Τον Νοέμβριο του 2021, με την Κύπρο αντιμέτωπη με πρωτοφανές κύμα παράτυπων αφίξεων, ο Νίκος Αναστασιάδης ζήτησε με επιστολή από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να επιτραπεί στην Κύπρο να αναστείλει τις αιτήσεις ασύλου όσων εισέρχονταν παράνομα. Η απάντηση ήταν έκτακτη χρηματοδότηση άνω των 10 εκατομμυρίων ευρώ. Πέντε χρόνια μετά, ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεν ζητά από τους εταίρους εξαίρεση. Συζητά μαζί τους τον ευρωπαϊκό κανόνα.

Στο μεταξύ, η Κύπρος άλλαξε τόσο τα δικά της δεδομένα όσο και τη θέση της στην ευρωπαϊκή συζήτηση. Το εννεάμηνο Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2022 οι αφίξεις ξεπέρασαν τις 13.000. Την ίδια περίοδο του 2026 ήταν 1.200, μείωση 91%. Οι αιτήσεις ασύλου μειώθηκαν κατά 92%, από 16.700 σε 1.300. Η σύγκριση γίνεται με χρονιά κορύφωσης, όμως η κυπριακή μείωση ξεπερνά κατά πολύ την ευρωπαϊκή, που φέτος είναι περίπου ένα τρίτο.

Από την αλληλεγγύη στην επαιτεία

Τρία χρόνια αργότερα, το 2018, τα δεδομένα είχαν αλλάξει: η Κύπρος ήταν πρώτη στην ΕΕ σε αιτήσεις ασύλου ανά κάτοικο. Τον Αύγουστο του 2019, με σχεδόν 7.000 αιτήσεις μόνο στο πρώτο εξάμηνο και πάνω από 14.000 εκκρεμείς υποθέσεις, ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Πετρίδης ζήτησε γραπτώς από την Κομισιόν να μετεγκατασταθούν 5.000 αιτούντες σε άλλα κράτη-μέλη. Οι Βρυξέλλες απάντησαν ότι εξετάζουν το αίτημα και ότι είναι έτοιμες να αυξήσουν την οικονομική και επιχειρησιακή στήριξη. Για το αίτημα της μετεγκατάστασης, όμως, δεν υπήρξε κανένα σχόλιο.

Το 2021 ο τότε Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης ζήτησε με επιστολή του την ενεργοποίηση του άρθρου 78(3) της Συνθήκης, που επιτρέπει προσωρινά μέτρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και υποχρεωτική μετεγκατάσταση. Ο τότε υπουργός Εσωτερικών Νίκος Νούρης υπολόγιζε ότι, αν κάθε κράτος-μέλος έπαιρνε 200 άτομα, η Κύπρος θα ανακουφιζόταν κατά 5.000. Η Λευκωσία επικαλέστηκε τις αποφάσεις για τη Λιθουανία και την Πολωνία, και ο κ. Νούρης επισήμανε μια ασυμμετρία: η Ευρώπη ευαισθητοποιείται όταν οι μετανάστες μπορούν να φτάσουν στη Γερμανία, όμως όσοι φτάνουν στην Κύπρο, που βρίσκεται εκτός Σένγκεν, εγκλωβίζονται στο νησί. Και πάλι η αντίδραση ήταν μόνο οικονομική. Το άρθρο 78(3) δεν ενεργοποιήθηκε.

Η Λευκωσία αλλάζει μέθοδο και τακτική

Τον Απρίλιο του 2024, μετά από κύμα αφίξεων από τον Λίβανο, η κυβέρνηση ανέστειλε την εξέταση όλων των αιτήσεων ασύλου Σύρων και δήλωσε ανοιχτά ότι ήθελε να πιέσει την ΕΕ να επανεξετάσει την κατάσταση στη Συρία. Ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου έθεσε ως στόχο να γίνει η Κύπρος μη ελκυστικός προορισμός. Τον Ιούνιο ιδρύθηκε Υφυπουργείο Μετανάστευσης, που έφερε όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες υπό ενιαία διοίκηση. Οι κινήσεις αυτές δέχθηκαν έντονη κριτική, όμως έστειλαν στις Βρυξέλλες ένα μήνυμα που η αλληλογραφία δεν είχε καταφέρει να περάσει: η Κύπρος δεν περίμενε πλέον άδεια.

Στις 15 Μαΐου 2024, μία μέρα μετά την έγκριση του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, η Κύπρος υπέγραψε μαζί με άλλα δεκατέσσερα κράτη, με επικεφαλής τη Δανία, επιστολή που ζητούσε νέες λύσεις, ανάμεσά τους την αναθεώρηση της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους ήταν ένα από τα έντεκα κράτη που πήραν μέρος στην πρώτη άτυπη συνάντηση των ομονοούντων. Τη συγκάλεσαν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν και ο τότε Ολλανδός πρωθυπουργός Ντικ Σχοφ. Ακολούθησαν η επιστολή των δεκαεπτά τον Δεκέμβριο του 2025 και η επιστολή των είκοσι δύο, μετά τη Θέουτα, τον Αύγουστο του 2026. Τον Οκτώβριο η ομάδα είχε φτάσει τα δεκαοκτώ κράτη.

Το κυπριακό αποτύπωμα

Η νέα προσέγγιση της Λευκωσίας, σε συνδυασμό με την επιμονή των προηγούμενων ετών, άφησε το στίγμα της στην ευρωπαϊκή πολιτική σε τέσσερα σημεία:

➤ Λίβανος: Τον Απρίλιο του 2024, με τις αφίξεις από τις λιβανικές ακτές να πολλαπλασιάζονται, ο Νίκος Χριστοδουλίδης ζήτησε προσωπικά από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να παρέμβει στη Βηρυτό. Λίγο νωρίτερα, αναλυτές του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πολιτικής στις Βρυξέλλες εκτιμούσαν ότι η Κύπρος είχε περιορισμένη επιρροή για να οδηγήσει την ΕΕ σε συμφωνία με τον Λίβανο. Στις 2 Μαΐου οι δυο τους ανακοίνωσαν μαζί στη Βηρυτό πακέτο ενός δισεκατομμυρίου ευρώ έως το 2027, με σκέλος για τον έλεγχο των συνόρων. Ο Χριστοδουλίδης το παρουσίασε ως κυπριακή πρωτοβουλία και έθεσε τον όρο που θα γινόταν κανόνας: η βοήθεια να συνδέεται με το πόσο αποτελεσματικά αποτρέπονται οι αναχωρήσεις.

➤ Συρία: Τον Μάιο του 2024, σε συνάντηση υπουργών Εσωτερικών που φιλοξένησε η Λευκωσία, οκτώ κράτη ζήτησαν να επαναξιολογηθεί η κατάσταση στη Συρία, ώστε να γίνουν δυνατές οι επιστροφές. Η ιδέα των «ασφαλών ζωνών» προσέκρουσε σε απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ τον Οκτώβριο του 2024, που απαγόρευσε τον χαρακτηρισμό μιας χώρας ως ασφαλούς μόνο για τμήμα της. Η συζήτηση όμως είχε ανοίξει. Όταν έπεσε ο Άσαντ, η Κύπρος ήταν έτοιμη: πάνω από 5.200 Σύροι απέσυραν τις αιτήσεις τους ή επέστρεψαν, και σχεδόν 2.000 αιτήσεις απορρίφθηκαν.

➤ Τουρκία: Από το 2016 η Λευκωσία επέμενε ότι η Δήλωση ΕΕ–Τουρκίας για τη μετανάστευση πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς διακρίσεις. Το 2021 η διατύπωση «και έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας» μπήκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μαζί με τη δέσμευση ότι η ΕΕ δεν θα δεχθεί την εργαλειοποίηση μεταναστών για πολιτικούς σκοπούς. Η διατύπωση επαναλήφθηκε στα συμπεράσματα του Δεκεμβρίου 2022.

➤ Προεδρία ΕΕ: Το πρώτο εξάμηνο του 2026 η Κύπρος ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ σε μια κρίσιμη στιγμή για το μεταναστευτικό. Οι δύο φάκελοι που είχε θέσει ως προτεραιότητα η Κομισιόν, ο νέος Κανονισμός Επιστροφών και η ευρωπαϊκή λίστα ασφαλών χωρών καταγωγής, έκλεισαν επί κυπριακής Προεδρίας. Ο θεσμικός ρόλος της Προεδρίας έδωσε στη Λευκωσία τη δυνατότητα να μετατρέψει σε αποφάσεις όσα μέχρι τότε ζητούσε με επιστολές, μαζί με τους ομονοούντες εταίρους της.

Η Ευρώπη υιοθετεί την κυπριακή ατζέντα

Την επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων για τους δύο φακέλους είχε θέσει ως προτεραιότητα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τον Οκτώβριο του 2025, στη συνάντηση των ομονοούντων στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής. Και οι δύο έκλεισαν σε λιγότερο από οκτώ μήνες, το πρώτο εξάμηνο του 2026, επί κυπριακής Προεδρίας.

Στις 23 Φεβρουαρίου το Συμβούλιο ενέκρινε την πρώτη κοινή λίστα ασφαλών χωρών καταγωγής: Μπαγκλαντές, Κολομβία, Αίγυπτος, Ινδία, Κόσοβο, Μαρόκο και Τυνησία. Υπό όρους, στη λίστα εμπίπτουν και οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες, άρα θεωρητικά και η Τουρκία. Την ίδια ημέρα αναθεωρήθηκε η έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας. Ένα κράτος-μέλος μπορεί πλέον να απορρίψει μια αίτηση ως απαράδεκτη, αν ο αιτών απλώς πέρασε από ασφαλή τρίτη χώρα ή αν υπάρχει συμφωνία με αυτήν. Ήταν το αίτημα της επιστολής των δεκαπέντε, δύο χρόνια νωρίτερα.

Την 1η Ιουνίου, με διαπραγματευτή τον υφυπουργό Μετανάστευσης Νικόλα Ιωαννίδη, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν στον Κανονισμό Επιστροφών. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει κόμβους επιστροφής σε τρίτες χώρες, θεσπίζει ενιαία Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής και τερματίζει την αυτόματη αναστολή των απελάσεων όσο εκκρεμεί προσφυγή. Ο Κανονισμός υιοθετήθηκε τυπικά στις 7 Οκτωβρίου και αντικαθιστά την Οδηγία του 2008. Στις 12 Ιουνίου τέθηκε σε εφαρμογή το Σύμφωνο, και ο Επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ σηματοδότησε την έναρξή του από τη Λευκωσία.

Ενδεικτικό της αλλαγής είναι και ό,τι έμεινε στο περιθώριο. Η αναδιανομή, το αίτημα του 2019, περιορίστηκε σε δεξαμενή αλληλεγγύης 21.000 μετεγκαταστάσεων για το 2026, λιγότερες από όσες είχε προτείνει η Κομισιόν.

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το μεταναστευτικό ανέβαινε σταδιακά στην ατζέντα. Τον Μάρτιο οι ηγέτες ζήτησαν εντατικότερη δουλειά στην εξωτερική διάσταση και στις εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες. Ζήτησαν επίσης από την Κομισιόν να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της κρίσης με το Ιράν, μεταξύ άλλων και στη μετανάστευση. Τον Ιούνιο η ανταλλαγή απόψεων ήταν σύντομη αλλά έντονη, και ορίστηκε στρατηγική συζήτηση για τον Οκτώβριο.

Τα αποτελέσματα φαίνονται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το εννεάμηνο του 2026 οι παράτυπες διελεύσεις στην ΕΕ μειώθηκαν σχεδόν κατά ένα τρίτο. Η Ευρώπη έκανε το 2026 αυτό που η Κύπρος ζητούσε από το 2024: μετατόπισε το βάρος από την αναδιανομή στην αποτροπή και τις επιστροφές.

Αριθμητικά δεδομένα που αγγίζουν το απόλυτο

Οι μειώσεις κατά 91% στις αφίξεις και κατά 92% στις νέες αιτήσεις είναι εντυπωσιακές, αλλά δεν είναι οι μόνες. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που εξασφάλισε ο Φιλελεύθερος από το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, οι νέες αιτήσεις ασύλου από Σύρους μειώθηκαν κατά 95% σε σχέση με το 2024.

Πιο αναλυτικά, τα στοιχεία που έχει στην κατοχή του ο Φιλελεύθερος αφορούν την περίοδο Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου κάθε έτους και καταγράφουν τα εξής:

Παράνομες αφίξεις ανά έτος: Το 2022 ανήλθαν σε 13.600, ενώ το 2023 μειώθηκαν σε 7.619 και το 2024 σε 5.158. Την επόμενη χρονιά, το 2025, καταγράφηκε ραγδαία μείωση και οι αφίξεις περιορίστηκαν στις 1.912, ενώ φέτος έπεσαν ακόμη χαμηλότερα, στις 1.212. Παρατηρείται, δηλαδή, μείωση των παράνομων αφίξεων κατά 91% σε σχέση με το ίδιο διάστημα του 2022.

Σύγκριση νέων αιτήσεων: Το 2022 καταχωρήθηκαν 16.705 νέες αιτήσεις. Την επόμενη χρονιά μειώθηκαν περίπου στο μισό, στις 8.092, και το 2024 έπεσαν στις 5.652. Το 2025 σημειώθηκε ραγδαία πτώση, στις 2.206 αιτήσεις, η οποία συνεχίστηκε και φέτος, με 1.347. Υπάρχει, δηλαδή, μείωση των νέων αιτήσεων κατά 92% σε σχέση με το ίδιο διάστημα του 2022.

Νέα αιτήματα ασύλου από Σύρους: Την αντίστοιχη περίοδο του 2021 οι αιτήσεις ήταν 1.967. Την αμέσως επόμενη χρονιά σημείωσαν απότομη άνοδο και έφτασαν τις 3.148. Η ανοδική τάση συνεχίστηκε το 2023, με 3.393 αιτήσεις, και κορυφώθηκε το 2024, με 3.919. Από το 2025 η εικόνα αντιστράφηκε: υποβλήθηκαν μόλις 743 αιτήσεις, ενώ φέτος ο αριθμός περιορίστηκε στις 200. Καταγράφεται, δηλαδή, μείωση της τάξης του 95% σε σχέση με το 2024.

Αποφάσεις που αφορούν Σύρους, 2021–2026: Οι αποφάσεις παρουσιάζουν σημαντική αύξηση από το 2021 και μετά. Ιδιαίτερη αύξηση παρατηρείται στις απορρίψεις αιτήσεων Σύρων το 2026, οι οποίες σε σχέση με το 2025 σχεδόν τριπλασιάστηκαν, παρότι αφορούν μικρότερο χρονικό διάστημα. Το 2026 καταγράφηκαν 2.266 ανακλήσεις/παύσεις, 1.713 απορρίψεις, 1.160 ρητές αποσύρσεις και 398 σιωπηρές αποσύρσεις, ενώ 41 περιπτώσεις αφορούσαν θέματα προσφύγων και άλλες 25 καταχωρήθηκαν ως συμπληρωματικές. Παρ’ όλα αυτά, φέτος εκκρεμούν ακόμη 8.730 υποθέσεις Σύρων, σε σύγκριση με 11.793 πέρσι, 13.793 το 2024 και 12.801 το 2023.

Ενδιαφέρον έχουν και τα στοιχεία που αφορούν τις νέες αιτήσεις από χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής. Το 2023 οι αιτήσεις από τη Νιγηρία ήταν 934, από το Καμερούν 397 και από τη Λ.Δ. Κονγκό 391. Το 2024 οι αιτήσεις από τις τρεις αυτές χώρες μειώθηκαν σε 193, 71 και 166 αντίστοιχα. Πέρσι ήταν 108, 48 και 88, ενώ φέτος οι αιτήσεις από τη Νιγηρία ήταν 73, από το Καμερούν 31 και από τη Λ.Δ. Κονγκό 42.

Το 2026 οι επιστροφές ανήλθαν σε 7.201: 64% (4.614) υποβοηθούμενες εθελούσιες επιστροφές, 25% (1.819) αναγκαστικές επιστροφές και 11% (768) εθελούσιες επιστροφές. Την αντίστοιχη περίοδο οι επιστροφές ήταν 9.458 το 2025, 7.602 το 2024, 6.553 το 2023 και 4.627 το 2022.

Υπόδειγμα η  συμφωνία με το Λίβανο

Σε λιγότερο από μια δεκαετία, η Κύπρος διένυσε μια διαδρομή που λίγα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν κάνει. Από χώρα που, με επιστολές και μηνύματα, ζητούσε μετεγκαταστάσεις και εξαιρέσεις, έγινε χώρα που συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής.

Το έκανε χωρίς θόρυβο, αλλά με συνεχή πίεση μέσα στο σωστό πλαίσιο. Η συμφωνία με τον Λίβανο αποτελεί υπόδειγμα για το πώς η ευρωπαϊκή βοήθεια συνδέεται με αποτελέσματα. Η συζήτηση για τη Συρία άνοιξε χάρη στην επιμονή της Λευκωσίας, τη στιγμή που έμοιαζε αδύνατη, και έτσι η Ευρώπη ήταν έτοιμη όταν άλλαξε το καθεστώς στη Δαμασκό.

Η αναθεώρηση της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας εγκρίθηκε οριστικά επί κυπριακής Προεδρίας, ενώ η συμφωνία για τον Κανονισμό Επιστροφών επιτεύχθηκε με Κύπριο διαπραγματευτή. Και τα δύο ήταν αιτήματα που είχε διατυπώσει η Λευκωσία, μαζί με τους εταίρους της, σε επιστολές που είχε συνυπογράψει.

Το 2021, μόνη της και ζητώντας εξαίρεση, η Κύπρος εξασφάλισε μόνο οικονομική στήριξη. Από το 2024, με αποφασιστικές κινήσεις στο εσωτερικό, συμμαχίες στο εξωτερικό και τον θεσμικό ρόλο της Προεδρίας, βοήθησε να γραφτούν οι κανόνες. Η εμπειρία δείχνει ότι μέσα στην ΕΕ το μέγεθος ενός κράτους μετρά λιγότερο από την ικανότητά του να συνδέει τα δικά του συμφέροντα με τις ανάγκες των εταίρων του.

philenews.com

Εδραίωση της «κυριαρχίας» της στην περιοχή επιχειρεί η Άγκυρα, ανοίγοντας συνεχώς νέα μέτωπα και τεντώνοντας το σχοινί της έντασης. Το τουρκολιβυκό, το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης- Κύπρου, το έργο πόντισης του τηλεπικοινωνιακού καλωδίου EMC (East to Med Corridor) και η εν γένει συμπεριφορά της κατοχικής δύναμης, με χαρακτηριστικά «περιφερειακού τραμπούκου»,  δημιουργούν ένα «εκρηκτικό κοκτέιλ». Ένα επικίνδυνο κοκτέιλ, το οποίο αποτελεί τη συνταγή διαχείρισης της τουρκικής πλευράς των γεωπολιτικών εξελίξεων.

Η επιλογή της έντασης από την πλευρά της Τουρκίας έχει δυο στόχους. Πρώτο, να αποτελέσει εργαλείο επιβολής των σχεδιασμών της και δεύτερο, να εξαναγκάσει τους υπόλοιπους παίκτες στην περιοχή, μπροστά στον κίνδυνο «θερμού επεισοδίου» να αποδεχθούν τους όρους της.

Στο θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης- Κύπρου, η μόνη απάντηση στους «λεονταρισμούς» της Άγκυρας είναι να επαναρχίσει το έργο και να προχωρήσει μέχρι τέλους. Η Τουρκία, όπως έχει επαναλάβει προ ημερών ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ζητά γραπτή ενημέρωση για να δίνει προφανώς η ίδια άδεια για τις εργασίες.  Η Αθήνα δηλώνει κατηγορηματικά ότι το ελληνικό κράτος θα εκδίδει τις NAVTEX, όπως και η Λευκωσία, όταν τα σκάφη θα εκτελούν εργασίες στη δική της θαλάσσια περιοχή.

Το  σκάφος KOBI RUEGG, που διεξάγει έρευνες σχετικά με την πόντιση του τηλεπικοινωνιακού καλωδίου EMC (East to Med Corridor) σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, κινείται σε «τρικυμία» NAVTEX, καθώς εκδίδονται τόσο από την Ελλάδα και την Κύπρο, όταν βρίσκεται στη δική τους θαλάσσια περιοχή και σε όλες τις περιπτώσεις από την  Τουρκία. Το ερώτημα είναι κατά πόσο το σκάφος υποβάλει αίτημα αδειοδότησης ερευνών προς την Τουρκία καθώς η Άγκυρα αυτό ισχυρίζεται ( οι έρευνες διεξάγονται με τη «συγκατάθεση της Δημοκρατίας της Τουρκίας, εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο»). Η Άγκυρα θεωρεί ότι όλη η περιοχή βρίσκεται εντός της «τουρκικής υφαλοκρηπίδας»!

Τουρκική «υπερεξάπλωση»

Είναι ξεκάθαρο ότι η Άγκυρα υιοθετώντας τη στρατηγική της  «υπερεξάπλωσης», η οποία έχει προ πολλού ξεπεράσει τα όρια της περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, θεωρεί ότι πρέπει να προβάλει συνεχώς το εργαλείο της στρατιωτικής ισχύος. Μόνο έτσι, θεωρεί,  ότι  επιτυγχάνει το στόχο της.

Ο τουρκικός σχεδιασμός βρίσκεται σε εξέλιξη. Διάφορες κινήσεις επιβεβαιώνουν ότι η Άγκυρα έχει «οδικό χάρτη». Οι εξελίξεις, ωστόσο,  ευνοούν την τουρκική πλευρά μερικώς. Δεν «παίζει» μόνη της. Ούτε στην περιοχή ( Ισραήλ, Αίγυπτος, Ελλάδα, Κύπρος), ούτε ευρύτερα ( ΗΠΑ, Ρωσία, αραβικές χώρες).

Είναι προφανές ότι η  κατοχική πλευρά, μετά την πραξικοπηματική ενέργεια με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, που μέσα από ανατροπές επικυρώθηκε από τη λεγόμενη Βουλή της Λιβύης, επιχειρεί να διαμορφώσει ένα δικό της άξονα στην περιοχή, που θα διευκολύνει τη στρατηγική ελέγχου και την κυριαρχία της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Η Συρία είναι ένα δεύτερο πεδίο, στο οποίο ωστόσο υπάρχουν δυσκολίες, παρά τις καλές σχέσεις με το καθεστώς και τη βοήθεια, την οποία του παρέχει. Και η δυσκολία αφορά την αντίδραση του Ισραήλ, το οποίο δεν θα αφήσει, όπως δηλώνεται από την κυβέρνηση της χώρας αυτής, την Τουρκία να ελέγξει τη Συρία.

Είναι πρόδηλο ότι η  Άγκυρα, επιχειρεί βήμα- βήμα να συμπληρώσει το πάζλ της «Γαλάζιας Πατρίδας», γι’ αυτό και κάθε ενέργεια της λειτουργεί προς την κατεύθυνση ολοκλήρωσης των επεκτατικών της σχεδιασμών. Μια σειρά από ενέργειες, δείχνουν πρόθεση να κινηθεί γρήγορα στις μεθοδεύσεις εδραίωσης της παρουσίας της στην ευρύτερη περιοχή.

Εξωγενείς παράγοντες

Μια παράμετρος που ενδεχομένως να επηρεάσει τους τουρκικούς σχεδιασμούς ενδεχομένως να είναι και η επαναπροσέγγιση ΗΠΑ-Ρωσίας. Εάν αυτό προχωρήσει τότε το γεωπολιτικό βάρος της Τουρκίας θα αλλάξει, θα μειωθεί. Είναι σαφές πως εάν αυτή η προσέγγιση προχωρήσει, Ουάσιγκτον και Μόσχα δεν θα έχουν ανάγκη το τουρκικό χαρτί. Θα πρέπει, την ίδια ώρα, να αναφερθεί ότι από την επανασυγκόλληση των σχέσεων ΗΠΑ- Ρωσίας θα επηρεασθεί αρνητικά και η Ευρωπαϊκή Ένωση, που έχει εγκλωβιστεί στο ουκρανικό, χωρίς να έχει δημιουργήσει διαδρομές εξόδου.

Οι εξελίξεις αυτές, αν και δεν μπορεί να γίνει ασφαλής πρόβλεψη, ιδιαίτερα όταν ένας από τους πρωταγωνιστές είναι ο ένοικος του Λευκού Οίκου, μπορεί, στην περίπτωση που γίνουν προληπτικές και έγκαιρα κινήσεις, να ευνοήσουν και τους ελλαδό-κυπριακούς σχεδιασμούς.

Ετοιμάζει εκπλήξεις στην Αττάλεια η κατοχική Τουρκία

Εκπλήξεις φαίνεται να ετοιμάζει η κατοχική Τουρκία  στη Σύνοδο Κορυφής για το Κλίμα COP 31, των Ηνωμένων Εθνών, η οποία θα φιλοξενηθεί στην τουρκική πόλη Αττάλεια, το Νοέμβριο. Μετά, που εξαναγκάσθηκε να προσκαλέσει- ως ήταν υποχρεωμένη- τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, η Άγκυρα μεθόδευσε να βρεθεί εκεί, στη Σύνοδο, ο εγκάθετος της στα κατεχόμενα, Τουφάν Έρχιουρμαν.

Η Λευκωσία βρίσκεται σε ανοικτή γραμμή τόσο με τα Ηνωμένα Έθνη όσο και με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Βρυξέλλες παρεμβαίνουν στο ψηλότερο επίπεδο προς την Άγκυρα και επισημαίνει την ανάγκη να αποφευχθούν εκπλήξεις. Η κατοχική πλευρά παρά το γεγονός ότι διαβεβαιώνει ότι δεν θα προβεί σε οποιαδήποτε ενέργειες, που θα προκαλέσει προβλήματα και κρίση, ωστόσο, δεν γίνεται πιστευτή.

Όλες οι ενδείξεις συνηγορούν ότι ετοιμάζει… εκπλήξεις. Είναι σαφές πως θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει την ευκαιρία, που φιλοξενήσει τη Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών,  για να προωθήσει παράνομες και παράλογες επιδιώξεις του καθεστώτος Ερντογάν. Η Λευκωσία, σημειώνουν ενημερωμένες πηγές, είναι έτοιμη για να αντιμετωπίσει τις όποιες εκπλήξεις, καθώς είναι, λίγο-πολύ, προβλεπτές.

Η σύγκληση άτυπης Πενταμερούς για το Κυπριακό

Η διάνοιξη οδοφραγμάτων θα οδηγήσει στη σύγκληση άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψη για το Κυπριακό. Αυτή είναι η εκτίμηση της Γραμματείας των Ηνωμένων Εθνών γι’ αυτό και οι επόμενες εβδομάδες κρίνονται καθοριστικές, παρά την απαισιοδοξία, που κυριαρχεί.

Οι πληροφορίες αναφέρουν πως η Λευκωσία γνωρίζοντας πως η σύγκληση Πενταμερούς περνά εν πολλοίς από τα οδοφράγματα, επιχειρεί να διευκολύνει τις συζητήσεις με διάφορες ιδέες και εναλλακτικές κινήσεις, χωρίς αυτό να διαφοροποιεί την πρόταση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών  για Μια Μηλιά και Αθηένου- Πυροΐου. Μέχρι στιγμής, η κατοχική πλευρά δεν έχει δώσει σημεία γραφής για αλλαγή στάσης. Επιμένει σε μια παρελκυστική τακτική, επιχειρώντας μονίμως να… προσγειώσει τις όποιες προοπτικές ενδεχομένως να υπάρξουν.

Είναι ξεκάθαρο από τις συζητήσεις και τις δημόσιες τοποθετήσεις, ότι ο  κατοχικός ηγέτης, Τουφάν Έρχιουρμαν, δεν παρουσιάζεται διατεθειμένος να εισέλθει σε μια συζήτηση, που θα διευκολύνει τα επόμενα βήματα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, έχει παρουσιάσει διάφορες ιδέες (19 στον αριθμό), με απώτερο στόχο να ξεκινήσει μια συζήτηση, η οποία βαθμηδόν θα οδηγήσει στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν διαπιστώνεται διάθεση για συζήτηση από την τουρκική πλευρά.

Για παράδειγμα, η πρόταση για την Αμμόχωστο, απορρίφθηκε από τον κ. Έρχιουρμαν επειδή δεν είναι, όπως ανέφερε, «ισορροπημένη». Παράλληλα σπεύδει να αναφέρει πως παρόμοια πρόταση απορρίφθηκε από τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ. Αυτό, όμως, δεν ισχύει. Ο Τατάρ έχει απορρίψει μια άλλη πρόταση, που όντως περιλάμβανε και την περίκλειστη περιοχή της Αμμοχώστου. Αλλά συζήτησε την πρόταση του 2006, επί Προεδρίας του Τάσσου Παπαδόπουλου και μετά την απέρριψε. Στην περίπτωση του Έρχιουρμαν απέρριψε την πρόταση πριν καν να  τη συζητήσει.

Η πρόταση Χριστοδουλίδη αφορά την επιστροφή της κατεχόμενης περίκλειστης περιοχής της Αμμοχώστου, υπό τη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών και την λειτουργία του λιμανιού της πόλης για εμπόριο, υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2006, το δεύτερο εξάμηνο, επί φιλανδικής Προεδρίας στην Ε.Ε., παρουσιάσθηκε μια πρόταση, που αποσκοπούσε και στο ξεπάγωμα της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας. Γι’ αυτό και περιλάμβανε και κυπρογενείς υποχρεώσεις.

Η πρόταση περιλάμβανε επιστροφή της περίκλειστης περιοχής της Αμμοχώστου υπό τον ΟΗΕ, λειτουργία του λιμανιού υπό την αιγίδα και τον έλεγχο της Ε.Ε. και διεξαγωγή απευθείας εμπορίου και η Τουρκία θα άνοιγε τα λιμάνια και τα αεροδρόμιά της για τα κυπριακά εμπορικά πλοία και αεροπλάνα. Η πρόταση απορρίφθηκε από τουρκικής πλευράς, που αποδεχόταν την πρόταση για το λιμάνι, όχι όμως όσα αφορούσαν την περίκλειστη περιοχή. Η συνέχεια γνωστή. «Πάγωσαν» οκτώ ενταξιακές διαπραγματεύσειςτης Τουρκίας

Η άφιξη, τις επόμενες ημέρες, της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γ.Γ. του ΟΗΕ στο Κυπριακό, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, στο νησί θα ενισχύσει το μομέντουμ, αλλά δεν αναμένονται θεαματικά αποτελέσματα. Άλλωστε η κ. Ολγκίν, διά της αρθρογραφίας της, έδωσε απαισιόδοξο στίγμα, αφήνοντας παράλληλα αιχμές.

Κώστας Βενιζέλος

Οι σκηνές από τις βίαιες διαδηλώσεις στη Γαλλία είναι βγαλμένες από τη δυστοπική ταινία «Athena» του Ρομέν Γαβρά (2022), στην οποία δύσκολα μπορεί να καταλάβει κανείς αν οι ταραξίες είναι ακροδεξιοί, ακροαριστεροί ή μετανάστες. Ειρηνικές κινητοποιήσεις για το κόστος ζωής, την υποβάθμιση των σχολείων και την κατάρρευση των δημοσίων υπηρεσιών εξελίχθηκαν, ελέω μαυροφορεμένων μειοψηφιών, σε μία πρωτόγνωρη έκρηξη βίας, ακόμη και για την εθισμένη στις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας Γαλλία: πυρπολήσεις δημοσίων κτιρίων και αστυνομικών οχημάτων, οδοφράγματα, λεηλασίες ακριβών μπουτίκ, συγκρούσεις με αστυνομικούς και συλλήψεις οδήγησαν σε κατά τόπους απαγόρευση της κυκλοφορίας. Η αδυναμία του υπουργού Εσωτερικών Λοράν Νουνιές να χειριστεί την κατάσταση έγινε αντικείμενο σκληρής κριτικής, με αποτέλεσμα να υποβάλει την παραίτησή του, η οποία δεν έγινε δεκτή. Χθες επρόκειτο να αναπτυχθεί στους δρόμους ο στρατός για να συνδράμει τις αστυνομικές δυνάμεις.

Αυτόπτης μάρτυς

«Στεκόμουν στον δρόμο κι έβλεπα εφήβους να εισβάλλουν και να λεηλατούν το σούπερ μάρκετ απέναντι από το σπίτι μας. Ενα παιδί με κατηγόρησε ότι είμαι αστυνομικός – ήμουν ο μόνος λευκός μεσήλικος εκεί. Εκανα μια βόλτα το επόμενο πρωί. Καταστήματα και αυτοκίνητα βανδαλισμένα. Το μαγαζί που πουλάει ιαπωνικά manga στη γειτονιά μας καταστράφηκε και λεηλατήθηκε. Ο ιδιοκτήτης λέει ότι κλείνει οριστικά μετά 30 χρόνια λειτουργίας, καθώς όλο το εμπόρευμά του –συμπεριλαμβανομένων σπάνιων βιβλίων– έχει κάνει φτερά». Ετσι περιγράφει στην «Κ» τα βίαια επεισόδια ο Γαλλοβρετανός δημοσιογράφος των Financial Times Σάιμον Κούπερ, που ζει μόνιμα στο Παρίσι κι έχει γράψει το βιβλίο «Ανυπόφορη πόλη: Το Παρίσι στον 21ο αιώνα» (Impossible City: Paris in the Twenty-First Century, εκδ. Profile, 2024).

Απότοκο, σε μεγάλο βαθμό, του σκανδάλου εις βάρος του Φρανσουά Φιγιόν, του συντηρητικού πολιτικού που εθεωρείτο έως τότε φαβορί για την προεδρία, για εικονική απασχόληση συγγενών του, ήταν η εγκατάσταση του άφθαρτου Εμανουέλ Μακρόν στο Ελιζέ πριν από σχεδόν μία δεκαετία. Οι υποσχέσεις του πως θα μεταρρυθμίσει την οικονομία και θα συσπειρώσει τον γαλλικό λαό διαψεύστηκαν. Το κόστος δανεισμού σημείωσε ρεκόρ 24ετίας και η απόδοση του 10ετούς ομολόγου άγγιξε το 5% αυτήν την εβδομάδα. Η κοινωνία είναι πιο πολωμένη από ποτέ, με την ακροδεξιά ηγέτιδα της Εθνικής Συσπείρωσης Μαρίν Λεπέν και τον επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας Ζαν-Λικ Μελανσόν να συγκροτούν τους δύο αντιδιαμετρικούς πόλους που πιθανότατα θα μονομαχήσουν στον β΄ γύρο των προεδρικών εκλογών την άνοιξη του 2027.

Αναλυτές της Le Monde θεωρούν ότι η 17η Οκτωβρίου σήμανε το τέλος του μακρονισμού, καθώς ο Γάλλος πρόεδρος βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με τα όρια της πολιτικής του και την απονομιμοποίησή του. «Από το 2017, η γαλλική κυβέρνηση δεν έχει ανταποκριθεί σε κανένα αίτημα της κοινωνίας, έχει παρακάμψει τα πολιτικά κόμματα και τα συνδικάτα, έχει αδιαφορήσει για τις διαδηλώσεις (οι οποίες κατεστάλησαν βίαια), έχει αγνοήσει τα ψηφίσματα που απευθύνονται στην Εθνοσυνέλευση και υπογράφονται από εκατομμύρια ανθρώπους και δεν έχει σεβαστεί καν τα αποτελέσματα των εκλογών (Ιούνιος – Ιούλιος 2024), όλα στο όνομα της υποτιθέμενης “δημοκρατίας”», αναφέρει στην «Κ» ο Γιοάν Σαπουτό, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. «Δεν έχω ξαναδεί αυτή τη χώρα τόσο έντονα ριζοσπαστικοποιημένη και τόσο απρόθυμη για συμβιβασμούς», αναφέρει ο δημοσιογράφος Σάιμον Κούπερ, ο οποίος πήρε τη γαλλική υπηκοότητα ύστερα από δύο και πλέον δεκαετίες διαμονής στη χώρα.

Ποιος κερδίζει από αυτήν την πόλωση; Ο Μελανσόν ή η Λεπέν; Η τελευταία δημοσκόπηση της Ifop-Fiducial δίνει στη Λεπέν 36%-38% στον πρώτο γύρο, μία αύξηση δύο ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα. Στον β΄ γύρο εμφανίζεται να επικρατεί σε όλα τα πιθανά σενάρια. «Ο Μελανσόν θα συσπειρώσει λίγο περισσότερο τους δικούς του. Η Λεπέν όμως θα κερδίσει πολύ περισσότερο γιατί, από κόμμα της άκρας Δεξιάς, θα γίνει το κόμμα της τάξης. Ο στρατηγός Ντε Γκωλ το 1968 επανασυστήθηκε όχι ως πολιτικός ή ιδεολογικός φορέας. Ηταν μια προσωπικότητα που δεν είχε καθολική αποδοχή. Μετά το μπάχαλο του Μάη, όμως, παρουσιάστηκε ως το κόμμα της τάξης», τονίζει στην «Κ» ο Παναγής Παναγιωτόπουλος.

«Το παράδειγμα των εκλογών του Ιουνίου 1968 δείχνει, δυστυχώς, ότι η δεξιά παράταξη μπορεί να επωφεληθεί από εικόνες βίας και χάους. Από αυτήν την άποψη, η ανάπτυξη των δυνάμεων επιβολής του νόμου (εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών, οι οποίοι ξυλοκοπήθηκαν βίαια, και όχι εναντίον των ταραξιών και αυτών που λεηλατούσαν, οι οποίοι ήταν ελεύθεροι να κινούνται) εγείρει σοβαρά ερωτήματα: αυτή η δεξιά κυβέρνηση γνωρίζει ότι μια νίκη της Ακροδεξιάς θα διατηρήσει τις οικονομικές, κοινωνικές και δημοσιονομικές πολιτικές της. Το γεγονός παραμένει ότι όλα τα θέματα που έθεσαν οι διαδηλωτές έχουν από καιρό υιοθετηθεί από την “Ανυπότακτη Γαλλία”, η οποία γίνεται δεκτή με ανοιχτές αγκάλες από τα εκατομμύρια ανθρώπων που διαδηλώνουν», εκτιμά ο Σαπουτό. «Η άκρα Αριστερά εδώ είναι ακραία και αφελής, ενώ ο ηγέτης της –που μοιάζει με αρχηγό αίρεσης– Ζαν-Λικ Μελανσόν τάσσεται, όπως και η άκρα Δεξιά, σε γενικές γραμμές υπέρ του Πούτιν», λέει από την πλευρά του ο Σάιμον Κούπερ.

Η άκρα Αριστερά εδώ είναι ακραία και αφελής, ενώ ο ηγέτης της –που μοιάζει με αρχηγό αίρεσης– Ζαν-Λικ Μελανσόν είναι, όπως και η άκρα Δεξιά, σε γενικές γραμμές υπέρ του Πούτιν. -Σάιμον Κούπερ, δημοσιογράφος των Financial Times

Οι Αρχές επιχείρησαν να διεισδύσουν στις διαδικτυακές συνομιλίες των νέων διαδηλωτών, χαρίζοντας στο κίνημα το κυρίαρχο σύνθημά του: «Bismillah, c’est les ténèbres» («Στο όνομα του Θεού, είναι το σκοτάδι»). Είναι μια αυθαίρετη, ακατανόητη φράση που απηχεί την προσπάθεια των αστυνομικών να χρησιμοποιήσουν τη νεανική αργκό για να μάθουν τους μυστικούς κώδικες όσων κατεβαίνουν στις κινητοποιήσεις. Οι νέοι επανοικειοποιήθηκαν το σλόγκαν, το οποίο δεσπόζει τις τελευταίες ημέρες στα πανό. Δεν δείχνει, δηλαδή, μόνο το χάσμα μεταξύ του κράτους και των νέων, αλλά και την αδυναμία επικοινωνίας των δύο πλευρών.

Το χαμένο Κέντρο

Σίγουρα οι εξελίξεις δεν ευνοούν ούτε τον κεντροδεξιό υποψήφιο Εντουάρ Φιλίπ ούτε τον κεντροαριστερό Ραφαέλ Γκλουκσμάν. «Είναι πολύ προεδρικός, είναι μια στάση που του ταιριάζει. Αλλά δεν λέει κάτι. Τι μέτρα προτείνει; Γιατί δεν λέει ότι πρέπει να κηρυχθεί κατάσταση εκτάκτου ανάγκης;» αναρωτιόταν για τον Φιλίπ σε πρόσφατο ρεπορτάζ του Politico υπουργός του Μακρόν, που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. Απών από τις κινητοποιήσεις αλλά και τη δημόσια συζήτηση, ο σοσιαλδημοκράτης υποψήφιος Ραφαέλ Γκλουκσμάν υπεραμύνθηκε της σκληρής γραμμής στην αντιμετώπιση των επεισοδίων, υποδεικνύοντας όμως την κυβέρνηση ως βασική υπεύθυνη. Του πήρε σχεδόν 48 ώρες για να τοποθετηθεί και η παρέμβασή του ήταν μια άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στην αποδοκιμασία των λεηλασιών και στην ανάγκη να υπάρξει ανταπόκριση στα αιτήματα των διαδηλωτών.

Η επιρροή του κινήματος Ανυπότακτη Γαλλία –το οποίο δικαιολογεί τη σωματική βία ως απάντηση στην «κοινωνική βία»– αποτελεί πιθανότατα την κινητήριο δύναμη πίσω από τις ταραχές. -Ναταλί Σεγκόν, αρθρογράφος στη Le Monde

Στην ερώτηση κατά πόσον τα επεισόδια στη Γαλλία και οι διαδηλώσεις στην Αλβανία, στην Ιταλία και αλλού έχουν κοινά στοιχεία και δικαιολογούν δημοσιογραφικούς τίτλους όπως «Η Ευρώπη στους δρόμους», ο Παναγής Παναγιωτόπουλος γελάει καταλήγοντας: «Χαίρομαι πάρα πολύ που η ελληνική δημοσιογραφία επιτέλους βάζει την Αλβανία εντός της Ευρώπης», σχολιάζει. «Υπάρχει πράγματι αγωνία για το μέλλον τώρα: η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί τα επαγγέλματα. Τρελές αντιφάσεις στον κόσμο προκαλούν τον φόβο. Καμένα μυαλά από το Ιντερνετ, υπάρχουν παντού καινούργια πράγματα, από τη μία φτώχεια, από την άλλη χλιδή, στην ίδια ζωή, στο ίδιο δεκαπενθήμερο. Τις υπηρεσίες πολυτελείας τις απολαμβάνουν και φτωχοί, όχι συνέχεια, μόνο κάποιες στιγμές. Για παράδειγμα, ένα παιδί φτωχό έχει βρει κάποιον τρόπο να πάει ένα ταξίδι, μένει σε Airbnb, μπαίνει σε αεροπλάνο και κάνει ένα βήμα. Οι εικόνες στο Instagram είναι σαν να ζει σε πεντάστερο. Το ζει αυτό, θα βγάλει και βίντεο και μετά θα γυρίσει στη φτώχεια, στη μιζέρια».

«Πρόκειται για μια κρίση που αφορά τη νεότερη γενιά· εκείνους που γεννήθηκαν τη δεκαετία του 2010, οι οποίοι βίωσαν τα περιοριστικά μέτρα κατά τη διάρκεια της πανδημίας και τώρα ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή (μετά ένα καλοκαίρι ακραίας ζέστης και ξηρασίας), την εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης (που τους δημιουργεί αβεβαιότητα σχετικά με το ποια ακαδημαϊκή πορεία να ακολουθήσουν) και την άνοδο της άκρας Δεξιάς, η οποία θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε νίκη της Μαρίν Λεπέν αυτή την άνοιξη. Η επιρροή του κινήματος Ανυπότακτη Γαλλία –το οποίο δικαιολογεί τη σωματική βία ως απάντηση στην “κοινωνική βία”– αποτελεί πιθανότατα την κινητήριο δύναμη πίσω από τις ταραχές», αναφέρει στην «Κ» η Ναταλί Σεγκόν, αρθρογράφος στη Le Monde.

kathimerini.gr