Ο Ζαν Καστέξ είναι ένας Γασκώνος με μακριά δόντια που θυμίζει τον χαρακτήρα του Eugène de Rastignac που δημιούργησε ο Honoré de Balzac στην «Ανθρώπινη Κωμωδία». Βάζοντας την κοινωνική του άνοδο πάνω από κάθε ιδεολογία, παραιτήθηκε από το αντιπολιτευόμενο πολιτικό κόμμα του το πρωί της 3ης Ιουλίου για να μπορέσει να διοριστεί πρωθυπουργός του Εμανουέλ Μακρόν το απόγευμα. Είναι μέλος του Century, του ομίλου του business establishment.

Ηγαλλική διοίκηση λειτουργεί πολύ καλά από μόνη της. Υπό αυτήν την έννοια, είναι μια από τις καλύτερες στον κόσμο. Ο ρόλος των υπουργών δεν είναι να αντικαταστήσουν τους διευθυντές της κεντρικής διοίκησης. Αντιθέτως, είναι να προσαρμόσουν τη διοίκηση στις αλλαγές, να την προσανατολίσουν προς την κατεύθυνση που φαντάζεται ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και που εγκρίθηκε από τους πολίτες κατά την εκλογή του.

Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν μπορεί να έχει γνώμη για τα πάντα. Αλλά πρέπει να σκέπτεται τις εξωτερικές υποθέσεις και την άμυνα, την αστυνομία και τη δικαιοσύνη, το νόμισμα και τους φόρους. Είναι αυτά που ονομάζουμε τα κυρίαρχα προνόμια του αρχηγού του κράτους. Επί του παρόντος, πρέπει να επανεξετάσει αυτό το σύνολο για να αποκαταστήσει την κοινωνική σύμβαση ενώπιον μιας βαθιάς αλλαγής στις δομές της κοινωνίας.

Οι ανισότητες στον πλούτο έχουν αυξηθεί σημαντικά. Τα τελευταία χρόνια, οι μεσαίες τάξεις έχουν λιώσει σαν το χιόνι στον ήλιο και εμφανίστηκε μια νέα κοινωνική τάξη που παρουσιάστηκε δημόσια κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων των κίτρινων γιλέκων. Ο πλουσιότερος άντρας στη χώρα διαθέτει περιουσία που ένας εργαζόμενος με αμοιβή τον κατώτατο μισθό θα έπρεπε να δουλεύει πάνω από ένα εκατομμύρια χρόνια για να την φτάσει. Αυτή η αστρονομική απόσταση στέλνει τη χώρα πίσω σε μεσαιωνική οργάνωση και καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε δημοκρατική λειτουργία.

Μετά το εγκεφαλικό ατύχημα του προέδρου Jacques Chirac στις 2 Σεπτεμβρίου 2005, δεν υπάρχει πλέον πιλότος στο αεροπλάνο. Στις τρεις προεδρικές εκλογές του 2007, του 2012 και του 2017, κανένας από τους εκλεγμένους υποψηφίους δεν παρουσίασε όραμα για τη χώρα, παρά μόνο απλά περιορισμένα μέτρα. Στερούμενη ενός πρόεδρου που να αξίζει το όνομα, η Γαλλία είναι συνεπώς ακυβέρνητη εδώ και 15 χρόνια. Ο νέος Γάλλος πρωθυπουργός, Ζαν Καστέξ, είναι ένας πολύ υψηλός αξιωματούχος του οποίου επαινούνται η αποτελεσματικότητα και η προσοχή σε άλλους. Αλλά δεν είναι πολιτικός ικανός να θέσει νέους στόχους και να επανεξετάσει την αρχιτεκτονική του συστήματος.

Ο διευθυντής του γραφείου του, Nicolas Revel, είναι υποστηρικτής του άγριου Ατλαντισμού. Είναι γιος του ακαδημαϊκού Ζαν–Φρανσουά Ρεβέλ και της δημοσιογράφου Claude Sarraute. Ο πρώτος ήταν ο κύριος παράγοντας της National Endowment for Democracy στη Γαλλία, η δεύτερη ήταν αρθρογράφος στην Le Monde. Ασχολήθηκε, με χιούμορ, για να γελοιοποιήσει τα εργατικά συνδικάτα και να αξιοποιήσει τις κοινωνικές συγκρούσεις.

Ο απολογισμός των πρώτων ημερών του Ζαν Καστέξ στο Matignon είναι καταστροφικός. Στο παρόν άρθρο, θα επισημάνω τις τρεις πρώτες αποφάσεις του όσον αφορά την κυβερνητική οργάνωση, την αντιμετώπιση της πανδημίας και την ευρωπαϊκή πολιτική.

1- Η μεταρρύθμιση των υπουργικών γραφείων

Μόλις διορίστηκε η κυβέρνησή του, ο νέος πρωθυπουργός μεταρρύθμισε τον περιοριστικό κανόνα που επέβαλε ο προκάτοχός του στη σύνθεση των υπουργικών γραφείων. Αυξήθηκε ο αριθμός των πολιτικών συνεργατών από 10 σε 15. Πράγματι, οι υπουργοί των κυβερνήσεων του Édouard Philippe παραπονούνταν ότι δεν είχαν αρκετά μεγάλη ομάδα για να ελέγχουν τις κεντρικές διοικήσεις. Σε τι χρησιμοποιήθηκαν λοιπόν οι 10 υπάλληλοί τους; Για απάντηση στο κοινό και για τη βελτίωση της εικόνας τους.

Βέβαια, οι υπουργοί δεν εκλέγονται και ως εκ τούτου δεν έχουν παρά μόνο να δώσουν λογαριασμό στον πρωθυπουργό και στον πρόεδρο της Δημοκρατίας και όχι απευθείας στους ψηφοφόρους. Αλλά αφού ο καθένας σκέφτεται πρώτα την καριέρα τους, 10 συνεργάτες για δημόσιες σχέσεις, δεν είναι αρκετοί.

Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν ήταν απαραίτητο να δημιουργηθούν 5 επιπλέον θέσεις με κάθε υπουργό, αλλά να διασφαλιστεί ότι οι εμπλεκόμενοι συνεργάτες δούλευαν προς το συμφέρον της κυβέρνησης και όχι για το μέλλον του υπουργού. Πράγματι, χωρίς να προδικάζεται τι θα κάνει ο καθένας, είναι προφανές ότι ο Ζαν Καστέξ δεν θέλει τους συμβούλους να παρεμβαίνουν στη διοίκηση, αλλά να ενημερώνουν τους υπουργούς για τις τεχνικές πτυχές των φακέλων. Δεν είναι παρά μόνο ένα μικρό βήμα προς τα εμπρός που δεν θα λύσει το πρόβλημα.

2- Υποχρεωτικές οι μάσκες

Λίγο πριν διοριστεί πρωθυπουργός, ο Ζαν Καστέξ ήταν υπεύθυνος για την αποσυμφόρηση μετά την επιδημία της Covid-19. Επομένως, υποτίθεται ότι σκέφτηκε για την πρόληψη αυτής της ασθένειας.
Ενώ η προηγούμενη κυβέρνηση είχε πει ότι οι μάσκες δεν άξιζαν πολλά πράγματα, ο Ζαν Καστέξ τις έκανε υποχρεωτικές. Η κοινή γνώμη έχει ερμηνεύσει λανθασμένα αυτήν την αλλαγή οδηγιών σύμφωνα με τη διαθεσιμότητα αυτών των μασκών: όταν δεν υπήρχαν, ήταν άχρηστες, όταν υπάρχουν, είναι υποχρεωτικές. Στην πραγματικότητα, οκτώ μήνες μετά την έναρξη της πανδημίας, ακόμα δεν ξέρουμε πώς μεταδίδεται αυτός ο ιός και, επομένως, πώς μπορούμε να αποτρέψουμε την εξάπλωσή του.
Η διαφορά στις οδηγίες δεν οφείλεται στη διαθεσιμότητα των μασκών, αλλά στην θέληση της νέας κυβέρνησης να δείξει ότι παίρνει τα πράγματα στα χέρια της. Δεν είναι ιατρικό μέτρο, αλλά ένας τρόπος καθησυχασμού.

Θυμηθείτε, όταν ο ιός έφτασε στη Δύση, όλες οι αρχές ισχυρίστηκαν ότι εξαπλωνόταν μέσω επαφής μέσω στερεών επιφανειών. Υστερία είχε πιάσει την Ευρώπη με τα πόμολα των πόρτων. Αρκούσε μόνο να αγγίξετε ένα πόμολο και να βάλετε το χέρι σας στο πρόσωπό σας για να κινδυνεύετε με άμεσο θάνατο.

Είχαν ανακαλύψει πράγματι ότι ο ιός μπορούσε να επιβιώσει για μερικές ώρες σε πόμολα και ακόμη και δύο ημέρες σε χαρτόνι. Είχαν βγάλει το συμπέρασμα ότι τα γράμματα και τα πακέτα έπρεπε να φυλάσσονται για 48 ώρες πριν τα ανοίξουν. Σήμερα αυτές οι οδηγίες φαίνονται ανόητες και κανείς δεν τις ακολουθεί. Ωστόσο, επιστημονικά, τίποτα δεν έχει αλλάξει. Δεν γνωρίζουμε περισσότερο για τους τρόπους μόλυνσης σήμερα από ό, τι χθες. Παρατηρήσαμε απλά ότι δεν φαίνεται να υπάρχει μετάδοση μέσω στερεών επιφανειών. Πιστεύεται λοιπόν ότι γίνεται απευθείας από κάποια μυστηριώδη ανθρώπινα υγρά. Η ευρέως διαδεδομένη “άποψη” υποστηρίζει ότι η ασθένεια μεταδίδεται από αναπνευστικά σταγονίδια. Συνιστάται επομένως να φοράτε μάσκα. Αλλά αυτή η πεποίθηση δεν είναι πιο σίγουρη από την προηγούμενη.

Θυμάμαι ότι ενεργήσαμε με τον ίδιο τρόπο κατά τη διάρκεια της επιδημίας του AIDS. Ο ρετροϊός είχε εντοπιστεί στο αίμα και στο σπέρμα. Βγήκε το συμπέρασμα ότι μπορεί να μεταδοθεί από κουνούπια και στοματικό σεξ. Για τρία χρόνια, οι υγειονομικές αρχές πολλών χωρών πολλαπλασίασαν τα μηνύματα πρόληψης προς αυτή την κατεύθυνση. Σήμερα, γνωρίζουμε ότι ήταν λάθος. Το AIDS δεν μεταδίδεται ούτε από τα κουνούπια και ούτε από το στοματικό σεξ.

Το λάθος είναι να πιστεύουμε ότι αρκεί να κολλήσεις έναν ιό για να αρρωστήσεις. Ωστόσο, το ανθρώπινο σώμα είναι φτιαγμένο έτσι ώστε να ζήσει με πολλούς ιούς. Τις περισσότερες φορές, ξέρει πώς να προστατεύεται από αυτούς.

Η Covid-19 είναι αναπνευστική νόσος. Επομένως μεταδίδεται a priori όπως οι άλλες αναπνευστικές ασθένειες: μέσω του αέρα. Εάν έτσι είναι, οι μόνες χρήσιμες μάσκες θα πρέπει να είναι αεροστεγείς, όπως οι μάσκες αερίων που χρησιμοποιούνται από στρατούς ή εργαστήρια P4. Οι χειρουργικές μάσκες είναι αντίθετα ψευδής προστασία επειδή δεν προσκολλώνται στο δέρμα και επιτρέπουν στον αέρα να περάσει σε πολλά σημεία.

Σε περίπτωση που η Covid-19 μεταδίδεται όπως όλες οι άλλες αναπνευστικές ασθένειες – που είναι εκ των προτέρων η πιο πιθανή υπόθεση – η πρόληψη πρέπει να είναι ο εξαερισμός των κλειστών χώρων. Ακριβώς αυτό που είχε δηλώσει ο ΠΟΥ στην αρχή της πανδημίας.

Ωστόσο, προκύπτει ένα άλλο πρόβλημα. Συστήματα κλιματισμού έχουν εγκατασταθεί σε πολλά κτίρια τα τελευταία χρόνια. Εάν ο κλιματισμένος αέρας απορροφά μολυσμένους υδρατμούς, όλοι όσοι αναπνέουν τον αέρα είναι πιθανόν να μολυνθούν. Θυμόμαστε την επιδημία Legionellosis (μια σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη των πνευμόνων) στο συνέδριο American Legion το 1976 στη Φιλαδέλφεια. Η ίδια ασθένεια μεταδόθηκε με τον ίδιο τρόπο, το 2000, σε ασθενείς στο Ευρωπαϊκό Νοσοκομείο Georges Pompidou στο Παρίσι, λίγο μετά το άνοιγμα του. Χρειάστηκε να αναμορφωθεί ολόκληρο το σύστημα κλιματισμού αυτού του γιγαντιαίου ολοκαίνουργιου νοσοκομείου.

Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των συστημάτων κλιματισμού που εκδιώκουν τον αέρα έξω και εκείνων που λειτουργούν σε κλειστό κύκλωμα, εξαπλώνοντας ενδεχομένως την ασθένεια σε όλη την εγκατάσταση. Η μόλυνση σε σφαγεία, κλιματιζόμενους χώρους με κλειστά κυκλώματα και σε χαμηλή θερμοκρασία, υποδηλώνει ότι αυτή η υπόθεση πρέπει να ληφθεί πολύ σοβαρά υπόψη.

Το να εξετάσουμε αυτήν την υπόθεση είναι να εξετάσουμε το ενδεχόμενο να παραδεχτούμε ότι πολλά σύγχρονα κτίρια πρέπει να αποκατασταθούν, όπως έκανε το Νοσοκομείο Πομπιντού. Αυτοί είναι σημαντικοί προϋπολογισμοί συγκρίσιμοι με εκείνους που δαπανήθηκαν για την αφαίρεση αμιάντου από τα κτίρια.

Για έναν ανώτερο υπάλληλο, είναι καλύτερα να αγνοήσει αυτό το ζήτημα. Να μην αλλάξει τίποτα, να ενεργήσει όπως άλλα κράτη και να γίνει υποχρεωτικό να φοράτε μάσκα.

3- Η Χάμιλτονια στιγμή

Το γαλλο-γερμανικό σχέδιο του καγκελάριου Helmut Kohl και του προέδρου François Mitterrand σχεδιάστηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Διατυπώθηκε από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 και συνεχίζεται διακαώς.

Ο στρατηγικός στόχος είναι να οικοδομηθεί μια υπερεθνική δομή ικανή να εξουδετερώσει τις διαφορές συμφερόντων μεταξύ των δύο χωρών και να ανταγωνίζεται οικονομικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα. Αναπόφευκτα, τα κομμάτια του παζλ τακτοποιούνται ένα προς ένα, όπως συνέβη με τη Συνταγματική Συνθήκη.

Δεδομένης της αντίθεσης πολλών ευρωπαϊκών λαών σε αυτήν την κατασκευή υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ, τα τρέχοντα βήματα είναι δύσκολα να γίνουν, αλλά η επιδημία Covid-19 επιτρέπει στους Γερμανό και Γάλλο ηγέτες να ενεργήσουν λόγω του πανικού για την υγεία. Είναι η Χάμιλτονια στιγμή (hamiltonian moment), με αναφορά στον τρόπο με τον οποίο ο Αλέξανδρος Χάμιλτον μετέτρεψε τη χώρα του, από σύστημα συνεργασίας μεταξύ ανεξάρτητων κρατών, σε Ομοσπονδία.

Κατά την περίοδο 1789-95, όταν ήταν ο πρώτος γραμματέας του Υπουργείου Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών, μετέφερε τα χρέη που είχαν συνάψει τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, δημιουργώντας έτσι την εξάρτησή τους. Ωστόσο, μόλις εβδομήντα χρόνια αργότερα, όταν οι νότιες πολιτείες αρνήθηκαν τα ενιαία τελωνιακά τιμολόγια που η ομοσπονδιακή κυβέρνηση προσπάθησε να τους επιβάλει προς το συμφέρον των βόρειων κρατών, ο φεντεραλισμός αποδείχθηκε ότι ήταν ένας στενός ζυγός, προκαλώντας τον αμερικάνικο Εμφύλιο Πόλεμο.

Μετά από μια από τις μακρύτερες συνόδους κορυφής των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εγκρίθηκε ένα σχέδιο 750 δισεκατομμυρίων ευρώ από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τη διευκόλυνση της μετά-Covid οικονομικής ανάκαμψης. Δεν θα χρηματοδοτηθεί από υποτίμηση του ευρώ, επειδή μόνο 19 κράτη είναι μέλη από τα 27, αλλά με δάνεια 30 ετών. Θα γίνει, επομένως, αν όχι αδύνατο, τουλάχιστον πολύ δύσκολο να οργανωθούν έξοδοι από την Ένωση με το πρότυπο του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τα επόμενα 30 χρόνια.

Στην αρχή, όταν οι εταιρείες θα λάβουν τις ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις ή δάνεια, όλοι θα είναι ευτυχείς. Αλλά όταν τα πράγματα πάνε καλύτερα και βρεθούμε αποξενωμένοι για 30 χρόνια, η εξέγερση θα μεγαλώσει.

Αυτό το σχέδιο παρουσιάζεται ως επείγον μέτρο ενόψει μιας φοβερής κρίσης. Δεν πρόκειται παρά μόνο για επικοινωνιακή συσκευασία, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι, μόλις εγκρίθηκε από το Συμβούλιο των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων, παραπέμφθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στα εθνικά κοινοβούλια που δεν θα αποφασίσουν για μήνες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η υποτιθέμενη «έκτακτη» βοήθεια θα μπλοκαριστεί.

Αυτό το σχέδιο συνοδεύεται από νέο προϋπολογισμό της ΕΕ για τα επόμενα επτά χρόνια. Αποκαλύπτει την πραγματική φύση αυτής της ένωσης: για παράδειγμα, ενώ συζητούσαν για τη νέα «Ευρωπαϊκή Άμυνα», ο αμυντικός προϋπολογισμός της μειώθηκε κατά το ήμισυ χωρίς εξήγηση.

Αυτή τη ταχυδακτυλουργία μόλις ενέκρινε ο Ζαν Καστέξ, θέτοντας το όνειρο της εξουσίας των Kohl και Mitterrand, μετά των Merkel και Macron, μπροστά από τη θέληση ανεξαρτησίας των λαών. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σοβαρή επιλογή που έχει ήδη σπάσει δύο φορές όταν η Γαλλία μόνη της, και μετά η Γερμανία μόνη της, το επιχείρησαν με τον Ναπολέοντα και τον Χίτλερ. Στην τρέχουσα έκδοση, οι αρχηγοί κρατών των δύο χωρών συμφωνούν μεταξύ τους, αλλά πιθανώς όχι οι λαοί τους και ακόμη λιγότερο οι αντίστοιχοι των άλλων ενδιαφερόμενων χωρών.

Ο Εμανουέλ Μακρόνn και ο Ζαν Καστέξ δέχτηκαν, στη θέση των Γάλλων, να αλυσοδέσουν τη χώρα με την ΕΕ για 30 χρόνια, προκειμένου να ανακτήσουν 40 δισεκατομμύρια ευρώ. Για ποιο λόγο; Για να μεταρρυθμίσουν τη μέθοδο αμοιβής για την εργασία και να μειωθεί το κοινωνικό χάσμα μεταξύ των εξαιρετικά πλούσιων και των άλλων; Για να επιχορηγήσουν τους Γάλλους των οποίων η δουλειά καταστράφηκε από ένα επιβλητικό περιορισμό κατ’ οίκον; Ή να κερδίσουν χρόνο διατηρώντας ταυτόχρονα την κοινωνική ειρήνη; Δυστυχώς, αυτοί οι δύο άντρες δεν θέλουν να αλλάξουν τίποτα και αυτά τα χρήματα θα χαθούν.

Τιερί Μεϊσάν
Μετάφραση Κριστιάν Άκκυριά
Πηγή Ινφογνώμων Πολιτικά (Ελλάδα)