Ακολουθήστε μας

Άμυνα

Λιβύη – Ανατολική Μεσόγειος : Η Ελλάδα στη δίνη μιας παγκόσμιας σύγκρουσης

Δημοσιεύτηκε στις

Η εμπλοκή, άμεσα ή έμμεσα, σχεδόν δεκάδων χωρών από τέσσερις ηπείρους στις εξελίξεις που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη, δίνει σε αυτήν τη σύγκρουση παγκόσμιο χαρακτήρα.

Η τουρκική δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη οδήγησε σε κλιμάκωση των εντάσεων ανάμεσα στην Τουρκία και τις Γαλλία, Ελλάδα, Κύπρο και Αίγυπτο. Αναφέρεται ανοιχτά πλέον και η πιθανότητα πολέμου στην περιοχή.

Ενεργειακός ανταγωνισμός

Η σύγκρουση προκαλείται από τη διαμάχη για τα αποθέματα φυσικού αερίου και την κυριαρχία στις χώρες της Βόρειας Αφρικής.

Στο βάθος, είναι επίσης ορατή η δραστηριότητα της Ρωσίας, για την οποία, όπως και για την Τουρκία, το έργο του αγωγού EastMed αποτελεί απειλή.

Η Ρωσία ενδιαφέρεται επίσης για συγκρούσεις εντός του ΝΑΤΟ. Η αναποτελεσματικότητα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και η παθητικότητα των ΗΠΑ συμβάλλουν στην κλιμάκωση. 

Η εμπλοκή, άμεσα ή έμμεσα, σχεδόν δεκάδων χωρών από τέσσερις ηπείρους στις εξελίξεις που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη, δίνει σε αυτήν τη σύγκρουση παγκόσμιο χαρακτήρα.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το πρόβλημα του ενεργειακού ανταγωνισμού που σχετίζεται με την εκμετάλλευση των κυπριακών, ισραηλινών και αιγυπτιακών κοιτασμάτων φυσικού αερίου, μέρος των οποίων θέλει να καρπωθεί η Τουρκία.

Αμερικανικές, ιταλικές και γαλλικές εταιρείες συμμετέχουν στις έρευνες για την αξιοποίηση των αποθεμάτων φυσικού αερίου, προκαλώντας το ενδιαφέρον και την εμπλοκή των χωρών τους στα δρώμενα.

Επιπλέον, το έργο του αγωγού EastMed, το οποίο υποστηρίζεται από την ΕΕ, και προορίζεται για την μεταφορά του φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδας και της Ιταλίας, ανταγωνίζεται τα τουρκο-ρωσικά συμφέροντα που σχετίζονται με τον αγωγό TurkStream.

Το άλλο κομμάτι του παζλ σχετίζεται με την τουρκική δραστηριότητα στη Λιβύη, όπου η Τουρκία και το Κατάρ υποστηρίζουν την τζιχαντιστική πολιτοφυλακή και την κυβέρνηση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Τρίπολη (GNA).

Περίπλοκο παιχνίδι

Αυτή η δραστηριότητα αποτελεί απειλή για τα συμφέροντα τουλάχιστον 3 χωρών: της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Γαλλίας.

Οι δύο πρώτες αντιλαμβάνονται τη Μουσουλμανική Αδελφότητα ως τον νούμερο ένα εχθρό τους, ενώ για τη Γαλλία, η τουρκική δραστηριότητα στη βόρεια Αφρική απειλεί τα συμφέροντά της στο Σαχέλ, συμπεριλαμβανομένων των ορυχείων ουρανίου στον Νίγηρα – συνορεύει με τη Λιβύη – τα οποία σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμά της.

Επιπλέον, υπάρχουν συγκρουόμενες συμφωνίες για την οριοθέτηση των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών (ΑΟΖ) στην περιοχή.

Η εικόνα συμπληρώνεται από την αμφιλεγόμενη πολιτική της Ιταλίας, η οποία, ανταγωνιζόμενη τη Γαλλία, στηρίζει την Τρίπολη, αλλά ταυτόχρονα υποστηρίζει την Ελλάδα και την Κύπρο στο ζήτημα της ΑΟΖ και του EastMed.

Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία παίζει περίπλοκο παιχνίδι, αγωνιζόμενη για τη δική της επιρροή στη Βόρεια Αφρική, τις εμπορικές σχέσεις με την Τουρκία που καλύπτουν ευρύτερο οικονομικό πεδίο καθώς και το γεωπολιτικό ενδιαφέρον της για συγκρούσεις εντός του ΝΑΤΟ, με σκοπό να τορπιλίσει και τον EastMed. 

Αντιμέτωπη με την αδράνεια της ΕΕ και του ΝΑΤΟ καθώς και την απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, μπορεί επίσης να αναλάβει τον ρόλο του μεσολαβητή για την αναστολή των συγκρούσεων.

Η διαμάχη για τα κυπριακά κοιτάσματα φυσικού αερίου συνεχίζεται επί αρκετά χρόνια, αλλά η κλιμάκωση εντάθηκε το 2019 όταν η Τουρκία άρχισε να στέλνει τα σκάφη γεώτρησης στα χωρικά ύδατα της Κύπρου.

Χάρτινη τίγρης η ΕΕ

Στη συνέχεια, η Ευρωπαϊκή Ενωση αντέδρασε με την απειλή κυρώσεων, αλλά μέχρι στιγμής έχει αποδειχθεί χάρτινη τίγρης από αυτήν την άποψη. Τον Φεβρουάριο του 2020, μόνο δύο φυσικά πρόσωπα τιμωρήθηκαν.

Η Τουρκία όχι μόνο δεν περιορίζει τις ενέργειές της που παραβιάζουν την κυριαρχία δύο κρατών μελών της ΕΕ, αλλά τις εντείνει.

Η νέα κλιμάκωση σημειώθηκε όταν στις 28 Νοεμβρίου 2019 η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την κυβέρνηση της Λιβύης, (GNA), η οποία συνοδεύτηκε με στρατιωτική συμφωνία υποστήριξης της Τρίπολης από την Αγκυρα.

Αυτή η συμφωνία θεωρήθηκε παράνομη τόσο από το ανταγωνιστικό κέντρο εξουσίας στη Λιβύη, δηλαδή από το Κοινοβούλιο που εκλέχθηκε το 2014, με έδρα το Τομπρούκ, (το οποίο βάσει των όρων ίδρυσης της κυβέρνησης εθνικής ενότητας, GNA, πρέπει να επικυρώνει κάθε διεθνή συμφωνία προκειμένου να τεθεί σε ισχύ) όσο και από την Ελλάδα, την Κύπρο και την πλειονότητα των κρατών της διεθνούς κοινότητας.

Η συμφωνία αυτή οδήγησε επίσης την Ελλάδα να αναλάβει διπλωματική δραστηριότητα για να υπογράψει εναλλακτικές συμφωνίες ΑΟΖ με μεσογειακές χώρες, σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Την UNCLOS έχουν υπογράψει 168 χώρες, συμπεριλαμβανομένων όλων των ευρωπαϊκών. Η Τουρκία, η Συρία και το Ισραήλ, από τη Μεσόγειο, δεν υπέγραψαν αυτήν τη σύμβαση.

Η σύμβαση θεσπίζει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα κάθε χώρας να ορίσει ΑΟΖ έως 200 ναυτικά μίλια, συμπεριλαμβανομένης της ακτογραμμής των νησιών. Αυτή η καθολικά αποδεκτή αρχή αμφισβητείται από την Τουρκία και η συμφωνία της με την Τρίπολη αγνοεί την ύπαρξη της Κύπρου και της Κρήτης.

Δεν θα παραιτηθεί η Τουρκία

Ως συνέπεια της συμφωνίας μεταξύ της Αγκυρας και της Τρίπολης, η Τουρκία ενέτεινε τις δραστηριότητές της στη Λιβύη, υποστηρίζοντας την αντεπίθεση του GNA εναντίον του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ, που υποστηρίζεται από το Κοινοβούλιο και τον Εθνικό Στρατό της Λιβύης (LNA).

Τον Ιούνιο, οι δυνάμεις του LNA εκτοπίστηκαν από τις θέσεις τους στην Τρίπολη και το μέτωπο κινήθηκε στη γραμμή Σύρτης – Τζούφρα.

Η περαιτέρω επέλαση των κυβερνητικών δυνάμεων της Τρίπολης προς το παρόν σταμάτησε και υπό την απειλή στρατιωτικής επέμβασης της Αιγύπτου. 

Ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι η Τουρκία θα παραιτηθεί από τα σχέδια επέκτασης. Ταυτόχρονα, εντείνει τις δραστηριότητές της στην ανατολική Μεσόγειο.

Πρόκειται κυρίως για τη χορήγηση κρατικής άδειας από την κυβέρνηση της Αγκυρας στην τουρκική εταιρεία TPAO, στις αρχές Ιουνίου, για γεώτρηση σε 24 τοποθεσίες γύρω από την Κύπρο.

Ο χάρτης που παρουσιάστηκε αργότερα από τις τουρκικές αρχές κατέδειξε ότι η περιοχή των προγραμματισμένων γεωτρήσεων κυριολεκτικά περικυκλώνει την Κύπρο.

Η Ελλάδα αντέδρασε, εντείνοντας τις διπλωματικές δραστηριότητές της. Τον Μάιο, οι επικεφαλής της διπλωματίας της Αιγύπτου, της Ελλάδας, της Κύπρου, της Γαλλίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων καταδίκασαν τη συμφωνία της Τουρκίας με το GNA, τις παράνομες δραστηριότητές της στη Μεσόγειο και την τουρκική στρατιωτική συμμετοχή στη Λιβύη, τις οποίες θεωρούν απειλή για τη σταθερότητα στη Βόρεια Αφρική και την Ευρώπη.

Ο ρόλος του Ισραήλ

Το Ισραήλ δεν συμμετείχε στη συνάντηση, παρότι ενδιαφέρεται ζωτικά για το έργο EastMed, επειδή το ισραηλινό κοίτασμα φυσικού αερίου Λεβιάθαν βρίσκεται δίπλα στα κυπριακά και θα καλύπτεται από αυτό το σχέδιο.

Το Τελ Αβίβ προς το παρόν δεν θέλει να εμπλακεί άμεσα στη σύγκρουση στη Μεσόγειο Θάλασσα και παρόλο που οι σχέσεις του με την Αγκυρα περνούν κρίση εδώ και χρόνια, δεν θέλει να μπει στον δρόμο της άμεσης αντιπαράθεσης.

Επιπλέον, για το Ισραήλ, το βασικό ζήτημα τώρα είναι η προσάρτηση του 30% της Δυτικής Οχθης και συνδυάζει τις συνομιλίες του για τα ενεργειακά με την υποστήριξη χωρών όπως η Ελλάδα για την έγκριση της προσάρτησης από την Ευρώπη και τις αραβικές χώρες.

Αυτό ήταν προφανές από τα θέματα που συζητήθηκαν κατά την επίσκεψη του έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Ισραήλ στα μέσα Ιουνίου, τα οποία, ωστόσο, δεν έχουν αποφέρει ακόμη ορατά αποτελέσματα.

Μάλιστα, μια εβδομάδα αργότερα, επισκέφθηκε το Ισραήλ και ο επικεφαλής της διπλωματίας της Κύπρου.

Το σχέδιο για τον αγωγό EastMed, που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από κυπριακά και ισραηλινά κοιτάσματα, ενδεχομένως και αιγυπτιακά, στην Ελλάδα και τη νότια Ευρώπη καταρτίστηκε το 2013 και έλαβε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Τον Ιανουάριο του 2020, υπεγράφη στην Αθήνα συμφωνία για την υλοποίηση του σχεδίου από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.

Ο αγωγός φυσικού αερίου θα έχει μήκος 1900 χλμ. και χωρητικότητα 10 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου (με δυνατότητα αύξησης στα 20 δισεκατομμύρια) ετησίως, κόστος κατασκευής 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων και θα ολοκληρωθεί έως το 2025. Ταυτόχρονα, η Αθήνα συμφώνησε με τη Ρώμη για την επέκταση του EastMed στην Ιταλία.

Η Ρωσία στη Λιβύη

Ο EastMed αποτελεί απειλή για τα κοινά τουρκο-ρωσικά σχέδια που σχετίζονται με τον TurkStream, μέσω του οποίου η Gazprom θέλει να παραδίδει φυσικό αέριο όχι μόνο στην Τουρκία αλλά και μέσω των επεκτάσεών του στη Βουλγαρία, τη Σερβία, την Ουγγαρία, την Ελλάδα, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ιταλία. 

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ρωσία φαίνεται να παίζει ένα πολύ περίπλοκο παιχνίδι, στο πλαίσιο αυτής της σύγκρουσης, με ενέργειες οι οποίες συχνά κρύβουν τις πραγματικές προθέσεις της.

Επισήμως, η Ρωσία, ως χώρα που έχει υπογράψει την UNCLOS, υποστηρίζει την ελληνο-κυπριακή προσέγγιση για την οριοθέτηση της ΑΟΖ. Επιπλέον, οι ρώσοι μισθοφόροι μάχονται στο πλευρό του LNA στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης.

Ωστόσο, η Μόσχα δεν ενδιαφερόταν ποτέ να εισβάλει ο Χαφτάρ στην Τρίπολη και η Τουρκία να εξαναγκαστεί να φύγει εντελώς από τη Λιβύη.

Οι Ρώσοι σχεδίαζαν να απομονώσουν τον Χαφτάρ από την επιρροή άλλων συμμάχων του, έτσι ώστε να εξαρτάται στενά από αυτούς και στη συνέχεια να τον εμπλέξουν στους δικούς τους σχεδιασμούς και διακανονισμούς με την Τουρκία, οι οποίοι καλύπτουν όχι μόνο τη Λιβύη αλλά και τη Συρία και άλλα ζητήματα.

Αυτή η επιδίωξη απέτυχε επειδή τον Ιανουάριο ο Χαφτάρ αρνήθηκε να υπογράψει τη συμφωνία στην οποία κατέληξαν ο Πούτιν με τον Ερντογάν.

Επιπλέον, εμπόδισε την εξόρυξη και εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, η οποία επηρέασε τα συμφέροντα της Gazprom.

Τότε, οι Ρώσοι αποφάσισαν ότι δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος στον οποίο μπορούσαν να επενδύσουν. Οι μαχητές της «Wagner» αποσύρθηκαν από το μέτωπο της Τρίπολης, γεγονός που διευκόλυνε την αντεπίθεση του GNA και της Τουρκίας.

Φυσικά, οι Ρώσοι δεν σκοπεύουν να αφήσουν τη Λιβύη, αλλά στις ρωσικές αναλύσεις αναφέρεται όλο και περισσότερο ότι υποστηρίζοντας το Κοινοβούλιο του «Tobruk», κάποιος πρέπει να επικεντρωθεί στο υπόλοιπο κομμάτι. Αρχίζουν, έτσι, να προωθούν ανοιχτά το σενάριο της πραγματικής διαίρεσης της Λιβύης.

Ως εκ τούτου, εάν η Ρωσία και η Τουρκία καταφέρουν να περιθωριοποιήσουν τους υπόλοιπους παίκτες αυτής της σύγκρουσης, η επιρροή με στρατιωτικές βάσεις καθώς και ο έλεγχος των πρώτων υλών θα μοιραστεί μεταξύ τους.

Η αντίδραση Μακρόν

Μια τέτοια εξέλιξη τινάζει στον αέρα τον Eastmed, προσφέρει τη δυνατότητα ελέγχου της ροής αφρικανών μεταναστών στην Ευρώπη και διευκολύνει την επέκταση στην Αφρική. Η επιτυχία του σχεδίου εξασφαλίζει το αμοιβαίο συμφέρον τους παρά τον μεταξύ τους ανταγωνισμό. 

Ακόμη και η τουρκική επέκταση στην Αφρική μπορεί να είναι επωφελής για τους Ρώσους, καθώς μπορεί να ωθήσει τις χώρες που υπερασπίζονται τα συμφέροντά τους στην περιοχή, ιδίως τη Γαλλία, να επιδιώξουν συμφωνία με τη Ρωσία.

Η Γαλλία εμπλέκεται περισσότερο στην αντιπαράθεση με την Τουρκία, την οποία ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν χαρακτηρίζει ανοιχτά ως απειλή για την ασφάλεια στη Μεσόγειο Θάλασσα και τη Βόρεια Αφρική, και πως η δραστηριότητά της αποδεικνύει ότι το ΝΑΤΟ είναι «κλινικά νεκρό», όπως ο ίδιος είχε πει πριν μερικούς μήνες.

Η σύγκρουση μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας δεν αφορά μόνο στον EastMed, ή ακόμη τα γαλλικά συμφέροντα στην ανατολική Λιβύη, αλλά καλύπτει ορισμένες άλλες πτυχές, συμπεριλαμβανομένου του προβλήματος της ολοένα και πιο επιθετικής πολιτικής της Τουρκίας στην Αφρική.

Αυτή η πολιτική θίγει στρατηγικά ζητήματα για τη Γαλλία, λαμβάνοντας υπόψη ότι ο γειτονικός Νίγηρας αποτελεί ουσιαστικά το ορυχείο ουρανίου του γαλλικού πυρηνικού προγράμματος.

Στις 10 Ιουνίου, υπήρξε εμπλοκή στα ανοικτά των ακτών της Λιβύης μεταξύ της γαλλικής φρεγάτας Courbet και τουρκικών πολεμικών πλοίων, στο πλαίσιο ελέγχου από τους Γάλλους σε τουρκικό πλοίο που διακινούσε όπλα στη Λιβύη παρά το εμπάργκο του ΟΗΕ.

Μετά από αυτό το περιστατικό, η Γαλλία, ελλείψει απάντησης στο ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι αποσύρθηκε από την επιχείρηση της Συμμαχίας στη Μεσόγειο.

Οι δηλώσεις Μακρόν για το «κλινικά νεκρό» ΝΑΤΟ επικρίθηκαν ευρέως, αλλά ενόψει της αδυναμίας της Συμμαχίας να παρέμβει για την αντιμετώπιση των τουρκικών προκλήσεων, δυστυχώς, δεν είναι εντελώς αβάσιμες.

Εμβαθύνει τη διαίρεση

Επιπλέον, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η υποστήριξη των τουρκικών δραστηριοτήτων στη Λιβύη φέρεται να σταματά τη ρωσική επέκταση σε αυτήν την περιοχή.

Δυστυχώς, αυτή η προσέγγιση εμβαθύνει μόνο τη διαίρεση στο ΝΑΤΟ και οδηγεί χώρες όπως η Γαλλία και η Ελλάδα να θεωρούν τη Ρωσία ως τη μοναδική οντότητα που μπορεί να παρέμβει και να επηρεάσει την Τουρκία. 

Αυτή η κατάσταση είναι ιδανική για το Κρεμλίνο καθώς επιθυμεί μια διαφωνία στο ΝΑΤΟ και η ανάδειξή του σε ρόλο διαμεσολαβητή προσφέρει την ευκαιρία να διαφυλάξει τα συμφέροντά του.

Ο έλληνας υπουργός Αμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος δήλωσε στις αρχές Ιουνίου ότι η αντιπαράθεση με την Τουρκία θα μπορούσε να οδηγήσει σε πόλεμο, προειδοποιώντας ότι η Ελλάδα δεν θα δεχτεί παραβίαση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Η Τουρκία παραβιάζει διαρκώς τον ελληνικό εναέριο χώρο σε μαζική κλίμακα. Μόνο το 2019, υπήρξαν συνολικά περίπου 5.000 τέτοια περιστατικά. Φέτος, ο αριθμός αυτός έφτασε ακόμη και τα 90 ανά ημέρα.

Προς το παρόν, ωστόσο, η Γαλλία περιορίζεται μόνο σε έντονες δηλώσεις και η Ελλάδα σε εντατικές διπλωματικές κινήσεις.

Τον Ιούνιο, η Ελλάδα υπέγραψε συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ιταλία και συζήτησε τον καθορισμό ανάλογης συμφωνίας με το πρόεδρο του Κοινοβουλίου της Λιβύης, Αγκίλα Σάλεχ, στη βάση της UNCLOS και σε αντιστάθμιση του τουρκολυβικού μνημονίου για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών.

Καταδεικνύεται έτσι και η αμφιλεγόμενη στάση της Ρώμης, η οποία από τη μία υποστηρίζει (αν και όχι πολύ έντονα) την Τρίπολη (συμπεριλαμβανομένου του ανταγωνισμού της με τη Γαλλία για τα αποθέματα στη Λιβύη) και από την άλλη πλευρά συνεργάζεται με την Ελλάδα στον έργο του EastMed, που σχετίζεται στενά με την κατάσταση στη Λιβύη.

Η Τουρκία ακολουθεί πολιτική τετελεσμένων γεγονότων, αδιαφορώντας για το διεθνές δίκαιο, και είναι αρκετά αποτελεσματική από αυτήν την άποψη.

Ελλειψη ενότητας

Το γεγονός αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην έλλειψη ενότητας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που εκφράστηκε από τη διάσκεψη του Βερολίνου για τη Λιβύη στις αρχές του έτους, στην οποία η Γερμανία δεν προσκάλεσε ούτε την Ελλάδα ούτε την Κύπρο.

Στο μεταξύ, η Ρωσία δήλωσε πρόσφατα ότι η Ελλάδα έχει το δικαίωμα να συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις για τη Λιβύη, καθώς οι εξελίξεις σε αυτήν τη χώρα αφορούν επίσης τα συμφέροντά της.

Οπως και στην περίπτωση του Χαφτάρ στη Λιβύη, ο στόχος της Ρωσίας δεν είναι η υποστήριξη της Ελλάδας στη διαμάχη με την Τουρκία, αλλά η ανάδειξη της Μόσχας ως διαμεσολαβητή προκειμένου να χρησιμοποιήσει αυτό το ζήτημα ως διαπραγματευτικό χαρτί στις σχέσεις της με την Αγκυρας για την επιβολή της επιρροής της.

Την 1η Ιουλίου, η Γαλλία ανακοίνωσε ότι θα επιχειρήσει να επιβληθούν αυστηρές κυρώσεις στην Τουρκία. Αυτό θα αποτελέσει μια ακόμη δοκιμασία για την αποτελεσματικότητα και αλληλεγγύη της ΕΕ.

Εάν η Ευρώπη αποτύχει σε αυτό το τεστ, η πιθανότητα ένοπλης σύγκρουσης στη Μεσόγειο με τη Γαλλία, την Ελλάδα και την Αίγυπτο από τη μία πλευρά και την Τουρκία από την άλλη είναι πολύ πιθανή. 

Δεν θα υπάρχουν, άλλωστε, πολλές επιλογές για τους αντιπάλους της τουρκικής επέκτασης. Αυτό το σενάριο θα είναι ακόμη πιο ευνοϊκό για τη Ρωσία, καθώς θα μπορεί να προμηθεύσει με όπλα και τις δύο πλευρές.

Οι εξοπλισμοί

Η Τουρκία έχει ήδη αγοράσει το σύστημα S-400 από τη Ρωσία, το οποίο από μόνο του αποτελεί παράγοντα αποσταθεροποίησης της συνοχής του ΝΑΤΟ.

Από την άλλη πλευρά, η Αίγυπτος είναι ένας από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς ρωσικών οπλικών συστημάτων. Ενα χρόνο αφότου ο αλ Σίσι ανέλαβε την εξουσία, το 2013, το Κάιρο σύναψε συμφωνία με τη Μόσχα για την αγορά διαφόρων τύπου αντιαεροπορικών συστημάτων αξίας 3,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Αργότερα, υπογράφηκαν συμφωνίες για την πώληση 46 μαχητικών MIG-29M/M αξίας 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων και 46 μαχητικών ελικοπτέρων Ka-52 αξίας μεγαλύτερης του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων.

Ο ρόλος της Αιγύπτου σε αυτήν τη σύγκρουση είναι, εξάλλου, κρίσιμος και μπορεί να βασίζεται στην υποστήριξη του Αραβικού Συνδέσμου, η οποία θα έχει κυρίως πολιτικό και ενδεχομένως υλικό χαρακτήρα.

Πρόσφατα, επίσης, η ιταλική κυβέρνηση ενέκρινε την πώληση δύο φρεγατών FREMM στην Αίγυπτο αξίας 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Από τη συμφωνία καταδεικνύει, για άλλη μια φορά, ότι η Ιταλία δεν είναι πολύ προσκολλημένη στην υποστήριξη της τουρκο-λιβυκής πλευράς σε αυτήν τη σύγκρουση.

Αυτή η υποστήριξη στην Αίγυπτο προκαλεί διαμαρτυρίες τόσο στην Ιταλία όσο και στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ λόγω ισχυρισμών για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις αιγυπτιακές αρχές. Εάν οι διαμαρτυρίες αποδώσουν, τότε θα απομείνει μόνο η Ρωσία ως προμηθευτής όπλων και οπλικών συστημάτων της Αιγύπτου.

Ο ρόλος της αφρικανικής αυτής χώρας είναι ταυτόχρονα κρίσιμος διότι ο πολεμικός στόλος της κατατάσσεται στην έκτη θέση της λίστας των κρατών με τους μεγαλύτερους στόλους στον κόσμο από πλευράς αριθμού πλοίων.

Ενα άλλο πρόβλημα αφορά στην παθητικότητα των ΗΠΑ σε αυτό το θέατρο επιχειρήσεων, παρά το γεγονός ότι τον Ιανουάριο το Κογκρέσο ενέκρινε τον νόμο για την υποστήριξη της Ουάσιγκτον στο έργο EastMed, τη συμμετοχή των ΗΠΑ στις έρευνες για την αξιοποίηση των κυπριακών και ισραηλινών κοιτασμάτων και την άρση του εμπάργκο σχετικά με την πώληση όπλων στην Κύπρο που ισχύει από το 1987.

Οι σχέσεις Τραμπ – Ερντογάν

Δεν θα πρέπει να διαφεύγει της προσοχής και το γεγονός των καλών σχέσεων που φημολογείται ότι διατηρεί ο Τραμπ με τον Ερντογάν, φημολογία που ενισχύουν οι πρόσφατες αποκαλύψεις του Τζον Μπόλτον, πρώην συμβούλου ασφαλείας του αμερικανού προέδρου, μέσα από το βιβλίο του. 

Η Τουρκία επιχειρεί, ανεπιτυχώς μέχρι στιγμής, να δημιουργήσει βάση στην Τυνησία, η οποία θα αντισταθμίσει τουλάχιστον εν μέρει το δυναμικό της Αιγύπτου σε περίπτωση άμεσης σύγκρουσης Τουρκίας – Αιγύπτου στη Λιβύη.

Στην Τυνησία, η Μουσουλμανική Αδελφότητα συμμετέχει στη διακυβέρνηση της χώρας και το 2017 οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας.

Ο Ερντογάν επισκέφθηκε την Τύνιδα στα μέσα Ιουνίου, ελπίζοντας ότι αυτή η χώρα θα συμμετάσχει στη σύγκρουση στη Λιβύη.

Ωστόσο, αυτή η απόπειρα συνάντησε την έντονη αντίδραση σημαντικού μέρους του Κοινοβουλίου αλλά και του προέδρου της χώρας Καΐς Σαγιέντ.

Δύο εβδομάδες αργότερα ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας Νίκος Δένδιας μετέβη στην Τύνιδα, προσφέροντας υποστήριξη στις σχέσεις της Τυνησίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Συμπερασματικά, οι στόχοι της Ρωσίας και της Τουρκίας σε αυτήν τη σύγκρουση είναι φαινομενικά αντιφατικοί.

Ο EastMed αποτελεί απειλή και για τις δύο χώρες, και οι δύο ενδιαφέρονται να αποσταθεροποιήσουν την εσωτερική κατάσταση στην Ευρώπη, με την εισροή μεταναστών από την Αφρική.

Για τον σκοπό αυτόν, πρέπει να εξαλείψουν τους ανταγωνιστές τους και να μοιραστούν τον έλεγχο στη Λιβύη, που θα επιτρέψει να ιδρύσουν στρατιωτικές βάσεις στην ακτή της (το σχέδιο της Τουρκίας αφορά στη Μισράτα). Η Ρωσία διαθέτει ήδη μεσογειακή βάση στη Συρία.

Πηγή: bulgarianmilitary.com, in.gr

Ο Σταύρος Καλεντερίδης, ξεκίνησε τις σπουδές του στην Αθήνα, σπουδάζοντας Πολιτική Επιστήμη στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έπειτα από τέσσερα χρόνια συμμετοχής στα φοιτητικά όργανα συνδιοίκησης της σχολής του και σε διάφορες οργανώσεις νέων, αποφάσισε να συνεχίσει τις σπουδές του στο εξωτερικό. Στη Βοστόνη των Η.Π.Α. ολοκλήρωσε δύο μεταπτυχιακά προγράμματα, στις Διεθνείς Σχέσεις (Αμερικανική εξωτερική πολιτική) και στην Επικοινωνία (Πολιτική Επικοινωνία), ενώ παράλληλα εργάστηκε στο Ελληνικό Προξενείο της Βοστόνης, στη σχολή του ως βοηθός έρευνας και σε δύο πολιτικές καμπάνιες Αμερικανών πολιτικών (Δημοκρατικών – Ρεπουμπλικάνων). Μετά από τρία χρόνια στις Η.Π.Α., άκουσε το κάλεσμα της πατρίδας του και επέστρεψε πίσω με μεγάλο πόθο για προσφορά στην Ελλάδα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος δύο κοινωφελών οργανισμών, του δέλτα – πολιτική επανάσταση (πολιτικός οργανισμός) και της Λεοντίδας (ίδρυμα προώθησης θεμάτων ιστορίας, πολιτισμού και δημοκρατίας). Σήμερα ζει και εργάζεται στην Αθήνα, ασχολείται με διάφορα εγχειρήματα πολιτικής διπλωματίας και δημοκρατίας, γράφει πολιτικά άρθρα, σχολιάζει την επικαιρότητα και συνεχίζει την προσωπική του μελέτη στην ιστορία και την πολιτική φιλοσοφία.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Δένδιας–Πιστόριους στην Κρήτη: Αμυντική συνεργασία και SPARTAN ARROW στο επίκεντρο

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις δηλώσεις των δύο υπουργών και στο κατά πόσο θα προκύψουν συγκεκριμένα επόμενα βήματα.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Συνάντηση με τον Γερμανό υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους πραγματοποιεί σήμερα, Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, στο Πεδίο Βολής Κρήτης ο Νίκος Δένδιας, με αντικείμενο την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τη διμερή αμυντική συνεργασία.

Σύμφωνα με την προαναγγελία του ΥΠΕΘΑ, οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν στις προκλήσεις άμυνας και ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, στη συνεργασία Ελλάδας–Γερμανίας στους τομείς της αμυντικής βιομηχανίας και της τεχνολογίας και στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων.

Η συνάντηση θα συνδυαστεί με παρακολούθηση βολών στο πλαίσιο της άσκησης αεράμυνας «SPARTAN ARROW – 26».

Οι δύο υπουργοί αναμένεται να παρακολουθήσουν βολές των συστημάτων PATRIOT και LEFLASYS-OZELOT, καθώς και βολή πιστοποίησης του νέου συστήματος IRIS-T SLM. Η άσκηση διοργανώνεται κάθε χρόνο από τις γερμανικές Ένοπλες Δυνάμεις στο NATO Missile Firing Installation, το Πεδίο Βολής Κρήτης.

Οι κοινές δηλώσεις στον Τύπο έχουν προγραμματιστεί περίπου στις 14:40.

Η ατζέντα συνδέει τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα με την πρακτική συνεργασία στη βιομηχανία, στην τεχνολογία και στην εκπαίδευση. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις δηλώσεις των δύο υπουργών και στο κατά πόσο θα προκύψουν συγκεκριμένα επόμενα βήματα.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

«Πυρπολητής»: Ελληνική σχεδίαση και ναυτική κρούση χωρίς πλήρωμα – Το επόμενο βήμα για τον Στόλο

Το Πολεμικό Ναυτικό παρουσίασε στον Σκαραμαγκά το δικό του μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας. Επιτήρηση, αναγνώριση και προσβολή πλεόντων στόχων στις αποστολές του, με στόχο την παραγωγή σε μεγάλους αριθμούς.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Ένα νέο εργαλείο για τη θαλάσσια επιτήρηση και τις επιχειρήσεις κρούσης παρουσίασε το Πολεμικό Ναυτικό, εντάσσοντας την εγχώρια ανάπτυξη μη επανδρωμένων συστημάτων στον σχεδιασμό ενίσχυσης του Στόλου.

Ο «Πυρπολητής», μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας που σχεδιάστηκε, αναπτύχθηκε και κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από το Πολεμικό Ναυτικό, αποκαλύφθηκε την Τρίτη 13 Οκτωβρίου στο Ναυτικό Οχυρό Σκαραμαγκά. Η παρουσίαση έγινε κατά τα εγκαίνια του Κέντρου Διακλαδικής Εκπαίδευσης Μη Επανδρωμένων και Αυτόνομων Θαλάσσιων Συστημάτων, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια.

Η σημασία του προγράμματος βρίσκεται τόσο στις αποστολές που μπορεί να αναλάβει όσο και στην ελληνική προέλευση της σχεδίασης και της κατασκευής του. Ο στόχος παραγωγής σε μεγάλους αριθμούς δίνει στο εγχείρημα προοπτική ευρύτερης αξιοποίησης από τον Στόλο, υπό την προϋπόθεση της επιτυχούς ολοκλήρωσης των δοκιμών.

Επιτήρηση και δυνατότητα προσβολής στόχων

Το σκάφος έχει μήκος πέντε μέτρων και μέγιστη ταχύτητα άνω των 40 κόμβων. Η αυτονομία του χαρακτηρίζεται υψηλή, χωρίς να έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες τιμές επιχειρησιακής εμβέλειας ή διάρκειας αποστολής.

Διαθέτει ηλεκτροοπτικό σύστημα, ραντάρ επιφανείας, συστήματα επικοινωνιών και αισθητήρες για την πλοήγηση και την επιχειρησιακή χρησιμοποίησή του.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της παρουσίασης, έχει σχεδιαστεί για τρεις βασικές κατηγορίες αποστολών: συλλογή πληροφοριών, επιτήρηση και αναγνώριση· επιχειρήσεις εναντίον στόχων επιφανείας· και επιθέσεις μονής κατεύθυνσης με μεταφορά εκρηκτικού φορτίου.

Στην τελευταία περίπτωση, το ίδιο το μη επανδρωμένο σκάφος αποτελεί το μέσο προσβολής. Προβλέπονται επίσης δυνατότητες περαιτέρω αναβάθμισης και διεύρυνσης των αποστολών του.

Οι ενσωματωμένες δυνατότητες αυτόνομης λειτουργίας βρίσκονται στο τελικό στάδιο δοκιμών. Η διάκριση έχει σημασία: η απουσία πληρώματος από το σκάφος και η αυτόνομη εκτέλεση λειτουργιών αποτελούν διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία πρέπει να αξιολογούνται χωριστά.

Η επιχειρησιακή κατεύθυνση που περιέγραψε ο Δένδιας

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας ανέφερε ότι ο «Πυρπολητής» μπορεί «να συλλέγει πληροφορίες, να επιτηρεί, να αναγνωρίζει, να λειτουργεί —όπως το όνομά του λέει— σαν σκάφος δυνατοτήτων επίθεσης εναντίον πλεόντων στόχων».

Παράλληλα, επισήμανε τη δυνατότητα μεταφοράς μέρους των αποστολών επιτήρησης και περιπολίας σε μη επανδρωμένα και αυτόνομα μέσα, με αντίστοιχη μείωση των ημερών παραμονής του προσωπικού στη θάλασσα.

Αυτή η κατεύθυνση αναδεικνύει τον συμπληρωματικό ρόλο των νέων συστημάτων στον Στόλο. Η αξιοποίησή τους μπορεί να διευρύνει τις επιλογές επιτήρησης και κρούσης και να επιτρέψει διαφορετική κατανομή των αποστολών μεταξύ επανδρωμένων και μη επανδρωμένων μέσων.

Από τα πυρπολικά στην ελληνική τεχνογνωσία

Η επιλογή του ονόματος συνδέει το πρόγραμμα με την παράδοση των πυρπολικών της Επανάστασης του 1821: τη χρήση μικρότερων σκαφών για την προσβολή ισχυρότερων εχθρικών μονάδων.

Στον σύγχρονο «Πυρπολητή», η ιστορική αναφορά συνοδεύεται από συστήματα αισθητήρων, επικοινωνιών και πλοήγησης, με το πλήρωμα να απουσιάζει από το μέσο που εκτελεί την αποστολή.

Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι η διατήρηση και η εξέλιξη αυτής της τεχνογνωσίας. Η εγχώρια ανάπτυξη αποκτά επιχειρησιακή αξία όταν συνοδεύεται από αξιόπιστη παραγωγή, υποστήριξη και δυνατότητα αναβαθμίσεων σε βάθος χρόνου.

Εκπαίδευση σε ευρύ φάσμα θαλάσσιων συστημάτων

Το νέο Κέντρο Διακλαδικής Εκπαίδευσης προορίζεται για την εκπαίδευση και την εξοικείωση του προσωπικού με μη επανδρωμένα και αυτόνομα θαλάσσια μέσα.

Στην παρουσίαση περιλαμβάνονταν συστήματα επιφανείας για επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών, υδρογραφικές έρευνες και αποστολές έρευνας και διάσωσης, καθώς και υποβρύχια μέσα για εντοπισμό και εξουδετέρωση ναρκών.

Μεταξύ αυτών ήταν τα FLEXUS, NIRIIS, BLUE BOAT, ΜΕΣΕ και ΚΑΝΑΡΗΣ «1» και «2», καθώς και τα υποβρύχια PLUTO PLUS και PLUTINO MIKI. Η ποικιλία των μέσων δείχνει ότι η εκπαίδευση καλύπτει περισσότερες αποστολές από την αποκλειστική χρήση σκαφών κρούσης.

Το αίτημα για τα Corsair

Ξεχωριστή θέση είχε το Corsair της Saronic, μη επανδρωμένο και αυτόνομο σκάφος επιφανείας μήκους επτά μέτρων, με ταχύτητα άνω των 35 κόμβων.

Σύμφωνα με την ενημέρωση της παρουσίασης, διαθέτει δυνατότητα συνεργατικής αυτόνομης δράσης σε σμήνη και μπορεί να αναλαμβάνει αποστολές επιτήρησης, επιχειρήσεων κατά στόχων επιφανείας, επίθεσης μονής κατεύθυνσης και έρευνας και διάσωσης.

Το Πολεμικό Ναυτικό έχει πραγματοποιήσει δοκιμές και αξιολόγηση του συστήματος και έχει αποστείλει σχετικό Letter of Request για προμήθεια σκαφών μέσω του μηχανισμού Foreign Military Sales των ΗΠΑ. Η αποστολή του αιτήματος αποτελεί βήμα στη διαδικασία προμήθειας και δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένη αγορά ή παράδοση.

Το κρίσιμο βήμα είναι η παραγωγή

Η παρουσίαση του «Πυρπολητή» αποτελεί αφετηρία για την αξιολόγηση ενός ελληνικού μη επανδρωμένου μέσου με πολλαπλές αποστολές. Η ολοκλήρωση των δοκιμών, η οργάνωση της παραγωγής και η ένταξή του στις διαδικασίες του Στόλου θα καθορίσουν το πραγματικό επιχειρησιακό του αποτύπωμα.

Μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένα στοιχεία για την εμβέλεια, το εκρηκτικό φορτίο, το κόστος ανά μονάδα ή το χρονοδιάγραμμα μαζικής παραγωγής. Τα διαθέσιμα δεδομένα τεκμηριώνουν τις κατευθύνσεις του προγράμματος· η συνολική αποτίμησή του θα απαιτήσει τα αποτελέσματα των δοκιμών και τις αποφάσεις για την παραγωγή.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική με κορμό την Ελλάδα και εγκέφαλο το Ισραήλ

Ο Σάι Γκαλ, πρώην αντιπρόεδρος της IAI και επικεφαλής του προσωπικού του προέδρου της, παρουσιάζει την εναλλακτική λύση για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Η Ευρώπη αγοράζει όπλα από το Ισραήλ. Το Ισραήλ εξακολουθεί να χτίζει τη στρατηγική του γύρω από την Αμερική.

Το 2025, το Ισραήλ υπέγραψε συμβόλαια εξαγωγών αμυντικού εξοπλισμού ύψους ρεκόρ ύψους 19,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων . Η Ευρώπη αντιπροσώπευε το 36% και η Βόρεια Αμερική μόλις το 13%. Η αγορά μετατοπίστηκε. Το ισραηλινό κεφάλαιο και η στρατηγική προσοχή δεν άλλαξαν.

Η ίδια η αμερικανική βιομηχανική δραστηριότητα μπορεί να είναι παραπλανητική. Τον Νοέμβριο του 2025, η Raytheon-Rafael Protection Systems (R2S), μια κοινοπραξία μεταξύ της Rafael και της αμερικανικής Raytheon, εξασφάλισε σύμβαση ύψους 1,25 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κατασκευή αναχαιτιστικών πυραύλων Tamir για τον Iron Dome στο Αρκάνσας. Ο πελάτης, ωστόσο, ήταν το Ισραήλ. Η τεχνολογία και η ζήτηση ήταν ισραηλινές· η παραγωγή ήταν αμερικανική.

Στην Israel Aerospace Industries (IAI), 751 εκατομμύρια δολάρια από τα 900 εκατομμύρια δολάρια που εισπράττει από τη Βόρεια Αμερική προήλθαν από τον Όμιλο Αεροπορίας, κυρίως από μετατροπές, συντήρηση και εξαρτήματα αεροσκαφών. Οι εργασίες σε εξαρτήματα F-16 και F-15 συνιστούν επίσης υπεργολαβία στο πλαίσιο αμερικανικών προγραμμάτων και όχι υιοθέτηση ενός ισραηλινού συστήματος όπλων από το Πεντάγωνο.

Η Ευρώπη αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Περίπου 1,28 δισεκατομμύρια δολάρια από τα 1,57 δισεκατομμύρια δολάρια των ευρωπαϊκών εσόδων της IAI προήλθαν από τους στρατιωτικούς της ομίλους.¹ Ακόμη και η Elbit Systems, η οποία έχει δημιουργήσει μια σημαντική αμερικανική αμυντική επιχείρηση, απέφερε 2,14 δισεκατομμύρια δολάρια στην Ευρώπη έναντι 1,66 δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Βόρεια Αμερική.²

Τα εθνικά στοιχεία για τις εξαγωγές καταγράφουν πρόσφατα υπογεγραμμένες συμβάσεις. Τα εταιρικά στοιχεία καταγράφουν αναγνωρισμένα έσοδα. Πρόκειται για ξεχωριστά μέτρα, αλλά μαζί αποκαλύπτουν την απόκλιση μεταξύ των πελατών του Ισραήλ και των βιομηχανικών του προτεραιοτήτων.

Το μνημόνιο στρατιωτικής βοήθειας ΗΠΑ-Ισραήλ του 2016 εδραίωσε αυτή την απόκλιση. Καλύπτοντας τα οικονομικά έτη 2019-2028, παρέχει 3,3 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε στρατιωτική χρηματοδότηση και άλλα 500 εκατομμύρια δολάρια για συνεργατική πυραυλική άμυνα, ενώ παράλληλα τερματίζει σταδιακά την άδεια του Ισραήλ να δαπανά την αμερικανική βοήθεια στην εγχώρια παραγωγή. Αυτή η εξαίρεση, γνωστή ως Offshore Procurement (Υπεράκτια Προμήθεια ), εξαφανίζεται εντελώς το 2028.

Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ουάσινγκτον επισημοποίησε την υποκείμενη λογική μέσω της Στρατηγικής Μεταφοράς Όπλων «Η Αμερική Πρώτα» : οι μεταφορές όπλων θα προωθούσαν την αμερικανική εξωτερική πολιτική, ενώ οι ξένες αγορές και κεφάλαια θα επεκτείνουν την αμερικανική παραγωγή και παραγωγική ικανότητα.

Η Αμερική σχεδίασε μια πολιτική για τη δική της βιομηχανία. Η αποτυχία του Ισραήλ ήταν να χρηματοδοτήσει αυτήν την πολιτική σαν να ήταν δική της.

Το Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ έθεσε τις χρηματοδοτούμενες από τις ΗΠΑ προμήθειες ως προεπιλογή. Τα στελέχη και τα διοικητικά συμβούλια συνέχισαν να εγκρίνουν αμερικανικές θυγατρικές, εργοστάσια και μεταφορές παραγωγής, ακόμη και όταν η αμερικανική ζήτηση δεν μπορούσε να δικαιολογήσει την επένδυση. Αντί για τη ζήτηση και την απόδοση, μέτρησαν την παρουσία.

Το χειρότερο είναι αυτό που δεν φτάνει ποτέ στο τραπέζι της λήψης αποφάσεων. Εναλλακτικές λύσεις στην αμερικανική εξάρτηση, συμπεριλαμβανομένης της ανεξάρτητης ανάπτυξης, των ευρωπαϊκών συνεργασιών και των εναλλακτικών ρυθμίσεων παραγωγής, προκύπτουν εντός των αμυντικών εταιρειών μόνο και μόνο για να σταματήσουν πριν φτάσουν στο Υπουργείο Άμυνας. Όχι επειδή εξετάστηκαν και απορρίφθηκαν, αλλά επειδή η απόρριψη είναι προκαθορισμένη.

Το αποτέλεσμα είναι ένα βέτο χωρίς απόφαση, χωρίς ψηφοφορία, χωρίς πρακτικά. Η διοίκηση αυτολογοκρίνεται· το κράτος δεν χρειάζεται να αντιταχθεί επίσημα. Η θεσμική δειλία παράγει εξάρτηση και αποκλείει τη διαφωνία.

Πίσω από αυτό το βέτο κρύβεται μια ξεπερασμένη αντίληψη: η Αμερική είναι στρατηγική· η Ευρώπη είναι αγορά.

Η Ουάσινγκτον μπορεί να επιλέξει τα θέατρα των επιχειρήσεων της, να ανακατευθύνει τις δυνάμεις της προς τον Ινδο-Ειρηνικό και να θεωρήσει την Τουρκία ως στρατηγικό πλεονέκτημα όπου η Ιερουσαλήμ βλέπει απειλή. Το Ισραήλ και η Ευρώπη δεν μπορούν να ξεφύγουν από τη γεωγραφία τους. Η Μεσόγειος και η Ερυθρά Θάλασσα, οι ενεργειακές οδοί, οι εμπορικοί διάδρομοι, οι υποδομές επικοινωνιών και οι απειλές από το Ιράν και τη Ρωσία τις δεσμεύουν ήδη σε ένα κοινό περιβάλλον ασφαλείας.

Η Γερμανία απέκτησε το Arrow 3, το ανώτερης βαθμίδας σύστημα βαλλιστικής πυραυλικής άμυνας του Ισραήλ, με την έγκριση των ΗΠΑ. Στη Φινλανδία, το BARAK MX της IAI και το David’s Sling της Rafael ανταγωνίζονταν για τον ίδιο πελάτη. Το David’s Sling επικράτησε και απαιτούσε επίσης την έγκριση των ΗΠΑ επειδή αναπτύχθηκε από κοινού με την Ουάσινγκτον. Η Σλοβακία απέκτησε το BARAK MX.⁴

Η Ελλάδα κατασκευάζει ένα διαφορετικό μοντέλο. Η συμφωνία Achilles Shield , αξίας περίπου 3 δισεκατομμυρίων ευρώ , που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2026, συνδυάζει τα συστήματα Rafael και IAI σε μια ενιαία, πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική αεράμυνας σχεδιασμένη από το Ισραήλ, που περιλαμβάνει τα David’s Sling, SPYDER και BARAK MX. Αντί να αγοράζει μεμονωμένες μπαταρίες, η Αθήνα προμηθεύεται ένα ολοκληρωμένο αμυντικό πλαίσιο, παράλληλα με τη συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας και τη μεταφορά τεχνολογίας.

Η ολοκλήρωση δεν εξαλείφει τις αμερικανικές απαιτήσεις έγκρισης που συνδέονται με τα μεμονωμένα συστήματα. Καθιερώνει μια διαφορετική αρχή: οι ισραηλινές δυνατότητες μπορούν να διαμορφώσουν την αρχιτεκτονική της άμυνας ενός ευρωπαϊκού κράτους, αντί να παραμείνουν ξεχωριστές προμήθειες.

Η Ευρώπη ήδη μετατρέπει την ισραηλινή τεχνολογία σε ευρωπαϊκή στρατιωτική ισχύ. Το Ισραήλ δεν έχει ακόμη μετατρέψει την ευρωπαϊκή του αγορά σε δικό του βιομηχανικό βάθος. Οι συμβάσεις του παραμένουν αποσυνδεδεμένες από οποιαδήποτε κοινή στρατηγική που διέπει το κεφάλαιο, την ιδιοκτησία, τα δικαιώματα ανάπτυξης, την κατασκευή και τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Η ευρωπαϊκή πολιτική καθιστά απαραίτητη την βιομηχανική οχύρωση. Η Ισπανία έχει επιβάλει νομικό εμπάργκο στο εμπόριο άμυνας με το Ισραήλ. Η Γαλλία περιόρισε τη συμμετοχή του Ισραήλ στο Eurosatory. Η Ιταλία ανέστειλε την αυτόματη ανανέωση της διμερούς συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας.⁵

Η απάντηση δεν είναι άλλη μια εκστρατεία δημοσίων σχέσεων για ένα εκθεσιακό περίπτερο. Στην Αεροπορική Έκθεση του Παρισιού το 2025 , μαύρα χωρίσματα έκρυβαν τις ισραηλινές εκθέσεις, ωθώντας τον Πρόεδρο Ισαάκ Χέρτζογκ να παρομοιάσει τα εμπόδια με ένα «ισραηλινό γκέτο». Τον Ιούνιο του 2026, οι διοργανωτές έκλεισαν ξανά τα ισραηλινά περίπτερα στο Eurosatory. Οι Ισραηλινοί εκθέτες δήλωσαν ότι είχαν συμμορφωθεί με τους γαλλικούς περιορισμούς. Οι διοργανωτές αμφισβήτησαν την εκτίμησή τους.⁶

Ένας μαύρος τοίχος δεν είναι γκέτο. Το Ολοκαύτωμα δεν είναι ρητορικό πυρομαχικό για μια έκθεση όπλων.

Το Ισραήλ πρέπει αντ’ αυτού να ενσωματωθεί στην ευρωπαϊκή απασχόληση, τους προμηθευτές, την παραγωγή και το κεφάλαιο, έτσι ώστε ο αποκλεισμός της ισραηλινής βιομηχανίας να επιφέρει επίσης κόστος στα ευρωπαϊκά συμφέροντα.

Μια συμφωνία δημιουργεί έσοδα. Μια αρχιτεκτονική δημιουργεί ενδιαφερόμενους φορείς.

Το πρόγραμμα «Δράση για την Ευρώπη» της Ευρωπαϊκής Ένωσης , γνωστό ως SAFE , καθιστά επείγουσα τη διάκριση. Παρέχει έως και 150 δισεκατομμύρια ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια σε κράτη μέλη για αμυντικές προμήθειες και βιομηχανική ενίσχυση.

Σύμφωνα με τους κανόνες του, τα εξαρτήματα που προέρχονται εκτός ΕΕ, των κρατών της ΕΖΕΣ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ουκρανίας δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 35% του εκτιμώμενου κόστους των εξαρτημάτων του τελικού προϊόντος. Για ευαίσθητα συστήματα, συμπεριλαμβανομένης της αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας, οι ανάδοχοι πρέπει επίσης να διαθέτουν τη νόμιμη εξουσία να ορίζουν, να προσαρμόζουν και να αναπτύσσουν τον σχεδιασμό που προμηθεύονται χωρίς περιορισμούς που επιβάλλονται από τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας αντικατάστασης εξαρτημάτων που υπόκεινται σε περιορισμούς.⁷

Ακόμη και μια εταιρεία με έδρα την ΕΕ υπό ισραηλινό έλεγχο μπορεί να συμμετάσχει, υπό την επιφύλαξη ελέγχου ασφαλείας, μέτρων μετριασμού ή προβλεπόμενων εγγυήσεων. Η ισραηλινή ιδιοκτησία δεν συνεπάγεται αυτόματα αποκλεισμό. Ούτε μια ευρωπαϊκή διεύθυνση παρέχει επιλεξιμότητα.

Το SAFE απαιτεί γνήσια βιομηχανική ουσία: διαχείριση, εγκαταστάσεις, παραγωγή, εξαρτήματα και δικαιώματα ανάπτυξης. Χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή βιομηχανική ικανότητα, όχι απλώς ξένο εξοπλισμό που παραδίδεται μέσω ευρωπαϊκής θυγατρικής.

Κάθε νέα ισραηλινή αμυντική επένδυση στην Αμερική θα πρέπει επομένως να απαιτεί έναν αναγνωρίσιμο πελάτη, αξιόπιστη ζήτηση για προμήθειες και μετρήσιμη αξία που διατηρείται στο Ισραήλ. Χωρίς αυτά, ανταγωνίζεται άμεσα τις ευρωπαϊκές επενδύσεις που έχουν ήδη μια αγορά και μια πιθανή διαδρομή προς προμήθειες που υποστηρίζονται από το SAFE.

Η πρώτη προτεραιότητα είναι η πολυεπίπεδη αεροπορική και πυραυλική άμυνα.

Ο Σιδερένιος Θόλος, η Σφεντόνα του Δαυίδ και το Βέλος εξαρτώνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε διαφορετικό βαθμό. Η αμερικανική χρηματοδότηση, η κοινή ανάπτυξη, η κατασκευή, τα κρίσιμα εξαρτήματα και οι εγκρίσεις εξαγωγών έχουν συμβάλει στην αμυντική ισχύ του Ισραήλ. Ωστόσο, όταν αυτές οι εξαρτήσεις συσσωρεύονται με έναν σύμμαχο, ένα επίσημο βέτο καθίσταται περιττό. Η ίδια η εξάρτηση γίνεται ένα καθεστώς εξουσιοδότησης.

Το Ισραήλ χρειάζεται μια παράλληλη αρχιτεκτονική που σταδιακά καθιστά την αμερικανική εξάρτηση προαιρετική: ένα στρώμα βραχείας εμβέλειας ικανό για παραγωγή σε καιρό πολέμου χωρίς αμερικανική χρηματοδότηση ή χωρητικότητα· ένα στρώμα μεσαίου βεληνεκούς που το Ισραήλ μπορεί να κατασκευάζει και να εξάγει χωρίς αμερικανική έγκριση· και ένα στρώμα ανώτερης βαθμίδας που μπορεί να αναπτύσσει, να επεκτείνει και να πουλάει ανεξάρτητα ή με Ευρωπαίους εταίρους.

Τα υπάρχοντα από κοινού αναπτυγμένα συστήματα παραμένουν. Αλλά γίνονται επιλογή, όχι προϋπόθεση.

Το Ισραήλ έχει ήδη επιδείξει την αρχή αυτή.

Το BARAK 8 προέκυψε από εκτεταμένη συνεργασία με την Ινδία, συμπεριλαμβανομένου του Οργανισμού Έρευνας και Ανάπτυξης Άμυνας, δημιουργώντας τεχνογνωσία, υποδομές και μια αγορά για το IAI. Στη συνέχεια, η εταιρεία ανέπτυξε και χρηματοδότησε ανεξάρτητα το BARAK MX, διατηρώντας μεγαλύτερη ελευθερία στην επόμενη γενιά.⁸

Η συνεργασία ήταν ένα εφαλτήριο, όχι ένα λουκέτο.

Η Ευρώπη απαιτεί την ίδια πειθαρχία. Η τοπική παραγωγή και η μεταφορά τεχνολογίας είναι απαραίτητες, αλλά η προϋπάρχουσα ισραηλινή πνευματική ιδιοκτησία πρέπει να παραμείνει ισραηλινή. Τα δικαιώματα ανάπτυξης πρέπει να συμφωνηθούν πριν από τη μεταφορά, διαχωρίζοντας την εξουσία του Ευρωπαίου εταίρου να προσαρμόσει το σύστημα που αποκτήθηκε από την ιδιοκτησία της υποκείμενης ισραηλινής τεχνολογίας. Το Ισραήλ πρέπει να διατηρήσει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας του, τα δικαιώματα εκμετάλλευσης, τα έσοδα από την υποστήριξη του κύκλου ζωής και τη συμμετοχή του στις επόμενες γενιές.

Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη στο πλαίσιο του SAFE. Οι Ευρωπαίοι εταίροι πρέπει να διαθέτουν επαρκή σχεδιαστική εξουσία για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του προγράμματος, χωρίς να καταργούνται άσκοπα τα δικαιώματα του Ισραήλ στην υπάρχουσα τεχνολογία του ή στις μελλοντικές εξελίξεις. Το τι ανήκει σε ποιον, ποιος μπορεί να την τροποποιήσει, ποιος μπορεί να την εξάγει και ποιος κερδίζει από τους διαδόχους του πρέπει να διευθετείται συμβατικά και όχι να διαπραγματεύεται μετά τη μετακίνηση της παραγωγής.

Ούτε το Ισραήλ χρειάζεται εργοστάσιο σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα. Χρειάζεται μερικούς σημαντικούς κόμβους.

Ήδη έχει ερείσματα σε όλη την ήπειρο. Η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει ένα κύριο κέντρο: ένας καθιερωμένος πελάτης, μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική μέσω της Ασπίδας του Αχιλλέα και μια βιομηχανική βάση ικανή να υποστηρίξει την ευρύτερη ευρωπαϊκή ζήτηση. Η Κύπρος προσθέτει ένα ακόμη κράτος μέλος της ΕΕ εντός της ίδιας στρατηγικής γεωγραφίας, με δικές της αμυντικές ανάγκες και πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς μηχανισμούς χρηματοδότησης.

Τέτοιοι κόμβοι μπορούν να επικεντρώσουν την ανάπτυξη, την κατασκευή, τη συντήρηση και το κεφάλαιο αντί να τα διασκορπίσουν σε μεμονωμένες εθνικές επενδύσεις.

Αλλά η βιομηχανική βάση της Ευρώπης πρέπει επίσης να εξυπηρετεί το Ισραήλ στον πόλεμο.

Η εξωτερική ζήτηση μπορεί να χρηματοδοτήσει την παραγωγική ικανότητα που το Ισραήλ δεν θα μπορούσε οικονομικά να διατηρήσει μόνο του σε καιρό ειρήνης. Η ισραηλινή προτεραιότητα, η δεσμευμένη παραγωγή και το δικαίωμα ανακατεύθυνσης της παραγωγής πρέπει να καταγράφονται εκ των προτέρων σε συμβάσεις, με τις απαραίτητες κυβερνητικές άδειες εξασφαλισμένες και όχι αναλαμβανόμενες.

Ένα ευρωπαϊκό εργοστάσιο που εξυπηρετεί τους Ευρωπαίους πελάτες του αλλά δεν μπορεί να προμηθεύσει το Ισραήλ όταν ξεκινήσει ο πόλεμος αποτελεί εξαγωγικό πλεονέκτημα και όχι στρατηγικό βάθος.

Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος του Ισραήλ

Η Ευρώπη δεν περιμένει. Από την εισβολή της Ρωσίας, έχει ενσωματώσει γρήγορα την Ουκρανία στο αμυντικό βιομηχανικό της σύστημα .

Το Κίεβο προσφέρει ακριβώς το πλεονέκτημα πάνω στο οποίο χτίστηκε η αμυντική φήμη του Ισραήλ: νέα εμπειρία στο πεδίο της μάχης, σύντομους κύκλους ανάπτυξης και την ικανότητα μετατροπής των απαιτήσεων της πρώτης γραμμής σε αξιοποιήσιμη τεχνολογία. Η Ευρώπη χρηματοδοτεί ήδη αυτή την ολοκλήρωση μέσω κοινής παραγωγής, προγραμμάτων καινοτομίας και συνεργασιών στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.

Η Ουκρανία δεν είναι απλώς ένας ακόμη ανταγωνιστής. Γίνεται πηγή τεχνολογίας που βασίζεται στο πεδίο της μάχης εντός του ίδιου του ευρωπαϊκού βιομηχανικού συστήματος.

Αν οι ισραηλινές αμυντικές εταιρείες δεν εισέλθουν τώρα στην ευρωπαϊκή παραγωγή, η Ευρώπη δεν θα τις περιμένει.

Ήδη χτίζει την εναλλακτική λύση.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO1 ώρα πριν

Δε θα αφήσουμε να γίνει Καρκινοτροφείο και Καρκινοπωλείο στον Έβρο, κύριε Μητσοτάκη!

Χρήστος Κηπουρός: Απέναντι στην “Ελληνικός Χρυσός” με την ενεργό στήριξη Μητσοτάκη, προτείνω ως πρώτο βήμα στα Δημοτικά Συμβούλια του Έβρου...

GEOPOLITICO2 ώρες πριν

Η Ελένη, ο Σεφέρης και….το Καλώδιον

Συνάντηση με τον Γερμανό υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους πραγματοποιεί σήμερα, Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, στο Πεδίο Βολής Κρήτης ο Νίκος Δένδιας,...

GEOPOLITICO3 ώρες πριν

Ενεργειακή σύγκρουση στην Ανατολική Μεσόγειο – Στο επίκεντρο Ελλάδα, Τουρκία και GSI

Στη νέα εκπομπή «Direct News», ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας αναλύει το παρασκήνιο γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο και το Great Sea...

GEOPOLITICO4 ώρες πριν

Δένδιας–Πιστόριους στην Κρήτη: Αμυντική συνεργασία και SPARTAN ARROW στο επίκεντρο

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις δηλώσεις των δύο υπουργών και στο κατά πόσο θα προκύψουν συγκεκριμένα επόμενα βήματα.

GEOPOLITICO4 ώρες πριν

Γρίβας: Έρχεται ελληνοτουρκική κλιμάκωση

Ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας προχωρά σε μια αιχμηρή ανάλυση για τη θέση της Ελλάδας μέσα...

Δημοφιλή