Η ιδέα ότι η Μέση Ανατολή γίνεται πιο φιλελεύθερη μπορεί να ακούγεται αντίθετη προς τη διαίσθηση. Σχεδόν πριν από 50 χρόνια, μια επανάσταση στο Ιράν κατεδάφισε την κοσμική τάξη της χώρας και εγκαθίδρυσε ένα απολυταρχικό κληρικό καθεστώς, θεμελιωμένο στον σιιτικό φονταμενταλισμό, του οποίου η πολεμική ιαχή ήταν «Θάνατος στην Αμερική». Έκτοτε, η περιοχή έχει αποτελέσει εκκολαπτήριο πολυάριθμων τρομοκρατικών επιθέσεων στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, εξεγερτικών κινημάτων που είναι προσηλωμένα σε μια αυταρχική θεοκρατία, καθώς και καταπιεστικών καθεστώτων που υποτάσσουν τις γυναίκες, συντρίβουν την ελευθερία της έκφρασης και περιθωριοποιούν τις μειονότητες.

Στο σημείο αυτό, θα μπορούσε να φαίνεται εύκολο να καταλήξει κανείς στο συμπέρασμα ότι οι κοινωνίες της Μέσης Ανατολής ενδιαφέρονται απλώς λιγότερο για τον φιλελευθερισμό —ότι διέπονται από ένα θεμελιωδώς διαφορετικό, περισσότερο προσανατολισμένο στη θρησκεία «καθεστώς αλήθειας», όπως διακήρυξε ο φιλόσοφος Μισέλ Φουκώ το 1978, αναφερόμενος στην εξέγερση στο Ιράν. Σύμφωνα με αυτήν την αντίληψη, ένα σύστημα διακυβέρνησης στο οποίο οι φονταμενταλιστές διεκδικούν την εξουσία να ορίζουν την πίστη όπως οι ίδιοι κρίνουν κατάλληλο —υποτάσσοντας την ατομική ελευθερία στις θρησκευτικές επιταγές, προωθώντας την ανδρική υπεροχή και επιβάλλοντας περιοριστικούς ενδυματολογικούς κανόνες στις γυναίκες— θα διαφοροποιεί για πάντα την περιοχή από τη Δύση.

Ωστόσο, αυτή η εκτίμηση συγχέει τις συνέπειες της κυριαρχίας με τις αιτίες της. Κάτω από την εδραίωση του αυταρχισμού, εξελίσσεται μια διαφορετική ιστορία. Μεταξύ 2000 και 2020, επέβλεψα μια σειρά ερευνών στη Μέση Ανατολή, πραγματοποιώντας προσωπικές συνεντεύξεις με αντιπροσωπευτικά δείγματα πληθυσμού σε πέντε σημαντικές χώρες, προκειμένου να κατανοήσω γιατί οι πολίτες υιοθετούν τις αξίες που υιοθετούν και να παρακολουθήσω τις μεταβολές αυτών των αξιών. Σε διαφορετικό βαθμό, οι ερωτηθέντες στις χώρες αυτές —την Αίγυπτο, το Ιράν, το Ιράκ, τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία— εξέφρασαν μια αυξανόμενη προτίμηση προς τις φιλελεύθερες αξίες, ακόμη και όταν οι κυβερνώντες τους προσπαθούσαν να καταστείλουν τις λαϊκές απαιτήσεις για δημοκρατική αλλαγή. (Εστιάσαμε σε αυτές τις χώρες επειδή το μέγεθος και η πολιτική τους σημασία τις καθιστούσαν κατάλληλες περιπτώσεις για τον έλεγχο κοινωνιολογικών θεωριών.)

Η έρευνα έθεσε στους συμμετέχοντες ερωτήματα σχετικά με ένα ευρύ φάσμα αξιών. Ωστόσο, επιδιώξαμε να καταγράψουμε τη στάση τους απέναντι στις φιλελεύθερες αξίες μέσω 15 ερωτήσεων που κάλυπταν τρεις διαστάσεις: τον εκφραστικό ατομικισμό, την ισότητα των φύλων και την κοσμική πολιτική.
Ο εκφραστικός ατομικισμός μετρήθηκε με βάση την προτίμηση στον γάμο από αγάπη αντί της γονικής έγκρισης, την ανεξαρτησία και τη φαντασία —αντί της υπακοής και της θρησκευτικής πίστης— ως επιθυμητά χαρακτηριστικά στα παιδιά, καθώς και το δικαίωμα των γυναικών να ντύνονται όπως επιθυμούν.
Οι απόψεις για την ισότητα των φύλων διερευνήθηκαν μέσω ερωτήσεων σχετικά με την πολυγαμία, την υπακοή της συζύγου και την προτεραιότητα που δίνεται στους άνδρες στην πολιτική, στην αγορά εργασίας και στην εκπαίδευση.

Οι αντιλήψεις για την κοσμική πολιτική αξιολογήθηκαν μέσω ερωτημάτων σχετικά με τον διαχωρισμό της θρησκείας από την πολιτική, τη διακυβέρνηση δυτικού τύπου, την ισλαμική διακυβέρνηση και τον νόμο της σαρία.
Στη συνέχεια, συνδυάσαμε τις απαντήσεις για να δημιουργήσουμε έναν «δείκτη φιλελευθερισμού», με βαθμολογία από το 1 έως το 4 για κάθε πληθυσμό σε κάθε έρευνα. Οι υψηλότερες βαθμολογίες υποδήλωναν μεγαλύτερη υποστήριξη προς τον φιλελευθερισμό.
Οι δείκτες αυτοί κατέδειξαν σημαντική αύξηση του φιλελευθερισμού, αν και το μέγεθος της μεταβολής διέφερε ανάλογα με τον τομέα και τη χώρα. Η υποστήριξη προς την ισλαμική διακυβέρνηση και τη σαρία μειώθηκε γενικά σε ολόκληρη την περιοχή.

Μεταξύ των Ιρανών, αυξάνεται η απαίτηση για διαχωρισμό της θρησκείας από την πολιτική, για ισότητα των φύλων και για ελευθερία στην ένδυση. Αυτές οι μεταβαλλόμενες αξίες έχουν μεταφραστεί σε πολιτική δράση, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022 και τις πανεθνικές διαδηλώσεις του 2025–2026, κατά τη διάρκεια των οποίων, σύμφωνα με αναφορές, δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές σκοτώθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στην Αίγυπτο, το ποσοστό των ερωτηθέντων που θεωρούσαν ότι η ισλαμική διακυβέρνηση είναι «πολύ καλή» μειώθηκε από 25% το 2011 σε 16% το 2020. Το ποσοστό όσων θεωρούσαν ότι ο νόμος της σαρία είναι «πολύ σημαντικός» υποχώρησε από 28% σε 18%.
Μεταξύ των Ιρακινών ερωτηθέντων, το ποσοστό όσων υποστήριζαν έντονα την ισλαμική διακυβέρνηση και τον νόμο της σαρία μειώθηκε, αντίστοιχα, από 30% και 34% το 2004 σε 15% και 14% το 2011.

foreignaffairs.com

Ο Νόμος 2321/1995, αν και αποτελεί τη συμβολαιογραφική πράξη του Δικαίου της Θάλασσας για την Ελλάδα, ανεβαίνει ένα μαρτυρικό Γολγοθά εξαιτίας των διαχρονικών διαχειριστών του. Σε μια συγκλονιστική σύμπτωση, τα 12 ναυτικά μίλια –οι 12 Μαθητές αυτού του «Ιησού» της εθνικής κυριαρχίας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο– δεν συμπίπτουν μόνο αριθμητικά. Σήμερα, στα 31 του χρόνια, ο Νόμος αυτός βρίσκεται στην ηλικία που ο Ιησούς πλησίαζε προς το Θείον Πάθος. Μόνο που ο Ιησούς Αναστήθηκε, ενώ ο Νόμος 2321, αν αφεθεί στους διαχειριστές του, θα πάει κατά διαβόλου.

Αντί για τη θεσμοθέτηση των 12 μιλίων, επιστρατεύεται η γνωστή ρητορική ανηθικότητα του «αναφαίρετου δικαιώματος»· μια φράση-ναρκωτικό που λειτουργεί ως ένοχο φιλί και άλλοθι απραξίας, την ώρα που ο φόβος του πολέμου επιτρέπει de facto στον εκβιαστή να αφαιρεί ό,τι η Πολιτεία διακηρύσσει ως αδιαμφισβήτητο. Την ίδια στιγμή, οι ξένοι «σύμμαχοι» τύπου Ρούμπιο νίπτουν τας χείρας τους ως Πόντιοι Πιλάτοι, με τους γείτονες να τα τρίβουν, ενώ ο «Αθηναϊκός συλλογικός Ιούδας» –όπως τον είχα περιγράψει από το 1991 στο βιβλίο μου «Θράκη, Θράκη! Το ένοχο φιλί της Αθήνας»– παραδίδει τον Νόμο για τριάντα αργύρια, τα οποία μεταφράζονται στην κυνική μακροημέρευση στην εξουσία. Ποιο είναι το ρεζουμέ για τον συλλογικό Αθηναϊσμό; Μια φορά προδότης, πάντα προδότης.

Η Γλωσσική Χειραγώγηση και το Γεωοικονομικό Bypass

Όπως δίδαξαν ο Μισέλ Φουκώ και ο Ουμπέρτο Έκο, οι λέξεις χρησιμοποιούνται από την εξουσία για να χειραγωγήσουν την κοινωνία. Η λέξη «επέκταση» αναδίδει έναν επιθετικό και φασιστικό τόνο που ενοχοποιεί το δικαίωμα, τη στιγμή που η UNCLOS μιλά ορθώς για «καθορισμό». Μέσα σε αυτό το παιχνίδι, η εμμονική καθήλωση στη λέξη «υφαλοκρηπίδα» θανατώνει το πνεύμα της ΑΟΖ, θάβοντάς την στο σκοτεινό υπέδαφος και μετατρέποντάς την σε μια ακόμη προδομένη Κύπρο και μια υπό προδοσία Θράκη. Η Τουρκία δεν χρησιμοποιεί τη λέξη ΑΟΖ λόγω διανοητικής αλλεργίας, καθώς στερείται νόμιμων δικαιωμάτων και επιδιώκει να αρπάξει την ελληνική· η δε Ελλάδα, εγκλωβισμένη στη δική της μορφωτική ανεργία, την αποφεύγει εξίσου, μιλώντας μονότονα για υφαλοκρηπίδα και πετώντας μόνο «πότε- πότε» τη λέξη ΑΟΖ ως επικοινωνιακό πυροτέχνημα. Μπορεί η εργασιακή ανεργία να έπεσε κατακόρυφα, αλλά η διανοητική, πολιτική και ηθική ανεργία ανέβηκε κατακόρυφα.

Κι όμως, η σημειωτική σχέση με τον Ιησού κρύβει την υπόσχεση μιας Ανάστασης που θα μπορούσε να μετατρέψει την Ελλάδα σε κεντρική πλατεία του πλανήτη. Καθώς, κατά τον Στράβωνα, «η γεωγραφία είναι η σκηνή πάνω στην οποία παίζεται η ιστορία» και η σκηνή είναι πλέον έτοιμη για το ελληνικό θαύμα.

Όμως, στη σκληρή πραγματικότητα δεν υπάρχουν αυτόματα θαύματα: αν ο Νόμος 2321/95 σταυρωθεί οριστικά, η Ελληνική κυριαρχία δεν πρόκειται να αναστηθεί ποτέ. Η διαφορά από τα 6 ναυτικά μίλια έως τα 12 ανέρχεται σε 85.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Με το ελληνικό υδάτινο μερίδιο στις λίμνες Πρέσπες να είναι 83 τετραγωνικά χιλιόμετρα, αυτό σημαίνει ότι με τη «Σταύρωση» του Νόμου η Ελλάδα χάνει ίσαμε 1.024 λίμνες Πρέσπες!

___________________

Διδυμότειχο, Οκτώβριος 2026,