Σε μια εκτενή και βαθιά συγκινητική συνέντευξη στην εκπομπή «Γνώση δια λόγου» του Star Κεντρικής Ελλάδας, ο διεθνούς φήμης σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής συνομίλησε με τη δημοσιογράφο Όλγα Λαθύρη. Με αφορμή την παγκόσμια πορεία της ταινίας του για τον Ιωάννη Καποδίστρια, ο δημιουργός μοιράστηκε σκέψεις για την ελληνική ταυτότητα, τις αξίες που αντέχουν στον χρόνο και τα μελλοντικά του σχέδια για την ταινία που αφορά τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Η συζήτηση ξεκίνησε με την εντυπωσιακή πορεία της ταινίας «Καποδίστριας» στο εξωτερικό. Η Όλγα Λαθύρη σημείωσε: «Η ταινία Καποδίστριας συνεχίζει… χθες στο Σικάγο υπήρξε το αδιαχώρητο και είναι sold out σε όσους κινηματογράφους στο εξωτερικό έχει προβληθεί».

Ο Γιάννης Σμαραγδής επιβεβαίωσε την επιτυχία, αναφέροντας χαρακτηριστικά για την προβολή στο Σικάγο: «Στην ιστορία αυτού του κινηματογράφου που είναι 50 χρόνια στο Σικάγο, δεν είχε ξανασυμβεί αυτό ποτέ. Να είναι μέσα πλήρως από θεατές… ο ιδιοκτήτης μας έγραψε περιχαρής ότι ο κινηματογράφος έκανε δικό του ρεκόρ με την ταινία Καποδίστριας».

Στην ερώτηση της δημοσιογράφου, «Σε τι πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η θερμή ανταπόκριση της ταινίας και στο εξωτερικό;», ο σκηνοθέτης απάντησε με ειλικρίνεια:

«Νομίζω ότι η επιτυχία οφείλεται στο ότι είναι μια βαθιά ειλικρινής ταινία και είναι ταινία αγάπης… Εγώ αγάπησα τον Καποδίστρια τόσο πολύ που στη διάρκεια των γυρισμάτων πολλές φορές από τη συγκίνηση ξεσπούσα σε λυγμούς».

Συνεχίζοντας, ο κ. Σμαραγδής εξήγησε ότι η ταινία αγγίζει και τους ξένους θεατές επειδή ο δυτικός πολιτισμός είναι θεμελιωμένος στις ελληνικές αξίες. Η Όλγα Λαθύρη αναρωτήθηκε: «Ο ξένος πώς το αντιλαμβάνεται; Πώς αντιλαμβάνεται αυτή τη βαθιά ελληνική ιστορική προσωπικότητα του Καποδίστρια και συγκινείται;». «Οι μεγάλοι διανοούμενοι της Ευρώπης έλεγαν “κατά βάθος είμαστε Έλληνες”», απάντησε ο σκηνοθέτης, προσθέτοντας ότι η ταινία «τους θυμίζει τον ανώτερό τους εαυτό, είτε είναι Έλληνες είτε είναι ξένοι».

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σύγχρονη πραγματικότητα, με την Όλγα Λαθύρη να ρωτά: «Θεωρείτε ότι η πολιτική σκέψη του Καποδίστρια μπορεί να εφαρμοστεί σήμερα;». Ο Γιάννης Σμαραγδής εξέφρασε την αισιοδοξία του παρά τις δυσκολίες: «Εάν οι νέοι Έλληνες αποκτήσουμε συναίσθηση του ποιοι είμαστε, θα ξαναγίνουμε μεγάλοι… Αυτό που σου δίνει ευτυχία είναι να υπηρετείς και να είσαι σε καλή σχέση με τον ανώτερό σου εαυτό».

Η συζήτηση στράφηκε και στο επόμενο μεγάλο έργο του, την ταινία για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Η δημοσιογράφος ρώτησε: «Τι θα έλεγε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στους σημερινούς Έλληνες;». Ο σκηνοθέτης αποκάλυψε μια σκηνή από το σενάριο: «Η ταινία θα τελειώνει με την ομιλία του Κολοκοτρώνη στην Πνύκα… “Παιδιά να μορφωθείτε, να γίνετε σοφοί”. Ο άνθρωπος που δεν ήξερε καν να γράφει, είπε μόρφωση, δηλαδή γνώση εις βάθος».

Επίλογος Ο Γιάννης Σμαραγδής, μέσα από την παρέμβασή του, δεν μίλησε μόνο ως κινηματογραφιστής αλλά ως ένας βαθιά σκεπτόμενος Έλληνας που αναζητά το «μέτρο» και το «θείο» στην τέχνη και τη ζωή. Η υπόσχεσή του για τη συνέχεια της ανάδειξης των ελληνικών αξιών μέσω της μεγάλης οθόνης αφήνει μια αίσθηση ελπίδας και εθνικής αυτοπεποίθησης, καθώς η τέχνη του συνεχίζει να ταξιδεύει την Ελλάδα σε όλο τον κόσμο.

«Πάντοτε πίστευα και η ιστορία μου έδινε  δίκαιο, ότι η Ελλάδα μπορεί να γίνει κέντρο μορφωτικό του κόσμου, όχι μόνο για το χθες αλλά για το αύριο», είχε αναφέρει ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης, μιλώντας πριν μερικά χρόνια στον ίδιο χώρο που βρισκόμαστε και εμείς απόψε, τιμώντας τη μνήμη και το έργο του, εδώ στην ιστορική Ένωση Ποντίων Σουρμένων.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης (Αλεξανδρούπολη 1951- Αθήνα 2024), έγραψε και ανέδειξε, θεμελίωσε και υπερασπίστηκε με συνέπεια την ανάγκη για την ανάδειξη της Γενοκτονίας, την κρίση του κεμαλισμού και το τουρκικό πρόβλημα, την απελευθέρωση των λαών της Μιράς Ασίας, την ενδογενή πολιτική και ανάπτυξη, την ιστορική και πολιτισμική αυτογνωσία, την κοινωνική δικαιοσύνη. Η βαθιά γνώση της Ελληνικότητας, της ιστορίας, η σύνθεση πολιτικής, φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας, τον οδήγησε στη δημιουργία μίας ολοκληρωμένης (πολιτικής) πρότασης για τον Ελληνισμό.

Παρότι πολλοί προσπάθησαν να τον απομονώσουν και να τον εξαφανίσουν από την επίσημη πολιτική σκηνή, αποτέλεσε και (θα) αποτελεί σημείο αναφοράς για όσους αναζήτησαν και (θα) συνεχίζουν να αναζητούν μία διαφορετική οδό για τον Ελληνισμό, με βάση την πολιτική, το ελληνικό ιστορικό και πολιτισμικό βάθος, τη συλλογική μνήμη, την αυτόχθονη σκέψη και την ανάγκη και αίτημα για ουσιαστική αναγέννηση του Ελληνισμού.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα η οποία άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στην πνευματική, πολιτική και κοινωνική ζωή του Ελληνισμού και κατά γενική ομολογία ήταν ένας σημαντικός διανοούμενος, συγγραφέας, πολιτικός.

Η σκέψη του χαρακτηρίστηκε από μια βαθιά πατριωτική συνείδηση, συνδυασμένη με μια κριτική ματιά στις παθογένειες της ελληνικής πολιτικής, οικονομίας και κοινωνίας. Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της αποκέντρωσης καθώς και της περιφερειακής και ισόρροπης ανάπτυξης, αναδεικνύοντας το προβληματικό, χρεοβόρο, παρασιτικό κράτος των Αθηνών, πιστεύοντας στη δυναμική και την αναγέννηση της ελληνικής περιφέρειας. Το συγγραφικό του έργο, πλούσιο και πολυδιάστατο, περιλαμβάνει βιβλία, μελέτες, άρθρα, δοκίμια και δημοσιεύσεις στο γραπτό και ηλεκτρονικό τύπο, συνεντεύξεις σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς (όπου αυτό ήταν επιτρεπτό…) με αντικείμενο τα εθνικά θέματα, τη Γενοκτονία, τη Μακεδονία, τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, τον Ελληνισμό της Μεγάλης Ελλάδας, τις πόλεις και την ανάπτυξη, τον τουρισμό, τον αγροτικό και διατροφικό τομέα, για την πολιτική και τα κόμματα.

Μαζί με την πνευματική του παραγωγή, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης είχε ενεργό πολιτική δράση. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος μέλος της ομάδας που συνέγραψε την ιδρυτική του διακήρυξη, εκλεγμένο για δεκαετίες στα κομματικά όργανα και αγωνίστηκε για τις ιδέες του και την προώθηση της Ελληνικότητας με συνέπεια και ανιδιοτέλεια, έχοντας πάντα ως γνώμονα το συλλογικό συμφέρον. Αποχώρησε από το δημιούργημά του, έχοντας γνώση ότι το κράτος, το κόμμα, δεν είναι όχημα για καριέρα, πλουτισμό.

Η ιδιαίτερη γραφή του, η συνεχή του δράση, η πλούσια πολιτική του προσφορά, ο ασκητικός του βίος– είχε μηδενικό πόθεν έσχες- συγκροτούν, μεταξύ των άλλων, τα στοιχεία της μοναδικής του προσωπικότητας: ευγένεια και ήθος, αυστηρότητα και δικαιοσύνη, μεγαλοψυχία και φιλία, ιδέες και επιμονή, εντιμότητα και ανιδιοτέλεια, αξιοπρέπεια και θάρρος, ανδρεία, αγάπη και Ελληνικότητα. Καθοριστική είναι η (προφητική όπως ονομάστηκε) ομιλία του στο 4ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το 1996, ομιλία στην οποία αναφέρθηκε, προέβλεψε- αρκετοί έγραψαν ότι προφήτεψε- την οικονομική κρίση στην Ελλάδα: «Στο τέλος του κύκλου το 2004 ή το 2010 η Ελλάδα, αυτό που ονομάζω Τουρκομπαρόκ», θα γίνει «Βιλαέτι ή Γερμανικό Λάντερ». Ανέφερε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να θέσει στην ακριβή της διάσταση το Τουρκικό πρόβλημα, ονοματίζοντας τη μήτρα της ανωμαλίας στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μικράς Ασίας: «Δεν υπάρχει Κυπριακό πρόβλημα, δεν υπάρχει πρόβλημα Αιγαίου, δεν υπάρχει πρόβλημα Θράκης υπάρχει ένα πρόβλημα: Το τουρκικό πρόβλημα.Και αυτό πρέπει να λυθεί με βάση τις αρχές, τις αξίες, και τα ιδανικά που αποτέλεσαν τα θεμέλια των ευρωπαϊκών δημοκρατιών.

Η 19^η Μαΐου

Μία εκ των κορυφαίων δραστηριοτήτων του, αφορά την ανάδειξη της Γενοκτονίας του Ελληνισμού, του μαζικού εγκλήματος εναντίον των Ελληνίδων και των Ελλήνων από την Τουρκία. Το 1985 μαζί με άλλους συναθλητές του, όπως του άρεσε να λέει, ιδρύει το Κέντρο Ποντιακών Μελετών και το 1986 δημοσιεύει το κείμενο του «Πόντιοι. Δικαίωμα στη Μνήμη», το οποίος όπως αναφέρει « άλλαξε την ποντιακή ιστορία. Δύο χρόνια μετά τον Αύγουστο του 1988 στο Δεύτερο Παγκόσμιο Ποντιακό Συνέδριο πρότεινα την 19^η Μαΐου ως ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων».

Το 1988 στο Β΄ Παγκόσμιο Ποντιακό Συνέδριο, εκτός από την αναγνώριση της Γενοκτονίας, αίτημα για το οποίο «κάθε λαός έχει δικαίωμα να απαιτεί με επιμονή την επίσημη αναγνώριση των αδικημάτων που διαπράχθηκαν εναντίον του». Την 24^η Φεβρουαρίου 1994 η Βουλή των Ελλήνων υλοποιεί την πρότασή και καθιερώνει τη 19η Μαΐου ως «Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου».

Συνεχίζει τις πρωτοβουλίες του, θέτει στη συνέχεια το Ποντιακό στον ΟΗΕ, αλλά και στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Μάλιστα αρκετές από τις παρεμβάσεις του είχαν σαν αποτέλεσμα την αναγνώριση της Γενοκτονίας από κοινοβούλια, καθώς και από φορείς σε όλον τον πλανήτη (Σουηδία, Αρμενία, ΗΠΑ, Καναδάς, Ιταλία, κ.ά). Η Τουρκία τον θεωρεί τον υπ΄ αριθμόν ένα εχθρό της, τον επικηρύσσει και όλο και πιο συχνά σενάρια δολοφονίας του έρχονται στην επιφάνεια.

Η καθοριστική συμβολή

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης πρότεινε με το προσωπικό του παράδειγμα, ένα διαφορετικό πολιτικό και αναπτυξιακό πρότυπο στην Ελλάδα, στηριγμένο στην αυτόχθονη σκέψη, στην τοπική παραγωγή, την παράδοση και τον πολιτισμό.

Διατύπωσε έντονη κριτική στις ελίτ και τα (μη) κόμματα όπως τα αποκαλούσε της μεταπολίτευσης, στην εξάρτηση της χώρας και υποστήριξε την ανάγκη για μια εθνική στρατηγική ανεξαρτησίας και αυτονομίας.

Προώθησε το ζήτημα της Γενοκτονίας,ανάδειξε το Τουρκικό πρόβλημα, επαναδιατύπωσε το νέο Ανατολικό Ζήτημα, τονίζοντας τη σημασία της ιστορικής μνήμης και της αποκατάστασης της αλήθειας.

Αντιπροσωπεύοντας μια κριτική, αυτόνομη και πατριωτική φωνή στην ελληνική πολιτική και διανόηση, φωνή η οποία αν και συχνά αγνοήθηκε, συκοφαντήθηκε, λοιδορήθηκε, απομονώθηκε ή περιθωριοποιήθηκε, η σκέψη του και η δράση του όχι απλώς δικαιώθηκε αλλά είναι προκλητικά επίκαιρη, ιδίως σε περιόδους κρίσης και αναζήτησης νέων μοντέλων ανάπτυξης και εθνικής αυτογνωσίας.

Ο λόγος, η πράξη, το έργο του Μιχάλης Χαραλαμπίδης άφησε μια μεγάλη κληρονομιά στην ελληνική πνευματική και πολιτική σκηνή, αναδεικνύοντάς τον ως μια προσωπικότητα με βαθιά επίδραση και διαρκή αξία.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης στην Ένωση Ποντίων Σουρμένων

Μέχρι το θάνατό του, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης η εμβληματική φυσιογνωμία του Ποντιακού Ελληνισμού και της πολιτικής σκέψης στην Ελλάδα, διατηρούσε μια βαθιά σχέση με την Ένωση Ποντίων Σουρμένων, με ένα ζωντανό χώρο μνήμης του Ελληνισμού.

Η σχέση αυτή δεν ήταν τυπική, αλλά βασιζόταν σε κοινούς αγώνες για την ανάδειξη του ποντιακού ζητήματος και την προστασία της ιστορικής μνήμης.

Για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη η Ένωση αποτελούσε μια σταθερή βάση συνεργασίας και ως ένας ιστορικός προσφυγικός οικισμός, συμβόλιζαν για εκείνον τη ζωντανή συνέχεια του Ποντιακού πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο. Με την Ένωση υπήρξαν συναθλητές, σε πλήθος πρωτοβουλιών που αφορούσαν τη διεθνοποίηση της Γενοκτονίας και η Ένωση ήταν από τους θερμότερους υποστηρικτές της πρότασής του, η οποία οδήγησε το 1994 στην αναγνώριση, από τη Βουλή των Ελλήνων, της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης.

Μετά τον θάνατό του, η σχέση αυτή σφραγίστηκε με έναν ιδιαίτερα συγκινητικό τρόπο. Αρχικώς, οι εκδηλώσεις της Ένωσης τον Απρίλιο του 2025 ήταν αφιερωμένες στη μνήμη του, εκδηλώσεις οι οποίες ξεκίνησαν με την ημερίδα με τίτλο «Το Νέο Ανατολικό Ζήτημα. Από το Δικαίωμα στη Μνήμη, στην 19η Μαΐου ως Διεθνή Ημέρα Θυμάτων του Κεμαλισμού». Στην ημερίδα μίλησαν συναθλητές του από τους λαούς για τους οποίους αγωνίστηκε ανιδιοτελώς σε όλη του τη ζωή: Έλληνες, Αρμένιοι, Ασσύριοι, Κούρδοι, Άραβες.

Ωστόσο η πράξη που έδωσε μία άλλη διάσταση στη μακροχρόνια αυτή σχέση ήταν τον Οκτώβριο του 2025, όταν η οικογένεια του Μιχάλη Χαραλαμπίδη δώρισε στην Ένωση Ποντίων Σουρμένων ένα σημαντικό μέρος της βιβλιοθήκης του καθώς και προσωπικά του είδη.

Η δωρεά περιλαμβάνει βιβλία που αντικατοπτρίζουν το πνευματικό και πολιτικό του έργο, καθώς και προσωπικά είδη, χειρόγραφα και κειμήλια που συνδέονται άμεσα με τη ζωή και τον αγώνα του. Τα βιβλία και τα προσωπικά του αντικείμενα βρίσκονται στη νέα πτέρυγα στο Ιστορικό και Λαογραφικό Ποντιακό Μουσείο, καθιστώντας τα επισκέψιμα στο κοινό. Η συμβολή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη στην πατρίδα είναι πλέον κτήμα όλων των Ελληνίδων και των Ελλήνων.

Σαν σήμερα, στις 17 Απριλίου 1922, στο Βερολίνο, γράφτηκε ένα από τα πιο εμβληματικά κεφάλαια της αρμενικής ιστορικής μνήμης, αλλά και ένα από τα πιο ηχηρά επεισόδια μεταπολεμικής τιμωρίας εγκληματιών της Οθωμανικής περιόδου. Οι Αρσαβίρ Σιρακιάν και Αράμ Γιεργκανιάν, δύο από τους εκτελεστές της μυστικής Επιχείρησης «Νέμεσις», εκτέλεσαν τον Τζεμάλ Αζμί, πρώην νομάρχη Τραπεζούντας, έναν άνθρωπο που το όνομά του συνδέθηκε με ειδεχθή εγκλήματα κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Αρμενίων.

Δεν επρόκειτο για μια μεμονωμένη πράξη εκδίκησης. Ήταν μέρος μιας οργανωμένης επιχείρησης, σχεδιασμένης από Αρμενίους που επέζησαν του μαζικού εγκλήματος και αποφάσισαν να αναζητήσουν δικαιοσύνη εκεί όπου η διεθνής κοινότητα απέτυχε να την επιβάλει.

Η ημέρα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία και για τον Πόντο. Όχι μόνο επειδή ο Τζεμάλ Αζμί υπήρξε διοικητής της Τραπεζούντας, αλλά και επειδή ο ίδιος ο ποντιακός χώρος γνώρισε από κοντά τον μηχανισμό της βίας, των εκτοπισμών και της εξόντωσης που πρώτα χτύπησε τους Αρμενίους και στη συνέχεια έπληξε ευθέως και τον Ελληνισμό της Ανατολής. Γι’ αυτό και η μνήμη της 17ης Απριλίου 1922 δεν αφορά μόνο έναν αρμενικό ιστορικό σταθμό. Αφορά συνολικά τη μνήμη των χριστιανικών λαών της Ανατολής που βρέθηκαν αντιμέτωποι με το ίδιο οργανωμένο σχέδιο βαρβαρότητας.

Ο Τζεμάλ Αζμί και η Τραπεζούντα του αίματος

Ο Τζεμάλ Αζμί δεν ήταν ένας δευτερεύων τοπικός αξιωματούχος. Ήταν ένας από εκείνους τους κρατικούς μηχανισμούς που μετέτρεψαν την πολιτική εξόντωσης των Νεοτούρκων σε καθημερινή πράξη τρόμου. Ως νομάρχης Τραπεζούντας, το όνομά του συνδέθηκε με ωμότητα που ακόμη και έναν αιώνα μετά σοκάρει.

Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας, ο Αζμί θεωρήθηκε υπεύθυνος για τον πνιγμό περίπου 15.000 αρμενόπουλων. Η Τραπεζούντα μετατράπηκε σε τόπο μαρτυρίου. Η θάλασσα, που για αιώνες σήμαινε εμπορική κίνηση, ζωή και επικοινωνία για τους λαούς της Μαύρης Θάλασσας, μεταβλήθηκε σε τόπο θανάτου. Παιδιά, γυναίκες, άμαχοι, ολόκληρες οικογένειες εξαφανίζονταν κάτω από το βάρος μιας κρατικής πολιτικής που επιδίωκε όχι μόνο την εκτόπιση, αλλά την εξαφάνιση.

Αυτή η εικόνα της Τραπεζούντας δεν είναι θεωρητική. Τη βρίσκουμε και μέσα από την ποντιακή μαρτυρία, μέσα από τα κείμενα και τις καταγραφές που διασώζουν την ιστορική αλήθεια. Και σε αυτό το σημείο αποκτά τεράστια σημασία όσα έγραψε ο Δημήτρης Ψαθάς στη «Γη του Πόντου».

Τι έγραψε ο Δημήτρης Ψαθάς για τη σφαγή των Αρμενίων

Ο Ψαθάς δεν γράφει ψυχρά. Δεν παραθέτει ξερά δεδομένα. Μεταφέρει τη φρίκη μέσα από ντοκουμέντα, μαρτυρίες και επίσημα κείμενα που αποκαλύπτουν όχι μόνο το μέγεθος του εγκλήματος, αλλά και την υποκρισία με την οποία αυτό οργανώθηκε.

Στη «Γη του Πόντου», ο Ψαθάς περιγράφει πώς οι Νεότουρκοι, το 1915, βρήκαν ως πρόσχημα ένα κίνημα των Αρμενίων στο Βαν και αποφάσισαν τη γενική σφαγή. Δεν προχώρησαν όμως απροκάλυπτα. Ενήργησαν «με σύστημα, σοφά, μελετημένα», όπως γράφει. Πρώτα δημοσίευσαν επίσημη «δήλωση» που υποσχόταν προστασία, προσωρινή μετεγκατάσταση, ασφάλεια, τάξη και κρατική μέριμνα για τους Αρμενίους. Στη γλώσσα του κράτους, όλα έμοιαζαν διοικητικά, προσωρινά, σχεδόν πολιτισμένα. Στην πράξη, επρόκειτο για οργανωμένο σχέδιο αφανισμού.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ PONTOS VOICE