Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Στις 3 Ιουλίου 2025 συμπληρώθηκαν 33χρόνια από τον θάνατο του Βαρντάν Στεπανιάν — γνωστού και ως Ντουσμάν Βαρντάν — ενός σεβαστού στρατιωτικού διοικητή και εθνικού ήρωα της Αρμενίας.

Ο Στεπανιάν υπήρξε βετεράνος του Σοβιετοαφγανικού πολέμου. Το 1988 εντάχθηκε στο κίνημα απελευθέρωσης του Αρτσάχ και γρήγορα αναδείχθηκε σε κρίσιμη φυσιογνωμία στις προσπάθειες άμυνας της Αρμενίας. Διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο σε πολλές κρίσιμες μάχες κατά τον Πρώτο Πόλεμο του Αρτσάχ, συμπεριλαμβανομένης της απελευθέρωσης της Σούσι.

Βασιζόμενος στην πολεμική του εμπειρία, ο Ντουσμάν Βαρντάν έγινε καθοριστικός στην οργάνωση, εκπαίδευση και επαγγελματοποίηση των εθελοντικών πολιτοφυλακών. Η έμφαση που έδινε στην πειθαρχία, τη δομή και την τακτική ετοιμότητα θέτει ένα νέο πρότυπο για τη νεοσύστατη στρατιωτική δύναμη της Αρμενίας.

Από την εμβληματική του στολή μέχρι την ηγεσία του στο πεδίο της μάχης, η παρουσία του Στεπανιάν διαμόρφωσε την πρώιμη πορεία του πολέμου.

Έξι εβδομάδες μετά την απελευθέρωση του Μπερντζόρ, η ζωή του τερματίστηκε τραγικά όταν το όχημα στο οποίο επέβαινε χτύπησε σε νάρκη καθοδόν προς το Μαρτούνι.

 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη 301🇦🇲 (@301arm)

Η ζωή του

Ο Βαρντάν Στεπανιάν γεννήθηκε στις 9 Μαρτίου 1966 στο Ερεβάν της Σοβιετικής Αρμενίας. Αφού ολοκλήρωσε το Σχολείο Τουμανιάν #32 του Ερεβάν το 1983, κατατάχθηκε στον Σοβιετικό στρατό. Υπηρέτησε στο Αφγανιστάν από το 1984 έως το 1986. Για την υπηρεσία του εκεί, ο Στεπανιάν τιμήθηκε με το Μετάλλιο «Για το Θάρρος» και το Επετειακό Μετάλλιο «70 Χρόνια των Ενόπλων Δυνάμεων της ΕΣΣΔ». Μετά την αποστράτευσή του από τον Κόκκινο Στρατό, ο Στεπανιάν έγινε δεκτός στο Τμήμα Νομικής του Κρατικού Πανεπιστημίου του Ερεβάν.

Η συμμετοχή του στο Αρτσάχ και ο θάνατός του

Ο Στεπανιάν εντάχθηκε στο κίνημα του Καραμπάχ στις αρχές του 1988. Αρχικά, ηγήθηκε της ομάδας Αρμενίων βετεράνων του πολέμου στο Αφγανιστάν για τη μεταφορά όπλων και εξοπλισμού στους Αρμένιους του Καραμπάχ. Από το 1989, ο Στεπανιάν συμμετείχε στην αυτοάμυνα σε περιοχές όπως το Ιτζεβάν, το Νογεμπεριάν, το Σαμσαδίν, το Αραράτ, το Βαρντενίς και το Γκόρις. Το 1991, εν μέσω της κλιμάκωσης του Πρώτου Πολέμου του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ο Στεπανιάν μετακινήθηκε στο Καραμπάχ και ανέλαβε ενεργό ρόλο στις μάχες σε περιοχές όπως το Χοτζαλί, το Λεσνόι, το Κρζκάν, το Μαλίμπεϊλι, το Λατσίν, το Μαρτακέρτ, το Ασκεράν, το Μπερντατζόρ κ.λπ. Τον Δεκέμβριο του 1991, οι τελευταίες σοβιετικές δυνάμεις αποχώρησαν από την περιοχή, αφήνοντας τους Αρμένιους αντάρτες να αντιμετωπίσουν τους Αζέρους σε απευθείας σύγκρουση. Οι δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν σύντομα περικύκλωσαν το Στεπανακέρτ, την μεγαλύτερη πόλη του Καραμπάχ. Ο Στεπανιάν ηγήθηκε επιτυχώς των Αρμενίων εθελοντών σε μάχη εναντίον των Αζέρων στην περιοχή Κρκτζάν του Στεπανακέρτ.Στις 8–9 Μαΐου 1992, οι αρμενικές δυνάμεις κατέλαβαν τη Σούσα, σπάζοντας την πολιορκία του Στεπανακέρτ και αναγκάζοντας τους Αζέρους να υποχωρήσουν. Ο Στεπανιάν συμμετείχε ενεργά στην «Απελευθέρωση της Σούσι», όπως την αποκαλούν οι Αρμένιοι. Το Αζερμπαϊτζάν εξαπέλυσε την Επιχείρηση Γκορανμπόι στα μέσα Ιουνίου, απωθώντας τις αρμενικές δυνάμεις από το βόρειο Καραμπάχ. Ο Βαρντάν Στεπανιάν σκοτώθηκε από έκρηξη νάρκης στις 3 Ιουλίου 1992, στο χωριό Μιουρισέν της επαρχίας Μαρτούνι.

Η κληρονομιά του

Ο Στεπανιάν ετάφη στο στρατιωτικό κοιμητήριο Γεραμπλούρ στην πρωτεύουσα της Αρμενίας, Ερεβάν. Τιμήθηκε μετά θάνατον με το Παράσημο του Πολεμικού Σταυρού Πρώτου Βαθμού της Δημοκρατίας του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 1993 και με το Παράσημο του Πολεμικού Σταυρού Δεύτερου Βαθμού της Αρμενίας το 1996. Μία από τις αίθουσες του Τμήματος Νομικής του Κρατικού Πανεπιστημίου του Ερεβάν ονομάστηκε προς τιμήν του το 1994. Ένας δρόμος στο Σούσι ονομάστηκε «Ντουσμάν Βαρντάν Στεπανιάν», ενώ ένα μουσείο αφιερωμένο σε αυτόν λειτουργεί στο Ερεβάν. Ένα άγαλμά του ανεγέρθηκε κοντά στο χωριό Μιουρισέν.

Εμπνέει μέχρι σήμερα

Οι Αρμένιοι εμπνέονται μέχρι σήμερα από το παράδειγμα του Στεπανιάν, τον οποίο διατηρούν ζωντανό στη μνήμη τους. Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο του Μχερ Αλμασιάν στο περιοδικό «The Armenite», με τίτλο «Ντουσμάν Βαρντάν και ο δρόμος για το Σούσι», το οποίο παρέχει περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή του και τη δράση του.

Παραθέτουμε αναλυτικά τι γράφει:

«Αν πεθάνω, έλα στην κηδεία μου με καθαρά ρούχα και βάλε ένα μαχαίρι κάτω από το κεφάλι μου, ώστε να συνεχίσω τον αγώνα και στη μετά θάνατον ζωή.»

Υπάρχουν άνθρωποι που προορίζονται για πολύ μεγαλύτερα πράγματα από το να πολεμούν στα χαρακώματα. Άνθρωποι που, λόγω της ακεραιότητας, της ανιδιοτέλειας, της ευφυΐας και της αφοσίωσής τους, αξίζουν να είναι οι προνομιούχοι ηγέτες της κοινωνίας. Ωστόσο, όπως συχνά συμβαίνει σε στιγμές κρίσης, αυτοί ακριβώς οι άνθρωποι ήταν που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα όταν ξεκίνησε το Κίνημα του Αρτσάχ.

Ο Βαρντάν Στεπανιάν ήταν ένας από αυτούς. Ο Βαρντάν Στεπανιάν γεννήθηκε στις 9 Μαρτίου 1966 στο Ερεβάν. Ως γιος βιβλιοθηκονόμου, πέρασε μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας διαβάζοντας. Ανάμεσα στα πολλά βιβλία που διάβασε ήταν και εκείνα που του έδωσε η μητέρα του για την εθνικιστική ιδεολογία και τα ηρωικά κατορθώματα και τις θυσίες του Γκαρεγκίν Νζντέχ και του Αντρανίκ Οζανιάν.

Ο Βαρντάν Στεπανιάν ως παιδί

Αυτά τα βιβλία έθεσαν τα θεμέλια για τον βαθύ πατριωτισμό του Βαρντάν Στεπανιάν. Από μικρή ηλικία άρχισε να νιώθει ένα κάλεσμα και μια έμφυτη ευθύνη για τη γη του.Μετά την αποφοίτησή του από το σχολείο, προσφέρθηκε εθελοντικά να υπηρετήσει στον πόλεμο του Αφγανιστάν, όπου υπηρέτησε σε ειδικές δυνάμεις και ολοκλήρωσε τη θητεία του με στρατιωτικές διακρίσεις, λαμβάνοντας το Σοβιετικό Μετάλλιο για το Θάρρος.

Εκείνη την περίοδο, το 1986, έγραψε ότι «όπως κάθε άλλη αυτοκρατορία, έτσι και η Σοβιετική Ένωση θα πέσει, και η πτώση της θα προκληθεί από το εθνικό ζήτημα». Το έγραψε αυτό πριν υπάρξει οποιαδήποτε ένδειξη ότι η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης ήταν επικείμενη, σε μια εποχή που ακόμα και οι πιο δυσοίωνες προβλέψεις τοποθετούσαν την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος στις αρχές του 21ου αιώνα το νωρίτερο.

Δύο χρόνια αργότερα, όταν ξεκίνησε το Κίνημα του Αρτσάχ, ενώ ο Βαρντάν ήταν δευτεροετής φοιτητής στο Πρόγραμμα Νομικής του Κρατικού Πανεπιστημίου του Ερεβάν, ήταν και πάλι μπροστά από την εποχή του.Ενώ για χάρη της αλληλεγγύης συμμετείχε σε απεργίες και καθιστικές διαμαρτυρίες, ο Βαρντάν επέμενε ότι αυτά τα βήματα ήταν τελικά μάταια και ότι, όπως είχε δείξει η ιστορία, χρειαζόταν πολύ περισσότερα από διαμαρτυρίες για την απελευθέρωση γης. Πίστευε ότι το να είναι κανείς δίκαιος και ηθικός δεν είχε νόημα αν δεν είχε τη δύναμη που απαιτείτο για να επιβάλει τη δικαιοσύνη.

Έτσι, ενώ οι διαμαρτυρίες συνεχίζονταν, ο Βαρντάν άρχισε να κινητοποιείται και να εισάγει όπλα στην Αρμενία κατόπιν εντολής του Χάι Ντατ (αρμενική υπόθεση). Ένα από τα αξιοσημείωτα επιτεύγματά του σε αυτό το στάδιο του πολέμου ήταν η υπέρβαση των σοβιετικών ειδικών δυνάμεων για να καταλάβει μια σοβιετική αποθήκη όπλων και να τα παραδώσει σε αρμενική αποθήκη. Λόγω της σημαντικής του εμπειρίας από το Αφγανιστάν, το Χάι Ντατ ανέθεσε στον Βαρντάν να είναι ένας από τους βασικούς ηγέτες στην εκπαίδευση και προετοιμασία μιας πολιτοφυλακής. Εκείνη την περίοδο, όσοι εκπαιδεύονταν από αυτόν άρχισαν να τον αποκαλούν με στοργή «Ντουσμάν», για τον χρόνο που πέρασε στο Αφγανιστάν.

Ο Βαρντάν ονειρευόταν τη δημιουργία ενός πειθαρχημένου και ενιαίου εθνικού στρατού, και ήταν σε αυτή την περίοδο που άρχισε να συνεισφέρει σημαντικά στην υλοποίηση αυτού του ονείρου. Τους μήνες που ακολούθησαν, πολλοί από τους μελλοντικούς ηγέτες των Αρμενικών Ενόπλων Δυνάμεων πέρασαν υπό την καθοδήγηση του Ντουσμάν Βαρντάν. Για πολλούς, η ευκαιρία να υπηρετήσουν ως ιδρυτές και ηγέτες των ενόπλων δυνάμεων θα ήταν μια προσφορά πολύ δελεαστική για να την αρνηθούν.

Ωστόσο, ο Βαρντάν δεν ενδιαφερόταν για προσωπική δόξα. Ήταν αποφασισμένος να αναλάβει ο ίδιος το πιο δύσκολο μέρος της δουλειάς. Έτσι, καθώς οι διαμαρτυρίες αναπόφευκτα μετατράπηκαν σε αψιμαχίες, ο Βαρντάν ήταν και πάλι μπροστά από το υπόλοιπο έθνος, συμμετέχοντας ήδη στην άμυνα του Γκόρις, του Ιτζεβάν και του Νογεμπεριάν, πριν εισχωρήσει στο Αρτσάχ με το πρόσχημα ότι ήταν εκπρόσωπος για μια πολιτιστική εκδήλωση. Ήταν στο Αρτσάχ όπου ο Βαρντάν συνάντησε τον Μπεκόρ Ασότ (Ασότ Γκουλιάν). Υπό την ηγεσία του Μπεκόρ, ως μέλος του τάγματος της Αρμενικής Επαναστατικής Ομοσπονδίας (Ντασνακτσουτιούν), ο Βαρντάν, για άλλη μια φορά στην πρώτη γραμμή, συμμετείχε στην πρώτη μάχη του πολέμου, για την απελευθέρωση του ιστορικού χωριού Τογκ στο Χαντρούτ στις 30 Οκτωβρίου 1991.

Σήμερα, το Τογκ είναι γνωστό κυρίως ως η έδρα του Φεστιβάλ Κρασιού του Αρτσάχ και του κρασιού Κατάρο.Μετά το Τογκ, ο Ντουσμάν ηγήθηκε της δικής του ομάδας για την απελευθέρωση του Καραγκλούχ, ενός ακόμα αρμενικού χωριού που, όπως το Τογκ και μεγάλο μέρος της βόρειας περιοχής Σαχουμιάν, είχε πέσει στα χέρια των Αζέρων νωρίτερα μέσα στο έτος λόγω της κοινής σοβιετικής-αζερικής εθνοκάθαρσης της περιοχής. Η ηγεσία του Βαρντάν Στεπανιάν αποδείχθηκε κρίσιμη για την ομάδα του στα πρώτα στάδια του πολέμου. Λόγω της ταχύτατα κλιμακούμενης φύσης της κρίσης και της έλλειψης προμηθειών και στρατιωτών, συχνά εφαρμοζόταν μια μορφή «βάπτισης πυρός», όπου πολλές φορές η πρώτη εμπειρία ενός στρατιώτη με πραγματικά πυρά ήταν κατά την πρώτη του μάχη.

Ο Βαρντάν Στεπανιάν και η μονάδα του μετά την απελευθέρωση του Τογκ

Με την εκτεταμένη στρατιωτική του εμπειρία, ο Στεπανιάν ήταν κρίσιμος για να εξασφαλίσει ότι οι άντρες του θα επιβίωναν για να δουν μια δεύτερη μάχη.Καθώς η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε τελικά και οι αψιμαχίες και οι μάχες μικρής κλίμακας έδωσαν τη θέση τους σε έναν πλήρη πόλεμο, το Αζερμπαϊτζάν ξεκίνησε έναν καταιγισμό βομβαρδισμών στο Στεπανακέρτ.Αποκομμένο πλήρως από την κυρίως Αρμενία και κατακερματισμένο εσωτερικά σε απομονωμένες κοινότητες που χωρίζονταν από τις στρατιωτικές θέσεις των Αζέρων, το Αρτσάχ αντιμετώπιζε μια ανθρωπιστική κρίση αδιανόητων διαστάσεων. Χωρίς σύνδεση με τον έξω κόσμο και υπό πολιορκία από κάθε κατεύθυνση, ούτε καν οι γραμμές εφοδιασμού τροφίμων δεν μπορούσαν να εξασφαλιστούν.Η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα δεινή στο Στεπανακέρτ, που φιλοξενούσε το μισό του αρμενικού πληθυσμού του Αρτσάχ.

Βρίσκοντας σε μια κοιλάδα και περικυκλωμένο από στρατιωτικές θέσεις των Αζέρων από ψηλά σε όλες τις πλευρές, το Στεπανακέρτ βρισκόταν στη χειρότερη στρατιωτική θέση που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Από αυτές τις θέσεις το Αζερμπαϊτζάν βομβάρδιζε την πόλη με πυραύλους B-21 Grad για πάνω από εκατό ημέρες.Ο στόχος του Αζερμπαϊτζάν ήταν να συντρίψει πλήρως τη θέληση των Αρμενίων πριν αυτοί προλάβουν να οργανωθούν για να αντισταθούν. Και αν δεν υπήρχαν άτομα όπως ο Μπεκόρ Ασότ και ο Ντουσμάν Βαρντάν, που άρχισαν να οργανώνονται για τον πόλεμο χρόνια πριν αυτός ξεκινήσει, είναι εύλογο να πιστεύουμε ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να είχε τελειώσει με οδυνηρούς όρους λίγο μετά την έναρξή του.Για να αποτραπεί αυτό, η πολιορκία του Στεπανακέρτ έπρεπε να σταματήσει. Το πρώτο βήμα ήταν η απελευθέρωση του νότιου προαστίου του Στεπανακέρτ, Κρκζάν, στον δρόμο προς τη Σούσι. Ωστόσο, αυτό αποδείχθηκε δύσκολο έργο, καθώς το προάστιο δεχόταν συνεχείς ενισχύσεις από τη Σούσι και αλλού. Ωστόσο, μετά από έναν μήνα σκληρών μαχών, τις πρώτες πρωινές ώρες της 22ας Ιανουαρίου, σαράντα άντρες υπό την ηγεσία του Ντουσμάν Βαρντάν κατάφεραν να περάσουν πίσω από τις εχθρικές γραμμές και να εξαπολύσουν μια αιφνιδιαστική επίθεση από τα μετόπισθεν, που προκάλεσε πλήρη αποδιοργάνωση της εχθρικής άμυνας και οδήγησε στην κατάρρευσή της.

Στη συνέχεια, στις 26 Ιανουαρίου, ήρθε η απίθανη, σχεδόν μυθική, νίκη στο Καριν Τάκ. Εκείνη την ημέρα, περίπου σαράντα χωρικοί, συμπεριλαμβανομένων γυναικών, πολέμησαν μια επαγγελματική στρατιωτική μονάδα σχεδόν δεκαπλάσια σε μέγεθος, κρατώντας το χαμηλότερο έδαφος, και βγήκαν νικητές. Στη μάχη, η ιστορία της οποίας δημοσιεύτηκε στους New York Times, σχεδόν εκατό επαγγελματικά οπλισμένοι και εξοπλισμένοι Αζέροι στρατιώτες σκοτώθηκαν σε μια στρατιωτική επιχείρηση που σχεδιάστηκε και διευθύνθηκε από τον ίδιο τον Υπουργό Άμυνας του Αζερμπαϊτζάν. Το χωριό, που βρισκόταν υπό πλήρη πολιορκία και αποκλεισμό για μήνες, ήταν το τελευταίο αρμενικό προπύργιο που στεκόταν ανάμεσα στο Στεπανακέρτ και τις εχθρικές δυνάμεις στη Σούσι και το Μπερντζόρ (Λατσίν). Περιλάμβανε την τελευταία αρμενική οικογένεια που είχε εκδιωχθεί από τη Σούσι τον Σεπτέμβριο. Αν είχε πέσει, η πτώση του Στεπανακέρτ θα ήταν επικείμενη.

Το χωριό Καρίν Τακ, που βρίσκεται κάτω από το Σούσι

Ωστόσο, η πρώτη μεγάλη νίκη του πολέμου, που επιτεύχθηκε από πολίτες οπλισμένους με κυνηγετικά όπλα, έγινε σημείο συσπείρωσης για τις πολιορκημένες αρμενικές δυνάμεις σε όλο το Αρτσάχ. Παρά την αύξηση της έντασης της πολιορκίας των Αζέρων λόγω της εγχώριας οργής για την ήττα στο Καριν Τάκ, οι Αρμένιοι είχαν καταλάβει ότι η νίκη ήταν εφικτή, ανεξαρτήτως των πιθανοτήτων. Ακολούθησε μια σειρά νικών στο Γκουσουλάρ στο νότο, στο Λισνόι στο βορρά και στο Ατσαπνιάκ (Μαλιμπεϊλί) στα ανατολικά, με την τελευταία να ανοίγει την εθνική οδό Στεπανακέρτ-Μαρτούνι, επανασυνδέοντας το Μαρτούνι με την πρωτεύουσα. Οι επιχειρήσεις διεξήχθησαν από την Πρώτη Λόχο των Αμυντικών Δυνάμεων του Αρτσάχ του Μπεκόρ Ασότ, υπό την διοίκηση του Ντουσμάν Βαρντάν και του Πέτο Γκεβοντιάν.

Η απελευθέρωση των τριών οικισμών οδήγησε στην εξάλειψη του πρώτου «δακτυλίου φωτιάς» που περιέβαλλε την άμεση περιοχή του Στεπανακέρτ, που σήμαινε ότι ο εχθρός δεν βρισκόταν πλέον στις πύλες του Στεπανακέρτ, και υπήρχε μια φυσική απόσταση που παρείχε μια μικρή αίσθηση ασφάλειας.Αυτό έφερε μια ελαφριά αίσθηση κανονικότητας στη ζωή στο Στεπανακέρτ και έδωσε την ευκαιρία να οργανωθούν και να κινητοποιηθούν για το πολύ πιο δύσκολο έργο της εξάλειψης του δεύτερου δακτυλίου φωτιάς, που αποτελούνταν από τα υψώματα γύρω από το Στεπανακέρτ, ιδιαίτερα τη Σούσι και το Ιβανιάν (Χοτζαλί), που χρησιμοποιούνταν για τον βομβαρδισμό του.Πρώτα ήρθε η απελευθέρωση του Ιβανιάν στις 26 Φεβρουαρίου, με επικεφαλής την Πρώτη Λόχο του Μπεκόρ, υπό τη διοίκηση του Ντουσμάν και του Πέτο, καθώς και τη συμμετοχή του Τάγματος Αράμπο. Ενώ η άμυνα του Καριν Τάκ ήταν η πρώτη σημαντική αμυντική νίκη για το αρμενικό έθνος, η απελευθέρωση του Ιβανιάν αποδείχθηκε το πρώτο μεγάλο επιθετικό επίτευγμα.

Αυτό έδωσε στις δυνάμεις του Αρτσάχ πρόσβαση στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Στεπανακέρτ, το μοναδικό αεροδρόμιο σε όλο το Αρτσάχ. Εξίσου σημαντικό, άνοιξε την εθνική οδό

Στεπανακέρτ-Ασκεράν, καθώς η κατακερματισμός του Αρτσάχ αντιστρεφόταν σιγά-σιγά αλλά σταθερά. Το πιο σημαντικό, μείωσε σημαντικά τον βομβαρδισμό του Στεπανακέρτ με πυραύλους B-21 Grad.Ακόμα και οι αιματηρές πολιτικές συνέπειες της απελευθέρωσης του Ιβανιάν αποδείχθηκαν ακόμα ένας μάρτυρας του χαρακτήρα του Βαρντάν Στεπανιάν.Κατά την παράδοση αρκετών Αζέρων χωρικών που είχαν εγκαταλειφθεί από τις δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν, ο Στεπανιάν έδωσε ολόκληρες τις ημερήσιες μερίδες της μονάδας του στους Αζέρους πολίτες.

Οι στρατιώτες του θυμούνται πώς, υπό τον βομβαρδισμό των εχθρικών πυραύλων, οδηγούνταν από τον Βαρντάν σε μια αποστολή για να φέρουν γάλα στα παιδιά των Αζέρων από το Ιβανιάν.Αυτό συνέβη επειδή, αντί για καθαρό μίσος, ο πατριωτισμός του Στεπανιάν πήγαζε από τον ανθρωπισμό του και την αγάπη του για τον λαό του και το όνειρο να ζήσουν με αξιοπρέπεια κάτω από τη δική τους σημαία. Η μητέρα του τον είχε διδάξει να διακρίνει αυτές τις δύο έννοιες από νωρίς.

Και μετά την απελευθέρωση του Ιβανιάν, ήρθε η ώρα να κάνει αυτό το όνειρο πραγματικότητα με την απελευθέρωση της Σούσι και τη σύνδεση του Αρτσάχ με την πατρίδα. Τους επόμενους δύο μήνες, εκτός από τη συνέχιση της υπεράσπισης του Στεπανακέρτ, οι αρμενικές δυνάμεις επικεντρώθηκαν κυρίως στον σχεδιασμό της επιχείρησης της Σούσι, στην αποδυνάμωση των αμυνών της πόλης και στη διεξαγωγή της απαραίτητης προπαρασκευαστικής εργασίας για την επερχόμενη επίθεση.

Κρίσιμης σημασίας σε αυτή την προπαρασκευαστική εργασία ήταν η δημιουργία ενός στρατιωτικού μοντέλου της πόλης και των εχθρικών δυνάμεων κατοχής, προκειμένου να μπορέσουν να καταστρώσουν μια επίθεση. Μεγάλο μέρος της επιτήρησης πίσω από τις εχθρικές γραμμές για αυτή την αποστολή ανατέθηκε και εκτελέστηκε επιτυχώς από τον Βαρντάν Στεπανιάν.

Όσον αφορά τον σχεδιασμό της μάχης, μια συμβατική άμεση επίθεση ήταν εκτός συζήτησης. Οι Αρμένιοι προσπαθούσαν να καταλάβουν έδαφος κρατώντας σημαντικά χαμηλότερο έδαφος, κάτι που θα απαιτούσε πέντε έως δέκα φορές πλεονέκτημα σε ανθρώπινο δυναμικό έναντι του εχθρού, ενώ οι Αρμένιοι όχι μόνο ήταν λιγότεροι, αλλά είχαν και χαμηλότερης ποιότητας όπλα.Έτσι, αντίθετα, οι Αρμένιοι επέλεξαν να προσεγγίσουν την πόλη από το πίσω μέρος και τα πίσω πλευρά της, σκαρφαλώνοντας στην τρομερή κλιμακωτή της διαμόρφωση, αποφεύγοντας έτσι τη βόρεια είσοδο της πόλης, που ήταν η πιο εύκολη στην υπεράσπιση θέση. Στις 8 Μαΐου, τρεις διαφορετικές ομάδες επρόκειτο να επιτεθούν στις εχθρικές δυνάμεις στα τρία γύρω χωριά, αποσπώντας ενισχύσεις από τη Σούσι, και στη συνέχεια να συγκλίνουν στην πόλη. Μια τέταρτη ομάδα είχε την αποστολή να επιτεθεί από τη νότια κατεύθυνση, ενώ παράλληλα εμπόδιζε την άφιξη ενισχύσεων από το Μπερντζόρ. Μια πέμπτη ομάδα κρατήθηκε ως εφεδρεία για να υποστηρίξει οποιαδήποτε από τις τέσσερις ομάδες χρειαζόταν ενίσχυση.

Η μονάδα του Βαρντάν Στεπανιάν ήταν μέρος της επίθεσης στο ανατολικό πλευρό. Η επιχείρηση ξεκίνησε τις πρώτες πρωινές ώρες της 8ης Μαΐου, και μέχρι το μεσημέρι οι αρμενικές δυνάμεις είχαν καταφέρει να καταλάβουν τις γειτονικές κοινότητες και είχαν συγκλίνει στην πόλη. Παρά το γεγονός ότι είχε αναλάβει να επιτεθεί στην πιο εύκολα υπερασπίσιμη πλευρά από τις τέσσερις πλευρές που υπερασπίζονταν, ο Βαρντάν μαζί με τον Μπεκόρ ήταν μεταξύ των πρώτων που εισήλθαν στην πόλη.

Μέχρι το βράδυ, ο εχθρός είχε απωθηθεί στη νότια άκρη της πόλης, με τις τελευταίες εχθρικές δυνάμεις να την εγκαταλείπουν, παίρνοντας τον ανθρωπιστικό διάδρομο που προσέφεραν οι Αρμένιοι προς το Μπερντζόρ.Μια καθυστερημένη, φαινομενικά ανούσια, επίθεση στην πόλη από το μοναδικό μαχητικό αεροσκάφος του εχθρού αποκρούστηκε πριν το αεροσκάφος μπορέσει να προσεγγίσει το κέντρο της πόλης. Μόνο αργότερα κατανοήθηκε η σημασία αυτού. Ο Καθεδρικός Ναός Γκαζαντσετσότς της Σούσι είχε μετατραπεί σε αποθήκη όπλων, και ήταν πρόθεση του εχθρού να πυροβολήσει εναντίον του, καταστρέφοντας τον καθεδρικό ναό, καθώς και ολόκληρη την πόλη.Μέχρι τις 9 Μαΐου, η πόλη είχε καθαριστεί από εχθρικούς μαχητές, καθώς η εβδομηνταδυάχρονη κατοχή της Σούσι είχε τελειώσει, και οι εορτασμοί ξεκίνησαν.Ενώ οι περισσότεροι Αρμένιοι ήταν απασχολημένοι με τον εορτασμό στον Καθεδρικό Ναό Γκαζαντσετσότς, ο Βαρντάν έχυνε κρασί στο αρμενικό νεκροταφείο, διαβάζοντας το όνομα σε κάθε ταφόπλακα και λέγοντας «τώρα μπορείτε να αναπαυθείτε εν ειρήνη, καθώς είστε πάλι κάτω από την αρμενική σημαία.»

Ο Βαρντάν Στεπανιάν μετά την απελευθέρωση του Σούσι

Η πιο συμβολική νίκη του πολέμου απαιτούσε πολύ εορτασμό. Ωστόσο, καθώς οι εορτασμοί συνεχίζονταν τις επόμενες ημέρες, ο Βαρντάν ήταν ήδη στο δρόμο για το Μπερντζόρ δύο ημέρες αργότερα για να δει την ολοκλήρωση της ένωσης του Αρτσάχ με την κυρίως Αρμενία.

Εκεί, περισσότερο από ποτέ, η προνοητικότητα του Βαρντάν αποδείχθηκε καθοριστική. Διότι στις 11 Μαΐου, η απόσπαση του Βαρντάν καθώς και η απόσπαση Χάικ από το Ετζμιατσίν είδαν μια στρατιωτική αυτοκινητοπομπή να πλησιάζει για να ανακαταλάβει τη Σούσι. Οπλισμένη με δύο τανκς T-72 και αρκετά BMP και θωρακισμένα οχήματα, αν δεν είχαν εντοπιστεί εγκαίρως, σχεδόν σίγουρα η Σούσι θα είχε αποκτήσει μια πολύ διαφορετική σημασία στην ιστορία του αρμενικού λαού από αυτή που έχει σήμερα.

Ωστόσο, οι αρμενικές δυνάμεις υπό την ηγεσία του Ντουσμάν είχαν μόλις αρκετό χρόνο για να ναρκοθετήσουν το δρόμο, κάτι που κατέστρεψε εντελώς ένα τανκ ενώ προκάλεσε ζημιές στο άλλο και το ανάγκασε να διαφύγει. Κατάφεραν επίσης να καταστρέψουν πλήρως ένα BMP, ενώ ανάγκασαν και τα υπόλοιπα να διαφύγουν. Αν αυτά τα T-72 είχαν επιτραπεί να εισέλθουν στη Σούσι, δεν υπήρχε τίποτα εκεί που θα μπορούσε να τα σταματήσει.

Ευτυχώς, με την αντεπίθεση να εξουδετερώνεται, οι Αρμένιοι μπόρεσαν να ξεκινήσουν την πορεία προς το Μπερντζόρ. Στις 15 Μαΐου καταλήφθηκε το Λιζασόρ, και μέχρι τις 17 Μαΐου τα προάστια του Μπερντζόρ ήταν σε αρμενική κατοχή. Τελικά, στις 18 Μαΐου, οι αρμενικές δυνάμεις εισήλθαν στο Μπερντζόρ, συνδεόμενες με το Κορνιτζόρ στο Σιούνικ, και τερματίζοντας τον αποκλεισμό του Αρτσάχ, καθώς καύσιμα, τρόφιμα και φάρμακα άρχισαν να εισρέουν μέσω του διαδρόμου του Μπερντζόρ στην πρωτεύουσα και σε όλο το Αρτσάχ.

Νωρίς το 1991, ο Βαρντάν είχε συμμετάσχει στην πρώτη του μάχη του πολέμου στο Κορνιτζόρ, τον τόπο κάποιων από τις πρώτες συγκρούσεις στη σύγκρουση. Πάνω από έναν χρόνο αργότερα, είχε ολοκληρώσει έναν κύκλο. Με την επιστροφή του στη Σούσι, ο Βαρντάν ονομάστηκε αναπληρωτής διοικητής ενός νεοσυσταθέντος Τάγματος της Σούσι.

Δυστυχώς, η επιχείρηση στο Μπερντζόρ θα αποδεικνυόταν το αποκορύφωμα της εμπλοκής του Βαρντάν στον πόλεμο. Λίγο αργότερα, ο εχθρός ξεκίνησε μια έξαρση σε όλο το μήκος της πρώτης γραμμής με σκοπό να κατακλύσει τις αρμενικές αμυντικές δυνάμεις για να τερματίσει τον πόλεμο. Οι αρμενικές δυνάμεις πέρασαν τις επόμενες εβδομάδες και μήνες αγωνιζόμενες να υπερασπιστούν ό,τι είχαν απελευθερώσει, ενώ υπέστησαν σημαντικές εδαφικές και προσωπικές απώλειες στην περιοχή του Μαρτακέρτ. Και έξι εβδομάδες μετά την απελευθέρωση του Μπερντζόρ, στις 3 Ιουλίου 1992, ο Ντουσμάν Βαρντάν μαρτύρησε στο δρόμο προς το Μαρτούνι όταν το αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε πέρασε πάνω από μια νάρκη.

Είχε κατευθυνθεί για να παρέχει υποστήριξη στις δυνάμεις του Μόντε Μελκονιάν, ενός ακόμα θρυλικού διοικητή του πολέμου. Ο Βαρντάν ήταν γνωστός για το ότι είχε την πιο καθαρή και επαγγελματική στολή μεταξύ όσων βρίσκονταν γύρω του, επειδή πίστευε ότι κάποιος πρέπει να παίρνει τη μέγιστη υπερηφάνεια σε ό,τι κάνει και να κάνει τα πάντα με τον υψηλότερο βαθμό ποιότητας που είναι δυνατόν. Εφάρμοσε αυτό στον πατριωτισμό του και επέβαλε αυτές τις αξίες στους στρατιώτες του. Είχε μεγαλύτερη κυριαρχία της αρμενικής γλώσσας από όλους γύρω του και απαιτούσε, ακόμα και στη μέση των φονικών μαχών, οι στρατιώτες του να αποφεύγουν την κοινή πρακτική της χρήσης ρωσικών λέξεων για τα στρατιωτικά όπλα.Είχε ονειρευτεί ότι θα μπορούσε επιτέλους να αναπαυθεί αφού δει τις ακτές της Λίμνης Βαν μετά την απελευθέρωσή της. Ωστόσο, τα βουνά του Αρτσάχ και του Σιούνικ αποδείχθηκαν το τέλος του δρόμου του. Ήταν είκοσι έξι ετών.

Η μητέρα και οι αγαπημένοι του Βαρντάν Στεπανιάν κοντά στην ταφόπλακά του στις 9 Μαρτίου 2018

Ψάχνοντας τον Ντουσμάν Βαρντάν σήμερα

Η κληρονομιά του παραμένει βαθιά ριζωμένη στον σύγχρονο αγώνα της Αρμενίας για αυτοδιάθεση. Το θέμα είναι, ότι με όσα συμβαίνουν στην Αρμενία τα τελευταία χρόνια τρίζουν στην κυριολεξία τα κόκκαλα του Στεπανιάν. Το 2020 με τον πόλεμο των 44 ημερών, οι Αζέροι ανέκτησαν το 75% των εδαφών της Δημοκρατίας του Αρτσάχ και τρία χρόνια αργότερα, το φθινόπωρο του 2023 σε επιχείρηση «Καταιγίδα» (Blitzkrieg) κατέκτησαν όλο το Ναγκόρνο Καραμπάχ καταδικάζοντας 120.000 Αρμενίους σε έξοδο από την τριχιλιόχρονη πατρίδα τους. Συν τοις άλλοις, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν στο βωμό της εξομάλυνσης των σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία ασκεί πολιτική κατευνασμού και υποχωρητικότητας με αποτέλεσμα να έχει χάσει εδάφη από την επικράτειά της (σ.σ. Όπως στο Ταβούς) με το Μπακού να ορέγεται την κατάκτηση όλης της χώρας, για την υλοποίηση του τουρκικού σχεδίου της ένωσης του τουρκικού κόσμου, το οποίο θα επιτευχθεί μέσω του της ανάκτησης του διαδρόμου του Ζανγκεζούρ και της σύνδεσης με το Ναχιτσεβάν, το οποίο συνορεύει με την Τουρκία. Εξάλλου έκτός, ότι η Αρμενία αποκαλείται ως δυτικό Αζερμπαϊτζάν στα επίσημα έγγραφα του αζέρικου ΥΠΕΞ, ο ίδιος ο Αζέρος δικτάτορας, Ιλχάμ Αλίγιεφ έχει εξαπολύσει απειλές, ότι θα φτάσει μέχρι την πρωτεύουσα της Αρμενίας Ερεβάν, ενώ παράλληλα έχει ομολογήσει τις προθέσεις του σε δηλώσεις του, λέγοντας ότι οι Αρμένιοι είναι ένα έθνος που δεν μπορεί να ζει στα όρια ενός κράτους, αλλά ως κοινότητες άλλων κρατών.

Οπότε, εάν θέλουν οι Αρμένιοι να αντισταθούν στις γεωπολιτικές εξελίξεις που πνίγουν την περιοχή και να πάρουν πίσω την πατρίδα τους, θα πρέπει να αφυπνίσουν το πνεύμα του Ντουσμάν Βαρντάν. Το ζήτησε άλλωστε και ο ίδιος, όπως αναφέρεται στον πρόλογο του παραπάνω κειμένου. Υπόψιν ότι “düşman” στα τουρκικά σημαίνει “εχθρός”.

Με πληροφορίες από 301arm, wikipedia, thearmenite.com