Αναλύσεις
Η διεθνής ενεργειακή στρατηγική στην Μέση Ανατολή – Η μελλοντική της σημασία για την Ελλάδα
Γράφουν οι Aref Al-Obeid και Ιωάννης Βιδάκης
Η βιομηχανική επανάσταση στην Ευρώπη θεωρείται ένα από τα σημαντικά κομβικά σημεία στην σύγχρονη παγκόσμια ιστορία. Η αναζήτηση πρώτων υλών και νέων αγορών προκάλεσε το ξεκίνημα της εποχής της αποικιοκρατίας. Επιπλέον, η ανακάλυψη των ενεργειακών πόρων (πετρελαίου -φυσικού αερίου) πυροδότησε έναν ισχυρό ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της εποχής, ως επί το πλείστον ευρωπαϊκών, με αρνητικές συνέπειες για τους λαούς των τρίτων χωρών όπως η πρόκληση πολέμων, κατοχής, διαμελισμού χωρών, υφαρπαγής του εθνικού πλούτου και αλλαγή συνόρων καθώς και διαμόρφωση νέων πολιτικών χαρτών. Ενδεικτική ήταν η περίπτωση της Μέσης Ανατολής [1].
Φλόγες αναδύονται από έναν αγωγό πετρελαίου στο κοίτασμα Rumaila στην Βασόρα του Ιράκ, στις 6 Απριλίου 2016. REUTERS/Essam Al-Sudani
———————————————————————————-
Αναπόσπαστο μέρος της παγκόσμιας αποικιακής ιστορίας ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο (United Kingdom, UK), στου οποίου τα εδάφη δεν έδυε ο ήλιος λόγω της τεράστιας που ήλεγχε. Εν τω μεταξύ, η πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου έναντι της περιοχής του Καυκάσου κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου κατέχει και αυτή μια ενδιαφέρουσα σελίδα στην ιστορία των Διεθνών Σχέσεων [2]. Ωστόσο κάθε καλοπροαίρετος αναγνώστης θα προέβαλε ορισμένα ερωτήματα σχετικά με τις βρετανικές πρώιμες επεμβάσεις στην Μεσοποταμία και γενικότερα στην Μέση Ανατολή καθώς και στα αίτια της «εύθραυστης» Συνθήκης των Σεβρών. Η παρούσα έρευνα θα επιχειρήσει να ρίξει άπλετο φώς στην ενεργειακή πολιτική των μεγάλων δυνάμεων στην Μέση Ανατολή που εφαρμόστηκε από την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Θα παρουσιαστούν νέα στοιχεία που δείχνουν, μελλοντικά, την Ελλάδα ως συνδετικό κρίκο ή κομβικό σημείο στην διεθνή ενεργειακή στρατηγική και χαρίζουν στον ελληνικό χώρο ένα σημαντικό ρόλο στην διεθνή ενεργειακή σκακιέρα.
Μετά την κατανόηση από τους ιθύνοντες της Βρετανίας, της βαρύνουσας σημασίας του πετρελαίου για την οικονομία, για την διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων και εν τέλει για την παγκόσμια κυριαρχία, καθώς και της έλλειψης σχετικών ενεργειακών πόρων στο έδαφός της, (εκτός από το παλαιό πλέον «βασίλειο» του άνθρακα), κατέστη έμμονη ιδέα και διαρκής στόχος των Άγγλων μεταξύ άλλων κυρίως η πρόσκτηση εδαφών, για τα οποία ήταν τότε γνωστό ότι διέθεταν κοιτάσματα πετρελαίου. Υπενθυμίζεται ότι απέναντι στην τότε κοσμοκράτειρα Βρετανία, η μεν τσαρική Ρωσία κατείχε τις πετρελαιοπηγές στο Μπακού (σημερινό Αζερμπαϊτζάν) και στις ΗΠΑ είχαν ανακαλυφθεί σημαντικές εγχώριες πηγές αργού.
Πηγή: https://mic.com/articles/91071/how-the-british-screwed-up-the-middle-eas…, (1916).
——————————————————————————–
Οι Άγγλοι επιχείρησαν να καλύψουν την έλλειψη ενεργειακών πόρων που χαρακτηρίζεται ως εθνική αδυναμία, εκμεταλλευόμενοι κατάλληλα όχι μόνο κάθε ευκαιρία που τους παρουσιαζόταν, αλλά και δραστηριοποιούμενοι διεθνώς, στις μακρινές περιοχές της Μπούρμας (Burma/Myanmar), της Ινδονησίας (Indonesia), του Μεξικού (Mexico), στα εγγύτερα εδάφη της Περσίας (Persia/Iran), της Μεσοποταμίας (Mesopotamia) ακόμη και στο ρωσικό Μπακού (Baku). Αυτή η επιδίωξη της Βρετανίας απεικονίζεται στην Εικόνα 1, όπου ήδη από το 1916 (κατά την διάρκεια του Α΄ ΠΠ), παρουσιάζεται η Βρετανία στις ΗΠΑ ως ο διεθνής πρωταθλητής στην απορρόφηση της παγκόσμιας προσφοράς αργού. Αυτή η αγγλική διαχρονική πολιτική, επέφερε για αρκετά έτη πολλά δεινά στους λαούς των αντίστοιχων περιοχών, συμφορές για τις οποίες [οι Βρετανοί] δεν έχουν καταβάλλει μέχρι σήμερα το ανάλογο κόστος.
Η ατυχής στην περίσταση αυτή ήταν η Οθωμανική αυτοκρατορία, ο «μεγάλος ασθενής» του 19ου αιώνα, η οποία όφειλε την επιβίωσή της για πολλά έτη στην γεωπολιτική Πολιτική της Ισορροπίας των Δυνάμεων της Γηραιάς Αλβιώνος και στην άρνησή της για κάθοδο των Ρώσων στην Κωνσταντινούπολη και στα Στενά. Ωστόσο, με την αρχική επιβεβαίωση της ύπαρξης πλούσιων κοιτασμάτων αργού στην περιφέρεια της Υψηλής Πύλης, εκεί όπου χρόνια τώρα ηχούν τα τύμπανα του πολέμου στο Κιρκούκ και στην συνέχεια στη Μοσούλη, ήταν πλέον καταδικασμένη η οθωμανική επικράτεια σε πολέμους και διαμάχες, απελευθερώσεις λαών και εδαφών, αποσχίσεις περιοχών και κατάλυση των καθεστώτων του σουλτανάτου και του χαλιφάτου.
Η Βρετανία προέκρινε την πρόσκτηση – εκμετάλλευση και της πλούσιας ενεργειακά Μεσοποταμίας, στρεφόμενη αρχικά εναντίον των τέως συνεταίρων της Οθωμανών [3]. Επιπλέον, οι Βρετανοί για την επίτευξη των στρατηγικών τους στόχων επέλεξαν ως μεθόδευση, την προσωρινή χορήγηση συμφωνιών με προνομιακούς όρους σε συμμάχους της, αποσκοπώντας σε ύστερο χρόνο να τις ανατρέψει. Με αυτό το δόλιο σκεπτικό συμφώνησε, αρχικά, στην κατοχή της Κωνσταντινούπολης από τους Ρώσους, στην χειραφέτηση του αραβικού έθνους και στην συγκρότησή τους σε κράτος [4], στην πρώιμη παράδοση της Μοσούλης στην σφαίρα επιρροής της Γαλλίας [5], στην απελευθέρωση της Σμύρνης από τους Έλληνες [6], στην διαμόρφωση ανεξάρτητης Αρμενίας και Κουρδιστάν. Ωστόσο σε μεταγενέστερο χρόνο κατόρθωσε επίμονα και βαθμιαία να επιβάλει την θέλησή της και να μην υλοποιηθούν τα εν λόγω σχέδια από τους συμμάχους αλλά παράλληλα και τους (γεωπολιτικά και οικονομικά) ανταγωνιστές της, Ρωσία και Γαλλία [7].
Πηγή: el.wikipedia.org/wiki/Συνθήκη_των_Σεβρών.
————————————————————————————-
Επιπρόσθετα, οι Άγγλοι, μετά το τέλος του Α´ Παγκοσμίου Πολέμου, παρά την καθεστωτική αλλαγή και στην Ρωσία, πρόκριναν, αφού είχαν πλέον εξασφαλίσει την πετρελαιοφόρο Μοσούλη από Οθωμανούς και Γάλλους [8], να παραδώσουν την Ανατολική Θράκη στο Μουσταφά Κεμάλ Πασά και να τον ενδυναμώσουν έναντι των Ρώσων, ώστε η κυριαρχία των Στενών να μην καταλήξει στη Μόσχα, αδιαφορώντας πλήρως για τους συμμάχους τους Έλληνες οι οποίοι είχαν πληρώσει βαρείς φόρους αίματος και ξεριζωμού για να ικανοποιηθούν οι βρετανικές πετρελαϊκές επιδιώξεις [9]. Σύμφωνα με το σκεπτικό και τις στοχεύσεις των Βρετανών, τα οποία θεωρούμε ότι γίνονται πλέον στις μέρες μας πλήρως κατανοητά, δεν υπήρχε περίπτωση αντικατάστασης αυτού του σπουδαίου αντιρωσικού φράγματος από ορθόδοξους λαούς, (Έλληνες, Αρμένιους), ούτε ο κατακερματισμός της περιοχής όπως προέβλεπε η Συνθήκη των Σεβρών [10], αφήνοντας πρόσφορο έδαφος μελλοντικά στην επίτευξη των ρωσικών αντικειμενικών σκοπών. Δυστυχώς δεν έγιναν αντιληπτά από πολλές ηγεσίες αυτά τα δολερά σχέδια, τα οποία είχαν ως αφετηρία και σκοπό την απόκτηση ενεργειακών πηγών –(Παγκόσμιος Γεωενεργειακός Ανταγωνισμός) [11].
Επιπλέον, η Γηραιά Αλβιών, με τον ύπουλο σχεδιασμό της, στόχευε στην υφαρπαγή των πετρελαίων της Μοσούλης και γενικότερα της Μεσοποταμίας καθώς και στην συγκρότηση ενός τουρκικού (κοσμικού μεν, πλην όμως μουσουλμανικού) κράτους, διαδόχου της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ως ικανού φράγματος απέναντι στην ρωσική επεκτασιμότητα [12].
Οι Άραβες αναζητώντας την απελευθέρωσή τους από την τυραννία των Νεότουρκων, κατέληξαν να υποστούν τη λεγόμενη «κατάρα του πετρελαίου» και περιήλθαν, θέλοντας και μη, στον γαλλο-βρετανικό δεσποτισμό. Οι Βρετανοί αγνόησαν τις δεσμεύσεις τους και προς το αραβικό έθνος και ξεγελώντας και τους συμμάχους τους Γάλλους πέτυχαν τον διακανονισμό του Σαν Ρέμο για τα τότε γνωστά κοιτάσματα αργού της περιοχής [13]. Η προαναφερόμενη ρύθμιση μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας [14], απέκλειε τις ΗΠΑ και τις πετρελαϊκές επιχειρήσεις τους από τις ενεργειακές πηγές της περιοχής.
Πριν από το τέλος του 1920, με προτροπή των εταιρειών ο αμερικανικός Τύπος κατήγγειλε την αγγλο-γαλλική συμφωνία ως «ντεμοντέ ιμπεριαλισμό». Στην Ουάσιγκτον έκαναν αναφορά σε κυρώσεις και άλλα μέτρα εναντίον των «αχάριστων» συμμάχων. Οι σχέσεις Ουάσιγκτον και Λονδίνου ψυχράνθηκαν και ένας νεαρός νομικός σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (Allen Dulles) συνέταξε υπόμνημα επιμένοντας ότι η σύμβαση παραχώρησης εδαφών στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου από την διαμελισμένη Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν πλέον νομικά άκυρη και δεν θα έπρεπε να αναγνωρίζεται από τις ΗΠΑ[15]. Ωστόσο, σύντομα το Λονδίνο υπέκυψε στις διατλαντικές πιέσεις και επεσήμανε ότι ήταν έτοιμο για μια συμφωνία που θα έδινε στις ΗΠΑ ένα «δίκαιο» μερίδιο, καθόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούσαν έναν ισχυρό παράγοντα που δεν θα μπορούσε να αγνοηθεί.
Οι διαμάχες για το πετρέλαιο τερματίστηκαν στην Μέση Ανατολή με την κατανομή του 1928. Δημιουργήθηκε πετρελαϊκή εταιρεία με την συμμετοχή Βρετανών, Γάλλων, Ολλανδών και Αμερικανών και του επιχειρηματία Γκιουλμπενκιάν ως εξής: Anglo-Persian Oil Company, Royal Dutch Shell, Compagnie Française des Pétroles (Total), Near East Development Corporation, (ένωση πέντε αμερικανικών εταιρειών) από 23,75% και ο Calouste Gulbenkian με 5%. Η σχετική συμφωνία περιελάμβανε και την ρήτρα της «Ερυθράς Γραμμής» [16]. Είχαν χαράξει στον χάρτη μια κόκκινη γραμμή στην οποία κανένας από τους συμβαλλομένους δεν είχε δικαίωμα να επιτύχει αποκλειστικές παραχωρήσεις για έρευνες και εκμετάλλευση πετρελαίου. Στην απαγορευμένη ζώνη περιλαμβανόταν όλη η Αραβική Χερσόνησος, εκτός από το Κουβέιτ και ολόκληρη η Μικρά Ασία και η Κύπρος. Η συμφωνία τηρήθηκε έως τον Β΄ ΠΠ.
Πηγή του χάρτη: Washington, U. S. Govt. Γραφείο Εκτυπώσεων, 1952, σ. 66.
————————————————————————
Στο πλαίσιο του σκεπτικού της συμφωνίας της Ερυθράς Γραμμής, η κυβέρνηση των ΗΠΑ, αρχικά στήριξε την δημιουργία της μεγάλης Αρμενίας, στην οποία θα ενσωματώνονταν η πετρελαιοφόρα περιοχή του Βατούμ και Μπακού (Batumi & Baku), όπως, επίσης, υποστήριξε την ίδρυση ενός κουρδικού κράτους, με σκοπό την ενσωμάτωση σε αυτό της πετρελαϊκής περιοχής της Μοσούλης (Mosul) και του Κιρκούκ (Kirkuk).
Επιπρόσθετα, η Τουρκική Εθνοσυνέλευση επικύρωσε τις τεράστιες εκχωρήσεις του Αμερικανού ναυάρχου Κόλμπι Τσέστερ (Colby Chester) [18]. Έτσι, η εκχώρηση αρκετών τουρκικών περιοχών σε αμερικανικά συμφέροντα για 99 έτη, η κατασκευή δυο λιμένων και σιδηροδρομικών γραμμών έκτασης 3.600 χλμ., δικαιώματα επί των ορυχείων σε απόσταση 20 χλμ. εκατέρωθεν της γραμμής, συμβόλαια για την ανοικοδόμηση μεταξύ 200 και 300 εκατ. δολ. καθώς και η εκμετάλλευση και άλλων ορυχείων και πηγών φυσικού πλούτου αξίας 10 δισ. δολαρίων, ήταν τα κύρια προνόμια των Αμερικανών από τις συνέπειες του τέλους του ανατολικού ζητήματος [19].
Στο πλαίσιο των διεθνών συνθηκών που επικρατούσαν μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εκτός των Βρετανών, κερδισμένοι στην ευρύτερη περιοχή ήταν και οι Εβραίοι, στους οποίους για πρώτη φορά επίσημα με την Διακήρυξη Μπάλφουρ (Balfour Declaration) [20], όπως θα μείνει στην ιστορία, δίδεται η υπόσχεση για την εγκαθίδρυση μιας «εβραϊκής πατρίδας» στην Παλαιστίνη, με σεβασμό όμως στα δικαιώματα των λαών που ζούσαν ήδη στην περιοχή [21].
Εν κατακλείδι ο Α´ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεκίνησε και εξελίχθηκε σε ένα αδυσώπητο αγώνα για την διασφάλιση επαρκών ενεργειακών πηγών υπέρ των νικητών, κυρίως, για την τότε κοσμοκράτειρα Βρετανία. Έτσι, το τέλος του ανατολικού ζητήματος κορυφώθηκε με την κατάληψη των περιοχών της Μέσης Ανατολής από δυο μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις (Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο).
Εν τω μεταξύ, κατά την περίοδο μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις όπως οι επαναστάσεις των αραβικών λαών κατά των νέων κατακτητών εξαιτίας της κατοχής αλλά και του διαμελισμού του αραβικού κόσμου σε διάφορα κρατίδια, βασίλεια και εμιράτα. Εξίσου σημαντικό γεγονός ήταν η συστηματική μετακίνηση του εβραϊκού στοιχείου για την ανάδειξη του κράτους του Ισραήλ και το ξεκίνημα του κύκλου αίματος στο πλαίσιο της αραβοϊσραηλινής διένεξης.
Το κλίμα που διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έδειξε ότι υπήρχαν δυο είδη συγκρούσεων.
Η πρώτη ήταν μεταξύ Δύσης και Ανατολής, Η Βρετανία υιοθέτησε το 1950 ένα στρατιωτικό σχέδιο για την ίδρυση γραμμής άμυνας απέναντι σε μια πιθανή σοβιετική επίθεση στην Μέση Ανατολή. Τα συριακά εδάφη ήταν εντός αυτής της γραμμής [22]. Οι Δυτικές χώρες, κατά την περίοδο 1951-1953, άρχισαν συζητήσεις για την ίδρυση της Αμυντικής Οργάνωσης της Μέσης Ανατολής (Middle East Defence Organization-MEDO) [23] κατά του διεθνούς κομμουνισμού. Ωστόσο, η κρίση της διώρυγας του Σουέζ το 1956 [24] σήμαινε την οριστική αποχώρηση των δυο ιστορικών μεγάλων δυνάμεων (Γαλλία και Βρετανία) από την Μέση Ανατολή και την δυναμική είσοδο των ΗΠΑ προκειμένου να συμπληρωθεί το κενό εξουσίας που προέκυψε. Το γεγονός αυτό επέβαλε στην αμερικανική ηγεσία να ανακοινώσει το δόγμα Αϊζενχάουερ (Eisenhower) το 1957 [25] προκειμένου να διασφαλιστούν τα Δυτικά ενεργειακά συμφέροντα στην περιοχή.
Η δεύτερη σύγκρουση, αν και δεν της δόθηκε η έμφαση όπως θα έπρεπε στα ΜΜΕ, ήταν μεταξύ των ίδιων των Δυτικών χωρών, κυρίως για τον έλεγχο των ενεργειακών αγωγών-πόρων. Για παράδειγμα, η εταιρεία Aramco, αμερικανικών συμφερόντων, ήθελε να εγκαταστήσει τον αγωγό Tapline από την περιοχή αλ Ζαχράν της Σαουδικής Αραβίας μέχρι τη Μεσόγειο, μέσω Συρίας και Λιβάνου (Χάρτης 3). Ο ανταγωνιστικός αγωγός του Tapline στην Μέση Ανατολή ήταν ο αγωγός MEPL της βρετανικής εταιρείας που θα διερχόταν από το Ιράν μέχρι την Μεσόγειο. Όμως αυτός ο ενδο-Δυτικός ανταγωνισμός κρίθηκε υπέρ του Tapline και έδειξε την σύγχυση-«σύγκρουση» που υπήρχε στις βρετανο-αμερικανικές σχέσεις.
Πηγή: http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_zion42.htm
—————————————————————————–
Σε γενικές γραμμές, για την εξυπηρέτηση των εθνικών τους συμφερόντων, οι μεγάλες δυνάμεις δεν δίσταζαν ποτέ να υποτιμούν τους «αδύναμους συμμάχους τους». Χαρακτηριστική περίπτωση ήταν εκείνη της Βρετανίας όταν διεξήγαγε δυο σειρές διαπραγματεύσεων από τη μια με τους Άραβες και από την άλλη με τους Γάλλους για το ίδιο αντικείμενο κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Επίσης, ένα άλλο παράδειγμα προέκυψε κατά το 1941 και σχετίζεται με το τρίγωνο Βρετανίας- Ελλάδας-Τουρκίας. Γράφει ο Τσόρτσιλ (Churchill) στον αρχηγό της αεροπορίας, στρατηγό Πόρταλ (Charles Portal) ένα προσωπικό μήνυμα σημειώνοντας ότι «φοβάμαι ότι έχουμε υποσχεθεί σε δυο πελάτες να τους πουλήσουμε το ίδιο προϊόν [26]».
Σήμερα, παρατηρείται μια σοβαρή αλλαγή στην διεθνή πολιτική των μεγάλων δυνάμεων, η αλλαγή αυτή θα μπορούσε να φανεί χρήσιμη για τις μικρές χώρες όπως η Ελλάδα κυρίως στον ενεργειακό τομέα, προκειμένου να βοηθηθούν στην αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης.
Ο ΠΙΘΑΝΟΣ ΝΕΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΣΤΗΝ ΔΙΕΘΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ
Αν και η έκταση του ελληνικού εδάφους δεν υπερβαίνει τα 132.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ωστόσο, η χώρα είναι κατά μεγαλύτερη πέντε φορές θαλασσίως. Επίσης, η Ελλάδα είναι μια από τις κοντινές χώρες προς την εύφλεκτη περιοχή της Μέσης Ανατολή καθώς διατηρεί πολιτιστικούς και ιστορικούς δεσμούς με τους μεσανατολικούς λαούς, λόγω κοινής ιστορίας (π.χ. η εποχή του Μ. Αλεξάνδρου), ελληνικών κοινοτήτων και ορθόδοξων Πατριαρχείων. Όλα τα παραπάνω πλεονεκτήματα χαρίζουν την δυνατότητα στους Έλληνες να προσεγγίζουν τον χώρο εκ του ασφαλούς, προκειμένου να πετύχουν οικονομικά οφέλη και συμμάχους για την στήριξη των εθνικών τους συμφερόντων.
Στην εν λόγω περίπτωση θα αναλυθεί ένα νέο στρατηγικό σχέδιο με σκοπό την αναβάθμιση της γεωπολιτικής σημασίας της Ελλάδας στο διεθνές σύστημα, διαμέσου της ενέργειας στον αραβικό χώρο.
Αρκετοί αναλυτές, επιστήμονες και δημοσιογράφοι δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στους αγωγούς της Ρωσίας που διαπερνούν το τουρκικό έδαφος όπως ο Turkish Stream. Ενώ η Ελλάδα διαθέτει μια τέτοια δυνατότητα όπως ο προτεινόμενος, από τους συγγραφείς του άρθρου αυτού, αγωγός «Greek Stream».
ΤΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΣΧΕΔΙΟ GREEK STREAM
Υπάρχουν ευνοϊκοί παράγοντες που συντελούν στην δημιουργία εύφορου εδάφους και θα συνδράμουν στην κατασκευή αυτού του αγωγού:
Πρώτον, ο ακήρυκτος πόλεμος μεταξύ της Σαουδική Αραβίας και του Ιράν [27]. Οι σχέσεις των δυο χωρών είναι τεταμένες, εξαιτίας του θρησκευτικού διχασμού. Είναι γνωστό ότι η Τεχεράνη είναι έδρα των Σιιτών, ενώ το Ριάντ εκπροσωπεί τους Σουνίτες συντηρητικούς (σαλαφιστές). Αυτή η διαχρονική διαμάχη έχει προκαλέσει κλίμα αστάθειας και ανασφάλειας προς τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, εξαιτίας του ανταγωνισμού για την ηγεσία του ισλαμικού κόσμου αλλά και της ιρανικής απειλής για το κλείσιμο του στενού Ορμούζ. Επιπλέον, η αναβάθμιση του ρόλου του Ιράν στην Μέση Ανατολή μετά την υπογραφή της συμφωνίας περί του πυρηνικού του προγράμματος [28] ενίσχυσε τους φόβους και την ανησυχία των Σαουδαράβων, κυρίως μετά και την απελευθέρωση δισεκατομμυρίων δολαρίων, δεσμευμένων ιρανικών χρημάτων από τις Δυτικές χώρες. Επίσης οι παρεμβάσεις του Ιράν στη Υεμένη μέσω του κινήματος Χούθι, στον Λίβανο με την στήριξη της οργάνωσης Χεσμπολάχ, στην Συρία με τη στήριξη του προέδρου Άσαντ και τέλος στο Ιράκ με την τοποθέτηση φιλοϊρανικών κυβερνήσεων, προκαλούν κενά στο σύστημα της αραβικής ασφάλειας, με αποτέλεσμα οι χώρες του Κόλπου να σκέφτονται νέες καινοτομίες για την πρόσφορη εξαγωγή των τεραστίων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου που διαθέτουν προς την Δύση [29].
Δεύτερον, η γεωγραφία της περιοχής διευκολύνει την κατασκευή αγωγών. Συγκεκριμένα, από τις δυτικές όχθες του αραβο-περσικού κόλπου προς το τελευταίο σημείο των δυτικών συνόρων της Αιγύπτου, λαμβάνοντας υπόψη την υφιστάμενη υποδομή στην εν λόγω περιοχή.
Τρίτον, η υιοθέτηση του αγωγού αυτού θα οδηγήσει στην απελευθέρωση των χωρών του Κόλπου από τις εθνικιστικές στάσεις ορισμένων κυβερνήσεων (κυρίως της Συρίας) που δεν επέτρεψε εδώ και χρόνια το πέρασμα του πετρελαίου από συριακό έδαφος.
Τέταρτον, ο αγωγός αυτός θα περάσει κατά 100% από αραβικό έδαφος μέχρι το σημείο που θα εισχωρήσει στην ελληνική επικράτεια μέσω του λιβυκού πελάγους προς το νησί της Κρήτης ή τη νήσο Γαύδο.
Πέμπτον, ο αγωγός αυτός θα είναι ελκυστικός και για τους Λίβυους, προκειμένου να μεταφέρουν και αυτοί το πετρέλαιο σε νέες αγορές όπως στον βαλκανικό χώρο μέσω της Ελλάδας.
Έκτον, η ιδέα του αγωγού αυτού δεν πρέπει να είναι μόνο ελληνική αλλά και πανευρωπαϊκή. Η άνοδος της Ρωσίας στην διεθνή σκακιέρα προκαλεί φόβο και αμηχανία στους Ευρωπαίους, οι οποίοι θα ήθελαν να είναι ανεξάρτητοι από τις ρωσικές πηγές ενέργειας. Το γεγονός αυτό θα παρότρυνε τους Ευρωπαίους να συνδράμουν οικονομικά στην υλοποίησή του κυρίως για το υποθαλάσσιο τμήμα που θα συνδέει την Αίγυπτο με τα ελληνικά εδάφη.
Έβδομον, οι ανακαλύψεις σημαντικών πηγών φυσικού αερίου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Αιγύπτου [30] θα ενθάρρυνε τους Αιγύπτιους να συνδράμουν και στην κατασκευή ενός μέρους αυτού του αγωγού και να εγγυούνται για την ασφάλεια του, προκειμένου να εξάγουν τον φυσικό τους πλούτο προς τις χώρες της ΕΕ. Εδώ θα πρέπει να αξιοποιηθεί υπέρ των ελληνικών συμφερόντων ο μελλοντικός ανταγωνισμός μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου στον τομέα της ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Όγδοον, η Ελλάδα θα αποκτούσε νέο διαπραγματευτικό χαρτί στο θέμα της οικονομικής κρίσης και του Κυπριακού ζητήματος, ελέγχοντας το πέρασμα σημαντικής ποσότητας ενέργειας προς την ΕΕ αλλά και στην βαλκανική περιφέρεια. Επιπρόσθετα, θα αποκτούσε εσωτερική ενεργειακή αυτάρκεια και μάλιστα με φθηνές τιμές.
Για να είναι η εφαρμογή της ιδέας του Greek Stream πιο εφικτή θα πρέπει να πληρούνται κάποιες προϋποθέσεις. Πρώτον, η θέσπιση μιας σταθερής εθνικής στρατηγικής που θα επέβαλε στα πολιτικά κόμματα να ακολουθούν μια κοινή εξωτερική πολιτική ώστε να μη κλονιστεί η εμπιστοσύνη των κρατών σε σχέση με την Αθήνα. Δεύτερον, ο απεγκλωβισμός της χώρας από τα «σαγόνια» των δανειστών: Η επικράτηση του κλίματος αβεβαιότητας περιορίζει και πνίγει τις όποιες θετικές οικονομικές συνθήκες ανάπτυξης και εξόδου της χώρας στις παγκόσμιες αγορές. Τρίτον, η ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας ώστε να είναι η κινητήρια δύναμη της εθνικής οικονομίας με σκοπό την επίτευξη γρήγορων ρυθμών ανάπτυξης. Τέταρτον, η αναζήτηση συμμάχων στον χώρο της Μέσης Ανατολή, στον αραβικό Σύνδεσμο, στον Οργανισμό της Ισλαμικής Συνεργασίας, προκειμένου να αμβλυνθούν οι όποιες ενστάσεις σχετικά με την «είσοδο» της Ελλάδας στη διεθνή ενεργειακή σκακιέρα της Μέσης Ανατολής.
Τέλος, η πραγματοποίηση της ιδέας περί Greek Stream θα μπορούσε, σε μεγάλο βαθμό, να ανατρέψει τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, διότι θα μετέφερε μεγάλο ποσοστό των παγκοσμίων ενεργειακών αποθεμάτων. Επίσης θα περιόριζε τις ενεργειακές φιλοδοξίες κάποιων χωρών της Μέσης Ανατολής στο ζήτημα της μεταφοράς των ενεργειακών πόρων προς την Δύση, μετατρέποντας τον ελληνικό χώρο σε ενεργειακή πύλη αλλά και σε διεθνή σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου για την ΕΕ και τα Βαλκάνια. Επιπλέον θα ενίσχυε τη θέση της χώρας διεθνώς ως κύριος παίκτης στη διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας
—————————————————————–
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:
[1] Ο όρος «Μέση Ανατολή» άρχισε να καθιερώνεται σταδιακά και επίσημα μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και σχετίζεται με την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και την είσοδο των ΗΠΑ στην περιοχή.
[2] Η σοβιετική ιστοριογραφία την κατονόμασε ιμπεριαλιστική επιθετικότητα και κατοχή, από την αποστολή στο Αζερμπαϊτζάν βρετανικών δυνάμεων, υπό την ηγεσία του στρατηγού Dunsterville προς το τέλος του πολέμου και τη μετέπειτα αποστολή με επικεφαλής τον στρατηγό Thomson. Βλ.Qasimly Musa, «BRITAIN’S AZERBAIJAN POLICY (November 1917 – September 1918)», Visions of Azerbaijan, History, Spring 2006, Volume 1.1, σ. 38-43.
[3] Με την πολιτική του αυτή το Ηνωμένο Βασίλειο κατάφερε να εξασφαλίσει ήδη τα πετρέλαια της γειτονικής Περσίας αν και οι ποσότητες αυτών δεν ικανοποιούσαν τις ανάγκες του.
[4] Κατά την περίοδο 1915-1916 πραγματοποιήθηκαν οι γνωστές διαπραγματεύσεις μεταξύ Χουσεΐν (Εμίρης της Μέκκας ως εκπρόσωπος των Αράβων) και Μακμάχον (McMahon, εκπροσώπου της Βρετανίας στην Αίγυπτο και στο Σουδάν) για τον καθορισμό του τρόπου συνεργασίας και την οριοθέτηση των συνόρων του αραβικού κράτους μετά το τέλος του πολέμου Βλ. τις επιστολές Μακμάχoν – Χουσεΐν στο βιβλίο Βλ. P.M, Holt, Egypt and The Fertile Crescent 1516 –1922, A Political History, Cornell University Press, Ithaca and London, 1966, σ. 264 – 270. Βλ. G. Antonius, The Arab Awakening, The Story of the Arab National Movement, Lebanon Bookshop, Beirut, 1969, σ. 413-427. Επίσης Βλ. J. C. Hurewitz, The Middle East and North Africa in World Politics, A Documentary Record, Volume II, Yale university press, New Haven, London, 1975-1979, σ. 46-56
[5] Η συμφωνία των Σάικς (Sykes) και Πικό (Picot) ανάμεσα στην Γαλλία και στην Βρετανία θεωρείται μια από τις πιο αμφιλεγόμενες συνθήκες που συνήφθησαν ποτέ στην σύγχρονη αποικιοκρατική ιστορία. Με την συμφωνία αυτή δινόταν το επίσημο τέλος στο Ανατολικό ζήτημα, Βλ. το κείμενο της συμφωνίας Σαϊκς και Πικότ στο J. C. Hurewitz, ό.π., τόμ. II, σ. 60-64.
[6] Bierstadt Edward Hale, «Η Μεγάλη Προδοσία, Ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων στη Μικρασιατική Καταστροφή και στη Συνθήκη της Λωζάννης», 1924, μετάφρ. Κασσεσιάν Γρ. Ιωσήφ, εκδόσεις Λιβάνης, 1997, σ. 145-175.
[7] Βλ. περί σύνδρομου υπεροχής στο «Ασφάλεια Ενεργειακών Δικτύων στην Ανατολική Μεσόγειο», Διδακτορική Διατριβή Ιωάννη Βιδάκη, Τμήμα Ναυτιλίας και Επιχειρηματικών Υπηρεσιών, Σχολή Επιστημών της Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Χίος, 2016, σ. 210.
[8] Βλ Κούτσης Αλέξανδρος Σ., «Μέση Ανατολή, Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτική Ανάπτυξη», τόμ. Ι, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 1992, σ. 95-96, 104.
[9] Το διπλωματικό έγγραφο Νο 63, που είχε συνταχθεί ως οδηγός των Βρετανών διπλωματών, οι οποίοι συμμετείχαν στην διάσκεψη της Λωζάννης, περιέχει την παρακάτω δήλωση: «Ένας Γερμανός εμπειρογνώμονας που επισκέφθηκε το 1901 τις πετρελαιοφόρες περιοχές της Μοσούλης και της Βαγδάτης ανέφερε ότι αυτές είναι από τις πλουσιότερες του κόσμου». Βλ. Bierstadt Edward Hale, ό.π., σ.186.
[10] «Η συνθήκη αυτή δεν επικυρώθηκε ποτέ, όχι μόνο γιατί συνάντησε την αντίδραση των Νεότουρκων της Άγκυρας, αλλά και γιατί αρνήθηκαν να την υπογράψουν η Γαλλία και η Ιταλία, οι οποίες θεωρούσαν την συνθήκη των Σεβρών ως διπλωματική νίκη των Άγγλων και την Ελλάδα δορυφόρο τους.
[11] Μπάλτος Γεώργιος και Βιδάκης Ιωάννης, «Ενεργειακή Ασφάλεια και Ελλάδα», εκδόσεις ΔΥΡΟΣ, 2013, σ. 20, 29.
[12] Αυτή η πολιτική συνεχίστηκε από τις ΗΠΑ και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν Ελλάδα και Τουρκία έλαβαν από κοινού βοήθεια και εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ, ως σύμμαχοι απέναντι στην Σοβιετική Ένωση, προκειμένου να εξασφαλιστούν η ροή του πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Δύση και η απομόνωση των «κακών κομμουνιστών από τα ζεστά νερά της Μεσογείου».
[13] Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι αραβόφωνες περιοχές διατηρούσαν μια άτυπη μορφή ενότητας, παρά την ύπαρξη της οθωμανικής κυριαρχίας. Έτσι, οι Άραβες ταξίδευαν σε όλα τα μέρη της οθωμανικής αυτοκρατορίας χωρίς εμπόδια ή άδειες, ενώ όταν συμμάχησαν με τους «Χριστιανούς» Ευρωπαίους για την απελευθέρωσή τους από την μουσουλμανική Τουρκία ή το χαλιφάτο, η συνέπεια της συμμαχίας ήταν τραγική για τον αραβικό κόσμο.
[14] Το 1924 συγκροτείται η Compagnie Francaise des Petroles – Total, για να αναλάβει το γαλλικό μερίδιο στη Μεσοποταμία.
[15] Ο Λόρδος Curzon, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών και ο Sir John Cadman διαμαρτυρήθηκαν και εξακολουθούν να διαμαρτύρονται ότι η Βρετανία πιστεύει επίσης στην πολιτική ανοικτών θυρών. Η διαμαρτυρία, βέβαια, απέτυχε να ικανοποιήσει τους Αμερικανούς και ήταν απαραίτητο να επιτραπεί στη Standard Oil να επανακτήσει μία εκχώρηση εκμετάλλευσης πετρελαίου στην Παλαιστίνη, την οποία κατείχε πριν από τον πόλεμο. Βλ. Sylvia Pankhurst, “The Truth about the Oil War”, Dreadnought Publications, 1922 http://www.marxists.org/archive/pankhurst-sylvia/1922/oil-war.htm
[16] John M. Blair, The Control of Oil, New York: Pantheon Books, 1976, σ. 31-34, https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/Petroleum/redline.htm.
[17] Η κόκκινη γραμμή συντάχθηκε ελεύθερα χρησιμοποιώντας ως αναφορά τον χάρτη από την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ, έκθεση με τίτλο: «το Διεθνές Καρτέλ Πετρελαίου», που υποβλήθηκε στην Υποεπιτροπή για τα Μονοπώλια της Εξεταστικής Επιτροπής για τις Μικρές Επιχειρήσεις, στην Γερουσία των Ηνωμένων Πολιτειών. Βλ. https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/Petroleum/redline.htm
[18] Bierstadt 1997,ό. π,. σ. 187.
[19] Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι ΗΠΑ δεν κήρυξαν τον πόλεμο στους Οθωμανούς, ωστόσο, οι Τούρκοι προχώρησαν στην εν λόγω εκχώρηση 13 ημέρες πριν την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης.
[20] Sidebothan Herbert, Great Britaίn and Palestίne, London: Macmillan, 1938, σ. 50-53.
[21] Ως αντάλλαγμα, η εβραϊκή κοινότητα επρόκειτο να ενθαρρύνει τις ΗΠΑ να εισέλθουν στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υπέρ της Αντάντ. Φυσικά, η προσδοκία της Βρετανίας ήταν ότι η Διακήρυξη Μπάλφουρ θα κινητοποιούσε τους πλούσιους και επιφανείς Αµερικανο-εβραίους να ενισχύσουν την πολεμική προσπάθεια και να πείσουν τους Εβραίους κοµµουνιστές στην Ρωσία να πιέσουν την ρωσική κυβέρνηση να µη συνάψει μονομερή ειρήνη µε την Γερµανία και επίσης να πείσουν τους Εβραίους εμπόρους στην Πολωνία και στην Ουκρανία να µην πουλήσουν σιτάρι στην Γερµανία. Τρίτον, ο φόβος της βρετανικής κυβέρνησης μήπως η γερμανική κυβέρνηση προσφέρει προστασία στους Σιωνιστές στην Παλαιστίνη µε αντάλλαγμα την δημόσια υποστήριξή τους στις Κεντρικές Δυνάμεις. Τέταρτον, η στόχευση της Βρετανίας να εξουδετερώσει την αξία της Δήλωσης Cambon της 4ης Ιουνίου 1917, µε την οποία η Γαλλία εξέφρασε την υποστήριξή της στο Σιωνιστικό Σχέδιο για ίδρυση Εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη. Πέμπτον, η προσπάθεια της βρετανικής κυβέρνησης να κερδίσει την υποστήριξη του σιωνιστικού κινήματος στην επιδίωξή της να έχει τον αποκλειστικό έλεγχο της Παλαιστίνης, απορρίπτοντας κάθε ιδέα για διεθνή διακυβέρνησή της σύμφωνα µε τη συνθήκη Sykes-Picot.
[22] Βλ. Andrew Rathmell, Seceret War in the Middle East: The covert struggle for Syria, 1949-1961, Tauris Academic Studies, I.B. Tauris Publishers, New York, 1995, σ. 75.
[23] William Hale, Turkish Foreign Policy 1774-2000, Frank Cass& Co. Ltd, London, 2000-2002, σ.125.
[24] Περισσότερα για την κρίση του Σουέζ, βλ. Alobeid Aref, Εγχειρίδιο μαθήματος «Γεωστρατηγική της Μέσης Ανατολής», ΣΣΕ, Βάρη Αττικής, 2016.
[25] Για το δόγμα Αϊζενχάουερ, βλ. Paul Y. Hammond and Sidney S. Alexander, Political Dynamics In The Middle East, The Middle East: Economic and Political Problems and Prospects, The Rand Corporation, New York, 1972, σ. 78, 508-509. Επίσης βλ. Seale Patrick, The Struggle for Syria, Oxford University Press, London, 1968, σ. 285-289. Σημειώνεται ότι η αμερικανική οικονομική και στρατιωτική επιχορήγηση προς τα έθνη της περιοχής που απειλούνταν από τον διεθνή κομμουνισμό ανερχόταν στο ύψος των διακοσίων εκατομμυρίων δολαρίων.
[26] «Οι Άγγλοι είχαν υποσχεθεί στους Τούρκους δέκα μοίρες αεροσκαφών, ενώ παρόμοια υπόσχεση είχε δοθεί και στους Έλληνες». Βλ. Higham Robin, (Χάιαμ Ρόμπιν), (1996). «Ημερολόγιο μίας Καταστροφής Βρετανική Βοήθεια στην Ελλάδα, 1940-1941», (Diary of a Disaster, Lexington, Kentucky, 1986), απόδοση Υποστράτηγος ε.α. Κων. Κανακάρης, εκδ. ΓΕΣ υπ. αρ. 128. σ. 106.
[27] Alobeid Aref, University of Aegean, Department of Shipping, Trade and Transport, Laboratory Of Geographic Information Systems, Geo-Economy And Geopolitics (Geopol), Middle East Forum, «The undeclared war between Iran and Saudi Arabia», ISSUE 10, June 2012.
[28] Kenneth Katzman, Congressional Research Service, Iran Nuclear Agreement, 2016, https://fas.org/sgp/crs/nuke/R43333.pdf
[29] The International Monetary Fund, “Economic Diversification in Oil-Exporting Arab Countries”, April 2016, Manama, Bahrain, https://www.imf.org/external/np/pp/eng/2016/042916.pdf
[30] Alarabiya.net, «Αίγυπτος: η ανακάλυψη της μεγαλύτερης πηγής φυσικού αερίου στη Μεσόγειο», (31/08/2015),
http://www.alarabiya.net/ar/aswaq/2015/08/30/%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%AA%D…
Stratfor, «Egypt: The Eastern Mediterranean’s Next Natural Gas Hub?», (05/09/2016),
https://www.stratfor.com/analysis/egypt-eastern-mediterraneans-next-natu…
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
-Paul Y. Hammond and Sidney S. Alexander, Political Dynamics In The Middle East, The Middle East: Economic and Political Problems and Prospects, The Rand Corporation, New York, 1972
-Seale Patrick, The Struggle for Syria, Oxford University Press, London, 1968
-William Hale, Turkish Foreign Policy 1774-2000, Frank Cass& Co. Ltd, London, 2000-2002
-Andrew Rathmell, Seceret War in the Middle East: The covert struggle for Syria, 1949-1961, Tauris Academic Studies, I.B. Tauris Publishers, New York, 1995
-Alobeid Aref:
Α- Εγχειρίδιο μαθήματος «Γεωστρατηγική της Μέσης Ανατολής», ΣΣΕ, Βάρη Αττικής, 2016
Β- University of Aegean, Department of Shipping, Trade and Transport, Laboratory Of Geographic Information Systems, Geo-Economy And Geopolitics (Geopol),
Middle East Forum, «The undeclared war between Iran and Saudi Arabia», Issue 10, June 2012
-Sidebothan Herbert: Great Britaίn and Palestίne, London: Macmillan, 1938
-Κούτσης Αλέξανδρος Σ., «Μέση Αναταλή, Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτική Ανάπτυξη», τόμ. Ι, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 1992
-P.M, Holt, Egypt and The Fertile Crescent 1516 –1922, A Political History, Cornell University Press, Ithaca and London, 1966
-G. Antonius, The Arab Awakening, The Story of the Arab National Movement, Lebanon Bookshop, Beirut, 1969
-J. C. Hurewitz, The Middle East and North Africa in World Politics, A Documentary Record, Volume II, Yale university press, New Haven, London, 1975-1979
-Higham Robin, (1996). «Ημερολόγιο μίας Καταστροφής Βρετανική Βοήθεια στην Ελλάδα, 1940-1941», (Diary of a Disaster, Lexington, Kentucky, 1986), απόδοση Υποστράτηγος ε.α. Κων. Κανακάρης, εκδ. ΓΕΣ υπ. αρ. 128
-Βιδάκης Ιωάννης:
Α- «Ασφάλεια Ενεργειακών Δικτύων στην Ανατολική Μεσόγειο», Διδακτορική Διατριβή, Τμήμα Ναυτιλίας και Επιχειρηματικών Υπηρεσιών, Σχολή Επιστημών της
Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Χίος, 2016.
Β- «The Origins Of Energy Security: British Energy Policy In The Middle East (Selling the Same Horse Three Times!)», (International Congress on Energy Security in Eastern Mediterranean Region), Μερσίνα Τουρκίας, (14-16/12/2013)], «Sosyoekonomi», του «Center for Market Economics and Entrepreneurship of Hacettepe University», τ. 23(25). (2015)
-Bierstadt Edward Hale, (1997). «Η Μεγάλη Προδοσία, Ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων στη Μικρασιατική Καταστροφή και στη Συνθήκη της Λωζάννης», μετάφρ. Κασσεσιάν Γρ. Ιωσήφ, εκδόσεις Λιβάνης
-Qasimly Musa, «Britain’s Azerbaijan Policy (November 1917 – September 1918)», Visions of Azerbaijan, History, Spring 2006, Volume 1.1.
-World.Mic, How the British Screwed Up the Middle East, in 10 Classic Cartoons, Mideast Cartoon History, https://mic.com/articles/91071/how-the-british-screwed-up-the-middle-eas…
-Kenneth Katzman, Congressional Research Service, Iran Nuclear Agreement, 2016, https://fas.org/sgp/crs/nuke/R43333.pdf
-Μπάλτος Γεώργιος και Βιδάκης Ιωάννης, (2013). «Ενεργειακή Ασφάλεια και Ελλάδα», εκδόσεις ΔΥΡΟΣ.
Copyright © 2017 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.
Μπορείτε να ακολουθείτε το «Foreign Affairs, The Hellenic Edition» στο TWITTER στην διεύθυνση www.twitter.com/foreigngr αλλά και στο FACEBOOK, στην διεύθυνση www.facebook.com/ForeignAffairs.gr και στο linkedin στην διεύθυνση https://www.linkedin.com/company/foreign-affairs-the-hellenic-edition
Πηγή: foreignaffairs.gr
GEOPOLITICO
Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση
Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ και εξετάζει τη σύγκρουση συμφερόντων γύρω από το LNG και τον Κάθετο Διάδρομο.
Τις εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, τον ανταγωνισμό για τη διακίνηση φυσικού αερίου προς την Ευρώπη και την ενίσχυση της συνεργασίας με την Ινδία ανέδειξε ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας στην εκπομπή «Direct News». Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρέθηκε η ανάγκη η Αθήνα να προχωρήσει τους ενεργειακούς και αμυντικούς σχεδιασμούς της, απέναντι στην προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τον περιφερειακό της ρόλο.
Κεντρικό θέμα αποτέλεσε η πληροφορία που μετέφερε ο παρουσιαστής για την υποβολή αιτήματος από τη Nexans προς τις ελληνικές αρχές, προκειμένου να κινηθεί η διαδικασία έκδοσης NAVTEX για τις εργασίες του Great Sea Interconnector.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, ακολουθεί η εξέταση του αιτήματος από την αρμόδια διυπουργική επιτροπή, η εισήγηση προς τον υπουργό Εξωτερικών και, μετά την έγκριση, η προώθησή του στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας για την έκδοση της σχετικής αναγγελίας. Ο ίδιος τοποθέτησε τις πιθανές εξελίξεις στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου, επικαλούμενος πληροφορίες από πηγές του.
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας υποστήριξε επίσης ότι, βάσει της ενημέρωσης που διαθέτει, δεν έχει υποβληθεί αντίστοιχο αίτημα αδειοδότησης προς την Τουρκία. Περιέγραψε ως διαφορετικό ζήτημα την ενημέρωση των χωρών της περιοχής για τις εργασίες και κάλεσε την ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει στο επόμενο βήμα, χωρίς να αφήσει περιθώριο επιβολής τουρκικών απαιτήσεων.
Η ενεργειακή σύγκρουση πίσω από τη διπλωματία
Μεγάλο μέρος της εκπομπής αφιερώθηκε στην αναφερόμενη απομάκρυνση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ από την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα και στον τρόπο με τον οποίο την παρουσίασαν τουρκικά μέσα ενημέρωσης.
Ο παρουσιαστής μετέφερε δημοσιεύματα της Hürriyet και του Haber Global, επισημαίνοντας ότι επιχειρούν να συνδέσουν την εξέλιξη με ενδεχόμενη υποβάθμιση της Ελλάδας και αλλαγή των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι αυτή αποτελεί τουρκική ανάγνωση και δεν αποδεικνύει από μόνη της μεταστροφή της αμερικανικής πολιτικής.
Στη δική του ανάλυση, το ουσιαστικό διακύβευμα βρίσκεται στον ανταγωνισμό για το LNG και στις υποδομές μεταφοράς φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά. Συνέδεσε τον ελληνικό Κάθετο Διάδρομο με τις κινήσεις της τουρκικής BOTAŞ και τις συνεργασίες της με αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες, εκτιμώντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει μεγαλύτερο μερίδιο στη διακίνηση και εμπορία αερίου.
Η Τουρκία, όπως ανέφερε, επιχειρεί να αξιοποιήσει αγωγούς, εγκαταστάσεις LNG, αποθηκευτικούς χώρους και διασυνδέσεις, ώστε να εξελιχθεί σε περιφερειακό κέντρο αναδιανομής ενέργειας. Κατά τον ίδιο, αυτή η επιδίωξη δημιουργεί ανταγωνιστικές πιέσεις προς τους ελληνικούς σχεδιασμούς.
Παράλληλα, εξέφρασε ανησυχία για το ενδεχόμενο παρατεταμένης μεταβατικής περιόδου στην αμερικανική πρεσβεία. Αντιπαρέβαλε την πολιτική πρόσβαση που αποδίδει στον Τομ Μπάρακ στην Άγκυρα με την ανάγκη η Αθήνα να διαθέτει συνομιλητή με εμπειρία και επιρροή στην Ουάσιγκτον.
Στο πλαίσιο της συζήτησης για πιθανή διαδοχή, αναφέρθηκε στα ονόματα των Γκας Μπιλιράκη, Τζον Κατσιματίδη και Τζον Τζορτζ, παρουσιάζοντάς τα ως ονόματα που ακούγονται και εκφράζοντας προτίμηση για τον Μπιλιράκη.
Ελλάδα, Κύπρος και Ινδία: Από τις επαφές στη βιομηχανική συνεργασία
Ξεχωριστή θέση είχε η προσέγγιση Ελλάδας–Ινδίας, με αφορμή τις επαφές του Ινδού αξιωματούχου Ρατζές Κουμάρ Σινγκ στην Αθήνα, έπειτα από την παρουσία του στην Κύπρο.
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας αναφέρθηκε στη συνάντηση με τον Θανάση Δαβάκη και στην επίσκεψη στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας, δίνοντας έμφαση στις συζητήσεις για την αμυντική βιομηχανία και την ανάπτυξη κοινών πρωτοβουλιών. Εκτίμησε ότι η συνεργασία μπορεί να αποκτήσει συγκεκριμένο τεχνολογικό και βιομηχανικό περιεχόμενο, ακόμη και μέσα από συμπαραγωγές οπλικών συστημάτων.
Για την κυπριακή διάσταση, στάθηκε στην επίσκεψη του Ινδού αξιωματούχου στην Πράσινη Γραμμή και στην προβολή εικόνων από τη διχοτομημένη Λευκωσία σε ινδικά μέσα. Κατά την εκτίμησή του, η ανάδειξη των συνεπειών της τουρκικής εισβολής έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία.
Συνέδεσε, επίσης, τις αμυντικές επαφές με τον οικονομικό διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, τον IMEC. Υποστήριξε ότι το Νέο Δελχί αντιμετωπίζει την Ελλάδα και την Κύπρο ως κρίσιμους εταίρους για την πρόσβασή του στην ευρωπαϊκή αγορά, μέσα από ένα πλέγμα λιμενικών, εμπορικών και στρατηγικών συνεργασιών.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Θεσσαλονίκη, την οποία παρουσίασε ως λιμάνι που διεκδικεί σημαντικό ρόλο στη μεταφορά ινδικών εμπορευμάτων προς τα Βαλκάνια. Τόνισε, πάντως, ότι ένας τέτοιος σχεδιασμός προϋποθέτει αναβάθμιση των υποδομών και αξιόπιστη εμπορευματική σιδηροδρομική σύνδεση.
Τριβές ανάμεσα σε Άγκυρα και Μπακού
Η εκπομπή εξέτασε ακόμη τις εντάσεις που, σύμφωνα με τον παρουσιαστή, καταγράφονται στις σχέσεις Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν, με αφορμή το ζήτημα της μαντίλας στα σχολεία.
Ο ίδιος περιέγραψε αντιδράσεις από τουρκικούς κυβερνητικούς κύκλους και απαντήσεις από την αζερική πλευρά, η οποία επικαλείται τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και απορρίπτει παρεμβάσεις στα εσωτερικά της. Εκτίμησε ότι η αντιπαράθεση αναδεικνύει όρια στην τουρκική επιρροή επί του Μπακού.
Ταυτόχρονα, απέρριψε τις αναφορές περί πραξικοπήματος και καθόδου στρατού στους δρόμους, αναφέροντας ότι σχετικά βίντεο που κυκλοφόρησαν ήταν προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης. Οι τριβές που περιέγραψε παρουσιάστηκαν ως ένδειξη πίεσης στη σχέση των δύο χωρών, χωρίς να τεκμηριώνουν από μόνες τους οριστική στρατηγική ρήξη.
Ο Καπετανίδης στην Israel Hayom και η αμυντική σχέση με το Ισραήλ
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας στάθηκε ιδιαίτερα στο άρθρο του αρχισυντάκτη του Geopolitico.gr, Χρήστου Κωνσταντινίδη, στην Israel Hayom, με αναφορά στη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και στην ιστορία του Νίκου Καπετανίδη.
Ανέδειξε τη σημασία της παρουσίασης σε ισραηλινό μέσο της δράσης του Πόντιου δημοσιογράφου, ο οποίος κατέγραφε τις διώξεις και τις σφαγές και οδηγήθηκε στην αγχόνη από το κεμαλικό καθεστώς. Αναφέρθηκε επίσης στην παρουσία του Τοπάλ Οσμάν στο άρθρο και στη σύνδεσή του με τη βία σε βάρος ελληνικών και αρμενικών πληθυσμών.
Στη συνέχεια παρουσίασε βασικά σημεία ανάλυσης του Σάι Γκαλ για την αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ, δίνοντας έμφαση στην εκτίμηση ότι η Ελλάδα αποκτά ευρύτερο στρατηγικό και βιομηχανικό ρόλο, πέρα από την αγορά εξοπλισμών.
Χρήστος Κωνσταντινίδης: Η Τουρκία αρνείται να λογοδοτήσει για τα δικά της εγκλήματα
Λιβύη και «Γαλάζια Πατρίδα»
Στο κλείσιμο, ο παρουσιαστής εξέφρασε ανησυχία για τις εξελίξεις στη Λιβύη και το ενδεχόμενο περαιτέρω κινήσεων γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Κάλεσε την Αθήνα να αξιοποιήσει τη διπλωματική της επιρροή και τον ρόλο της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τέλος, μετέφερε πληροφορίες για χρονική μετάθεση του τουρκικού νομοσχεδίου περί «Γαλάζιας Πατρίδας», συνδέοντάς την με την αναμονή των ελληνικών αποφάσεων για τον GSI. Κατά την εκτίμησή του, η αναβολή αποτελεί τακτικό χειρισμό της Άγκυρας, η οποία παρακολουθεί τις επόμενες κινήσεις της Αθήνας.
Αναλύσεις
Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;
Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που θα συνδέει πολιτισμό, παραγωγή, υποδομές και αποτροπή βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης.
Την απόσταση ανάμεσα στους επαίνους για τον ελληνικό πολιτισμό και στην έμπρακτη υποστήριξη των ελληνικών θέσεων ανέδειξαν ο Σταύρος Καλεντερίδης και η Μάγδα Αθανασιάδου στην εκπομπή της 14ης Οκτωβρίου. Με αφετηρία την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, η συζήτηση επεκτάθηκε στον ανταγωνισμό για τους εμπορικούς και ενεργειακούς διαδρόμους και στον κίνδυνο η Ελλάδα να περιοριστεί σε έναν δευτερεύοντα μεταφορικό ρόλο στον IMEC.
Η Αθανασιάδου, εκπαιδευτικός και υποψήφια διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, υποστήριξε ότι η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί συντελεστή εθνικής ισχύος. Η αξιοποίησή της, όμως, προϋποθέτει ένα κράτος που μπορεί να τη συνδέσει με συγκεκριμένες πολιτικές, παραγωγική οικονομία και υπεράσπιση της κυριαρχίας του.
Η ελληνική κληρονομιά ως εργαλείο πολιτικής
Αναλύοντας την ομιλία Ρούμπιο, η προσκεκλημένη επισήμανε ότι η επίκληση της αρχαίας Ελλάδας από ξένες δυνάμεις υπηρετεί συχνά σύγχρονες πολιτικές επιδιώξεις. Στη δική της ανάγνωση, ο Αμερικανός υπουργός αξιοποίησε έννοιες όπως η δημοκρατία, η αριστεία, η φιλοπατρία και η θυσία, συνδέοντάς τες με τον διεθνή ρόλο των ΗΠΑ.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σημασία της αριστείας στην αρχαία ελληνική πόλη. Όπως εξήγησε, οι ξεχωριστές ικανότητες ενός ανθρώπου αποκτούσαν αξία μέσα από την υπηρεσία προς την κοινότητα. Η διάκριση αυτή, κατά την ίδια, είναι απαραίτητη για να κατανοηθεί το περιεχόμενο των αρχαιοελληνικών αναφορών και να αποφεύγεται η προσαρμογή τους στις εκάστοτε πολιτικές σκοπιμότητες.
Ο Καλεντερίδης συνέδεσε τη συζήτηση με τη χρήση του όρου «αριστεία» στην ελληνική πολιτική ζωή, ασκώντας έντονη κριτική στην κυβέρνηση για την απόσταση που, όπως υποστήριξε, χωρίζει τη σχετική ρητορική από την πραγματικότητα.
Η κριτική για Κύπρο και ελληνοτουρκικά
Το βασικό σημείο της κριτικής της Αθανασιάδου ήταν ότι οι αναφορές στην εθνική ταυτότητα και στην υπεράσπιση των συμφερόντων των κρατών δεν συνοδεύτηκαν, κατά την εκτίμησή της, από αντίστοιχες σαφείς τοποθετήσεις υπέρ των ελληνικών θέσεων.
Η ίδια χαρακτήρισε τις απαντήσεις Ρούμπιο στα ελληνοτουρκικά ως τήρηση ίσων αποστάσεων και επέκρινε την απουσία σαφούς αναφοράς στη στρατιωτική κατοχή στην Κύπρο και στα θαλάσσια δικαιώματα των νησιών. Υποστήριξε ότι η γενική προτροπή για αποφυγή σύγκρουσης αφήνει εκτός συζήτησης ήδη συντελεσμένες παραβιάσεις και τις συνέπειές τους.
Ο Καλεντερίδης συμφώνησε με αυτή την αποτίμηση, τονίζοντας την αντίφαση που εντοπίζει ανάμεσα στην αξιοποίηση του ελληνικού πολιτιστικού συμβολισμού και στην αντιμετώπιση των ελληνικών ζητημάτων κυριαρχίας.
Η Αθανασιάδου έστρεψε, πάντως, το βάρος στην ελληνική ευθύνη. Η στάση των ξένων δυνάμεων πρέπει να οδηγεί τη χώρα σε καλύτερη οργάνωση της δικής της στρατηγικής. Η ιστορική κληρονομιά, όπως σημείωσε, οφείλει να λειτουργεί ως οδηγός για το παρόν και το μέλλον, αποφεύγοντας την προγονοπληξία και την αυτάρκεια των επαίνων.
IMEC: Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος σχεδιάζει
Στο δεύτερο μεγάλο σκέλος της εκπομπής, οι δύο συνομιλητές συζήτησαν τον διάδρομο διασύνδεσης Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης και τη θέση που μπορεί να διεκδικήσει η Ελλάδα.
Ο Καλεντερίδης εξέφρασε ανησυχία για αναλύσεις και σχεδιασμούς που, όπως ανέφερε, αναδεικνύουν την Ιταλία και την Τεργέστη, παραμερίζοντας την ελληνική διαδρομή. Συνέδεσε αυτόν τον κίνδυνο με την κατάσταση του ελληνικού σιδηροδρόμου, επιρρίπτοντας βαριές πολιτικές ευθύνες στην κυβέρνηση για τις ελλείψεις του δικτύου και την τραγωδία των Τεμπών.
Η Αθανασιάδου επικεντρώθηκε στο περιεχόμενο της ελληνικής συμμετοχής. Με βάση τις αναλύσεις που επικαλέστηκε, ο IMEC αφορά ένα σύνθετο σύστημα μεταφορών, τεχνολογίας, ψηφιακών υποδομών και ασφάλειας. Συνεπώς, το ζητούμενο για μια χώρα είναι να έχει λόγο στις υπηρεσίες, στα πρότυπα και στις τεχνολογικές συνεργασίες που θα καθορίζουν τη λειτουργία του.
«Αν γίνουμε το γαϊδουράκι του IMEC», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τον κίνδυνο μιας συμμετοχής περιορισμένης στη μεταφορά φορτίων. Στην ανάλυσή της, η γεωγραφική θέση χρειάζεται υποδομές, τεχνογνωσία και δυνατότητα προστασίας τους για να αποδώσει ουσιαστικό στρατηγικό όφελος.
Οι επιφυλάξεις για τα σενάρια γύρω από την Γκίλφοϊλ
Η συζήτηση επεκτάθηκε στον Κάθετο Διάδρομο και στα σενάρια που ο Καλεντερίδης συνέδεσε με την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και ανταγωνιστικά συμφέροντα στην περιοχή.
Η Αθανασιάδου διατύπωσε ρητή επιφύλαξη ως προς την εξαγωγή συμπερασμάτων για παρασκηνιακές μεθοδεύσεις. Επισήμανε ότι δεν διαθέτει πρόσβαση στα κέντρα αποφάσεων και ότι ούτε τα δημοσιεύματα που συζητούν τέτοια ενδεχόμενα επιτρέπουν βεβαιότητες. Έθεσε ως ουσιαστικό ερώτημα το πώς δρα η ίδια η Ελλάδα μέσα σε αυτόν τον ανταγωνισμό.
Πολιτισμός, παραγωγή και αποτροπή
Επικαλούμενη τη σκέψη του Παναγιώτη Κονδύλη, η προσκεκλημένη υποστήριξε ότι η οικονομία, η πολιτική και η στρατιωτική ισχύς συνδέονται στενά. Έδωσε έμφαση στην παραγωγική ανασυγκρότηση, στην αμυντική βιομηχανία, στην έρευνα και στην καινοτομία, καθώς και στην ανάγκη ενός κράτους ικανού να αποτρέπει τον πόλεμο.
Παράλληλα, ανέδειξε τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, τη συνεργασία με την ομογένεια, τα θερινά σχολεία και τις πανεπιστημιακές ανταλλαγές ως πεδία άσκησης πολιτιστικής πολιτικής. Ο Καλεντερίδης μετέφερε σχετικές εμπειρίες από τη Βοστόνη, περιγράφοντας ενδιαφέρον ακαδημαϊκών για συνεργασίες στην Ελλάδα και εμπόδια στην υλοποίησή τους.
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στη Θεσσαλονίκη και στις δυνατότητές της ως βαλκανικού κέντρου εκπαίδευσης και συνεργασίας. Η Αθανασιάδου συνέδεσε αυτές τις προοπτικές με τη λειτουργία των μεταφορικών υποδομών και την αξιοποίηση των νέων επιστημόνων. Η θέση που διατύπωσε ήταν σαφής: ο πολιτισμός αποτελεί οργανικό μέρος της εθνικής στρατηγικής και χρειάζεται θεσμούς, ανθρώπους και υποδομές για να μετατραπεί σε ισχύ.
GEOPOLITICO
EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας
Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και τα ναρκωτικά μέχρι τον χρυσό, τους πολύτιμους λίθους και τα όπλα, τα δίκτυα λαθρεμπορίου στις παραμεθόριες περιοχές Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν φέρονται να λειτουργούν με την ανοχή ή και τη συμμετοχή παραγόντων των κρατικών μηχανισμών. Η παράνομη οικονομία δεν αποτελεί απλώς εγκληματική δραστηριότητα, αλλά μηχανισμό επιβίωσης, πολιτικής επιρροής και ελέγχου ολόκληρων περιοχών.
Μια διαφορετική διάσταση του λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν αναδεικνύει ο αναλυτής πληροφοριών και ειδικός σε ζητήματα αντιτρομοκρατίας Ajmal Sohail, σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2026 στο EurAsia Review.
Με τίτλο «Why Powerful Interests Continue To Protect Smuggling Networks Across Iran, Pakistan, And Afghanistan», ο Sohail υποστηρίζει ότι το λαθρεμπόριο στην περιοχή δεν επιβιώνει μόνο εξαιτίας της αδυναμίας των κρατών να ελέγξουν τα σύνορά τους. Αντιθέτως, σύμφωνα με την ανάλυσή του, έχει εξελιχθεί σε μια παραοικονομία που εξυπηρετεί οικονομικά, πολιτικά και στρατηγικά συμφέροντα ισχυρών παραγόντων.
Το σημαντικότερο στοιχείο της προσέγγισής του είναι ότι αμφισβητεί την παραδοσιακή αντίληψη σύμφωνα με την οποία τα κράτη επιθυμούν να καταπολεμήσουν το λαθρεμπόριο, αλλά δεν διαθέτουν τα απαραίτητα μέσα.
Όπως υποστηρίζει, σε αρκετές περιπτώσεις τμήματα της κρατικής διοίκησης, των τελωνειακών υπηρεσιών και των μηχανισμών ασφαλείας αποκομίζουν οφέλη από τη διατήρηση αυτής της κατάστασης.
Βαλουχιστάν: Η καρδιά μιας τεράστιας παράνομης οικονομίας
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Βαλουχιστάν, η εκτεταμένη περιοχή που συνδέει γεωγραφικά το Πακιστάν με το Ιράν και το Αφγανιστάν.
Πρόκειται για έναν χώρο ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας, ο οποίος χαρακτηρίζεται από οικονομική υπανάπτυξη, περιορισμένη κρατική παρουσία, εθνοτικές και φυλετικές αντιπαραθέσεις και μακροχρόνια δράση ένοπλων οργανώσεων.
Σύμφωνα με το EurAsia Review, μέσα σε αυτό το περιβάλλον έχουν δημιουργηθεί δίκτυα που διακινούν καύσιμα, ναρκωτικά, όπλα, ξυλεία, πολύτιμους λίθους, χρυσό, μάρμαρο και άλλα εμπορεύματα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο Bahramcha, στην αφγανική επαρχία Χελμάντ, καθώς και στον διάδρομο Shin Nari, στην περιοχή Arghistan του Αφγανιστάν. Τα συγκεκριμένα σημεία περιγράφονται ως σημαντικοί κόμβοι που συνδέουν τοπικούς διακινητές με μεγαλύτερα περιφερειακά και διεθνή εμπορικά δίκτυα.
Η ιδιαιτερότητα αυτών των κυκλωμάτων είναι η δυνατότητά τους να προσαρμόζονται στις επιχειρήσεις καταστολής.
Όταν οι αρχές ενισχύουν τους ελέγχους στο λαθρεμπόριο καυσίμων, οι διακινητές μπορούν να στραφούν σε άλλες πηγές κέρδους, όπως οι πολύτιμοι λίθοι ή τα μεταλλεύματα. Όταν αυξάνεται η πίεση στη διακίνηση ναρκωτικών, ενισχύεται η δραστηριότητα σε διαφορετικούς τομείς του παράνομου εμπορίου.
Αυτή η διαφοροποίηση, επισημαίνει ο αναλυτής, καθιστά τα δίκτυα εξαιρετικά ανθεκτικά.
Οι καταγγελίες για εμπλοκή στρατιωτικών και υπηρεσιών ασφαλείας
Το πλέον αιχμηρό σημείο του δημοσιεύματος αφορά τον ρόλο κρατικών παραγόντων στην προστασία του λαθρεμπορίου.
Ο Sohail υποστηρίζει ότι η διακίνηση μεγάλων φορτίων καυσίμων, ξυλείας, χρυσού και άλλων εμπορευμάτων μέσα από αυστηρά επιτηρούμενες παραμεθόριες ζώνες δύσκολα θα μπορούσε να πραγματοποιείται σε τέτοια κλίμακα χωρίς κάποιο επίπεδο θεσμικής ανοχής.
Κατά την εκτίμησή του, τμήματα τοπικών διοικήσεων, συνοριακών δυνάμεων, τελωνείων, υπηρεσιών πληροφοριών και παραγόντων που συνδέονται με στρατιωτικούς μηχανισμούς ενδέχεται να αποκομίζουν οφέλη από τη συγκεκριμένη οικονομική δραστηριότητα.
Οι μηχανισμοί που περιγράφει περιλαμβάνουν τη διαφθορά, την επιλεκτική εφαρμογή της νομοθεσίας, την άτυπη φορολόγηση παράνομων φορτίων και την πολιτική προστασία συγκεκριμένων δικτύων.
Ιδιαίτερα στο πακιστανικό Βαλουχιστάν, ο αναλυτής υποστηρίζει ότι ορισμένοι παράγοντες ασφαλείας μπορεί να αντιμετωπίζουν το λαθρεμπόριο όχι μόνο ως πηγή οικονομικού κέρδους, αλλά και ως εργαλείο διαχείρισης των σχέσεων με τοπικές φυλές και ομάδες επιρροής.
Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνεται μια αντίφαση: ενώ επισήμως το πακιστανικό κράτος χαρακτηρίζει το λαθρεμπόριο απειλή για την εθνική ασφάλεια, ορισμένοι παράγοντες φέρονται να θεωρούν ότι η παράνομη οικονομία συμβάλλει στη διατήρηση τοπικών ισορροπιών.
Πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο αποτελεί ανάλυση γνώμης και δεν παραθέτει συγκεκριμένες δικαστικές αποφάσεις ή ονομαστικά στοιχεία αξιωματούχων που να αποδεικνύουν κάθε επιμέρους ισχυρισμό περί εμπλοκής κρατικών υπηρεσιών.
Γιατί οι επιχειρήσεις καταστολής δεν έχουν μόνιμο αποτέλεσμα
Σύμφωνα με τον Sohail, η διατήρηση αυτών των συμφερόντων εξηγεί γιατί πολλές επιχειρήσεις κατά του λαθρεμπορίου αποδεικνύονται προσωρινές.
Οι αρχές ανακοινώνουν συλλήψεις, κατασχέσεις και εντατικοποίηση των συνοριακών ελέγχων, ωστόσο οι υποδομές και οι σχέσεις που επιτρέπουν στο παράνομο εμπόριο να λειτουργεί συχνά παραμένουν άθικτες.
Οι διακινητές αλλάζουν διαδρομές, χρησιμοποιούν νέους μεσάζοντες και μεταφέρουν τις δραστηριότητές τους σε γειτονικές περιοχές.
Κατά τον αναλυτή, αυτό το φαινόμενο μπορεί να υποδηλώνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ο πραγματικός στόχος δεν είναι η πλήρης εξάλειψη του λαθρεμπορίου, αλλά ο έλεγχος και η ρύθμισή του από όσους διαθέτουν ισχύ στο τοπικό σύστημα.
Ιρανικά καύσιμα, χρυσός και πολύτιμοι λίθοι
Σημαντικό οικονομικό σκέλος της παράνομης δραστηριότητας αποτελεί η διακίνηση ιρανικών καυσίμων προς το Πακιστάν.
Η διαφορά στις τιμές και οι ιδιαίτερες συνθήκες της περιφερειακής αγοράς δημιουργούν κίνητρα για τη μεταφορά καυσίμων εκτός των νόμιμων εμπορικών μηχανισμών.
Ο Sohail επισημαίνει ότι η δραστηριότητα αυτή υπονομεύει την επίσημη αγορά ενέργειας του Πακιστάν, ενώ δημιουργεί σημαντικά έσοδα για τα δίκτυα των διακινητών.
Παράλληλα, ο χρυσός και οι πολύτιμοι λίθοι προσφέρουν δυνατότητες αποθήκευσης πλούτου και μεταφοράς αξίας έξω από το τραπεζικό σύστημα.
Αυτή η πρακτική έχει ιδιαίτερη σημασία για οικονομικούς παράγοντες που επιδιώκουν να παρακάμψουν χρηματοπιστωτικούς περιορισμούς ή κυρώσεις.
Το παράνομο εμπόριο ξυλείας, μαρμάρου και όνυχα συμπληρώνει την εικόνα μιας οικονομίας που λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό εκτός των επίσημων φορολογικών και ρυθμιστικών μηχανισμών.
Η σύνδεση του λαθρεμπορίου με τις ένοπλες οργανώσεις
Η ανάλυση προχωρά πέρα από το οικονομικό επίπεδο και εξετάζει τις επιπτώσεις στην περιφερειακή ασφάλεια.
Οι ίδιοι διάδρομοι που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά εμπορευμάτων μπορούν να αξιοποιηθούν για τη διακίνηση όπλων, χρημάτων και προσώπων που σχετίζονται με ένοπλες ή εξτρεμιστικές οργανώσεις.
Σύμφωνα με τον Sohail, τα εγκληματικά κυκλώματα και οι βίαιοι μη κρατικοί δρώντες δεν λειτουργούν πάντοτε ανεξάρτητα μεταξύ τους.
Μπορούν να χρησιμοποιούν κοινές υποδομές μεταφορών, άτυπα χρηματοπιστωτικά συστήματα, μεσάζοντες και διεφθαρμένους κρατικούς παράγοντες.
Αυτό σημαίνει ότι η παράνομη οικονομία μπορεί να δημιουργεί ένα περιβάλλον από το οποίο επωφελούνται οργανώσεις που επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Δεν συνεπάγεται, πάντως, ότι κάθε διακινητής ή κάθε τοπική κοινότητα που εξαρτάται από το άτυπο εμπόριο συνδέεται με την τρομοκρατία. Η ανάλυση αναδεικνύει κυρίως την ύπαρξη κοινών διαδρομών και μηχανισμών που μπορούν να αξιοποιηθούν από διαφορετικούς παράνομους δρώντες.
Το μεγάλο παράδοξο: Το λαθρεμπόριο ως μέσο επιβίωσης
Μία από τις σημαντικότερες επισημάνσεις του άρθρου αφορά την κοινωνική διάσταση του φαινομένου.
Σε πολλές παραμεθόριες περιοχές, η επίσημη οικονομία δεν μπορεί να προσφέρει επαρκείς θέσεις εργασίας ή σταθερά εισοδήματα.
Ως αποτέλεσμα, χιλιάδες οικογένειες εξαρτώνται άμεσα ή έμμεσα από το διασυνοριακό εμπόριο, τις μεταφορές, τις αποθήκες, τις υπηρεσίες προστασίας και τα άτυπα χρηματοπιστωτικά δίκτυα.
Η ξαφνική εξάλειψη αυτών των δραστηριοτήτων, χωρίς τη δημιουργία νόμιμων οικονομικών εναλλακτικών, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές κοινωνικές αντιδράσεις.
Κατά τον Sohail, αυτή η εξάρτηση αποτελεί ακόμη έναν λόγο για τον οποίο κρατικοί και τοπικοί παράγοντες αποφεύγουν την πλήρη σύγκρουση με το παράνομο οικονομικό σύστημα.
Μία εκτεταμένη καταστολή θα μπορούσε να στερήσει το εισόδημα από ολόκληρες κοινότητες και να ενισχύσει τις δυνατότητες στρατολόγησης εγκληματικών ή ένοπλων οργανώσεων.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα σύνορα, αλλά η διακυβέρνηση
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι το λαθρεμπόριο στη μεθόριο Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με περισσότερες περιπολίες, συνοριακούς φράχτες και συλλήψεις.
Ο αναλυτής θεωρεί αναγκαία τη δημιουργία πραγματικών μηχανισμών λογοδοσίας, την αντιμετώπιση των σχέσεων διαφθοράς και πολιτικής προστασίας, καθώς και την ανάπτυξη νόμιμων οικονομικών δραστηριοτήτων στις παραμεθόριες περιοχές.
Η γεωπολιτική σημασία αυτής της προσέγγισης είναι ιδιαίτερη.
Σε μια περιοχή όπου συνυπάρχουν μακροχρόνιες συγκρούσεις, αδύναμοι διοικητικοί μηχανισμοί, ισχυρές τοπικές δομές εξουσίας και διεθνή οικονομικά συμφέροντα, το λαθρεμπόριο μπορεί να λειτουργεί ως παράλληλο σύστημα διακυβέρνησης.
Δεν αποτελεί απλώς μια παρανομία που διαπράττεται εναντίον του κράτους. Σύμφωνα με τον Sohail, σε ορισμένες περιπτώσεις συντηρείται ακριβώς επειδή εξυπηρετεί συμφέροντα ανθρώπων που βρίσκονται κοντά στους μηχανισμούς κρατικής εξουσίας.
Το κεντρικό ερώτημα που θέτει το δημοσίευμα δεν είναι γιατί οι κυβερνήσεις αδυνατούν να σταματήσουν τα κυκλώματα, αλλά ποιοι ωφελούνται από τη διατήρησή τους.
Και όσο οι οικονομικές και πολιτικές συνθήκες που τα προστατεύουν παραμένουν αναλλοίωτες, το τρίγωνο Ιράν–Πακιστάν–Αφγανιστάν θα εξακολουθεί, κατά την εκτίμηση του αναλυτή, να αποτελεί χώρο όπου το οργανωμένο έγκλημα, η τοπική εξουσία και οι ανάγκες επιβίωσης των πληθυσμών διαπλέκονται.
Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση
Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...
Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού
Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...
Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;
Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...
Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου
Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...
EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας
Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...
-
Αναλύσεις4 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας