Σφοδρή κριτική στους χειρισμούς της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής για το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου και τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία άσκησε ο Ιωάννης Μάζης, ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής». Ο καθηγητής χαρακτήρισε «εθνικό έγκλημα» την επιλογή ενημέρωσης της Άγκυρας, υποστηρίζοντας ότι δημιουργείται επικίνδυνο προηγούμενο για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Παράλληλα, παρουσίασε συγκεκριμένες κινήσεις που, κατά την εκτίμησή του, θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση της Ελλάδας.

«Ακόμη και αν η διακοίνωση λέει ένα μήλο, η πράξη δημιουργεί δεδομένα»

Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρέθηκε η ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας προς την Τουρκία για τις δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo», στο πλαίσιο του έργου Great Sea Interconnector.

Ο Ιωάννης Μάζης υποστήριξε ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο περιεχόμενο του διπλωματικού εγγράφου, αλλά αφορά την ίδια την πράξη της ενημέρωσης.

Κατά την ερμηνεία του, όταν μια χώρα ενημερώνει την Τουρκία για δραστηριότητες σε θαλάσσια περιοχή όπου η Άγκυρα προβάλλει διεκδικήσεις, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι αναγνωρίζεται κάποια τουρκική αρμοδιότητα.

Επικαλέστηκε μάλιστα χαρτογραφικά δεδομένα του Flanders Marine Institute, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή εντάσσεται στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Ο καθηγητής ήταν κατηγορηματικός, χαρακτηρίζοντας τους χειρισμούς «εθνικό έγκλημα», ενώ επανήλθε αργότερα στο ίδιο ζήτημα, τονίζοντας ότι ακόμη και αν το περιεχόμενο της διακοίνωσης είναι αδιάφορο, η ίδια η διπλωματική ενέργεια έχει ήδη δημιουργήσει δεδομένα.

Πρόκειται για τη γεωπολιτική και νομική ερμηνεία του Ιωάννη Μάζη και όχι για διαπιστωμένη μεταβολή του καθεστώτος των θαλάσσιων ζωνών.

Η αναφορά στον Χρήστο Ροζάκη και το «ανοσιούργημα»

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του στον καθηγητή Διεθνούς Δικαίου Χρήστο Ροζάκη, με τον οποίο, όπως εξήγησε, έχει διαφωνήσει επανειλημμένα σε επίπεδο πολιτικής ερμηνείας.

Ο Μάζης υπογράμμισε ότι διατηρεί βαθύ σεβασμό στις επιστημονικές γνώσεις και στη διαδρομή του Χρήστου Ροζάκη, επικαλούμενος αναφερόμενη ραδιοφωνική τοποθέτησή του στον σταθμό του MEGA, στην οποία φέρεται να χαρακτήρισε «ανοσιούργημα» την ανάθεση στη Γαλλία της σχετικής διπλωματικής ενέργειας.

«Εγώ το είπα εθνικό έγκλημα. Ο κύριος Ροζάκης το είπε ανοσιούργημα. Δεν νομίζω ότι απέχουν», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Με αυτή την αναφορά επιχείρησε να δείξει ότι η κριτική στους χειρισμούς δεν προέρχεται αποκλειστικά από έναν συγκεκριμένο πολιτικό ή επιστημονικό χώρο.

«Ο Χακάν Φιντάν πήρε αυτό που ήθελε»

Ο καθηγητής στάθηκε επίσης στη στάση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ερμηνεύοντας τις καθησυχαστικές δηλώσεις του ως ένδειξη ικανοποίησης της Άγκυρας.

Σύμφωνα με τον Μάζη, η τουρκική πλευρά επιδίωκε να εμφανίσει διεθνώς ότι όχι μόνο η Ελλάδα, αλλά και η Γαλλία, η μοναδική πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προχώρησε σε ενημέρωση για δραστηριότητες σε περιοχή που η Τουρκία διεκδικεί.

Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει το γεγονός για να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της.

Ο ίδιος απέρριψε και το επιχείρημα ότι ενδεχόμενη ενημέρωση άλλων χωρών, όπως της Αιγύπτου, εξισορροπεί την κατάσταση. Όπως εξήγησε, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ενημέρωση ενός κράτους που δεν έχει προβάλει σχετική απαίτηση, αλλά η ανταπόκριση σε αξίωση κράτους που αμφισβητεί τα ελληνικά δικαιώματα.

«Το καλώδιο είναι έργο υψίστης στρατηγικής σημασίας»

Παρά την έντονη κριτική του, ο Ιωάννης Μάζης ξεκαθάρισε ότι δεν αντιτίθεται στην υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.

Αντιθέτως, τη χαρακτήρισε έργο υψίστης στρατηγικής σημασίας, συνδέοντάς την με την ευρύτερη γεωοικονομική προοπτική του διαδρόμου IMEC, ο οποίος προωθεί τη συνδεσιμότητα Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.

Επισήμανε ότι το εγχείρημα έχει ευρωπαϊκή και αμερικανική υποστήριξη, ενώ θεωρεί ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να έχει προχωρήσει αποφασιστικά στις προβλεπόμενες διαδικασίες, χωρίς να αποδέχεται τουρκικές αξιώσεις.

Η βασική του θέση ήταν ότι η στρατηγική αξία του έργου δεν πρέπει να οδηγήσει σε διπλωματικούς χειρισμούς που θα μπορούσαν, κατά την άποψή του, να αποδυναμώσουν τις ελληνικές θέσεις.

Προειδοποίηση για de facto συγκυριαρχία

Ο Μάζης επικαλέστηκε επίσης τις τοποθετήσεις του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή και του καθηγητή Σωτήρη Σέρμπου.

Στάθηκε ιδιαίτερα στην προειδοποίηση που απέδωσε στον Σέρμπο περί κινδύνου δημιουργίας συνθηκών de facto συγκυριαρχίας στο Αιγαίο.

Υποστήριξε ότι η επανάληψη αντίστοιχων διπλωματικών πρακτικών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου η Τουρκία θα αξιώνει λόγο για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Ο καθηγητής διευκρίνισε ότι η παρέμβασή του δεν έχει κομματικό χαρακτήρα, αλλά υπαγορεύεται από την ανησυχία του για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες στην ελληνική εξωτερική πολιτική.

Τι προτείνει: ΑΟΖ, συντεταγμένες στον ΟΗΕ και συμφωνία με την Κύπρο

Στο δεύτερο μέρος της συζήτησης ο Ιωάννης Μάζης παρουσίασε τις ενέργειες που θεωρεί απαραίτητες για την ενίσχυση της ελληνικής θέσης.

Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και στην κατάθεση των σχετικών συντεταγμένων στα αρμόδια όργανα του ΟΗΕ, με ειδική αναφορά στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Επικαλέστηκε τον νόμο 4001/2011, γνωστό και ως νόμο Μανιάτη, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη νομοθετικό πλαίσιο που αφορά τα εξωτερικά όρια των θαλάσσιων ζωνών της.

Υπενθύμισε επίσης ότι τα δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας υφίστανται ipso facto και ab initio, δηλαδή αυτοδικαίως και εξαρχής, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη ανακήρυξη.

Στο ζήτημα της Κύπρου, ανέφερε ότι η Λευκωσία έχει ζητήσει επανειλημμένα από την Αθήνα οριοθέτηση ΑΟΖ, κάνοντας ειδική αναφορά στον πρώην Κύπριο υπουργό Εξωτερικών Νίκο Ρολάνδη.

Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, ήδη από το 2003 η κυπριακή πλευρά είχε επιδιώξει σχετική συμφωνία, αλλά η Αθήνα δεν προχώρησε, επικαλούμενη την ανάγκη αποφυγής έντασης με την Τουρκία.

Παράλληλα, άσκησε κριτική στη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας–Αιγύπτου το 2020, επισημαίνοντας ότι δεν κάλυψε το σύνολο των εκκρεμών περιοχών προς την Κύπρο.

Ο Μάζης χαρακτήρισε τις διαχρονικές καθυστερήσεις «βαρύτατα λάθη, ολιγωρίες και παραλείψεις», υποστηρίζοντας ότι εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο διορθωτικών κινήσεων.

«Το ηθικό των Ελλήνων το ρίχνει η φοβικότητα»

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο καθηγητής απάντησε σε όσους υποστηρίζουν ότι οι δημόσιες προειδοποιήσεις για τα ελληνοτουρκικά μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά το ηθικό της ελληνικής κοινωνίας.

Κατά τον ίδιο, το ηθικό δεν πλήττεται από τη δημόσια κριτική, αλλά από την καλλιέργεια της αντίληψης ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει τις δυνάμεις να αντιμετωπίσει την Τουρκία.

Άσκησε επίσης κριτική στη Διακήρυξη των Αθηνών, επισημαίνοντας ότι υπεγράφη ενώ παραμένουν σε ισχύ το τουρκικό casus belli, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Ολοκλήρωσε επιμένοντας στην ανάγκη μιας εξωτερικής πολιτικής χωρίς φοβικότητα, με σαφή κατοχύρωση των ελληνικών θέσεων και ενεργοποίηση των διαθέσιμων διπλωματικών και νομικών εργαλείων.

Η ηλεκτρική διασύνδεση, οι τουρκικές προκλήσεις και η ανάγκη για μια αποφασιστική ελληνική στρατηγική

Η Ελλάδα εξέδωσε την απαραίτητη αναγγελία προς ναυτιλλομένους (NAVTEX), προκειμένου να ξεκινήσουν οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo για την πόντιση του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου. Έκτοτε, ακολούθησε ένα έντονο Σαββατοκύριακο αντιπαραθέσεων σχετικά με το εάν η Τουρκία είχε ενημερωθεί ή όχι για τις εργασίες. Η ελληνική κυβέρνηση υποστήριξε ότι η Τουρκία και η Αίγυπτος ενημερώθηκαν μέσω γαλλικής διπλωματικής διακοίνωσης από το Παρίσι.

Έντονη είναι όλες αυτές τις ημέρες η πολιτική αντιπαράθεση για το περιεχόμενο της συγκεκριμένης ρηματικής διακοίνωσης, αλλά και για το εάν έπρεπε να εκδοθεί με αυτόν τον τρόπο. Σήμερα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης αναμένεται να ενημερώσει τους πολιτικούς αρχηγούς, κυρίως για το περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης, αλλά και για τη συνολική διαδικασία που αφορά το καλώδιο.

Η υπόθεση έχει φέρει την κυβέρνηση σε δύσκολη θέση απέναντι στην αντιπολίτευση. Είναι από τις ελάχιστες φορές τα τελευταία οκτώ χρόνια που η αντιπολίτευση ασκεί τόσο έντονη πίεση και η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια τόσο ισχυρή πολιτική αμφισβήτηση. Μένει να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα το επόμενο διάστημα και κυρίως εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει να στρατιωτικοποιήσει την κατάσταση, όπως έκανε στις 22 Ιουλίου 2024, στην περιοχή της Κάσου.

Ας δούμε, όμως, πώς έχουν διαμορφωθεί τα δεδομένα. Από το 2019, όταν ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας ο Κυριάκος Μητσοτάκης, η πολιτική αντιμετώπισης της συγκεκριμένης περιοχής, ανατολικά της Ρόδου, εντάχθηκε περισσότερο στο πλαίσιο της Ανατολικής Μεσογείου και όχι αποκλειστικά του Αιγαίου. Από εκεί και μετά, η Τουρκία συνέχισε να εγείρει τις δικές της διεκδικήσεις στην περιοχή.

Πριν συνεχίσουμε, αξίζει να υπενθυμίσουμε ορισμένα ιστορικά γεγονότα. Το 1974, η Τουρκία εξέδωσε την NOTAM 714, επιχειρώντας να επεκτείνει την περιοχή ευθύνης της στο FIR Αθηνών έως τον 25ο μεσημβρινό. Η Ελλάδα αντέδρασε με την έκδοση της NOTAM 1157, χαρακτηρίζοντας την περιοχή επικίνδυνη για την αεροναυτιλία. Η αντιπαράθεση συνεχίστηκε μέχρι το 1980, όταν η Τουρκία απέσυρε την αναγγελία της και αποκαταστάθηκε η συμμετοχή της στις νατοϊκές στρατιωτικές δραστηριότητες στο Αιγαίο. Ήταν μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη για την Ελλάδα.

Ακολούθησαν, όμως, οι κρίσεις του 1976 με το ερευνητικό πλοίο «Χόρα», του 1987 με το «Σισμίκ» και του 1996 με τα Ίμια. Σήμερα, ακούμε φωνές σε αναφορές, όπως οι«Πρέσπες του Αιγαίου» και σε νέα Ίμια, με την πολιτική αντιπαράθεση να είναι ιδιαίτερα έντονη.

Το προληπτικό χτύπημα της Ελλάδας με τα 12ν.μ. πριν το νόμο της ”Γαλάζιας πατρίδας”

Η Τουρκία, όσον αφορά το νομοσχέδιο που συνδέεται με τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», σχεδίαζε να το προωθήσει τον Ιούνιο. Η διαδικασία μετατέθηκε αρχικά για τον Οκτώβριο και στη συνέχεια για το τέλος του τρέχοντος έτους. Η δική μου εκτίμηση είναι ότι ενδεχομένως να μην προχωρήσει τελικά στην κατάθεσή του, καθώς πιθανότατα υπάρχουν παρεμβάσεις και πιέσεις από συμμαχικές χώρες.

Ακούσαμε τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, με φόντο την Ακρόπολη και κατά την παρουσία του στην Πνύκα, να στέλνει ουσιαστικά το μήνυμα ότι Ελλάδα και Τουρκία πρέπει να βρουν έναν τρόπο συνεννόησης. Οι ΗΠΑ φαίνεται να κρατούν ισορροπίες, αν και στην περίπτωση του τουρκολιβυκού μνημονίου έχουν εκφράσει σαφείς θέσεις υπέρ του διεθνούς δικαίου και των ελληνικών επιχειρημάτων.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης άφησε να εννοηθεί ότι, εάν η Τουρκία προχωρήσει σε νομοθετική πρωτοβουλία που θα ενισχύει τις διεκδικήσεις της για τα 12 ναυτικά μίλια, η Ελλάδα θα μπορούσε να εξετάσει την επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.

Εδώ, όμως, θεωρώ ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να κινηθεί προληπτικά σε διπλωματικό επίπεδο. Από τη στιγμή που οι τουρκικές κινήσεις δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά και με αφορμή όσα συμβαίνουν σήμερα με την ηλεκτρική διασύνδεση, ένα αποφασιστικό διπλωματικό βήμα από την Αθήνα θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα. Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, όπου και όπως προβλέπεται από το Διεθνές Δίκαιο, θα αποτελούσε μια σημαντική άσκηση κυριαρχικού δικαιώματος.

Η Ελλάδα θα μπορούσε, παράλληλα, να προγραμματίσει μια πολυεθνική στρατιωτική άσκηση με τη συμμετοχή του Πολεμικού Ναυτικού, της Πολεμικής Αεροπορίας και χερσαίων δυνάμεων στον Έβρο, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα αποτροπής. Μια τέτοια επιλογή, βέβαια, θα έπρεπε να ενταχθεί σε έναν συνολικό σχεδιασμό και όχι να αποτελέσει απλώς μια κίνηση εντυπωσιασμού.

Επιπλέον, σε περίπτωση που η Τουρκία επιχειρήσει να στρατιωτικοποιήσει τις έρευνες του γαλλικού πλοίου, η Ελλάδα θα πρέπει να εξετάσει την ενεργοποίηση των ευρωπαϊκών μηχανισμών αλληλεγγύης. Το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους. Η Ελλάδα οφείλει να έχει ξεκάθαρη θέση ως προς την αξιοποίηση αυτής της διάταξης, εφόσον συντρέξουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Εκτιμώ ότι τελικά η Τουρκία ενδέχεται να μην προχωρήσει στο συγκεκριμένο νομοσχέδιο, καθώς φαίνεται να δέχεται πιέσεις από συμμαχικές χώρες. Ενδεικτική είναι η χρονική μετάθεση της πρωτοβουλίας μετά την επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στο Βερολίνο, λίγες εβδομάδες πριν από την αρχική προγραμματισμένη προώθησή της. Δεν γνωρίζουμε εάν υπήρξε άμεση γερμανική παρέμβαση, ωστόσο η χρονική ακολουθία δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.

Αυτό που πρέπει να γίνει αντιληπτό είναι ότι μια τέτοια τουρκική πρωτοβουλία θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη αντιπαράθεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα δεν πρέπει να ξεχνά ότι η ευρωπαϊκή της ιδιότητα αποτελεί σημαντικό διπλωματικό και πολιτικό πλεονέκτημα. Η ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση είχε, μεταξύ άλλων, και τη στρατηγική διάσταση της ενίσχυσης της ασφάλειας και της προστασίας των ελληνικών συμφερόντων απέναντι σε εξωτερικές απειλές.

Τα «ήρεμα νερά» που ακούγαμε τα προηγούμενα χρόνια δεν έλυσαν τα προβλήματα. Οι διαφορές παραμένουν και σήμερα η κατάσταση μοιάζει περισσότερο με φουρτουνιασμένη θάλασσα. Η Ελλάδα πρέπει να επιστρέψει σε μια στρατηγική ουσιαστικής ευρωπαϊκής διπλωματίας, να ενημερώνει συστηματικά τους εταίρους της για τις τουρκικές διεκδικήσεις και να αναδεικνύει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο επηρεάζει και ευρωπαϊκά συμφέροντα, πέρα από τα ελληνικά.

Παράλληλα, η Αθήνα πρέπει να προχωρήσει με σχέδιο στην οριοθέτηση ΑΟΖ με τα γειτονικά κράτη και να εξετάσει την ανακήρυξη ΑΟΖ. Η Ελλάδα δεν μπορεί να περιορίζεται σε αντιδράσεις εκ των υστέρων. Χρειάζεται πρωτοβουλίες, σταθερή στρατηγική και αξιοποίηση όλων των διπλωματικών και θεσμικών εργαλείων που διαθέτει, ώστε να προασπίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να αποτρέψει νέες κρίσεις με την Τουρκία.

Η χρηματοδότηση από την Ε.Ε με 657εκ. ευρώ

Δεν πρέπει, επίσης, να ξεχνάμε ότι το συγκεκριμένο έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο απαραίτητη την ολοκλήρωσή του. Η Τουρκία γνωρίζει πολύ καλά τη σημασία του έργου και προφανώς επιχειρεί, με τις κινήσεις της, να φέρει την Ελλάδα στα όριά της. Εάν, όμως, η Αθήνα ενεργοποιήσει ουσιαστικά και την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, τότε η πίεση προς την Τουρκία θα είναι διαφορετική και σαφώς μεγαλύτερη.

Σε μια τέτοια περίπτωση, εκτιμώ ότι το πιθανότερο σενάριο είναι η Τουρκία να περιοριστεί στην παρουσία ενός ή δύο πολεμικών πλοίων σε κάποια απόσταση από το σημείο των ερευνών, χωρίς να παρενοχλεί τις εργασίες και τη διαδικασία του γαλλικού ερευνητικού πλοίου. Παράλληλα, θα επιχειρήσει να παρουσιάσει στο εσωτερικό το δικό της αφήγημα, υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται στην περιοχή, παρακολουθεί τις εξελίξεις και ουσιαστικά ελέγχει τις ενέργειες του γαλλικού πλοίου. Στην πραγματικότητα, όμως, θα έχει προηγηθεί μια έντονη διπλωματική πίεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Άγκυρα, ώστε να σταματήσει τις προκλητικές κινήσεις και να επιτρέψει την ομαλή ολοκλήρωση των εργασιών.

Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας εξέλιξης θα μπορούσε να είναι διττό: αφενός να προχωρήσει και να ολοκληρωθεί το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης και αφετέρου να ασκηθεί πίεση στην Τουρκία και για το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας». Εάν, όπως εκτιμώ, η Ελλάδα καταφέρει να ενεργοποιήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση και να εξασφαλίσει ουσιαστική ευρωπαϊκή παρέμβαση, θεωρώ πιθανό ότι η Άγκυρα τελικά δεν θα προχωρήσει στην κατάθεση του νομοσχεδίου.

Πιθανότατα, μέχρι το τέλος του έτους, θα βρεθεί ακόμη μία δικαιολογία για να μετατεθεί εκ νέου ή να εγκαταλειφθεί στην πράξη. Το κρίσιμο, όμως, είναι η Ελλάδα να αναλάβει την πρωτοβουλία και να μεταφέρει το ζήτημα από το στενό πλαίσιο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης στο ευρωπαϊκό επίπεδο, εκεί όπου πλέον διακυβεύονται και συμφέροντα της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με το γαλλικό ερευνητικό πλοίο να βρίσκεται νοτιοανατολικά της Καρπάθου και τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου να έχουν ξεκινήσει, ο Σάββας Καλεντερίδης αμφισβήτησε την ερμηνεία ότι η στάση της Τουρκίας συνιστά ελληνική διπλωματική επιτυχία.

Αντιθέτως, υποστήριξε ότι πρέπει να εξεταστεί εάν η διαδικασία που ακολουθήθηκε με τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προσέφερε στην Άγκυρα τη δυνατότητα να εμφανίζεται ως εμπλεκόμενο μέρος σε δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών δικαιωμάτων.

Η επιστολή δικαστικού λειτουργού και οι προειδοποιήσεις

Ο Σάββας Καλεντερίδης αποκάλυψε ότι έχει στα χέρια του επιστολή σημαντικού δικαστικού λειτουργού, την οποία χαρακτήρισε ιδιαίτερα αυστηρή ως προς τις επισημάνσεις της.

Όπως ανέφερε, έχει ήδη θέσει την επιστολή υπόψη αρμόδιων προσώπων τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην αντιπολίτευση.

Σύμφωνα με όσα μετέφερε, η επιστολή υποστηρίζει ότι η ενημέρωση της Τουρκίας μέσω επίσημου διπλωματικού εγγράφου μπορεί να εκληφθεί ως ουσιαστική αναγνώριση δικαιωμάτων που διεκδικεί η Άγκυρα στη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή.

Ο αναλυτής συνέδεσε αυτή την εκτίμηση με την απουσία τουρκικής αντίδρασης αντίστοιχης με εκείνη του 2024, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία δεν είχε πλέον λόγο να προχωρήσει σε νέα στρατιωτική κινητοποίηση.

Πρόκειται, πάντως, για την ερμηνεία που παρουσίασε ο ίδιος, καθώς το περιεχόμενο της επιστολής δεν δημοσιοποιήθηκε στο σύνολό του κατά την παρέμβαση.

«Το 2024 έστειλαν πέντε πολεμικά πλοία – Τώρα γιατί δεν το έκαναν;»

Το βασικό επιχείρημα του Σάββα Καλεντερίδη στηρίχθηκε στη σύγκριση με την κρίση που είχε σημειωθεί στην Κάσο τον Ιούλιο του 2024.

Υπενθύμισε ότι τότε η Τουρκία κινητοποίησε πέντε πολεμικά πλοία, ασκώντας έντονη πίεση κατά τη διάρκεια των ερευνών του ιταλικού σκάφους που συμμετείχε στις προπαρασκευαστικές εργασίες του έργου.

Κατά την περιγραφή του, η τουρκική πλευρά παρεμπόδισε την επέκταση των εργασιών πέραν των έξι ναυτικών μιλίων, επιδιώκοντας να επιβάλει τη δική της αντίληψη περί αρμοδιοτήτων στην περιοχή.

Ο Καλεντερίδης σημείωσε ότι η τότε τουρκική αντίδραση αποτελούσε απόφαση υψηλού πολιτικού και στρατιωτικού επιπέδου, στην οποία είχαν εμπλακεί η πολιτική ηγεσία και η στρατιωτική διοίκηση της γειτονικής χώρας.

Με βάση αυτά τα δεδομένα, έθεσε ένα κεντρικό ερώτημα: Γιατί η Τουρκία, που το 2024 επέλεξε την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος, δεν επανέλαβε τώρα την ίδια πρακτική;

Κατά την εκτίμησή του, υπάρχουν δύο ενδεχόμενα: είτε ασκήθηκε τέτοια στρατιωτική πίεση προς την Τουρκία ώστε να αναγκαστεί να υποχωρήσει, είτε η Άγκυρα εξασφάλισε κάποιο πολιτικό ή διπλωματικό αντάλλαγμα.

Ο ίδιος εμφανίστηκε να θεωρεί πιθανότερο το δεύτερο σενάριο, ζητώντας να εξηγηθεί τι ακριβώς άλλαξε από το 2024 μέχρι σήμερα.

Η διαφορά μεταξύ NAVTEX και άδειας

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο στρατηγικός αναλυτής στη διάκριση μεταξύ της έκδοσης NAVTEX και της χορήγησης άδειας για την πραγματοποίηση εργασιών.

Υποστήριξε ότι η ελληνική NAVTEX αποτελεί προειδοποίηση προς τους ναυτιλλομένους, η οποία εκδίδεται από τον αρμόδιο ελληνικό σταθμό, και δεν πρέπει να συγχέεται με την αδειοδότηση δραστηριοτήτων.

Κατά τον Καλεντερίδη, η Ελλάδα εξέδωσε άδεια για εργασίες εντός των χωρικών της υδάτων, ενώ για τις δραστηριότητες σε διεθνή ύδατα τίθεται διαφορετικό νομικό ζήτημα.

Στο πλαίσιο αυτό, αμφισβήτησε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε η ελληνική διαδικασία, επισημαίνοντας ότι η έκδοση προειδοποίησης προς τους ναυτιλλομένους δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με άδεια για το σύνολο των εργασιών σε κάθε θαλάσσια περιοχή.

Η ουσία της κριτικής του αφορά το κατά πόσο η γαλλική διπλωματική επικοινωνία επέτρεψε στην Τουρκία να εμφανιστεί ως κράτος του οποίου η συναίνεση έχει σημασία για την εξέλιξη του έργου.

Η σύνδεση με το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Ο Καλεντερίδης συνέδεσε την υπόθεση με την προειδοποίηση του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου ότι η διαδικασία ενδέχεται να ενισχύει την τουρκική επιχειρηματολογία γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία επιδιώκει να παγιώσει την αντίληψη ότι διαθέτει δικαιώματα σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες διεκδικεί, παρά τις ελληνικές θέσεις.

Υπό αυτή την οπτική, η γαλλική ρηματική διακοίνωση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, ανεξαρτήτως του εάν παράγει από μόνη της συγκεκριμένα νομικά αποτελέσματα.

Ο αναλυτής εκτίμησε ότι η απουσία στρατιωτικής κλιμάκωσης από την Τουρκία δεν πρέπει να ερμηνεύεται υποχρεωτικά ως υποχώρηση.

Αντιθέτως, υποστήριξε ότι ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη πως η Άγκυρα θεωρεί ότι πέτυχε τον βασικό πολιτικό της στόχο, δηλαδή να καταστήσει τις διεκδικήσεις της μέρος της διαδικασίας υλοποίησης του έργου.

Η διαφορετική προσέγγιση του Στέλιου Φενέκου

Στην ίδια τηλεοπτική συζήτηση συμμετείχε και ο υποναύαρχος ε.α. Στέλιος Φενέκος, ο οποίος παρουσίασε μια πιο σύνθετη προσέγγιση ως προς τη γαλλική διπλωματική ενέργεια.

Ο Φενέκος επισήμανε ότι μια ρηματική διακοίνωση δεν αποτελεί ασυνήθιστη διπλωματική πρακτική, ιδιαίτερα όταν ένα κράτος επιδιώκει να προστατεύσει πλοία που φέρουν τη σημαία του.

Κατά την άποψή του, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι απλώς ότι η Γαλλία επικοινώνησε με την Τουρκία, αλλά το ακριβές περιεχόμενο της διακοίνωσης και το εάν οι διατυπώσεις της θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων.

Έθεσε επίσης το ερώτημα εάν ανάλογη ενημέρωση πραγματοποιήθηκε προς όλα τα παράκτια κράτη της περιοχής. Εάν συνέβη αυτό, σημείωσε, θα αποδυναμωνόταν το επιχείρημα της Άγκυρας περί ιδιαίτερης ή αποκλειστικής ενημέρωσής της.

Με αυτό το σκεπτικό, χαρακτήρισε αναγκαία την πλήρη ενημέρωση για το περιεχόμενο του διπλωματικού εγγράφου, ώστε να αξιολογηθούν οι πραγματικές του συνέπειες.

Καλεντερίδης: Το καλώδιο πρέπει να γίνει

Παρά την έντονη κριτική του στους διπλωματικούς χειρισμούς, ο Σάββας Καλεντερίδης ξεκαθάρισε ότι υποστηρίζει την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.

Αναγνώρισε ότι υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με την οικονομική βιωσιμότητα του έργου και το κόστος που θα επωμιστούν οι καταναλωτές.

Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η γεωστρατηγική του σημασία είναι εξαιρετικά μεγάλη.

Όπως εξήγησε, η ηλεκτρική διασύνδεση θα επιτρέψει στην Κύπρο να συνδεθεί ενεργειακά με την Ελλάδα και, κατ’ επέκταση, με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, επισήμανε ότι το έργο μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης ενεργειακής σύνδεσης με το Ισραήλ και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας αποτελεί, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, στρατηγικό στόχο που δικαιολογεί την υλοποίηση του έργου.

Η διαφωνία του δεν αφορά, συνεπώς, την κατασκευή του καλωδίου, αλλά τη διπλωματική διαχείρισή του και τις ενδεχόμενες συνέπειες για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Το ερώτημα που απευθύνει στην κυβέρνηση

Η παρέμβαση του Σάββα Καλεντερίδη κατέληξε σε μια σαφή προειδοποίηση προς την ελληνική πλευρά.

Η εκτέλεση των εργασιών του γαλλικού πλοίου και η αποφυγή μιας νέας κρίσης δεν αρκούν, κατά τον ίδιο, για να χαρακτηριστεί η εξέλιξη ελληνική επιτυχία.

Το ουσιαστικό ζήτημα είναι εάν η Τουρκία αποδέχθηκε την πραγματοποίηση των εργασιών χωρίς να λάβει πολιτικό αντάλλαγμα ή εάν η διπλωματική διαδικασία της προσέφερε τη δυνατότητα να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της.

Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρίσκεται η ανάγκη να αποσαφηνιστεί το περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, να εξηγηθεί η μεταβολή της τουρκικής στάσης σε σχέση με το 2024 και να αξιολογηθεί εάν δημιουργείται προηγούμενο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα στο μέλλον.

Το μήνυμα του Καλεντερίδη είναι ότι η ολοκλήρωση του έργου δεν πρέπει να συγχέεται με την επιτυχή υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων. Για τον ίδιο, η πραγματική αποτίμηση της υπόθεσης θα κριθεί όχι μόνο από το εάν το καλώδιο θα προχωρήσει, αλλά και από το διπλωματικό προηγούμενο που ενδέχεται να αφήσει πίσω του.