένο «Σχέδιο Ανάν ΙΙΙ» με «επικεφαλής» τον Σερ Ντέιβιντ Χάνεϊ και το Φόρεϊν Όφις, για μας, δίχως εμάς. Επισημαίνω ότι τα λιγοστά αυτά έγγραφα δεν μας δίνουν ολοκληρωμένη ιστορική συνέχεια με λεπτομέρειες για όλο το τρομερό παρασκήνιο. Οι οποίες υπάρχουν, όμως, στους ακόμα κλειστούς φακέλους του Φόρεϊν Όφις για τα έτη 2001-2003, που αναμένονται μετά την 30ετία.
Έστω και αυτές όμως οι αναφορές επαναβεβαιώνουν τη φιλοτουρκική πολιτική της εγγυήτριας Βρετανίας και τη συνέχιση της διχοτομικής της πολιτικής από το 1963/64 ταυτισμένη με την τουρκική του Δρος Νιχάτ Ερίμ από το 1956. Με συνεργάτη τις ΗΠΑ.
Υπενθυμίζεται ότι Υπουργός Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας τα χρόνια εκείνα του «Σχεδίου Ανάν», μεταξύ 2001-2006, ήταν ο υπέρμαχος και τιμηθείς από το τουρκικό κράτος, γνωστός Τζακ Στρο (Jack Straw).
«Ενωμένη» («united») – αλλιώς θα προκαλούσε προβλήματα στον Γλ. Κληρίδη
Υποδείξεις του Φόρεϊν Όφις προς τον Βρετανό Πρωθυπουργό πριν από το Συνέδριο των G8 ήταν να υποστήριζε τις εκ του σύνεγγυς συνομιλίες των ΗΕ και να καλούσε όλες τις πλευρές να υποστήριζαν τις προσπάθειες του ΓΓ Κόφι Ανάν για διευθέτηση του Κυπριακού. Και, αν χρειαζόταν, να εξέφραζε υποστήριξη στη λέξη «ενωμένη» Κύπρος, ως γλώσσα αποδεκτή από αμφότερες τις πλευρές. Και να εξασφάλιζε συμφωνία σε κείμενο τον G8 αποφεύγοντας γλώσσα που δεν ήταν αποδεκτή ή εμπρηστική για αμφότερες τις πλευρές.
«Συμφωνία είναι ανάγκη να επιτευχθεί για την προ-τελευταία πρόταση για μια ‘‘ενωμένη Κύπρο’’. Εμείς, οι ΗΠΑ, η Ιταλία και η Γερμανία υποστηρίζουμε τη χρήση αυτής της λέξης ‘‘ενωμένη’’. Ο όρος είναι αποδεκτός απ’ όλα τα μέρη και αποφεύγει την πιθανότητα ότι η νέα Κύπρος θα είναι ένα ενιαίο κράτος με κίνδυνο να προ-δικάσει τη συζήτηση συνομοσπονδίας/ομοσπονδίας».
«Agreement needs to be reached on a reference in the penultimate sentence to a “united Cyprus”. We, the US Italy and Germany support use of the word “united”. Term acceptable to both parties and avoids any implication that the new Cyprus would be a unitary state on the risk of pre-judging the confederation/federation debate».
Παρέπεμψαν σε επιστολή του Σερ Ντέϊβιντ Χάνεϊ (Sir David Hannay), 12 Ιουλίου 2000. Στο τέλος οι Βρετανοί ικανοποιήθηκαν με το μήνυμα του συνεδρίου, το οποίο είπαν «ήταν καλά ισοζυγισμένο. Η ορολογία δεν ενοχλούσε, ήταν συνυφασμένη τόσο με μια λύση ομοσπονδίας όπως και συνομοσπονδίας και εξέφραζε τον στόχο των διαπραγματεύσεων, αλλιώς η απουσία της θα ήταν σοβαρά προβληματική για τον Κληρίδη» (Ο Γλ. Κληρίδης ήταν τότε ο Πρόεδρος της ΚΔ).
Οι Βρετανοί προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν «διευθέτηση» του Κυπριακού και εντός του χρόνου να άνοιγαν διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Τουρκίας. Σε περίπτωση όμως που δεν «διευθετείτο» το Κυπριακό, το σχέδιο Β τους ήταν π.χ. πώς να αντιμετώπιζαν τις τεχνικές και πολιτικές επιπτώσεις ένταξης μιας διαιρεμένης νήσου. Σε περίπτωση λύσης δε έπρεπε να δουν και πώς θα αντιμετώπιζαν τις αναγκαίες παρεκκλίσεις (derogations) στην ελευθερία αγοράς περιουσίας, περιλαμβανομένου του πώς το ευρωπαϊκό acquis θα λειτουργούσε στον «βορρά», καθώς οι Τ/κ δεν ελάμβαναν μέρος στις διαπραγματεύσεις ένταξης. «Εμείς και άλλες χώρες θα θέλαμε να κάνουμε σίγουρο ότι μια ενωμένη νήσος δεν θα γινόταν εύκολη οδός στην ΕΕ για ναρκωτικά και παράνομη μετανάστευση», έγραψαν. Και να έδιδαν και κάτι στην Τουρκία…
Η Τουρκία σήμαινε πολλά για το Ηνωμένο Βασίλειο, για στρατηγικούς λόγους που είχε εξηγήσει στον Πρωθυπουργό ο Υπ. Εξωτερικών στις 13 Μαΐου. Το ΗΒ υποστήριζε την τουρκική ένταξη για πολλά χρόνια. Όμως, όπως και άλλες χώρες, δεν μπορούσαν ν’ ανοίξουν μαζί της διαπραγματεύσεις προτού η Τουρκία συμμορφωθεί με τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης, και το τουρκικό (κακό) μητρώο σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα ενδιέφερε πολύ το Κοινοβούλιο. Ήταν μόνο το 1999 που οι σχέσεις ΕΕ/Τουρκίας άρχισαν να καλυτερεύουν παράλληλα με την ελληνο-τουρκική επαναπροσέγγιση…
Στα έγγραφα περιλαμβάνεται και η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας με αναστολή του ευρωπαϊκού κεκτημένου στο κατεχόμενο μέρος της ΚΔ…
Τα μαγειρέματα για το «Σχέδιο Ανάν ΙΙΙ»
Με τηλεγράφημά του, ημερ. 14 Φεβρουαρίου 2003 (σε δύο μέρη) από τη Νέα Υόρκη προς το Φόρεϊν Όφις και περιορισμένους παραλήπτες, ο αξιωματούχος Greenstock (Sir Jeremy Quentin Greenstock) ενημέρωσε για τις διαπραγματεύσεις που είχαν για το «Σχέδιο Ανάν ΙΙΙ» [ο λόρδος Ντέιβιντ Χάνεϊ και ο Τζόναθαν Άλλεν (Jonathan Allen, Φ.Ο., αργότερα παρευρέθη και στο Κράν Μοντανά) που είχαν πάει στη Νέα Υόρκη στις 13 Φεβρουαρίου 2003].
Περίληψη – Συνομιλίες μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου, ΗΠΑ και τα ΗΕ, με τον ΓΓ του ΟΗΕ (Κόφι Ανάν), ετοιμάζοντας το «Σχέδιο Ανάν ΙΙΙ», ενσωματώνοντας τις αλλαγές σ’ αυτό, και που θα ήταν έτοιμο για τις 24 Φεβρουαρίου 2003, μετά τις προεδρικές εκλογές στην Κύπρο.
Τι ανέμεναν από τον Τάσσο Παπαδόπουλο αν κέρδιζε
Τακτική – Ο Ανάν θα πήγαινε στην Άγκυρα στις 24 Φεβρουαρίου 2003 και μετά στην Ελλάδα, πριν πάει στην Κύπρο στις 26 Φεβρουαρίου. Ο Χάνεϊ είπε ότι ήταν κρίσιμο να γινόταν ξεκάθαρο σε αμφότερες τις πλευρές ότι ο ΓΓ ανέμενε ένα ναι ή ένα όχι ως απάντηση μέχρι να φύγει από το νησί. Ο Ανάν συμφώνησε ότι η 28η Φεβρουαρίου ήταν η τελική προθεσμία, δεν θα υπήρχε «Ανάν 4», ανησυχούσε για τις επιπτώσεις μιας νίκης του Παπαδόπουλου (Τάσσου). Αυτός ο άνθρωπος είχε σπαταλήσει όλη του τη ζωή θέλοντας να γίνει Πρόεδρος της Κύπρου. Θα ήταν πρόθυμος να εγκαταλείψει το έπαθλο τόσο σύντομα μετά που τελικά το εξασφάλισε; Πώς θα πιεζόταν; Τότε ο Αμερικανός Weston (Thomas Weston, διπλωμάτης) είπε ότι αν κέρδιζε (ο Παπαδόπουλος), οι ΗΠΑ ήταν έτοιμες να κινηθούν γρήγορα σε προεδρικό επίπεδο και να του στείλουν συγχαρητήριο μήνυμα, στο οποίο θα κατέγραφαν τι ανέμεναν από αυτόν. Το καλύτερο που θα ανέμεναν ήταν ο Παπαδόπουλος να υιοθετούσε ουδέτερη θέση. Σε τέτοια περίπτωση, οι προσπάθειές των θα γυρνούσαν προς το ΑΚΕΛ. Ο Χάνεϊ συμφώνησε. Ο Παπαδόπουλος μπορεί να είχε έντονες προσωπικές φιλοδοξίες , αλλά αυτό δεν σήμαινε ότι οι ετερόκλητοι που τον υποστήριζαν τις συμμερίζονταν… Ο Χάνεϊ είπε ότι και εκείνος θα σύστηνε στον Πρωθυπουργό (Μπλερ) να στείλει το ίδιο μήνυμα. Ανέμεναν και σύντομη δήλωση από τη έκτακτη συνεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 17 Φεβρουαρίου.
Δομή του «Ανάν ΙΙΙ» (περιλαμβανομένων των δημοψηφισμάτων)
Ο Άλβαρο ντε Σότο (Alvaro de Soto, Περουβιανός διπλωμάτης – το 1999 διορίσθηκε ως ειδικός σύμβουλος του ΓΓ για το Κυπριακό), είπε ότι η όλη δομή του «Ανάν ΙΙ» θα άλλαζε, ακόμα δεν είχαν αποφασίσει κατά πόσον το «Ανάν ΙΙΙ» θα παρουσιαζόταν για υπογραφή ή θα πήγαινε απευθείας σε δημοψηφίσματα. Το πλεονέκτημα του τελευταίου θα έδιδε στους Τούρκους τον μηχανισμό να προσπεράσουν την πιθανή άρνηση του Ντενκτάς να υπογράψει μια διευθέτηση. Όμως οι Ελληνοκύπριοι θα το εκλάμβαναν ότι τους επιβλήθηκε από έξω αν οι ηγέτες δεν το υπέγραφαν. Ο Χάνεϊ δεν πίστευε ότι τα ΗΕ έπρεπε να πάνε απευθείας σε μηχανισμό υπογραφής βοηθώντας την ελληνοκυπριακή πλευρά και ο Weston πρόσθεσε ότι πρώτιστη προτεραιότητα των ΗΕ έπρεπε να ήταν να βοηθούσαν τον Ντενκτάς και τους Τούρκους.
Εδαφικό – περιουσίες
Ο ντε Σότο είπε ότι είχαν ετοιμάσει νέο χάρτη βάζοντας την Καρπασία στο Τουρκοκυπριακό Component State. Στο περιουσιακό σκέφτονταν να αφαιρέσουν το ανώτατο όριο (fixed limit) στις ετήσιες επιστροφές (annual returns) και το «final cap» και αντίθετα να έδιδαν στα Component States το δικαίωμα να θέσουν τους δικούς τους περιορισμούς, στη βάση ασφάλειας, δημόσιας τάξης, διζωνικότητας, και όσοι επηρεάζονταν από αυτούς τους περιορισμούς να έκαναν έφεση στο δικαστήριο. Αργότερα έγινε συζήτηση για το θέμα αυτό σε γεύμα μεταξύ ΗΒ/ΗΠΑ/ΗΕ (ο ντε Σότο δεν μπορούσε να παρευρεθεί και αντιπροσωπεύθηκε από τον Dann). O Dann (Robert Dann για πολιτικές υποθέσεις) εξήγησε ότι το δικαίωμα για έφεση θα γινόταν στο common state Supreme Court και στη συνέχεια στο ΕΔΑΔ. Ο Χάνεϊ δεν πείστηκε από την πρόταση των ΗΕ, οι Ελληνοκύπριοι θα το εκλάμβαναν ως μεγάλη υποχώρηση προς τους Τ/κ, εξάλλου δεν περιλαμβανόταν στο έγγραφο με τις τουρκικές «Βασικές Απαιτήσεις». Ο Dann υποστήριξε ότι ναι μεν δεν ήταν, αλλά ο Ziyal (Sıtkı Uğur Ziyal, Τούρκος διπλωμάτης στο τουρκικό ΥΠΕΞ) το είχε αναπτύξει, και πως η «διζωνικότητα» ήταν το κλειδί για τους Τούρκους. Επενέβη ο Weston και είπε πως αν ικανοποιούσε τους Τούρκους έπρεπε να ενσωματωθεί στο «Ανάν ΙΙΙ» και οι Έλληνες απλώς έπρεπε να δαγκώσουν τη σφαίρα (The Greek Cypriots would just have to bite the bullet). Ο Χάνεϊ διαφώνησε, έπρεπε να σκεφθούν τις επιπτώσεις πάνω στον Κληρίδη. Οι Τούρκοι θα ικανοποιούνταν με ένα ελάχιστα μεγαλύτερο μορατόριουμ…
Ασφάλεια – Ο ντε Σότο είπε ότι τα ΗΕ θα έθεταν όποιο αριθμό στρατευμάτων (εννοείται κατοχικών που θα έμεναν) συμφωνούσαν οι Έλληνες και οι Τούρκοι στο «Ανάν ΙΙΙ». Αν δεν συμφωνούσαν, τα ΗΕ θα έβαζαν 7.500, που θα ελαττώνονταν μετά από πέντε χρόνια σε 2.500 και μετά θα εξουδετερώνονταν πλήρως με την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ. Αμφότεροι Χάνεϊ και Weston είπαν όχι, εκτός και αν είχαν το πράσινο φως από τους Τούρκους. Ο ντε Σότο είπε ότι το βέτο των μητέρων πατρίδων στο θέμα κυπριακής συμμετοχής σε διεθνείς οργανισμούς θα αποκαθίστατο…
Έποικοι
Ο ντε Σότο είπε ότι τα ΗΕ σχεδίαζαν να καταργήσουν τις διάφορες κατηγορίες των Τούρκων υπηκόων που δικαιούνταν κυπριακή ιθαγένεια και απλώς θα έβαζαν τον αριθμό των 40.000 ως δικαιούχους. Ο Dann αργότερα είπε πως αυτό ήταν ακόμα μια παραχώρηση προς τους Ελληνοκυπρίους, καθώς μείωνε τον συνολικό αριθμό. Και εδώ ο Χάνεϊ επανέλαβε τη σημασία να γίνεται ξεκάθαρο ότι ο επαναπατρισμός των Τούρκων υπηκόων στην Κύπρο θα ήταν εθελοντικός.
ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΣΕ ΠΛΑΙΣΙΟ
Η Κύπρος θα ενταχθεί στην ΕΕ με λύση ή χωρίς λύση – Γιατί το θέλει η Ελλάδα!
Οι Βρετανοί στα εν λόγω έγγραφα τονίζουν ότι, όποια έκβαση και να έπαιρναν τα πράγματα, η Ελλάδα σε ένα πράγμα θα επέμενε σε σχέση με την Κύπρο (για τη διεύρυνση), ότι η Κύπρος έπρεπε να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε με λύση είτε δίχως λύση. Σημειώνεται ότι την Προεδρία της ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου-31η Ιουνίου 2003 πήρε η Ελλάδα, η οποία δεν ήθελε αναφορές που επέρριπταν ευθύνη στην ε/κ πλευρά για την αποτυχία των διαπραγματεύσεων. Εξάλλου ο ίδιος ο ΓΓ του ΟΗΕ είχε προκαταλάβει, γράφει το βρετανικό έγγραφο, επιρρίπτοντας τις ευθύνες στον Ραούφ Ντενκτάς.
Στις 17 Φεβρουαρίου 2003 το Φόρεϊν Όφις ετοίμασε τις πιο κάτω οδηγίες προς τον Υπ. Εξωτερικών Τζακ Στρο ως “Brief No.4: Cyprus” για τη συνεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Είχαν ενημερώσει την Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ότι ήταν καλή ευκαιρία να επαναλάβει (η ΕΕ) την υποστήριξή της για μια διευθέτηση του Κυπριακού… Ο Ανάν θα κατέθετε τη δεύτερη αναθεώρηση των προτάσεων για διευθέτηση στις 24 Φεβρουαρίου και η Λευκωσία στις 26 Φεβρουαρίου όταν -με την υποστήριξη του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ- ο Ανάν στόχευε να εξασφάλιζε μιαν απάντηση ότι οι τελικές του διορθώσεις είχαν γεφυρώσει το χάσμα και ότι θα διεξάγονταν δημοψηφίσματα και στις δύο κοινότητες για το πακέτο. Αν γινόταν δεκτό από την Άγκυρα θα το έθεταν και στους Τουρκοκύπριους δίχως την υπογραφή του Ραούφ Ντενκτάς. Από ελληνοκυπριακής πλευράς πολλά θα εξαρτιόνταν από το ποιος θα κέρδιζε τις προεδρικές εκλογές, ο Γλ. Κληρίδης ή ο Τ. Παπαδόπουλος. Δημόσια υποστήριξη προς τη στρατηγική αυτή από την ΕΕ θα ήταν σημαντική.
Συζήτηση στην Κύπρο δεν ήταν αναγκαία ούτε επιθυμητή. Εκείνο που χρειάζονταν ήταν η ΕΕ να συμβάδιζε με τις προσπάθειες του ΟΗΕ στην Κύπρο…
Έπρεπε να ανακυκλωθεί η γλώσσα της Κοπεγχάγης και η δήλωση της Προεδρίας για ένα συνέδριο δωρητών (donors). Ο Peter Ricketts (Βρετανός διπλωμάτης) θα είχε το κείμενο που θα κάλυπτε ως εξής:
Τη δέσμευση των ενδιαφερομένων να φθάσουν σε συμφωνία μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου στη βάση των προτάσεων του ΓΓ του ΟΗΕ. Οι ηγέτες να αρπάξουν τη μοναδική ευκαιρία. Επαναλάμβανε την προθυμία της ΕΕ να ενσωματώσει τους όρους της διευθέτησης στη Συνθήκη της Προσχώρησης. Την υποστήριξη της ΕΕ και της Κομισιόν για την πρόταση ενός διεθνούς συνεδρίου δωρητών για να θεμελίωνε τη διευθέτηση.
Η Προεδρία σε ανακοίνωσή της εκ μέρους της ΕΕ για το θέμα διεθνούς συνεδρίου δωρητών για την Κύπρο υποστήριξε την πρόταση του ΟΗΕ αμέσως «μετά την υπογραφή πολιτικής συμφωνίας για επανένωση της Κύπρου… για υποστήριξη των εξόδων για τη συμφιλίωση των δύο κοινοτήτων».
Στροβίλια – βρετανική πολιτική
Υπάρχει και μια αναφορά στις προελάσεις των Τούρκων στα Στροβίλια. Και η βρετανική πολιτική ήταν πως λυπούνται για τα μέτρα των Τουρκοκυπρίων εναντίον της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, όμως αυτό ήταν ένα θέμα των Ηνωμένων Εθνών, υποστήριζαν τις προσπάθειες του ΟΗΕ για να λύσει το πρόβλημα, όμως πίστευαν πως με το να πάει το θέμα στο Συμβούλιο Ασφαλείας υπήρχε ο κίνδυνος να περιχαρακωνόταν η τουρκοκυπριακή θέση, και δεν έπρεπε να επιτραπεί να επηρεαζόταν η διευθέτηση.
Η αναφορά στην Ελλάδα, που ήθελε την Κύπρο είτε ενωμένη είτε μοιρασμένη να γίνεται μέλος της ΕΕ από το πρώτο κύμα της διεύρυνσης.
Αναφορές στον Τάσσο Παπαδόπουλο και πώς θα τον πίεζαν Αμερικανοί και Βρετανοί.
Η μελέτη του Φόρεϊν Όφις για «κάτι για την Τουρκία».
Η αναφορά ότι η διζωνικότητα ήταν το κλειδί για τους Τούρκους.
Η ελληνική Προεδρία της ΕΕ δεν ήθελε αναφορές που επέρριπταν ευθύνες στην ε/κ πλευρά.
Συζητήσεις στην Κύπρο δεν ήταν ούτε αναγκαίες ούτε επιθυμητές, έλεγαν οι Βρετανοί.
Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για ένταξη με αναστολή του ευρωπαϊκού κεκτημένου στο κατεχόμενο μέρος της ΚΔ (σημείο 12).
Είναι ο άγνωστος Χ, αλλά φυσικό πρόσωπο που βοηθάει στην παραγωγή ειδήσεων στο Geopolitico.gr, αλλά και τη δημιουργία βίντεο στο κανάλι του Σάββα Καλεντερίδη. Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως ανθρώπινο αλγόριθμο λόγω του όγκου των δεδομένων και πληροφοριών που αφομοιώνει καθημερινώς. Είναι καταδρομέας με ειδικότητα Χειριστή Ασυρμάτων Μέσων.
Γιατί το Πεντάγωνο ανησύχησε τόσο πολύ για τα βομβαρδιστικά B-1 στην Αγγλία
Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.
Από τον Μάρτιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν σταθμεύσει δώδεκα βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς B-1 Lancer στη βάση RAF Fairford στη νότια Αγγλία, προς υποστήριξη του αεροπορικού τους πολέμου εναντίον του Ιράν. Τα αεροσκάφη αυτά είναι ιδιαίτερα πολύτιμα επειδή μπορούν να πετούν με υπερηχητικές ταχύτητες μεταφέροντας τεράστια φορτία κατευθυνόμενων και μη κατευθυνόμενων όπλων. Τα βομβαρδιστικά που είχαν σταθμεύσει στο Fairford αποτιμώνται σε περίπου 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια και αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο του στόλου B-1 της Ουάσιγκτον.
Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου της 3ης Οκτωβρίου, στρατιωτικοί διοικητές απομάκρυναν αιφνιδιαστικά ολόκληρο τον στόλο των B-1 από το Fairford, λόγω φόβων για επικείμενη ιρανική επίθεση. Η εντολή απομάκρυνσης ήταν τόσο ξαφνική ώστε το Πεντάγωνο φέρεται να μην διέθετε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού για τα βομβαρδιστικά τη στιγμή που αυτά απογειώνονταν. Όπως το περιέγραψε ένας δημοσιογράφος:
«Ήταν απλώς μια λογική του τύπου “βγάλτε τα από το Fairford τώρα και θα βρούμε αργότερα πώς θα τα ανεφοδιάσουμε για να περάσουν τον Ατλαντικό και να επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες”.»
Τι ήταν αυτό που ανησύχησε τόσο το Πεντάγωνο;
Ευαίσθητες πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών υπεδείκνυαν ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) σχεδίαζε μια σύνθετη, πολυφασική επίθεση με drones εναντίον της βάσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν βαν χωρίς σήμανση, σταθμευμένα σε απόσταση περίπου τετρακοσίων μέτρων από την περίφραξη του Fairford, για την εκτόξευση οπλισμένων drones εναντίον των B-1, τα οποία βρίσκονταν εκτεθειμένα σε ανοικτούς χώρους, καθώς και εναντίον των αρκετών εκατοντάδων Αμερικανών στρατιωτικών που υπηρετούσαν στη βάση.
Η ιρανική επιχείρηση παρουσίαζε εντυπωσιακές ομοιότητες με μια παρόμοια προσπάθεια που πραγματοποίησε η Ουκρανία πέρυσι εναντίον της Ρωσίας, γνωστή ως «Operation Spider’s Web» (Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης).
Ουκρανοί πράκτορες πέρασαν λαθραία εξαρτήματα drones σε δύο συνεργάτες τους στην βιομηχανική πόλη Τσελιάμπινσκ, περίπου 1.450 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόσχας. Οι δύο πράκτορες συναρμολόγησαν τα εξαρτήματα δημιουργώντας 150 drones και προσέλαβαν ανυποψίαστους οδηγούς φορτηγών για να μεταφέρουν τα αεροσκάφη σε τοποθεσίες κοντά σε πέντε διαφορετικές ρωσικές αεροπορικές βάσεις που βρίσκονταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Την προκαθορισμένη χρονική στιγμή, απομακρυσμένοι χειριστές εξαπέλυσαν ταυτόχρονα τα drones προς τους στόχους τους.
Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Σύμφωνα με πληροφορίες, σαράντα ένα ρωσικά αεροσκάφη επλήγησαν και δώδεκα καταστράφηκαν ολοσχερώς, μεταξύ των οποίων επτά στρατηγικά βομβαρδιστικά Tu-95 με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων.
Συνολικά, η Ουκρανία εξουδετέρωσε το 20% του επιχειρησιακού στόλου βομβαρδιστικών μεγάλου βεληνεκούς της Ρωσίας, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, χρησιμοποιώντας τοπικά παραγόμενα τετρακόπτερα Osa που κόστιζαν λιγότερο από 1.000 δολάρια το καθένα.
Η Ουκρανία δεν ήταν η μόνη χώρα που πραγματοποίησε μια τέτοια επιχείρηση. Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης, το Ισραήλ εξαπέλυσε την «Operation Rising Lion» στο Ιράν.
Για μήνες, η Μοσάντ είχε τοποθετήσει κρυφά οπλισμένα drones και εκρηκτικά μέσα σε συνηθισμένα οχήματα, με στόχο στρατιωτικούς αξιωματούχους, πυρηνικούς επιστήμονες και ανώτερα στελέχη του IRGC.
Με το προκαθορισμένο σήμα, το Ισραήλ ενεργοποίησε τα όπλα, εξαπολύοντάς τα εναντίον στόχων που βρίσκονταν «ακόμη στα κρεβάτια τους, στα σπίτια τους», όπως δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος στην Washington Post.
Η αποστολή σημείωσε μεγάλη τακτική επιτυχία, οδηγώντας στον θάνατο του στρατηγού Μοχαμάντ Μπαγκερί, του ανώτατου στρατιωτικού αξιωματικού του Ιράν, του στρατηγού Χοσεΐν Σαλαμί, επικεφαλής του IRGC, και του Μοχαμάντ Μεχντί Τεχραντσί, ενός από τους κορυφαίους πυρηνικούς επιστήμονες του Ιράν. Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις εξελίξεις, το Πεντάγωνο θεώρησε ότι δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει μια αντίστοιχη ιρανική επίθεση εναντίον των βομβαρδιστικών B-1.
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν, αλλά δεν παραδέχονται δημόσια, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν αυξανόμενες ευπάθειες απέναντι σε μικρότερους και πιο ευέλικτους αντιπάλους.
Τι εξηγεί αυτή τη μεταβολή και ποιες είναι οι επιπτώσεις της;
Η εξήγηση είναι απλή:
Οι στρατιωτικές καινοτομίες διαδίδονται ταχύτερα από ποτέ.
Οι οργανισμοί μπορούν πλέον να αποκτούν γνώση και τεχνογνωσία με πρωτοφανή ταχύτητα. Μπορούν να κατεβάσουν σχέδια drones από το διαδίκτυο ή να χρησιμοποιήσουν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για να δημιουργήσουν εξειδικευμένα σχέδια και στη συνέχεια να τα περάσουν σε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή ώστε να παράγουν προσαρμοσμένα οπλικά συστήματα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα ευρύ φάσμα δρώντων διαθέτει ολοένα και περισσότερο τα μέσα για να αμφισβητήσει την κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων.
Η διάδοση των στρατιωτικών καινοτομιών δεν είναι κάτι νέο, αλλά οι συνθήκες αλλάζουν
Η στρατιωτική διάχυση δεν αποτελεί νέα έννοια. Όπως περιγράφω στο βιβλίο μου Bytes and Bullets, είναι βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο τα έθνη αναδείχθηκαν ή κατέρρευσαν στο πέρασμα των αιώνων.
Από τη χρήση του αγγλικού μακρού τόξου από τον βασιλιά Ερρίκο Ε΄ εναντίον της γαλλικής αριστοκρατίας στη μάχη του Αζενκούρ το 1415, μέχρι την ανάπτυξη ταχύπλοων θωρηκτών με βαριά πυροβόλα από το ιαπωνικό ναυτικό το 1905, που συνέτριψαν τον ρωσικό στόλο της Βαλτικής, οι αυτοκρατορίες και τα κράτη αποκτούσαν βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα μέσω νέων τεχνολογιών, μόνο για να τα χάσουν αργότερα όταν οι αντίπαλοί τους μελετούσαν τις μεθόδους τους και κάλυπταν το τεχνολογικό χάσμα.
Σε πρακτικό επίπεδο, η διάχυση είναι μια διαδικασία καινοτομίας, μίμησης και προσαρμογής που ξεκινά όταν μια σημαντική καινοτομία, όπως τα drones, φτάνει σε ένα κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης και αναγνωρίζεται από μια ευρύτερη κοινότητα.
Αυτό εγκαινιάζει έναν κύκλο τριών σταδίων.
Η διάχυση ξεκινά σταδιακά, καθώς οι πρώτοι χρήστες αξιοποιούν την καινοτομία στην πράξη. Το 2010, μόνο λίγες χώρες, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, χρησιμοποιούσαν συστηματικά οπλισμένα drones στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.
Με την πάροδο του χρόνου, η υιοθέτηση εξαπλώνεται και φτάνει σε κρίσιμη μάζα καθώς περισσότεροι δρώντες εφαρμόζουν την καινοτομία.
Μέχρι το 2019, χώρες όπως το Ιράν και η Τουρκία είχαν κατακτήσει τη διαδικασία παραγωγής drones και διέδιδαν φθηνά μοντέλα, από τα τουρκικά TB2 που χρησιμοποιήθηκαν από το Αζερμπαϊτζάν εναντίον των αρμενικών δυνάμεων μέχρι τα ιρανικά Shahed που αναπτύχθηκαν από τους αντάρτες Χούθι εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Saudi Aramco.
Στο τρίτο στάδιο, ακόμη και οι πιο καθυστερημένοι ή μεταγενέστεροι χρήστες υιοθετούν την καινοτομία. Καθώς αυτή εξαπλώνεται, οι χρήστες την τροποποιούν ώστε να ανταποκρίνεται στις δικές τους ανάγκες και συνθήκες.
Οι προσαρμογές που προέκυψαν από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τρίτης φάσης.
Όταν οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ουκρανία το 2022, η Ουκρανία διέθετε ελάχιστη βιομηχανία παραγωγής drones. Κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε στρατιωτικές εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Τουρκία και άλλες χώρες για να συνεχίσει την αντίσταση απέναντι στις δυνάμεις της Μόσχας.
Σύντομα, όμως, άρχισε να δημιουργεί τη δική της βιομηχανική βάση παραγωγής drones.
Ουκρανοί μηχανικοί τροποποίησαν εμπορικά τετρακόπτερα και δοκίμασαν σε πραγματικές συνθήκες μάχης νέα σχέδια, όπως:
drones πρώτου προσώπου (FPV),
μη επανδρωμένα αεροσκάφη οπτικών ινών,
ακόμη και αεροσκάφη κρούσης μεγάλου βεληνεκούς.
Με την πάροδο του χρόνου, οι προσαρμογές αυτές όχι μόνο επέτρεψαν στην Ουκρανία να αντέξει τις ρωσικές επιθέσεις, αλλά ενέπνευσαν και άλλους να τις μιμηθούν σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Μιανμάρ μέχρι το Μάλι.
Σήμερα, η διαδικασία καινοτομίας και προσαρμογής έχει επιταχυνθεί, με πολλούς δρώντες να μπορούν να αξιοποιήσουν ισχυρές τεχνολογικές δυνατότητες μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing) για να δημιουργήσουν «στιγμιαίες αλυσίδες εφοδιασμού», κατασκευάζοντας ηλεκτρονικά εξαρτήματα, drones και ακόμη και πυρομαχικά.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποίησε τρισδιάστατη εκτύπωση για να παράγει τη νέα πολεμική κεφαλή BRAKER, μια βόμβα διάτρησης οχυρωμένων στόχων που προσαρμόζεται σε drone αυτοκτονίας.
Τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν έναν ακόμη καταλύτη αυτής της διάδοσης.
Για παράδειγμα, η έκθεση πληροφοριών απειλών της εταιρείας Anthropic τον Σεπτέμβριο του 2026 αποκάλυψε πώς μια ομάδα μηχανικών των Χούθι χρησιμοποίησε το Claude Code για να αναπτύξει πολυβάθμιους βαλλιστικούς πυραύλους και κατευθυνόμενες ρουκέτες, φτάνοντας τελικά μέχρι τη δοκιμαστική εκτόξευση πυραύλου ακριβείας.
Φαίνεται μάλιστα ότι η δοκιμή απέτυχε και η ομάδα επέστρεψε στο Claude Code για να καταλάβει τι είχε πάει στραβά.
Παράλληλα, στο Μάλι, ένα μόνο άτομο που εργαζόταν για την εθνική υπηρεσία ασφαλείας χρησιμοποίησε το Claude για να δημιουργήσει μια «πλατφόρμα μαζικών υποκλοπών», ικανή να παρακολουθεί επικοινωνίες από όλους τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας της χώρας και να καταρτίζει λίστες στόχων.
Ό,τι άλλοτε απαιτούσε μια ολόκληρη ομάδα μηχανικών για να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί, συχνά με τη βοήθεια κρατών όπως η Κίνα, μπορεί πλέον να πραγματοποιηθεί από έναν μόνο σύμβουλο που πειραματίζεται με ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.
Η διάχυση λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με αποκεντρωμένη λογική
Ιστορικά, οι ειδικοί θεωρούσαν ότι η τεχνολογική καινοτομία ακολουθούσε μια πορεία από πάνω προς τα κάτω.
Οι καινοτομίες αναπτύσσονταν αρχικά στις προηγμένες οικονομίες και στη συνέχεια εξαπλώνονταν προς την περιφέρεια.
Τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη θεωρούνταν ωφελημένα επειδή εισέρχονταν αργότερα στο παιχνίδι, αξιοποιώντας καινοτομίες που είχαν ήδη αναπτυχθεί από άλλους.
Ωστόσο, ένα αναδυόμενο σώμα ερευνών αμφισβητεί την άποψη ότι οι καινοτομίες ρέουν κυρίως από τους τεχνολογικούς πρωτοπόρους προς τους υπόλοιπους.
Αντίθετα, λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη αλλά και μη κρατικοί δρώντες έχουν δημιουργήσει δικά τους οικοσυστήματα καινοτομίας, τα οποία επέτρεψαν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι να φτάσουν σε «σημεία καμπής δυνατοτήτων».
Σύμφωνα με τον αναλυτή Πίτερ Σάλισμπερι, σε αυτά τα σημεία η «εσωτερική γνώση, τα δίκτυα και η πρόσβαση στις αλυσίδες εφοδιασμού» συνενώνονται σε συστήματα που προσφέρουν σε αυτές τις οργανώσεις μακροχρόνια ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα να αμφισβητούν πολύ ισχυρότερες δυνάμεις.
Τι σημαίνει αυτό για το περιστατικό με τα B-1;
Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.
Ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών MI5, Κεν ΜακΚάλουμ, προειδοποιεί ότι «η ένταση, η κλίμακα και η μορφή» αυτών των απειλών «μεταβάλλονται αυτή τη στιγμή».
Στη νέα εποχή της τεχνολογικής διάχυσης, δεν είναι πλέον ασυνήθιστο:
μαχητές των Χούθι να χρησιμοποιούν το Claude για να σχεδιάζουν drones και πυραύλους,
το Ιράν να απειλεί αμερικανικά βομβαρδιστικά B-1 που βρίσκονται βαθιά στην αγγλική ύπαιθρο,
ή μαχητές της Χεζμπολάχ στο νότιο Λίβανο να χρησιμοποιούν drones οπτικών ινών, εξελιγμένα στα πεδία μάχης της Ουκρανίας, για να επιτίθενται σε Ισραηλινούς στρατιώτες.
Ο κόσμος πρέπει να αναμένει περισσότερες συγκρούσεις, εντονότερο ανταγωνισμό και αυξανόμενα κόστη που θα βρίσκονται όλο και πιο πέρα από τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους.
Τι σημαίνει αυτό για τους Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής;
Οι εξελίξεις αυτές επιβάλλουν δύσκολες συζητήσεις.
Καθώς το στρατηγικό περιβάλλον μεταβάλλεται, μπορεί άραγε οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσαρμοστούν;
Μέχρι στιγμής, η απάντηση είναι αποθαρρυντική.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επενδύουν σε εξαιρετικά ακριβά, υψηλής τεχνολογίας οπλικά συστήματα των οποίων η χρησιμότητα μειώνεται στη νέα εποχή της διάχυσης.
Η πρόταση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για ένα αντιπυραυλικό σύστημα «Golden Dome», του οποίου το κόστος θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 500 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και η προώθηση ενός πυρηνοκίνητου θωρηκτού «Trump-class», μιας πλατφόρμας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που θεωρείται ξεπερασμένη, προκαλούν απορία.
Το Πεντάγωνο θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εάν επένδυε τους πόρους του στο να μετατραπεί σε έναν πιο προσαρμοστικό και πειραματικό οργανισμό, ικανότερο να αντιμετωπίζει τις απειλές που προέρχονται από ανερχόμενες δυνάμεις και αποκεντρωμένες ομάδες-πληρεξούσιους.
Άλλες χώρες κινούνται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.
Ένα από τα βασικά διδάγματα του πολέμου με το Ιράν ήταν ότι τα χαμηλού κόστους, αναλώσιμα συστήματα αντιμετώπισης drones, όπως αυτά που αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία, αποδείχθηκαν πολύ αποτελεσματικότερα στην αποτροπή ιρανικών επιθέσεων με drones και στην προστασία κρίσιμων υποδομών από ό,τι τα ακριβότερα αμερικανικά συστήματα.
Το παγκόσμιο περιβάλλον ασφαλείας υφίσταται έναν βαθύ μετασχηματισμό. Η διάδοση της τεχνολογίας, η τεχνητή νοημοσύνη, η τρισδιάστατη εκτύπωση και οι ταχύτατα εξελισσόμενες αλυσίδες καινοτομίας επιτρέπουν πλέον σε μικρότερους δρώντες να αναπτύσσουν στρατιωτικές δυνατότητες που άλλοτε ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων δυνάμεων. Το περιστατικό με τα B-1 στην Αγγλία αποτελεί ένα ισχυρό σημάδι αυτής της αλλαγής.
Και, σύμφωνα με τον συγγραφέα, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προσαρμοστούν εγκαίρως στη νέα αυτή πραγματικότητα, ενδέχεται να πληρώσουν βαρύ τίμημα στο μέλλον.
Αντι-NAVTEX της Τουρκίας ανοιχτά της Καρπάθου μετά την ελληνική οδηγία για άσκηση
Η Άγκυρα απάντησε στην ελληνική NAVTEX για πολυεθνική άσκηση με αντι-οδηγία, αξιώνοντας δικαιοδοσία στην περιοχή ανοιχτά της Καρπάθου. Η Αθήνα δηλώνει ότι ο σχεδιασμός για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ προχωρά κανονικά
Η Άγκυρα απάντησε στην ελληνική NAVTEX για πολυεθνική άσκηση με αντι-οδηγία, αξιώνοντας δικαιοδοσία στην περιοχή ανοιχτά της Καρπάθου. Η Αθήνα δηλώνει ότι ο σχεδιασμός για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ προχωρά κανονικά
Κλιμακώνει την ένταση η Τουρκία, εκδίδοντας αντι-NAVTEX λίγες ώρες μετά την ελληνική οδηγία για τη διεξαγωγή πολυεθνικής άσκησης στη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Καρπάθου. Η Άγκυρα ισχυρίζεται ότι πρόκειται για περιοχή δικής της δικαιοδοσίας, προκαλώντας νέα ένταση στο πεδίο των θαλάσσιων ζωνών.
Το ενεργειακό έργο και οι αδειοδοτήσεις
Η περιοχή όπου εκδίδονται οι οδηγίες συμπίπτει με το θαλάσσιο δρομολόγιο όπου πρόκειται να περάσει το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Από ελληνικής πλευράς τονίζεται ότι οποιαδήποτε τουρκική ενέργεια που επιχειρεί να μπλοκάρει δραστηριότητες στην περιοχή συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου και δεν πρόκειται να επηρεάσει τον εθνικό προγραμματισμό.
Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, για τις εν λόγω εργασίες απαιτείται άδεια μόνο από δύο ελληνικές αρχές: το Υπουργείο Εξωτερικών και το Λιμενικό, καθώς πρόκειται για δραστηριότητες που θα εκτελεστούν από ξένο πλοίο.
Τουρκικές αξιώσεις και δημοσιεύματα
Η Άγκυρα εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει υψηλούς τόνους, αξιώνοντας λόγο για το έργο. Δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Χουριέτ αναφέρει ότι ζητείται «γραπτός συντονισμός» για εργασίες σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα, με αναφορές και προς τη Γαλλία για έγγραφες διαβεβαιώσεις περί συντονισμού. Δεν έχει αποσαφηνιστεί ποια θα είναι η στάση του γαλλικού κράτους στο σκέλος αυτό.
Μήνυμα Δένδια από Σαουδική Αραβία
Από τη Σαουδική Αραβία, όπου επισκέφθηκε τη βάση που φιλοξενεί την ελληνική πυροβολαρχία Patriot, ο Νίκος Δένδιας υπογράμμισε ότι η αποστολή σχετίζεται με την άμυνα της χώρας και ότι η παρουσία του προσωπικού εκεί προσφέρει πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία. «Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που δεν αντιμετωπίζει απειλές. Η γειτονιά μας δεν είναι η γειτονιά των αγγέλων», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ο υπουργός Άμυνας ανέφερε επίσης ότι συζητήθηκαν ζητήματα που αφορούν την παράταση της παραμονής της ελληνικής πυροβολαρχίας στο Γιαμπού, συμπεριλαμβανομένων τεχνικών θεμάτων. Οι αποφάσεις για το μέλλον της αποστολής θα ληφθούν από το ΚΥΣΕΑ.
Εγκολφόπουλος: «Δεν χρειάζεται καμία ενημέρωση της Τουρκίας για το καλώδιο»
Την πεποίθηση ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου θα προχωρήσει στην προβλεπόμενη διαδρομή, χωρίς να απαιτείται ενημέρωση ή συναίνεση της Τουρκίας, εξέφρασε ο αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος στη «Ναυτεμπορική». Συνέδεσε την εκτίμησή του με τα μηνύματα Ρούμπιο, τον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο και τα κοινά συμφέροντα Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου.
Την πεποίθηση ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου θα προχωρήσει στην προβλεπόμενη διαδρομή, χωρίς να απαιτείται ενημέρωση ή συναίνεση της Τουρκίας, εξέφρασε ο αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος στη «Ναυτεμπορική». Συνέδεσε την εκτίμησή του με τα μηνύματα Ρούμπιο, τον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο και τα κοινά συμφέροντα Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου.
«Θα προχωρήσει κανονικότατα». Με αυτή τη φράση ο Γιάννης Εγκολφόπουλος έδωσε το στίγμα της παρέμβασής του στη «Ναυτεμπορική», εκτιμώντας ότι η Άγκυρα δεν θα μπορέσει να εμποδίσει την υλοποίηση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου.
Ο αντιναύαρχος ε.α. υποστήριξε ότι το έργο εντάσσεται σε έναν ευρύτερο διεθνή σχεδιασμό για την ενεργειακή ασφάλεια και τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών τροφοδοσίας της Ευρώπης. Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία δεν βρίσκεται απέναντι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ένα πλέγμα κρατικών συμφερόντων που συγκλίνουν στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Καμία» πρόσθετη ενημέρωση προς την Τουρκία
Ιδιαίτερα κατηγορηματικός εμφανίστηκε στο ερώτημα εάν η συνέχιση των εργασιών προϋποθέτει κάποια συνεννόηση με την Άγκυρα.
Όπως υποστήριξε, θα ακολουθηθούν οι προβλεπόμενες αναγγελίες από την ελληνική και την κυπριακή πλευρά, χωρίς να απαιτείται πρόσθετη ενημέρωση, ανακοίνωση ή ερώτημα προς την Τουρκία. Στη σχετική ερώτηση του δημοσιογράφου, η απάντησή του ήταν μονολεκτική: «Καμία».
Αναφερόμενος στον χάρτη που παρουσιαζόταν στην εκπομπή, επέμεινε ότι το καλώδιο θα ακολουθήσει τη συγκεκριμένη διαδρομή. Υποστήριξε ότι η χάραξη έχει ήδη επιλεγεί με σημαντικές τεχνικές και οικονομικές παραμέτρους και δεν μπορεί να ανατρέπεται εξαιτίας τουρκικών απαιτήσεων, τις οποίες χαρακτήρισε αυθαίρετες.
Σημείωσε, παράλληλα, ότι μια συνεργατική Τουρκία θα μπορούσε να συμμετέχει σε ενεργειακές υποδομές της περιοχής. Το πρόβλημα, κατά τον ίδιο, είναι η προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλλει τις θέσεις της στους υπόλοιπους.
Πώς ερμηνεύει τα μηνύματα Ρούμπιο
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η ερμηνεία των τοποθετήσεων του Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα.
Ο κ. Εγκολφόπουλος απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ομιλία στην Πνύκα, την οποία προσέγγισε ως τοποθέτηση με μακροπρόθεσμο στρατηγικό ορίζοντα. Κατά την εκτίμησή του, η επιλογή της Ελλάδας και του συγκεκριμένου ιστορικού χώρου συνδεόταν με ένα ευρύτερο μήνυμα για το μέλλον της Δύσης.
Στο ζήτημα του καλωδίου, υποστήριξε ότι η προσεκτική δημόσια διατύπωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών αντανακλούσε την ανάγκη διπλωματικών χειρισμών. Δεν θεώρησε, δηλαδή, ότι η αποφυγή μιας ευθείας δημόσιας αντιπαράθεσης με την Τουρκία σήμαινε εγκατάλειψη του έργου.
Αντιθέτως, ερμήνευσε τις αναφορές στην ασφάλεια της μεταφοράς ενέργειας ως μήνυμα που αφορά και την Ανατολική Μεσόγειο. Στην ίδια συλλογιστική ενέταξε το σχήμα «3+1» και τη σημασία της Αιγύπτου για τις περιφερειακές ισορροπίες.
Το καλώδιο μέσα στον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό
Ο αντιναύαρχος ε.α. συνέδεσε τη διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου με τη συζήτηση για εναλλακτικούς ενεργειακούς διαδρόμους και με την προοπτική επανενεργοποίησης του σχεδίου EastMed.
Κατά την προσέγγισή του, οι πολεμικές συγκρούσεις και η ανασφάλεια στις υφιστάμενες οδούς μεταφοράς αυξάνουν την ανάγκη αναζήτησης νέων διαδρομών. Η Ελλάδα, υποστήριξε, μπορεί να αποκτήσει ενισχυμένο ρόλο στη μεταφορά ενέργειας προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Στη βάση αυτή επέμεινε ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να ανατρέψει έναν σχεδιασμό στον οποίο εμπλέκονται πολλά κράτη. Το καλώδιο, όπως το παρουσίασε, αποτελεί κρίσιμο τμήμα αυτής της ευρύτερης αρχιτεκτονικής.
«Πολλά γίνονται και δεν λέγονται»
Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο νέας τουρκικής ναυτικής παρεμπόδισης, ο κ. Εγκολφόπουλος προέβλεψε ότι η Τουρκία θα αποφύγει μια τέτοια κίνηση.
Υποστήριξε, μάλιστα, ότι έχουν ήδη μεταφερθεί μηνύματα προς την τουρκική ηγεσία από την αμερικανική πλευρά. Η συγκεκριμένη αναφορά διατυπώθηκε ως δική του εκτίμηση για τις παρασκηνιακές διεργασίες.
Επιστρατεύοντας τη φράση ότι «πολλά γίνονται και δεν λέγονται», περιέγραψε μια διπλωματική διαδικασία που, κατά την άποψή του, εξελίσσεται πέρα από τις δημόσιες δηλώσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο ξεχώρισε τις προσωπικές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν από τα στρατηγικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως υποστήριξε, η προσωπική οικειότητα μεταξύ ηγετών δεν αρκεί για να παραμεριστούν ευρύτερες κρατικές επιδιώξεις.
Ελλάδα, Ισραήλ και Αίγυπτος στον ίδιο υπολογισμό
Με αιχμηρό τόνο, ο κ. Εγκολφόπουλος αμφισβήτησε την εικόνα μιας Τουρκίας που μπορεί να επιβάλλεται στρατιωτικά σε κάθε περιφερειακή κρίση.
Εκτίμησε ότι, εάν η Άγκυρα επέλεγε την αντιπαράθεση για το καλώδιο, θα ερχόταν αντιμέτωπη και με τα συμφέροντα του Ισραήλ και της Αιγύπτου. Προέβλεψε ότι οι δύο χώρες θα στήριζαν την ελληνική πλευρά, συνδέοντας αυτή τη θέση με τη σύγκλιση συμφερόντων στην περιοχή.
Πρόκειται για πρόβλεψη του ίδιου ως προς τη στάση των συγκεκριμένων κρατών σε ένα υποθετικό σενάριο κρίσης.
Αναφερόμενος, επίσης, στην Κύπρο, απέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα σε δηλώσεις που επικαλέστηκε από την αμερικανική διπλωματική πλευρά, τις οποίες ερμήνευσε ως μήνυμα αποτροπής έναντι απειλών κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η πραγματική ισχύς και οι συμμαχίες
Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο αντιναύαρχος ε.α. επέμεινε ότι η σύγκριση Ελλάδας–Τουρκίας απαιτεί σοβαρή αποτίμηση των πραγματικών στρατιωτικών δυνατοτήτων και του περιφερειακού περιβάλλοντος.
Υποστήριξε ότι οι συμμαχίες και τα κοινά συμφέροντα επηρεάζουν καθοριστικά τον συσχετισμό ισχύος. Παράλληλα, άσκησε κριτική σε πρόχειρες συγκρίσεις που παράγονται με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης από πληροφορίες ανοικτών πηγών, χωρίς επαρκή αξιολόγηση.
Η βασική του πρόβλεψη παρέμεινε σαφής: το καλώδιο θα προχωρήσει και η Τουρκία θα αποφύγει να μετατρέψει την αντίδρασή της σε ουσιαστική παρεμπόδιση. Μια εκτίμηση που ο ίδιος συνέδεσε με το βάρος των ενεργειακών συμφερόντων και τη διαμόρφωση των συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
