Ιστορία - Πολιτισμός
14η Σεπτεμβρίου: Η γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας
Τα τραγικά γεγονότα της καταστροφής της Σμύρνης όπως αποτυπώθηκαν, τις ημέρες εκείνες, στην εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ»
Διαμαντής Γιάννης Θ.
Η 14η Σεπτεμβρίου έχει ορισθεί από την Ελληνική Βουλή ως η «ημέρα εθνικής μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος», η οποία κορυφώθηκε με την καταστροφή της Σμύρνης και τον αφανισμό εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων κατοίκων το 1922.
Το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» των ημερών εκείνων καταγράφει τις δραματικές εξελίξεις.
Από τον Αύγουστο του 1922 έχει ξεκινήσει, βορειοδυτικά του Αφιόν Καραχισάρ, η τουρκική γενική επίθεση ενάντια στις καθηλωμένες ελληνικές γραμμές. Η γραμμή του μετώπου διασπάται και η συντριπτική πλειοψηφία των ελληνικών δυνάμεων προβαίνει σε άτακτη υποχώρηση.
Tον υποχωρούντα ελληνικό στρατό ακολουθούν πλήθη χριστιανών (Ελλήνων και Αρμενίων) προσφύγων, από την τουρκική ενδοχώρα. Όμως οι ελπίδες για δημιουργία από τον ελληνικό στρατό, μιας «ζώνης» προστασίας γύρω από τη Σμύρνη, για την προστασία των αμάχων χριστιανών, διαψεύδονται, καθώς στις 24 Αυγούστου (κατά το παλαιό ημερολόγιο), η κυβέρνηση Πρωτοπαπαδάκη διατάζει την αποχώρηση του ελληνικού στρατού από την Μικρά Ασία, διαταγή που βρίσκει αντίθετους και τους στρατιωτικούς και το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ».
«Το θέαμα της φυγής των επισήμων υπηρεσιών του κέντρου της Σμύρνης εξηκολούθησε»
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 27.8.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
«Πολιτικοί και στρατιωτικοί μας έδωσαν το θέαμα μιας νέας Λαρίσσης του 1897. Το τερατώδες είνε, ότι καθ’ ήν στιγμήν ο στρατός εμάχετο εις το Τουλού-Μπουνάρ και Μπανάζ το σύνθημα της φυγής εδόθη εκ των γραφείων Σμύρνης. Ουδείς έλαβε και το ελάχιστον μέτρον υπέρ του μετώπου προς ανασυγκρότησιν του στρατεύματος και ενίσχυσίν υλική και ηθικήν. Τα πάντα αφέθησαν εις την τύχην των και μόνον επείγοντα ελαμβάνοντο μέτρα διά την μεταφοράν των γραφείων των δημοσίων υπηρεσιών Σμύρνης επί των ατμοπλοίων»
Στη Σμύρνη συρρέουν χιλιάδες εξαντλημένων προσφύγων, με την ελπίδα να επιβιβαστούν στα ελληνικά πλοία. Ενώ ο θριαμβευτής τουρκικός στρατός πλησιάζει, ο ηττημένος ελληνικός αποχωρεί.
Η ατμόσφαιρα στη Σμύρνη μυρίζει μπαρούτι, όλοι διαισθάνονται αυτό που έρχεται…Επιβάλλεται απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας ενώ ο Μουφτής της Σμύρνης προχωράει σε συστάσεις προς τους Τούρκους της Σμύρνης για εγκράτεια.
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 27.8.1922
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 27.8.1922
Στην Ελλάδα η κυβέρνηση Πρωτοπαπαδάκη που είχε αναλάβει λίγους μήνες πριν με την στήριξη του Βασιλέως Κωνσταντίνου και των αντιβενιζελικών Δημήτριου Γούναρη και Νικόλαου Στράτου παραιτείται. Ο Ελεύθεριος Βενιζέλος έχει αποχωρήσει από την πρωθυπουργία ύστερα από τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, στις οποίες ο εμβληματικός έλληνας πολιτικός δεν είχε κατορθώσει να εκλγεγεί ούτε καν βουλευτής.
Το«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» με σκίτσο του «δείχνει» ως υπεύθυνο της καταστροφής, που ήδη έχει αρχίσει να συντελείται, τον πατρινό πολιτικό και μεγάλο πολιτικό εχθρό του Ελευθερίου Βενιζέλου, τον Δημήτριο Γούναρη και τον παλαιοκομματισμό.
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 28.8.1922
«Ενώ ο ωχρός άνθρωπος των Πατρών εκίνει ήρεμα το κομβολόγιον, αντιμετωπίζων το ‘σύμπλεγμα των περιπλεγμένων περιστάσεων’, ανέτρεψεν απλώς το μελανοδοχείον του επάνω εις την Μεγάλην Ελλάδα του Βενιζέλου και έσβυσε την μισήν Ελλάδα…»
»Και όταν κανείς αντικρύζη εις σωρούς τα ερείπια που εδημιούργηθησαν σήμερον, όταν αντιμετωπίζη το μέγεθος της καταστροφής, αισθάνεται ένα πράγμα: Ότι απ’ εδώ επέρασεν ο Παλαιοκομματισμός, επέρασεν ο ωχρός άνθρωπος των Πατρών. Επέρασεν…»
Την ίδια στιγμή τα «σύννεφα» πάνω από τη Σμύρνη πυκνώνουν:
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 28.8.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
«Κατά πληροφορίας των προσφύγων συνεκεντρώθησαν εν Σμύρνη εκ του εσωτερικού της Μ. Ασίας περί τας 30-40 χιλιάδας προσφύγων, φευγόντων την Τουρκικήν θηριωδίαν. (…) Μεγίστη νευρικότης και ταραχή επικρατεί μεταξύ του Ελληνικού πληθυσμού, ενώ τουναντίον οι Τούρκοι ανεθάρρησαν δεικνύοντες απειλητικάς διαθέσεις κατά των Χριστιανών. Άπαντες οι Έλληνες οι συγκεντρωθέντες εν Σμύρνη και οι εντόπιοι ετοιμάζονται όπως αναχωρήσουν διά τας νήσους του Αρχιπελάγους, Θεσσαλονίκην και Πειραιά φοβούμενοι αιφνίδιαν Κεμαλικήν εισβολήν. Το γεγονός ότι υπάρχει έλλειψις πλοίων, εντείνει τον φόβον του Ελληνικού στοιχείου »
Οι φόβοι επιβεβαιώνονται…
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 29.8.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Στις 28 Αυγούστου, ο Τουρκικός στρατός εισέρχεται στη Σμύρνη, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος απευθύνεται στον ελληνικο λαό:
«Ως Βασιλεύς θα πράξω ό,τι το Πολίτευμα, μοί επιτρέπει και ό,τι να συμφέροντα του Έθνους μοι επιβάλλουσιν. Αναμένω μετ’ εμπιστοσύνης να δείξης τας γνωστάς αρετάς σου της φιλοπατρίας και ομονοίας. Ενωθώμεν όλοι και πειθαρχήσωμεν εις τους Άρχοντας. Τούτο είνε το καθήκον μας. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Β.»
«Ναι Βασιλευ, Να πειθαρχήσωμεν όλοι από του πρώτου μέχρι του τελευταίου» ξεκινά η απάντηση του ιδρυτή και εκδότη του «ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ» και προσωπικού φίλου του Ελευθερίου Βενιζέλου, Δημήτριου Λαμπράκη, στο κεντρικό άρθρο της εφημερίδας. Η τοποθέτηση όμως του Λαμπράκη θα μείνει ημιτελής. Η συνέχειά της λογοκρίνεται όπως και το κείμενο του διακεκριμένου ανταποκριτή, δημοσιογράφου και λογοτέχνη Κώστας Αθάνατου, ενδεικτικό του πολωμένου κλίματος που επικρατεί στο εσωτερικό της Ελλάδας.
Η Αθήνα είναι απασχολημένη με την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης, ενώ οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη μέσα σε κλίμα ακόμα ηρεμίας και τάξης. Στο διπλωματικό επίπεδο η Τουρκία αρνείται πρόταση της Ελλάδας για ανακωχή.
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 29.8.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Μία ημέρα μετά την είσοδο του τουρκικού στρατού στην Σμύρνη, η τραγωδία ξεκινά. Οι ευρωπαίοι σύμμαχοί μας αδιαφορούν, ενώ όσοι Τούρκοι πολίτες βοηθούν Έλληνες συλλαμβάνονται.
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 31.8.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
«Επιβάται αναχωρήσαντες χθες εκ Σμύρνης αφηγούνται σποραδικάς ταραχάς εις πλείστας αποκέντρους συνοικίας. Αρκετά χρυσοχοεία ηνοίχθησαν την νύκτα λεηλατηθέντα (…) Οι συγκεντρωθέντες πληθυσμοί παραμένουν εις την προκυμαίαν, πλείστοι δε ερρίφθησαν εις την θάλασσαν εις στιγμάς των αλληλοδιαδόχων πανικών. Εγένοντο πλείσται συλλήψεις Τούρκων και Αρμενίων συμπραξάντων μετά των Ελλήνων. Οι παραμείναντες εις Σμύρνην Έλληνες στρατιώται και αξιωματικοί αφοπλίζονται και, αφού τοποθετήσουν ερυθρόν βραχιόνιον, αποστέλλονται εις το στρατόπεδον των αιχμαλώτων. Οι Ευρωπαίοι επέδειξαν απάνθρωπον διαγωγήν, αφίσαντες αφρούρητον την πόλιν εις την διάκρισιν των κακοποιών στοιχείων»
Ο έλληνας Ύπατος Αρμοστής, Αριστείδης Στεργιάδης αποχωρεί υπό τις αποδοκιμασίες των Ελλήνων που μένουν πίσω στο έλεος της αιμοσταγούς μανίας του τουρκικού στρατού και των ατάκτων.
»Κατά την στιγμήν της αναχωρήσεως του κ. Στεργιάδου υπό την προστασίαν των Ελλήνων και των αγημάτων, το πλήθος απεδοκίμασε τούτον διά γιουχαϊσμών. Άπασαι αι ακταί της Μικρασίας είνε πλημμυρισμέναι από γυναικόπαιδα, αδυνατούτντα να διασωθούν ελλείψει ατμοπλοίων και ιστιοφόρων»
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 1.9.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Στις 2 Σεπτεμβρίου γίνεται γνωστό πως η Σμύρνη έχει παραδοθεί στις φλόγες και πως οι δρόμοι της έχουν γεμίσει από τα πτώματα σφαγιασθέντων Ελλήνων και Αρμενίων. Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος, είχε συλληφθεί από τον τούρκο αξιωματικό Νουρεντίν Πασά και την Κυριακή 28 Αυγούστου, θανατώθηκε με ατιμωτικό τρόπο από τον τουρκικό όχλο.
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 2.9.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
«Κάθε παρερχομένη ημέρα γεμίζει την ατμόσφαιραν της Σμύρνης και των άλλων Μικρασιατικών πόλεων, όπου ενέσκηψεν η Κεμαλική λαίλαψ, με την αποπνικτικήν οσμήν της πτωμαΐνης των κατακρεουργουμένων Ελλήνων και Αρμενίων και τους καπνούς των πυρπολουμένων οικίων και καταστημάτων και ολοκλήρων ακόμη συνοικίων (…)
»Η εθνική αυτή τραγωδία, η οποία εκτυλίσσεται εισέτι εις τας ακτάς της Ιωνίας ήρχισεν από της νυκτός του Σαββάτου (σ.σ. 27 Αυγούστου) (…)»
»Το Σάββατον το πρωί ηκούσθη το απαίσιον άγγελμα ‘Έρχεται!’ Περιδεείς οι κάτοικοι έσπευσαν να κρυβούν και εντός ολίγου ηκόυσθη ο καλπασμός των πρώτων ιππέων, οι οποίοι ξιφήρεις έφθασαν εις την παραλίαν φωνάζοντες: ‘Γιασασίν Κεμάλ’ (Ζήτω ο Κεμάλ)»
»Οι ιππείς αυτοί ηρκέσθησαν εις το να φονεύσουν ένα χάριν γούστου! Μέχρι της Κυριακής πρωΐας ουδέν άλλο έκτροπον εσημειώθη. Αλλά την Κυριακήν πρωίαν (σ.σ. 28 Αυγούστου) εξαπελύθη από την πόλιν ο συρφετός, ένσπείρων τον όλεθρον και τον πανικόν. Ήσαν τα πρώτα άτακτα στίφη Τσετών και εντοπίων Τούρκων Σμύρνης επανερχομένων εις την πατρίδα των μετά πολύμηνον απουσίαν.»
»Ο όχλος ούτος ήρχισε το καταστρεπτικόν του έργον από των απομεμακρυσμένων συνοικιών, έργον δηώσεως, διαρπαγής και ατιμώσεως των παρθένων.»
»Το ρεύμα τούτο ολονέν ωγκούτο και προσήγγιζε το κέντρον της πόλεως, μολονότι εγένετο αμέσως εγκατάστασις των Τουρκικών αρχών, κατά το πλείστον εξ εντοπίων Τούρκων, οι οποίοι είχον παραμείνει εν Σμύρνη και παρά την προκήρυξιν του Μουσταφά Κεμάλ, ότι θα ετιμωρείτο πας όστις ήθελεν εκτραπή εις βιαιότητας»
Πρώτο θύμα ο Χρυσόστομος
«Το πρώτον τραγικόν θύμα της κεμαλικής θηριωδίας υπήρξεν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος όστις ως άλλος Γρηγόριος Ε’ προτίμησε μολονότι εγνώριζεν ότι υπήρχε καταδικαστική εναντίον αυτού απόφασις του Στρατοδικείου Αγκύρας, να παραμείνη μεταξύ του ποιμνοίου του, το οποίον και να ενθαρρύνη και να εμψυχώση εις τας στιγμάς ταύτας της νέας δουλείας»
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 2.9.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Κάθε μέρα οι μαρτυρίες που φτάνουν στην Ελλάδα είναι και πιο τραγικές.
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 3.9.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
«Αι ορδαί των ατάκτων επετέθησαν πρώτον κατά των καταστημάτων, τα οποία διήρπασαν και ελεηλάτησαν (…) Οι Τσέται μανιώδεις, λυσσώντες, έκαιαν ό,τι δεν ηδύναντο να αρπάσουν. Και αφού εκορέσθησαν από το θέαμα της καταστροφής των αψύχων, οι άτακτοι ετράπησαν προς τους ανθρώπους, προς τους Χριστιανούς, οι οποίοι, κλεισμένοι εις τας οικίας των, επερίμεναν με αγωνίαν την ατίμωσιν και τον θάνατον.
»Αι θύραι των οικιών εθραύσθησαν και τα πλήθη των μαινομένων ώρμησαν εις τας εστίας πολλών Χριστιανών. Γυναίκες εβιάσθησαν, άνδρες εσφάγησαν και ό,τι πολύτιμον υπήρχεν εις τα οικίας ηρπάζετο.
»Επι ώρας εξηκολουθούσε το έργον του ολέθρου. Εις τας οδούς της Σμύρνης σήπονται αυτήν την στιγμήν εκατοντάδες πτωμάτων, τα οποία αναδίδουν βαρείας οσμάς και κάμνουν αποπνικτικήν την ατμόσφαιραν»
»Όσοι διαφεύγουν από την σφαγήν συλλαμβάνονται υπό των στρατιωτικών αρχών και οδηγούνται καθ’ ομάδας, ως πρόβατα, εις διάφορα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, έξω της Σμύρνης, όπου και ιγκλείονται. Άγνωστον ποια τύχη τους αναμένει.»
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 3.9.1922
Χιλιάδες Σμυρνιοί σπεύδουν στο λιμάνι της πόλης με την ελπίδα να μπορέσουν να γλιτώσουν από τα μαρτύρια και τον θάνατο, που έρχεται πίσω τους, επιβιβαζόμενοι σε κάποιο πλοίο. Λίγοι όμως θα φανούν τυχεροί.
«Τα Ιταλικά και τα Γαλλικά [πλοία] παρελάμβανον πρόσφυγας εφοδιασμένους μόνον δια καταλλήλων διαβατυρίων, διαπιστούντων την ξένην αυτών υπηκοότητα. Το Αμερικανικόν όμως και το Ιαπωνικόν έδεχοντο πρόσφυγας άνευ ελέγχου της υπηκοότητος των (…) »
»Γυναίκες από ηλικίας 10 ετών και άνω ητιμάσθησαν άνευ ουδεμίας εξαιρέσεως. Αι ατιμαζόμεναι παρθένοι μεταφερόμεναι αγαλαδόν έξω της πόλεως επί λοφίσκων τυφεκίνονται ή σφάζονται αφού πρώτον χρησιμοποιηθούν διά τελευταίαν φοράν υπό του Τουρκικού όχλου και των Τσετών προς κορεσμόν των κτηνωδών ορμών των!»
Τα παράλια της Σμύρνης έχουν μετατραπεί σε μια επίγεια κόλαση.
»Το θέαμα της παραλίας όπου έχουν συγκεντρωθή πανικόβλητοι, περιδεείς, ωχροί και τρέμοντες οι πρόσφυγες παρέχει την τραγικωτέραν εικόνα την οποίαν έχει μέχρι σήμερον να επιδείξη η ανθρωπότης. Ο ρόγχος των ψυχορραγούντων ενούται με τους γόας των τραυματιών και τους θρήνους των ζώντων, αποτελείται δ’ ούτω μία σπαρακτική της ανθρώπινης ζωής συμφωνία την οποίαν ουδέ δαιμόνων ψυχή δεν θα ήτο δυνατόν ποτέ να συλλάβη. Η πείνα και δίψα του προσφυγικού λαού συμπληρώνει και επισφραγίζει το Κεμαλικόν έργον το οποίον θα καταλάβη την μελανωτέραν σελίδα της παγκοσμίου ιστορίας»
(…)
»Πολλοί ρίπτονται εις τη θάλασσαν διά να φθάσουν και επιβιβασθούν επί των πλοίων καθ’ όσον αι λέμβοι, αι φορτηγίδες και ατμάκατοι, πλημμυριζόμεναι από πρόσφυγας ευθύς ως προσεγγίσουν εις την προκυμαίαν ανατρέπονται υπό το βάρος των επιβατών. Εκατοντάδες ούτω έχουν εύρη τοιούτον διά πνιγμού τραγικόν θάνατον. Αλλά και οι κολυμβώντες πολλάκις δεν σώζονται διότι οι Τσέτες πυροβολούν κατ’ αυτών εκ διαφόρων σημείων και τους φονεύουν εντός της θαλάσσης»
Σεπτέμβριος 1922. Η Σμύρνη είναι ένας σωρός καμμένων ερειπίων και πτωμάτων. Τα παράλια της Μικράς Ασίας είναι ο τόπος μαρτυρίου και εξόντωσης εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων. Ο ελληνισμός της έχει πλέον αφανισθεί.
Οι συνθήκες της εξόντωσης των Ελλήνων της Σμύρνης δεν επιτρέπουν έναν σαφή υπολογισμό των θυμάτων. Οι περισσότερες πηγές συγκλίνουν στην άποψη ότι από τις σφαγές και τις επιθέσεις των ημέρων εκείνων, έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 10.000 άνθρωποι.
Από τους 150.000 αιχμαλώτους της περιοχής της Σμύρνης επέζησαν και έφτασαν στην Ελλάδα περίπου 18.540 άτομα.
Όλα τα στοιχεία συγκλίνουν στο ότι τα όσα συνέβησαν τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του ΄22 στη Μικρά Ασία συνιστούν γενοκτονία.
Όσοι Μικρασιάτες πρόσφυγες κατόρθωσαν να σώσουν τη ζωή τους και να φτάσουν στην Ελλάδα, ξεκινούν τον σκληρό αγώνα επιβίωσης.
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 4.9.1922, Ιστορικό Αρχείο των εφημερίδων «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
GEOPOLITICO
«Ρωμαίων Νόστος»: Ένα ταξίδι στις αλησμόνητες πατρίδες του Πόντου – Το νέο βιβλίο του Μιχάλη Αδαμίδη
Μια λογοτεχνική επιστροφή στις πατρογονικές εστίες, εκεί όπου οι μύθοι συναντούν την ιστορία και οι μνήμες των ξεριζωμένων Ελλήνων παραμένουν ζωντανές. Το ιστορικό μυθιστόρημα «Ρωμαίων Νόστος» του Μιχάλη Αδαμίδη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων, αποτελεί έναν φόρο τιμής στον Ποντιακό Ελληνισμό και στις γενιές που κουβάλησαν τον πόνο της προσφυγιάς.
Ένα ταξίδι στην ιστορία, τη μνήμη και την ελληνική παρουσία στον Εύξεινο Πόντο επιχειρεί ο συγγραφέας και ζωγράφος Μιχάλης Αδαμίδης, μέσα από το νέο του ιστορικό μυθιστόρημα με τίτλο «Ρωμαίων Νόστος», το οποίο κυκλοφόρησε στις 19 Σεπτεμβρίου 2026 από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων.
Πρόκειται για ένα έργο που αντλεί την έμπνευσή του από τις οικογενειακές μνήμες του δημιουργού και, κυρίως, από τις αφηγήσεις των γονιών του, οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν βίαια την πατρίδα τους, τον Πόντο.
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδύεται ο κόσμος του Εύξεινου Πόντου, μιας περιοχής άρρηκτα συνδεδεμένης με την ελληνική ιστορία, τη μυθολογία, τον πολιτισμό και την περιπέτεια του Ποντιακού Ελληνισμού.
Από τα Δαρδανέλια στη Σινώπη – Ένα ταξίδι στη γη των μύθων
Η αφήγηση μεταφέρει τον αναγνώστη σε ένα θαλασσινό ταξίδι μέσα από τα Δαρδανέλια και την Προποντίδα, με προορισμό τον Εύξεινο Πόντο.
Η θάλασσα, που στην αρχαιότητα χαρακτηριζόταν «Άξεινος» λόγω των κινδύνων και της αφιλόξενης φύσης της, μετατρέπεται στο σκηνικό μιας διαδρομής γεμάτης εικόνες, ήχους και έντονους συμβολισμούς.
Οι ταξιδιώτες διασχίζουν τα παράλια, αντικρίζοντας τις απόκρημνες βουνοπλαγιές, τα πυκνά δάση και τους ορμητικούς ποταμούς που καταλήγουν στη Μαύρη Θάλασσα.
Η περιγραφή του συγγραφέα αποτυπώνει με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο τη στιγμή της άφιξης:
«Η Σινώπη απλωνόταν μπροστά τους! Εδώ άρχιζε ο Πόντος— η γη των μύθων και των ηρώων».
Η Σινώπη, μία από τις ιστορικές ελληνικές πόλεις της Μαύρης Θάλασσας, αποτελεί στην αφήγηση την πύλη εισόδου σε έναν τόπο με βαθιές ρίζες στον ελληνικό πολιτισμό.
Ένα βιβλίο αφιερωμένο σε όσους δεν γύρισαν ποτέ
Πέρα από τη λογοτεχνική του διάσταση, ο «Ρωμαίων Νόστος» έχει για τον δημιουργό του ιδιαίτερη συναισθηματική και οικογενειακή σημασία.
Οι ιστορίες των γονιών του για τη ζωή στον Πόντο και τον βίαιο αποχωρισμό από την πατρογονική γη αποτέλεσαν την αφετηρία για τη συγγραφή του.
Ο Μιχάλης Αδαμίδης επιχειρεί έτσι να διατηρήσει ζωντανές τις μνήμες μιας γενιάς που γνώρισε τον ξεριζωμό και να αποδώσει έναν προσωπικό φόρο τιμής στους προγόνους του.
Η αφιέρωση του έργου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς δεν περιορίζεται σε εκείνους που κατάφεραν να φτάσουν στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει και όσους δεν κατόρθωσαν να πραγματοποιήσουν αυτό το ταξίδι, αλλά και όσους δεν πρόλαβαν να δημιουργήσουν μια νέα ζωή στην ελληνική γη.
Ο τίτλος «Ρωμαίων Νόστος» παραπέμπει στη διαχρονική σχέση των Ελλήνων του Πόντου με τη ρωμαίικη ταυτότητά τους και στην έννοια της επιστροφής, η οποία αποκτά ιδιαίτερο βάρος στην ιστορική εμπειρία του προσφυγικού Ελληνισμού.
Ποιος είναι ο Μιχάλης Αδαμίδης
Ο Μιχάλης Αδαμίδης γεννήθηκε το 1953 στους Γεωργιανούς Βέροιας και μεγάλωσε στην Αθήνα.
Από μικρή ηλικία εκδήλωσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις τέχνες και κυρίως για τη ζωγραφική. Σπούδασε σχέδιο και διακόσμηση στη Σχολή Δοξιάδη, ενώ παράλληλα μαθήτευσε δίπλα σε έμπειρους ζωγράφους, αποκτώντας γνώσεις γύρω από τα χρώματα, τα υλικά και τις τεχνικές της ζωγραφικής.
Στη διάρκεια της καλλιτεχνικής του πορείας συμμετείχε σε πολυάριθμες ομαδικές εκθέσεις. Τον Μάιο του 1997 πραγματοποίησε την πρώτη του ατομική έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο Παλαιού Φαλήρου.
Παράλληλα εργάστηκε επί είκοσι χρόνια στην αμερικανική αεροπορική εταιρεία TWA.
Με τον «Ρωμαίων Νόστο» στρέφεται στη συγγραφή, έχοντας ως βασικό ερέθισμα τις οικογενειακές αφηγήσεις και την ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού.
Τα στοιχεία της έκδοσης
Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων και είναι διαθέσιμο στην ελληνική γλώσσα.
| Τίτλος | Ρωμαίων Νόστος |
| Συγγραφέας | Μιχάλης Αδαμίδης |
| Εκδόσεις | Ινφογνώμων |
| Κατηγορία | Ιστορικό μυθιστόρημα |
| Σελίδες | 130 |
| Ημερομηνία κυκλοφορίας | 19 Σεπτεμβρίου 2026 |
| ISBN | 978-618-5970-26-0 |
| Τιμή | 13,50 ευρώ |
Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα των εκδόσεων, www.infognomon.gr.
GEOPOLITICO
Παρουσίαση του βιβλίου «Στέλιος Καζαντζίδης: Δεν με σβήνει κανένας» στη Βέροια την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου
Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στην Αντωνιάδειο Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, στη Σκηνή «Οδυσσέας Γωνιάδης», με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Το βιβλίο του Κώστα Μπαλαχούτη «Στέλιος Καζαντζίδης: Δεν με σβήνει κανένας» παρουσιάζεται στη Βέροια την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026, στις 20:00, σε εκδήλωση που διοργανώνουν ο Δήμος Βέροιας και οι Εκδόσεις Ινφογνώμων.
Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στην Αντωνιάδειο Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, στη Σκηνή «Οδυσσέας Γωνιάδης», με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Στο επίκεντρο της βραδιάς βρίσκεται η έκδοση που είναι αφιερωμένη στον Στέλιο Καζαντζίδη, με τον τίτλο «Δεν με σβήνει κανένας» να δίνει το στίγμα της αναφοράς σε μια φωνή που παραμένει ζωντανή στη συλλογική μνήμη.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Κωνσταντίνος Καρέλας, επιχειρηματίας και μουσικός, ο Σάββας Καλεντερίδης, συγγραφέας και εκδότης, καθώς και ο ίδιος ο συγγραφέας, Κώστας Μπαλαχούτης. Τον πρόλογο της έκδοσης υπογράφει η Χάρις Αλεξίου, όπως αναγράφεται στο εξώφυλλο του βιβλίου.
Οι διοργανωτές προσκαλούν το κοινό της Βέροιας να παρακολουθήσει την παρουσίαση και να γνωρίσει την έκδοση για τον μεγάλο λαϊκό ερμηνευτή.
Η εκδήλωση με μια ματιά:
- Ημερομηνία: Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026.
- Ώρα: 20:00.
- Χώρος: Αντωνιάδειος Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, Σκηνή «Οδυσσέας Γωνιάδης», Βέροια.
- Διοργάνωση: Δήμος Βέροιας και Εκδόσεις Ινφογνώμων.
- Είσοδος: Ελεύθερη.
GEOPOLITICO
Κειμήλια αντί λειψάνων Σαμουήλ: Τα ερωτήματα για τη συμφωνία με τη Βουλγαρία και τη Συνθήκη του Νεϊγύ
Ο Γιώργος Καρανίκας, με άρθρο του στον «Χρόνο», θέτει ζήτημα αντιμετώπισης των λεηλατημένων ελληνικών θησαυρών ως αντικειμένων ανταλλαγής. Η υποχρέωση επιστροφής, οι εκκρεμείς διεκδικήσεις και οι ενστάσεις των Μητροπόλεων.
Η επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία επαναφέρει ένα ιστορικό και πολιτικό ερώτημα: γιατί η απόδοση θησαυρών που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές συνδέεται με την παράδοση ανταλλάγματος, όταν η Συνθήκη του Νεϊγύ προέβλεπε ήδη την επιστροφή τους;
Αυτό είναι το κεντρικό ζήτημα που αναδεικνύει ο δημοσιογράφος Γιώργος Καρανίκας, στο άρθρο του «Διαγράφουμε την συνθήκη του Νεϊγύ;», που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Χρόνος» στις 7 Οκτωβρίου. Η παρέμβασή του στρέφεται κατά της λογικής της ανταλλαγής και της πανηγυρικής παρουσίασης μιας συμφωνίας που αφορά μέρος των θησαυρών που διεκδικεί η ελληνική πλευρά.
Η υποχρέωση που διατυπώθηκε το 1919
Η Συνθήκη του Νεϊγύ υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 1919, μετά την ήττα της Βουλγαρίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πέρα από τις εδαφικές και οικονομικές ρυθμίσεις, περιλάμβανε συγκεκριμένη πρόβλεψη για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών.
Το άρθρο 126 όριζε ότι η Βουλγαρία αναλαμβάνει να αναζητήσει και να επιστρέψει χωρίς καθυστέρηση στην Ελλάδα, τη Ρουμανία και το Σερβοκροατοσλοβενικό Κράτος αρχεία, έγγραφα και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που είχαν απομακρυνθεί από τα εδάφη τους κατά τον πόλεμο.
Στη διάταξη αυτή στηρίζεται η κριτική του Καρανίκα: η επιστροφή των λεηλατημένων κειμηλίων αποτελούσε υποχρέωση της βουλγαρικής πλευράς, επομένως η αντιμετώπισή τους ως στοιχείων μιας αμοιβαίας συναλλαγής δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ο αρθρογράφος υπενθυμίζει και την παράδοση χειρογράφων το 1923. Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή του, η ελληνική αντιπροσωπεία παρέλαβε κιβώτια τα οποία παρουσιάστηκαν ως το σύνολο των αφαιρεθέντων, αλλά περιείχαν μόνο περιορισμένο αριθμό χειρογράφων. Κατά τον ίδιο, η εκκρεμότητα δεν έκλεισε ποτέ, παρά τους μεταγενέστερους βουλγαρικούς ισχυρισμούς.
Τι περιλαμβάνει η πρόσφατη συμφωνία
Στις 3 Οκτωβρίου 2026, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, υπογράφηκαν τα πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής, παρουσία των πρωθυπουργών Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Τα 48 κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Η ελληνική πλευρά παραδίδει τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Η επίσημη ανακοίνωση προβλέπει συνέχιση των διαπραγματεύσεων για ιστορικά αντικείμενα που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα συμφωνία. Τα επιστραφέντα κειμήλια θα εκτίθενται στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου και κατόπιν θα αποδοθούν στους φορείς προέλευσής τους.
Οι θησαυροί που παραμένουν εκτός
Οι εκκρεμείς διεκδικήσεις δείχνουν ότι η επιστροφή των 48 αντικειμένων δεν ολοκληρώνει τον επαναπατρισμό.
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, σε επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού, αναφέρει ότι από την Εικοσιφοίνισσα είχαν αφαιρεθεί 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Εκφράζει επίσης την ανησυχία ότι η παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας για όσα παραμένουν στη Βουλγαρία.
Η Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου διεκδικεί ακόμη 50 αντικείμενα από τις Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας, ζητώντας την επιστροφή τους έξω από τη λογική ανταλλαγής. Παράλληλα, η Ιερά Σύνοδος χαιρέτισε τον επαναπατρισμό των 48 κειμηλίων, εκφράζοντας την προσδοκία να ακολουθήσουν νέες επιστροφές.
Το ερώτημα περί «διαγραφής» της Συνθήκης του Νεϊγύ αποτελεί την αιχμηρή πολιτική θέση του Καρανίκα· δεν τεκμηριώνει από μόνο του νομική κατάργησή της. Αναδεικνύει, όμως, ένα συγκεκριμένο ζήτημα που απαιτεί απάντηση: πώς διασφαλίζεται η διεκδίκηση του συνόλου των αφαιρεθέντων θησαυρών, μετά την ολοκλήρωση αυτής της ανταλλαγής;
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων έχει αξία για τις μονές και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η ιστορική εκκρεμότητα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή όσο χειρόγραφα και εκκλησιαστικοί θησαυροί εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από τους τόπους στους οποίους ανήκουν.
Το τουρκοκαταριανό μάθημα του Ισραήλ! Τι γνώριζε η Άγκυρα πριν από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου
Η Άγκυρα παρείχε στη Χαμάς ασφαλές καταφύγιο, χρηματοοικονομικές υποδομές και πολιτική νομιμοποίηση, ενώ αντιτασσόταν σε μια περιφερειακή τάξη που απειλούσε...
Οι Πακιστανοί διαψεύδουν τους Τούρκους για Υεμένη! Αναφορές για στρατιωτική στήριξη της Άγκυρας στο Ριάντ — Το Ισλαμαμπάντ διαψεύδει τα αεροπορικά πλήγματα
Δημοσιεύματα περιγράφουν διεύρυνση της στρατιωτικής στήριξης προς τη Σαουδική Αραβία, εν μέσω επιθέσεων των Χούθι. Τουρκική εφημερίδα αναφέρει αποστολή άνω...
Για ένα Ελληνικό καινούριο κόσμο Μέγα!
Η Ελλάς μπορεί! Μπορεί να καταστεί πλανητική κομβική πολιτισμική και πολιτική δύναμη ειρήνης!
Αλεξανδρούπολη: Το λιμάνι που αλλάζει τον γεωπολιτικό χάρτη της περιοχής
Από τον Βόσπορο και τα Βαλκάνια έως την Ουκρανία, την ενέργεια και την Ινδία. Του Θεόδωρου Ατματζίδη.
Ο Ινδός πιλότος που έσωσε 182 ζωές από τρομοκρατική επίθεση στον αέρα – Η μάχη στο πιλοτήριο με το τσεκούρι και η ελληνική σύνδεση
Παγκόσμια αναγνώριση για τον Ινδό κυβερνήτη Smit Machchhar, ο οποίος, παρά τα σοβαρά τραύματα που υπέστη από επίθεση του συγκυβερνήτη...
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας