Αναλύσεις
Απειλείται η Ευρώπη από τη Γαλάζια Πατρίδα – Μπορεί να γίνει όμηρος της Άγκυρας
Το «μαύρο κουτί» του τουρκικού κράτους και το πεσκέσι των εταίρων μας στον Σουλτάνο. Άρθρο του Γιάννου Χαραλαμπίδη
Γράφει ο Γιάννος Χαραλαμπίδης, ΣΗΜΕΡΙΝΗ
Γαλάζια Πατρίδα και το δίκαιο στην ΕΕ
Η Γαλάζια Πατρίδα περιλαμβάνει στην πράξη τη διχοτόμηση του Αιγαίου και τον πλήρη γεωπολιτικό έλεγχο της Κύπρου είτε με είτε χωρίς λύση, υπό την έννοια ότι η Τουρκία θέλει: Α) Να κλείσει τις πύλες του ανατολικού Αιγαίου για να αποκόψει την Κύπρο από την Ελλάδα και Β) να διατηρεί την Κύπρο ως αχίλλειο πτέρνα του Ελληνισμού για να εκβιάζει την Αθήνα.
Ερώτημα: Και η ΕΕ, στην οποία πολλά επενδύσαμε; Μάλλον δεν ήταν αυτή που η ηγεσίες μας ήθελαν να πιστεύουν ότι ήταν, δηλαδή ένας χώρος όπου υπερίσχυε και απονεμόταν το δίκαιο. Στην πράξη συνιστά έναν διακρατικό Οργανισμό εξυπηρέτησης εθνικών συμφερόντων. Διότι τι είναι το κοινό ευρωπαϊκό συμφέρον; Είναι ο ελάχιστος κώδικας σύγκλισης αντικρουόμενων εθνικών συμφερόντων, που καθορίζεται στη βάση της ισχύος ενός εκάστου των κρατών μελών. Ο δε βαθμός εφαρμογής του δικαίου είναι ανάλογος της σύγκλισης με ό,τι το εθνικό και το κοινό ευρωπαϊκό συμφέρον θέλουν να υπηρετούν. Το ερώτημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο εάν η Γαλάζια Πατρίδα συνιστά απειλή για δυο κράτη μέλη της, όπως η Κύπρος και η Ελλάδα, αλλά εάν θα απειλήσει και τα δικά της συμφέροντα, δηλαδή της ΕΕ ως τέτοιας και των κρατών μελών της.
Τα εγκώμια…
Η Τουρκία κλιμακώνει στρατιωτικά και νομικά τις προκλήσεις της στην περιοχή μας. Τόσο η Αθήνα όσο και Λευκωσία στηρίζονται στην πολιτική τής αλληλεγγύης από την ΕΕ. Όμως, η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έγραψε τις προάλλες στον προσωπικό της λογαριασμό στην πλατφόρμα X, ότι η συνομιλία της με τον Ερντογάν ήταν «πολύ καλή» και σημείωσε ότι «η Τουρκία είναι βασικός εταίρος σε μια ταραχώδη περιοχή». Επί τούτου τόνισε: «Τα συμφέροντά μας συμπίπτουν: η διατήρηση των εμπορικών οδών ανοικτών, η ομαλή ροή της ενέργειας και η σταθερότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων. Θα συνεχίσουμε τη στενή συνεργασία μας πάνω σε αυτές τις προτεραιότητες». Και πρόσθεσε ότι: «Η ΕΕ εκτιμά τις προσπάθειες της Τουρκίας για μια διπλωματική λύση στη σύγκρουση με το Ιράν και για την αποκλιμάκωση της έντασης». Από την πλευρά της, η τουρκική κυβέρνηση άφησε να διαρρεύσει ότι ο Ερντογάν είπε στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι: 1) «Οι εντάσεις που καταγράφονται στην περιοχή ανέδειξαν για μία ακόμη φορά τη στρατηγική σημασία των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης». 2) «Η συμμετοχή της Τουρκίας στις πρωτοβουλίες που αφορούν τις ευρωπαϊκές στρατηγικές ασφάλειας θα ήταν επωφελής». 3) «Η τελωνειακή ένωση πρέπει να επικαιροποιηθεί».
Η σημασία του «Σουνιτικού Ισλάμ»
Τόσο η Άγκυρα όσο και η Ευρώπη κατανοούν ότι η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ είναι δύσκολη. Ακόμη και αν βολεύει την Άγκυρα, δεν βολεύει την Ευρώπη και δη τα ισχυρά κράτη μέλη της, που θα πρέπει να μοιραστούν πλέον την όποια θεσμική εξουσία με την Τουρκία, αφού θα είναι μαζί με τη Γερμανία οι δυο μεγαλύτερες χώρες. Ερώτημα: Η Τουρκία θέλει ή, ακόμη και αν θέλει, μπορεί να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις για πλήρη ένταξη; Η απάντηση πηγάζει από το ίδιο το τουρκικό πολιτικό σκηνικό. Τι σημαίνει αυτό; Ότι η συνοχή της Τουρκίας πολιτικά και εθνολογικά, ακόμη και θεσμικά, χαρακτηρίζεται από τη θεωρία του «Μαύρου Κουτιού». Τι αναφέρει το αφήγημα αυτό; Το τουρκικό πολιτικό σύστημα λειτουργεί ως μία κλειστή και έντονα συγκεντρωτική δομή, η οποία διατηρεί μέσα στο «μαύρο κουτί» διάφορες αντίρροπες πολιτικές, εθνοτικές, ιδεολογικές και μειονοτικές δυνάμεις. Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία, το τουρκικό κράτος επιδιώκει να διατηρήσει την εσωτερική ενότητα και τη συνοχή του, περιορίζοντας την πολιτική φιλελευθεροποίηση και διατηρώντας ισχυρό κεντρικό έλεγχο, που ενισχύεται από τον θρησκευτικό συντηρητισμό του Σουνιτικού Ισλάμ ως κώδικα αρχών και αξιών, ο οποίος δεν επιτρέπει τις όποιες προσβλητικές έως και ανήθικες Δυτικές μεταρρυθμίσεις, που απειλούν τον «ευϋπόληπτο» καθημερινό τρόπο ζωής. Το «μαύρο κουτί» παραμένει ουσιαστικά σφραγισμένο μέσω δημοκρατικών ελλειμμάτων που αφορούν στον περιορισμό του πολιτικού πλουραλισμού και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, ενώ από την άλλη επιβάλλεται μέσω της αυθαιρεσίας ισχυρών κρατικών θεσμών υπό το πρόσχημα ότι είναι τέτοιοι, διότι σκοπός τους είναι να αποτρέψουν πιθανές αποσχιστικές ή διαλυτικές τάσεις.
Οι φυγόκεντρες δυνάμεις
Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι σημαντικά τμήματα του τουρκικού κρατικού μηχανισμού αντιλαμβάνονται ότι η βαθύτερη δημοκρατικοποίηση δεν ενισχύει τη συνοχή του κράτους, αλλά, αντίθετα, μπορεί να την αποδυναμώσει. Ειδικότερα, το τουρκικό πολιτικό και στρατηγικό κατεστημένο αντιμετώπισε ιστορικά ζητήματα όπως:
η κουρδική ταυτότητα και τα δικαιώματα των Κούρδων,
οι απαιτήσεις για περιφερειακή αυτονομία,
ο εθνοτικός και γλωσσικός πλουραλισμός,
τα ανθρώπινα δικαιώματα, από τον σεβασμό της γυναίκας ώς τα δικαιώματα των παιδιών,
η ελευθερία του Τύπου και ο σεβασμός της αντιπολίτευσης,
καθώς και οι ευρύτερες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις.
Πρόκειται για στοιχεία, τα οποία το τουρκικό κατεστημένο μεταφράζει ως πιθανούς κινδύνους για την εδαφική ακεραιότητα και την εθνική ενότητα της Τουρκικής Δημοκρατίας. Για τον λόγο αυτό, τμήματα της τουρκικής κρατικής παράδοσης πιστεύουν ότι οι εκτεταμένες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις θα εξελιχθούν σε «φυγόκεντρες δυνάμεις» που ενδέχεται να οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε αποσταθεροποίηση ή ακόμη και διάλυση του κράτους. Η λογική αυτή συνδέεται ιστορικά με τον φόβο του διαμελισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και με το σύνδρομο της λεγόμενης «Συνθήκης των Σεβρών», δηλαδή της πεποίθησης ότι εξωτερικές δυνάμεις ενδέχεται να εκμεταλλευθούν τις μειονότητες και τις εσωτερικές διαιρέσεις για να αποδυναμώσουν την Τουρκία. Με άλλα λόγια, φοβούνται ότι κάθε βήμα υιοθέτησης ενός Δυτικού μοντέλου δημοκρατίας, το οποίο θα προκύψει μέσω των μεταρρυθμίσεων που επιβάλλει η ευρωπαϊκή ενταξιακή πορεία, θα απειλεί όλο και περισσότερο τη συνοχή της χώρας.
Συνοχή της ΕΕ και δημοκρατικό έλλειμμα
Αντίθετα, η ΕΕ ακολουθεί μία εντελώς διαφορετική λογική πολιτικής ολοκλήρωσης, αφού κύριος στόχος για τη διατήρηση όσο το δυνατόν μεγαλύτερης συνοχής είναι ο περιορισμός του «δημοκρατικού ελλείμματος». Και αυτό μπορεί να συμβεί με:
τη δημοκρατική συμμετοχή,
τη διαφάνεια,
το κράτος δικαίου,
τη θεσμική λογοδοσία,
την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δη των μειονοτήτων,
την ελευθερία της έκφρασης, τον πλουραλισμό και την πολυφωνία.
Στο ευρωπαϊκό μοντέλο, όσο υψηλότερος είναι ο δείκτης δημοκρατικότητας, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται ότι είναι η πολιτική νομιμοποίηση, η κοινωνική εμπιστοσύνη και η συνοχή μεταξύ κρατών και κοινωνιών. Η ΕΕ θεωρεί, δηλαδή, ότι η δημοκρατική εμβάθυνση και η προστασία των δικαιωμάτων ενισχύουν την ενότητα και τη σταθερότητα και όχι την αποδυνάμωση.
Η διαφορά
Επομένως, η βασική διαφορά μεταξύ των δύο προσεγγίσεων είναι ότι:
η ΕΕ αντιμετωπίζει τη δημοκρατικοποίηση ως μηχανισμό βαθύτερης ολοκλήρωσης και ενίσχυσης της συνοχής,
ενώ σημαντικά τμήματα του τουρκικού πολιτικού συστήματος ιστορικά θεωρούν ότι η υπερβολική δημοκρατικοποίηση μπορεί να αποτελέσει απειλή για τη σταθερότητα, την ενότητα και την εδαφική ακεραιότητα του κράτους. Ότι δηλαδή η περισσότερη δημοκρατία θα ξεκλειδώσει και θα ανοίξει το μαύρο κουτί… της «Πανδώρας», με αποτέλεσμα την απελευθέρωση όλων των καταπιεσμένων και αντίρροπων τάσεων και αντιφάσεων, χωρίς να μπορούν να μαζευτούν και να έρθουν ξανά σε συνοχή.
Στρουθοκαμηλισμοί και Κύπρος
Η Φον ντερ Λάιεν χαϊδεύει από τη μια την Τουρκία και από την άλλη δηλώνει πως έχει πει στον Ταγίπ Ερντογάν ότι η Επιτροπή είναι έτοιμη να στηρίξει τις προσπάθειες του ΓΓ του ΟΗΕ για λύση του Κυπριακού. Διαβεβαιώνει, λοιπόν, τον Τούρκο Πρόεδρο ότι η ΕΕ θα έχει επικουρικό ρόλο, διότι ο κ. Ερντογάν δεν θέλει τις Βρυξέλλες στα πόδια του. Και δεν τις θέλει επειδή οι προτάσεις του δεν συνάδουν με τις αρχές και τις αξίες της ΕΕ, οπότε μπορούν να ισχύσουν μόνο ως τοπική απόκλιση και τμήμα ταυτοχρόνως του κεκτημένου στην αντίληψη του πρωτογενούς δικαίου. Εκείνο που δεν θέλει να αντιληφθεί η Φον ντερ Λάιεν είναι άλλο: Εάν η Τουρκία εφαρμόσει σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου τη Γαλάζια Πατρίδα δεν θα πληρώσουμε μόνο εμείς κόστος, αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη. Γιατί; Διότι θα είναι και αυτή πλέον γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά όμηρος, εγκλωβισμένη στην Τουρκία από τους θαλάσσιους δρόμους, την ενέργεια, το εμπόριο ώς τα θέματα της ασφάλειας – εντός και εκτός Ευρώπης – ώς τη Μέση Ανατολή, ανεξαρτήτως ένταξης ή ειδικής σχέσης. Ας δουν οι εταίροι μας και πρώτη Φον ντερ Λάιν τον χάρτη, την ισχύ, δηλαδή την πολεμική βιομηχανία, και τη θέση της Τουρκίας, καθώς και το μέγεθος του στρατού της, και τότε αν θέλουν, θα αντιληφθούν τι συμβαίνει. Βεβαίως, πριν από την Πρόεδρο της Επιτροπής, θα πρέπει όλα αυτά να τα δουν οι ημέτεροι. Όσοι εξ αυτών αρέσκονται να στρουθοκαμηλίζουν. Για να προλάβουν, όχι μόνο τους Τούρκους, αλλά και τους εταίρους μας, οι οποίοι δεν αποκλείεται να μας δώσουν πεσκέσι στον Σουλτάνο με την ψευδαίσθηση ότι θα βρουν την ησυχία τους…
GEOPOLITICO
Κίνδυνος και… έγκλημα!
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ επικρίνει τους χειρισμούς στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, εκτιμά ότι η επίσκεψη Ρούμπιο θα συνοδευτεί από εξοπλιστικές πιέσεις και απορρίπτει την παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία.
Αιχμηρή παρέμβαση για την αντιμετώπιση των τουρκικών πιέσεων και την αξιοποίηση της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας έκανε στη «Ναυτεμπορική» ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης.
Στο επίκεντρο έθεσε το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη αποδοχή της απαίτησης της Άγκυρας για έγγραφη άδεια θα δημιουργούσε, κατά την εκτίμησή του, επικίνδυνο προηγούμενο εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το καλώδιο και η παγίδα της άδειας
Ο κ. Μπαλτζώης σχολίασε θετικά την τοποθέτηση του Άγγελου Συρίγου για την ελληνική υποχωρητικότητα, όπως αυτή παρουσιάστηκε στη συζήτηση. Υποστήριξε ότι ο βουλευτής εξέφρασε δημόσια μια διαπίστωση που ο ίδιος επαναλαμβάνει εδώ και καιρό.
Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα της απουσίας συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος για την ηλεκτρική διασύνδεση. Όπως τόνισε, ένα τόσο σημαντικό διακρατικό έργο δεν μπορεί να παραμένει χωρίς σαφές πλαίσιο υλοποίησης. Κατά την άποψή του, η αναζήτηση στήριξης μέσω γαλλικών συμφερόντων φανερώνει αμηχανία απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.
Η σοβαρότερη προειδοποίησή του αφορούσε το ενδεχόμενο υποβολής αιτήματος άδειας προς την Τουρκία. Μια τέτοια κίνηση, υποστήριξε, θα ξεπερνούσε την πολιτική ταπείνωση: θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως παραδοχή των αξιώσεών της και να αξιοποιηθεί εναντίον της Ελλάδας και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου.
Επικρίνοντας τους χειρισμούς στην Κάσο, επισήμανε ότι όταν η άλλη πλευρά χρησιμοποιεί πολεμικά πλοία για να επιβάλει τη θέση της, η Ελλάδα οφείλει να επιδεικνύει ανάλογη αποφασιστικότητα. Στη δική του ανάγνωση, η στρατιωτικοποίηση ενός ζητήματος από την Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αποχώρηση και διαρκείς αναβολές.
«Δεν πρέπει εμείς να γονατίσουμε»
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στη διατύπωση προειδοποιήσεων από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας. Εκτίμησε ότι η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να προσδώσει στρατιωτικό βάρος στις διεκδικήσεις της και να εντείνει την πίεση προς την ελληνική πλευρά.
Ωστόσο, απέρριψε την αντίληψη ότι αυτό πρέπει να οδηγεί αυτομάτως σε υποχώρηση.
«Δεν σημαίνει ότι επειδή το λέει το υπουργείο Άμυνας πρέπει εμείς να γονατίσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Επικαλούμενος ανάλυση του Μάικλ Ρούμπιν, αμφισβήτησε την εικόνα απόλυτης στρατιωτικής ισχύος που προβάλλει η Τουρκία. Υποστήριξε ότι το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της δεν τεκμηριώνει από μόνο του την αποτελεσματικότητά τους απέναντι σε έναν οργανωμένο αντίπαλο.
Αναφέρθηκε επίσης στην προσωπική του εμπειρία από κοινά επιτελεία και ασκήσεις, αποδίδοντας υψηλό επίπεδο στο ελληνικό στρατιωτικό προσωπικό και επισημαίνοντας αδυναμίες της τουρκικής πλευράς.
Στο ίδιο πλαίσιο έκανε ιστορική αναφορά στην εισβολή στην Κύπρο το 1974. Απέδωσε καθοριστική ευθύνη στους τότε ελληνικούς χειρισμούς και στις εντολές που δόθηκαν, υποστηρίζοντας ότι η έκβαση δεν μπορεί να παρουσιάζεται απλώς ως απόδειξη τουρκικής στρατιωτικής υπεροχής.
Το ισραηλινό ενδιαφέρον και η Κύπρος
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ αναφέρθηκε σε ανάλυση της Jerusalem Post, την οποία συνέδεσε με ισραηλινές ανησυχίες για τις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Όπως μετέφερε, ο θαλάσσιος διάδρομος που προβάλλεται μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου αντιμετωπίζεται στην εν λόγω ανάλυση ως δυνητικό πρόβλημα για τις θαλάσσιες μεταφορές του Ισραήλ. Με βάση αυτή την ανάγνωση, εκτίμησε ότι οι τουρκικές επιδιώξεις θίγουν ευρύτερα συμφέροντα στη Μεσόγειο και ενδέχεται να προκαλέσουν πρόσθετες αντιδράσεις.
Διατύπωσε επίσης την πρόβλεψη ότι το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο έντονων εξελίξεων, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένο περιστατικό ως ήδη δρομολογημένο.
Τι περιμένει από τον Ρούμπιο
Για την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι η αμερικανική πλευρά θα επιδιώξει ελληνική συμμετοχή σε διπλωματικές προσπάθειες σχετικές με το Ιράν και την περιφερειακή ασφάλεια, καθώς και πρόσθετες αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Συνέδεσε το ελληνικό ενδιαφέρον με την εμπορική ναυτιλία και την ανάγκη να παραμένουν ασφαλείς οι θαλάσσιες οδοί. Υπενθύμισε τις ιστορικές σχέσεις Ελλάδας και Ιράν, αναγνωρίζοντας ότι οι σημερινές πολιτικές σχέσεις έχουν διαταραχθεί.
Στο εξοπλιστικό σκέλος, προέβλεψε πιέσεις προς την Αθήνα για μεγαλύτερο μερίδιο των αμυντικών δαπανών σε αμερικανικά συστήματα, πέραν των F-35. Κατά την εκτίμησή του, οι δεσμεύσεις προς άλλους προμηθευτές και τα συγκεκριμένα δημοσιονομικά περιθώρια θα δυσκολέψουν τους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Κάθετος για τους Patriot
Κατηγορηματική ήταν η αντίθεσή του σε ενδεχόμενη παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία. Υποστήριξε ότι μια τέτοια απόφαση θα αποδυνάμωνε την ελληνική άμυνα, ιδιαίτερα λόγω των δυσκολιών αναπλήρωσης.
«Θα είναι έγκλημα να τους δώσουμε», είπε, επιμένοντας ότι προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί η κάλυψη των ελληνικών αμυντικών αναγκών.
Στη συζήτηση επικαλέστηκε πληροφορία για πιθανή παραχώρηση Patriot με όρο την προστασία ελληνικών εμπορικών πλοίων από ουκρανικά πλήγματα. Πρόκειται για πληροφορία που ανέφερε ο ίδιος, χωρίς να παρουσιάσει τεκμήρια κατά την παρέμβασή του.
Παράλληλα, αναγνώρισε την ενίσχυση της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού μέσω των εξοπλιστικών προγραμμάτων, ζητώντας μεγαλύτερη προσοχή στον Στρατό Ξηράς. Ειδικά για τα τεθωρακισμένα οχήματα μάχης, έθεσε το ζήτημα της προστατευμένης μεταφοράς και υποστήριξης των στρατιωτών στο πεδίο.
Η Ελλάδα να διεκδικήσει περισσότερα
Κλείνοντας, ο κ. Μπαλτζώης υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν αξιοποιεί επαρκώς τη γεωπολιτική της αξία στις σχέσεις με τους συμμάχους. Έφερε ως παράδειγμα την Αλεξανδρούπολη και τη συμβολή της στις μεταφορές στρατιωτικού υλικού προς την Ουκρανία, αντιπαραβάλλοντας αυτή την προσφορά με τα ανταλλάγματα που, κατά την άποψή του, λαμβάνει η χώρα.
Εστίασε στη σημασία του Αιγαίου, της Κρήτης και της Κύπρου για τους θαλάσσιους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου. Ζήτησε η στρατηγική θέση της Ελλάδας να μετατρέπεται σε διαπραγματευτική ισχύ, αμυντική ενίσχυση και ουσιαστική υποστήριξη των εθνικών συμφερόντων.
GEOPOLITICO
Κειμήλια αντί λειψάνων Σαμουήλ: Τα ερωτήματα για τη συμφωνία με τη Βουλγαρία και τη Συνθήκη του Νεϊγύ
Ο Γιώργος Καρανίκας, με άρθρο του στον «Χρόνο», θέτει ζήτημα αντιμετώπισης των λεηλατημένων ελληνικών θησαυρών ως αντικειμένων ανταλλαγής. Η υποχρέωση επιστροφής, οι εκκρεμείς διεκδικήσεις και οι ενστάσεις των Μητροπόλεων.
Η επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία επαναφέρει ένα ιστορικό και πολιτικό ερώτημα: γιατί η απόδοση θησαυρών που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές συνδέεται με την παράδοση ανταλλάγματος, όταν η Συνθήκη του Νεϊγύ προέβλεπε ήδη την επιστροφή τους;
Αυτό είναι το κεντρικό ζήτημα που αναδεικνύει ο δημοσιογράφος Γιώργος Καρανίκας, στο άρθρο του «Διαγράφουμε την συνθήκη του Νεϊγύ;», που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Χρόνος» στις 7 Οκτωβρίου. Η παρέμβασή του στρέφεται κατά της λογικής της ανταλλαγής και της πανηγυρικής παρουσίασης μιας συμφωνίας που αφορά μέρος των θησαυρών που διεκδικεί η ελληνική πλευρά.
Η υποχρέωση που διατυπώθηκε το 1919
Η Συνθήκη του Νεϊγύ υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 1919, μετά την ήττα της Βουλγαρίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πέρα από τις εδαφικές και οικονομικές ρυθμίσεις, περιλάμβανε συγκεκριμένη πρόβλεψη για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών.
Το άρθρο 126 όριζε ότι η Βουλγαρία αναλαμβάνει να αναζητήσει και να επιστρέψει χωρίς καθυστέρηση στην Ελλάδα, τη Ρουμανία και το Σερβοκροατοσλοβενικό Κράτος αρχεία, έγγραφα και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που είχαν απομακρυνθεί από τα εδάφη τους κατά τον πόλεμο.
Στη διάταξη αυτή στηρίζεται η κριτική του Καρανίκα: η επιστροφή των λεηλατημένων κειμηλίων αποτελούσε υποχρέωση της βουλγαρικής πλευράς, επομένως η αντιμετώπισή τους ως στοιχείων μιας αμοιβαίας συναλλαγής δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ο αρθρογράφος υπενθυμίζει και την παράδοση χειρογράφων το 1923. Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή του, η ελληνική αντιπροσωπεία παρέλαβε κιβώτια τα οποία παρουσιάστηκαν ως το σύνολο των αφαιρεθέντων, αλλά περιείχαν μόνο περιορισμένο αριθμό χειρογράφων. Κατά τον ίδιο, η εκκρεμότητα δεν έκλεισε ποτέ, παρά τους μεταγενέστερους βουλγαρικούς ισχυρισμούς.
Τι περιλαμβάνει η πρόσφατη συμφωνία
Στις 3 Οκτωβρίου 2026, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, υπογράφηκαν τα πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής, παρουσία των πρωθυπουργών Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Τα 48 κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Η ελληνική πλευρά παραδίδει τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Η επίσημη ανακοίνωση προβλέπει συνέχιση των διαπραγματεύσεων για ιστορικά αντικείμενα που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα συμφωνία. Τα επιστραφέντα κειμήλια θα εκτίθενται στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου και κατόπιν θα αποδοθούν στους φορείς προέλευσής τους.
Οι θησαυροί που παραμένουν εκτός
Οι εκκρεμείς διεκδικήσεις δείχνουν ότι η επιστροφή των 48 αντικειμένων δεν ολοκληρώνει τον επαναπατρισμό.
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, σε επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού, αναφέρει ότι από την Εικοσιφοίνισσα είχαν αφαιρεθεί 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Εκφράζει επίσης την ανησυχία ότι η παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας για όσα παραμένουν στη Βουλγαρία.
Η Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου διεκδικεί ακόμη 50 αντικείμενα από τις Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας, ζητώντας την επιστροφή τους έξω από τη λογική ανταλλαγής. Παράλληλα, η Ιερά Σύνοδος χαιρέτισε τον επαναπατρισμό των 48 κειμηλίων, εκφράζοντας την προσδοκία να ακολουθήσουν νέες επιστροφές.
Το ερώτημα περί «διαγραφής» της Συνθήκης του Νεϊγύ αποτελεί την αιχμηρή πολιτική θέση του Καρανίκα· δεν τεκμηριώνει από μόνο του νομική κατάργησή της. Αναδεικνύει, όμως, ένα συγκεκριμένο ζήτημα που απαιτεί απάντηση: πώς διασφαλίζεται η διεκδίκηση του συνόλου των αφαιρεθέντων θησαυρών, μετά την ολοκλήρωση αυτής της ανταλλαγής;
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων έχει αξία για τις μονές και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η ιστορική εκκρεμότητα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή όσο χειρόγραφα και εκκλησιαστικοί θησαυροί εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από τους τόπους στους οποίους ανήκουν.
GEOPOLITICO
Μουντζουρούλιας: «Πού είναι η ελληνική αντίδραση;» – Μακεδονικό, γαλλοτουρκική προσέγγιση και αποτροπή στο Αιγαίο
Αιχμές για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ερωτήματα για τη στάση του Παρισιού απέναντι στην Άγκυρα και ανάλυση των κινήσεων που ενισχύουν την ελληνική άμυνα.
Η στάση των Βρυξελλών στο Μακεδονικό, η ανάπτυξη των αμυντικών σχέσεων Γαλλίας–Τουρκίας και η ενίσχυση της ελληνικής αποτροπής βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκπομπής «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια. Ο δημοσιογράφος άσκησε έντονη κριτική για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε «μακεδονική» γλώσσα και ταυτότητα, έθεσε ερωτήματα για τις επιλογές του Παρισιού και παρουσίασε τις στρατιωτικές και διπλωματικές εξελίξεις που, κατά την εκτίμησή του, διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον για την Ελλάδα.
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν ότι η Αθήνα χρειάζεται να συνδυάζει την αμυντική προετοιμασία με ξεκάθαρη διπλωματική στάση. Οι εξοπλισμοί και οι στρατηγικές συνεργασίες αποκτούν ουσιαστικό βάρος όταν συνοδεύονται από ετοιμότητα και αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.
Μακεδονικό: Κριτική για τις Πρέσπες και την απουσία αντίδρασης
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας ξεκίνησε από τις δηλώσεις που, όπως ανέφερε, έκανε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά την επίσκεψή της στα Σκόπια στις 2 Οκτωβρίου. Σύμφωνα με την παρουσίαση στην εκπομπή, οι αναφορές αφορούσαν την ταυτότητα, τον πολιτισμό και τη γλώσσα της Βόρειας Μακεδονίας.
Ο δημοσιογράφος τις αντιμετώπισε ως επιβεβαίωση των συνεπειών της Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία επέκρινε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα. Καταλόγισε ευθύνες στην κυβέρνηση που την υπέγραψε, αλλά και στη σημερινή κυβέρνηση για τη διαχείριση του ζητήματος.
Στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι, μέχρι την ώρα της εκπομπής, ο ίδιος δεν είχε διαπιστώσει ισχυρή ελληνική αντίδραση. Επέκρινε επίσης την περιορισμένη, κατά την εκτίμησή του, ανάδειξη του θέματος από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.
Παράλληλα, αμφισβήτησε το επιχείρημα ότι η ένταξη της γειτονικής χώρας στο ΝΑΤΟ θα την απομάκρυνε από την τουρκική επιρροή, επικαλούμενος τη συνέχιση της συνεργασίας της με την Άγκυρα.
Γαλλία–Τουρκία: Τι θα κάνει το Παρίσι για το καλώδιο;
Στη συνέχεια, ο παρουσιαστής επικεντρώθηκε στον οδικό χάρτη αμυντικής συνεργασίας Γαλλίας–Τουρκίας, ο οποίος, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, υπογράφηκε στις 3 Οκτωβρίου.
Υπογράμμισε ότι η εξέλιξη ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα λόγω της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία, της ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και των εξοπλιστικών προγραμμάτων με τα Rafale και τις φρεγάτες Belharra.
Ο Μουντζουρούλιας διευκρίνισε ότι η γαλλοτουρκική προσέγγιση δεν ακυρώνει την ελληνογαλλική συνεργασία. Έθεσε, όμως, ένα συγκεκριμένο ερώτημα: Πώς θα εκφραστεί έμπρακτα η γαλλική στήριξη εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου;
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις συζητήσεις για πιθανή τουρκική προμήθεια του γαλλοϊταλικού συστήματος αεράμυνας SAMP/T. Κατά την ανάλυσή του, η Αθήνα χρειάζεται σαφείς απαντήσεις για τις προθέσεις του Παρισιού, το οποίο αναπτύσσει διαύλους και με τις δύο πλευρές του Αιγαίου.
Η Ινδία και τα στρατιωτικά σενάρια στο Αιγαίο
Θετικά αξιολόγησε την εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας–Ινδίας, δίνοντας έμφαση στη ναυτιλία, στις θαλάσσιες μεταφορές, στις λιμενικές υποδομές και στην άμυνα.
Όπως επισήμανε, η ελληνική ναυτιλιακή τεχνογνωσία μπορεί να συνδεθεί με την αναπτυσσόμενη βιομηχανική βάση και τις διεθνείς φιλοδοξίες της Ινδίας. Αναφέρθηκε επίσης στις επαφές του Ινδού πρέσβη με την ελληνική στρατιωτική ηγεσία, παρουσιάζοντάς τες ως ένδειξη ενίσχυσης της αμυντικής συνεργασίας.
Στον αντίποδα, στάθηκε στην άσκηση ναυτικών ειδικών δυνάμεων Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν που, όπως ανέφερε, προγραμματιζόταν για τις 19–20 Οκτωβρίου στο Ακσάζ. Υπογράμμισε τη σημασία της τοποθεσίας απέναντι από τα Δωδεκάνησα και το ελληνικό ενδιαφέρον για τα σενάρια υποβρύχιας επίθεσης και άμυνας.
Σε αυτό το περιβάλλον ενέταξε την ελληνική άσκηση «Αλέξανδρος», αναδεικνύοντας τον έλεγχο των χρόνων αντίδρασης, την ενεργοποίηση σχεδίων και τον συντονισμό Στρατού Ξηράς, Πολεμικού Ναυτικού και Πολεμικής Αεροπορίας. Στην παρουσίασή του περιέλαβε σενάρια ανακατάληψης νησίδων, απόκρουσης αποβατικής ενέργειας και συνδυασμένης αεροναυτικής δράσης.
Ρούμπιο και ενεργειακή θέση της Ελλάδας
Στην εκπομπή, την οποία ο παρουσιαστής τοποθέτησε χρονικά στις 4 Οκτωβρίου, αναφέρθηκε στην επικείμενη τότε επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα στις 6 Οκτωβρίου.
Έδωσε βάρος στον ελληνοαμερικανικό στρατηγικό διάλογο, στην αμυντική συνεργασία και στην ενεργειακή ασφάλεια. Ανέδειξε τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου και τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, ενώ επισήμανε τη στρατηγική σημασία της Σούδας και της Αλεξανδρούπολης.
Υποστήριξε επίσης ότι γύρω από τα ενεργειακά έργα συγκρούονται κρατικά και επιχειρηματικά συμφέροντα. Ζήτησε οι σχετικές εξελίξεις να εξετάζονται μέσα στο ευρύτερο γεωπολιτικό τους πλαίσιο.
Τα υποβρύχια «φαντάσματα», οι οχυρώσεις και τα Spike NLOS
Μεγάλο μέρος της εκπομπής αφορούσε την ενίσχυση της ελληνικής στρατιωτικής ισχύος. Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε σε πρόγραμμα βαριάς συντήρησης των τεσσάρων υποβρυχίων Type 214 κλάσης «Παπανικολής», ύψους 120 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε.
Έδωσε έμφαση στη δυνατότητα παρατεταμένης παραμονής τους σε κατάδυση και στο χαμηλό ακουστικό τους ίχνος, χαρακτηριστικά που ενισχύουν την επιχειρησιακή τους αξία.
Παράλληλα, παρουσίασε πρόγραμμα 522 οχυρωματικών θέσεων στον Έβρο και στα νησιά. Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι μια μονάδα πρέπει να μπορεί να συνεχίσει να μάχεται μετά το πρώτο πλήγμα. Καταφύγια, διασπορά μέσων, προστατευμένες θέσεις και ασφαλή κέντρα διοίκησης αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις.
Στάθηκε ακόμη στα Spike NLOS και στην προσοχή που, όπως ανέφερε, δίνει ο τουρκικός Τύπος στην ανάπτυξή τους. Συνέδεσε αυτή την παρακολούθηση με το ευρύτερο ενδιαφέρον για τις νέες ελληνικές φρεγάτες, τον εκσυγχρονισμό των MEKO και τις μελλοντικές δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού.
Τέλος, αναφέρθηκε στη διαστημική διάσταση της άμυνας, υπογραμμίζοντας την αξία της έγκαιρης εικόνας του πεδίου και της αξιοποίησης δεδομένων. Η εκπομπή περιέλαβε επίσης αναφορές στην τουρκική οικονομία και στον τρόπο με τον οποίο τουρκικά μέσα αντιμετωπίζουν τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας