Αναλύσεις
Πάει η υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ! Ζήτω οι θαλάσσιες ζώνες!
Και η Ελλάδα, αν δεν σταματήσει έγκαιρα, ολοταχώς προς το γκρεμό (με ή χωρίς Χάγη)
Κρεσέντσιο Σαντζίλιο
Κάθε τόσο εμφανίζονται στην επιφάνεια της πολιτικής όσοι είναι ερωτευμένοι με το Δικαστήριο της Χάγη θαλάσσιες ζώνεςς, η «πανάκεια» δια πάσαν νόσον και πάσαν μαλακίαν (Ματθ. Δ’ 23, Θ’ 35, Ι’ 1), εκείνοι που πρεσβεύουν μια «τελειωτική» προσφυγή στους «πολιτικούς» ως επί το πλείστον και «νομικούς» σε πολύ μικρότερο βαθμό δικαστές στη Χάγη,
για να (που θα) «λύσουν» τα αξεδιάλυτα, κατά τη γνώμη δήθεν αυτών των «φωστήρων» της γνώσης, «προβλήματα/εκκρεμότητες» (τουρκικής «έμπνευσης») που χωρίζουν Έλληνες και Τούρκους στο Αιγαίο, και όχι μόνο, και τα οποία προκαλούν μια συνεχή «αντιπαλότητα», αλλά πιο σωστά, «έχθρα» μεταξύ τους, με συνεχείς τουρκικές απειλές, επιθετικές ενέργειες και αντίστοιχες ελληνικές υποχωρήσεις και εκούσια άγνοια των νόμιμων εθνικών δικαιωμάτων.
Βέβαια δυο είναι οι «ομάδες θεμάτων» αντικείμενο προσφυγής στη Χάγη:
η μία, η ελληνική πρωταρχική, σημειωτέον), «περιέχει» την υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας,
η άλλη, η τουρκική, «περιέχει» μόνο άφθονες απαιτήσεις/διεκδικήσεις αποκλειστικής υπονόμευσης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων (εδαφικών, πολιτικών, στρατηγικών, στρατιωτικών, ανθρωπιστικών και διαδικαστικών), τα οποία είτε προβλέπονται και νομιμοποιούνται από διεθνείς Συμβάσεις παγκόσμιας εμβέλειας, είτε από διεθνείς πάλι ευρωπαϊκούς κανόνες συμπεριφοράς και δράσης.
Ξαφνικά, είναι τώρα λίγος καιρός που η ελληνική «ομάδα» μετεξελίχθηκε ραγδαία (βλ. κυρίως πρωθυπουργό Μητσοτάκη, αλλά και «συμβούλους» και άλλους «υπεύθυνους») και έτσι, από «ένα και «μοναδικό» θέμα συζήτησης/συμφωνίας για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ «άλλαξε τα χαρτιά στο τραπέζι» και έγινε κι αυτό «ένα και μοναδικό θέμα που είναι όμως η συζήτηση/συμφωνία για θαλάσσιες ζώνες μας,
με ένα πολύ ωραίο παιχνιδάκι λέξεων που πάει «να μας τη φέρει» άγαρμπα!
Αυτή η αλλαγή από «υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ» σε «θαλάσσιες ζώνες μας», σημαίνει πολύ απλά – υποθέτουμε – πως, για να ευχαριστήσουμε μάλλον τους καλούς μας «φίλους» (Γερμανία, ΗΠΑ, Ιταλία, Ισπανία) και σίγουρα θανάσιμους εχθρούς (Τουρκία),
από μια θεματολογία σημειολογικά επικεντρωμένη σε συγκεκριμένα, μετρήσιμα βάση διεθνών προβλέψεων και νόμων στοιχεία, όπως είναι η υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ,
μετατράπηκε, σαν να μη συμβαίνει τίποτα, σε μια θεματολογία με τελείως ασαφή όρια και ασαφείς προεκτάσεις, όπως είναι η γενική έκφραση «θαλάσσιες ζώνες»,
η οποία ευθέως προϋποθέτει και προτάσσει δυο κύρια «μέτρα αμφισβήτησης», δηλαδή τα «χωρικά ύδατα» και η «συνορεύουσα ζώνη», και ενδεχομένως, αλλά μάλλον καθόλου, όπως θα δούμε παρακάτω, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες τίθεται σιωπηρώς, ως καταλληλότερος «συνδετικός κρίκος», και η όποια προσφυγή στη Χάγη με την οποία άλλωστε κάθε τρεις και πέντε απειλούν ή «νουθετούν» κυβερνητικοί παράγοντες διαφόρων πολιτικών αποχρώσεων και μερικοί αναλυτές ευνοϊκά προσκείμενοι προς τις υποδείξεις της κεντρικής εξουσίας,
ίσως φερέφωνα «κρυμμένων» (αλλά όχι τόσο) επιδιώξεων και επεμβάσεων.
Έτσι τώρα η «Ελλάδα» μας λέει πώς το μόνο «θέμα» προσφυγής στη Χάγη που έχει με τη Τουρκία είναι οι «θαλάσσιες ζώνες», με όλη την «ομίχλη» που ο ορισμός αυτός εμπεριέχει, ενώ η Τουρκία, απλά για να δείξει ότι «δεν οπισθοχωρεί», συνεχίζει να προβάλλει τη γνωστή ατζέντα της τεραστίου μαξιμαλιστικού περιεχομένου και επιδιώξεων, νομίζουμε όμως ότι όχι τόσο για μια προσφυγή στη Χάγη, όσο για να πετύχει μια έξω-διαιτητική και «ενδο-ελληνο-τουρκική» λεόντεια «συμφωνία» υπέρ της,
με προεξάρχουσες κυρίως πιέσεις της «μέσω πληρεξουσίου» των προξενητών Γερμανών/Αμερικανών, ειδικά, μέσα σε ένα πλέγμα εκβιασμών, απειλών, υποβιβασμών και πιεστικών επιβολών.
Επ’ αυτού είναι βεβαίως ευνόητο και πρέπει να πούμε πως μια κυβέρνηση η οποία πραγματικά δεν ανέχεται απειλές, εκβιασμούς, πιέσεις κλπ., δεν της είναι καθόλου δύσκολο να τις αποκρούσει αποτελεσματικά και να τις στείλει στον αποστολέα, όπως συχνά είδαμε να γίνεται.
Με την Ελλάδα, δυστυχώς, το «θέμα» είναι ότι κατά κάποιο τρόπο οι κυβερνήσεις θέλουν να υποκύπτουν σε πιέσεις, εκβιασμούς, απειλές, κλπ., τοποθετώντας αυτές τις αρνητικές συμπεριφορές τους σε επίπεδο και πρόσημο άλλοθι δικαιολογίας και άφεσης αμαρτιών για τους εαυτούς τους!
Μπορεί και, οι αθεόφοβοι, να πιστεύουν πως οι πολίτες πιστεύουν ότι αυτοί δεν έχουν καμία δυνατότητα αντίστασης σε όσα κακές επιθέσεις δέχονται απ’ «έξω».
Θα έπρεπε να δούμε πόσοι αυτό πιστεύουν και πόσοι δεν το πιστεύουν.
Αλλά ας υποθέσουμε πως μια «προσφυγή στη Χάγη» είναι μια πράξη γενικευμένης τακτικής νομικής διαδικασίας.
Η ερώτηση είναι: η Τουρκία θέλει να «πάει στη Χάγη» για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ με Ελλάδα; Και προπαντός: της συμφέρει;
Η απάντηση είναι μάλλον αν όχι σίγουρα όχι, γιατί ασφαλώς δεν έχει κανένα συμφέρον να «μπλεχτεί» με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Κατ’ αρχήν ποια είναι τα «θαλάσσια σύνορα» της Τουρκίας με την Ελλάδα;
Σίγουρα δεν είναι εκείνα που η Τουρκία ονειρεύεται, δηλαδή στη μέση του Αιγαίου, σίγουρα βασιζόμενη στην ατιμώρητη ακόμη εγκληματική παραδοχή του Σημίτη το 1997 περί «ζωτικών συμφερόντων της Τουρκίας μέσα στο Αιγαίο».
Στην πραγματικότητα, τα μόνα, ας πούμε, ζωτικά συμφέροντα της Τουρκίας στο Αιγαίο είναι τα, άλλωστε σε όλους ανεγνωρισμένα, οικονομικο-εμπορικά και εκείνα της ειρηνικής διέλευσης, διότι οποιοδήποτε άλλο επιθετικό συμφέρον που προκαλεί βλάβες ανάμεσα στα χίλια ελληνικά νησιά στο Αιγαίο είναι ασυζητητί απορριπτέο και απαράδεκτο όντας εξ ορισμού παράνομο.
Αλλά πάλι ποια θα μπορούσαν να είναι τα θαλάσσια σύνορα υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ Ελλάδας-Τουρκίας;
Πρέπει να δούμε πού, σε ποια σημεία η θάλασσα στο Αιγαίο διαμορφώνει ανοιχτά σύνορα για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ μεταξύ των δυο χωρών, όπου μπορεί να ισχύσει η αρχή της μέσης γραμμής – μια διεθνής «αρχή» η οποία διέπει τουλάχιστον το 90% των παγκοσμίων θαλάσσιων διακρατικών συνόρων.
Τέσσερα, μόνο, είναι τα σημεία στα οποία υπάρχει μια απευθείας ανοιχτή θαλάσσια συνοριακή πρόσβαση από Ελλάδα σε Τουρκία και τανάπαλιν:
1) μεταξύ νότιο-ανατολικής Σαμοθράκης και βόρειας Λήμνου, με Ίμβρο
2) μεταξύ νότιο-ανατολικής Λήμνου και βόρειο-δυτικής Λέσβου, με Τένεδο και ακτές δυτικής Τουρκίας
3) μεταξύ νότιας Λέσβου και βόρειας Χίου
4) μεταξύ νότιας Χίου και βόρειας Σάμου/Ικαρίας.
Απ’ αυτά τα μοναδικά «ανοιχτά» τέσσερα σημεία, κάποιο περισσότερο κάποιο λιγότερο, υπάρχει η δυνατότητα μιας κάποιας συνορεύουσας περιοχής σε κάπως ανοιχτό πέλαγος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για διαμόρφωση συνοριακής υφαλοκρηπίδας και συνοριακής ΑΟΖ μεταξύ των δυο.
Και είναι τα μόνα σημεία όπου η «θαλάσσια Τουρκία», γεωγραφικά και γεωλογικά, δηλαδή απολύτως αντικειμενικά και φυσικά, μπορεί να συνορεύσει με την «θαλάσσια Ελλάδα» μέσα στο Αιγαίο.
Είναι και τα μόνα σημεία όπου η Τουρκία, στο ενδεχόμενο «μέρος» υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ που της αντιστοιχεί, θα μπορεί να ασκήσει τα θαλάσσια συμφέροντά της με βάση τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Σε όλη την άλλη εσωτερική θαλάσσια περιοχή (λωρίδα) από τη «μύτη» Abikie(Τουρκία) της «εξόδου» του Βοσπόρου έως το Ακρωτήρι Ζωνάρι στο Ρόδο,
είναι φανερό πως τα θαλάσσια ελληνο-τουρκικά σύνορα (και χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ) περιορίζονται μέσα σε μικρές έως πολύ μικρές χιλιομετρικές αποστάσεις από ακτή σε αντίπερα ακτή,
ωστόσο διαμορφώνουν την γραμμή της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ με την Τουρκία πάλι με βάση την UNCLOS, διότι φανερά τα ελληνικά ανατολικά νησιά του Αιγαίου σηματοδοτούν τα αδύνατον να αλλοιωθούν ή καταργηθούν γεωγραφικά και γεωλογικά ελληνικά σύνορα με την Τουρκία,
και αυτό κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει.
Ετούτων δοθέντων, είναι προφανές πως η Τουρκία δεν έχει κανένα ενδιαφέρον και συμφέρον να προσφύγει στη Χάγη έχοντας ως «όπλο» την φαντασιόπληκτης πολιτικής «θεωρεία» της περί «τουρκικής υφαλοκρηπίδας» (της «Ανατολίας»!) που φτάνει δήθεν έως τις ελληνικές ηπειρωτικές ακτές (Εύβοια, Μαγνησία, Θεσσαλία) ή, ως «χάρισμα» που μας κάνει η Τουρκία, έως τη μέση του Αιγαίου,
και περί απουσίας υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ για όλα τα ενδιάμεσα ελληνικά νησιά του Αιγαίου,
και επομένως περί ολικής ανυπαρξίας αυτών των δεκάδων μεγάλων και μικρών ελληνικών νησιών,
τα οποία γεωγραφικώς, νομικώς και ιστορικώς πληθυσμιακά είναι η απόλυτη συνέχεια και συμπλήρωση/ολοκλήρωση της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Για μια υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ με Ελλάδα περιορισμένη στα τέσσερα σημεία που είδαμε και στη στενή «θαλάσσια εσωτερική λωρίδα» έως τη Ρόδο είναι σίγουρο πως η Τουρκία το μόνο που δεν σκέφτεται είναι η Χάγη,
όσο κι αν οι Έλληνες καλοθελητές «σύμβουλοι» πρωθυπουργού και υπουργών κάθε τόσο «βγάζουν στη φόρα» τη σχετική «ιδέα».
Και βέβαια – πρέπει να πούμε – την «βγάζουν στη φόρα» ασφαλώς όχι για τις μόνες υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ, κάτι που η Τουρκία δεν μπορεί να δεχθεί, αλλά για ένα(το) μεγάλο «σύνολο» που (θα) περιλαμβάνει, μαζί με αυτές τις δυο ανώδυνες για την Ελλάδα θεματολογίες (υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ) – ως νομικό δόλωμα – προπαντός και τις πολλές τουρκικές θεματολογίες καταλήστευσης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων από Σαμοθράκη έως Καστελλόριζο!!
Μέσα στο «πακέτο» δεσπόζει και η παλιάς «αμερικανικής κοπής» «συνδιαχείριση» του Αιγαίου με την Τουρκία, ενός κεντρικού Αιγαίου όμως όπου η Τουρκία λογικά δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να βρίσκεται, «κανονικά», από νομική, γεωγραφική, δημογραφική άποψη.
Γι’ αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και τα ξαφνικά, «νεότευκτα» «παιχνίδια λέξεων» του κ. Μητσοτάκη, πρωθυπουργού, πολύ «της μόδας» τώρα στις ομιλίες του, μέσα και έξω απ’ την Ελλάδα.
Στην ουσία ο Μητσοτάκης, για να είναι συνεπής, υποθέτουμε, στις απαιτήσεις της Τουρκίας και στις «παραινέσεις» των Αμερικανο-γερμανών, δεν παίζει καθόλου με τα λόγια, αλλά πολύ απλά άλλαξε κυριολεκτικά ορολογία συνεννόησης με τους εχθρούς της Ελλάδας (Τουρκία, Γερμανία, ΗΠΑ, Ιταλία, Ισπανία, κλπ.), μια ορολογία βάση της οποίας:
δεν υπάρχουν πια υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ,
αλλά μόνο «θαλάσσιες ζώνες μας», με το αμφίσημο «μας»!
για την υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ δεν θα πάμε στη Χάγη,
αλλά μπορούμε άνετα να πάμε για τις θαλάσσιες ζώνες.
Οπότε, συμπερασματικά, με την εξαφάνιση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, δυο έννοιες «δύσπεπτες» για την Τουρκία
– η μια λόγω των δικών της αδιανόητων υπερ-μαξιμαλιστικών απαιτήσεων, η άλλη λόγω πάλι μιας δικής της αρνητικής ιδιοσυγκρασίας βασισμένης στην ύπαρξη μιας γεωγραφικής πραγματικότητας που δεν μπορεί να αλλάξει παρά μόνο με τρόπο αλαζόνα και παράνομο –
μπαίνουν ως μοναδικό, περιληπτικό θέμα συζήτησης, ως «ιδανική λύση», οι θαλάσσιες ζώνες, ελαστικές σε περιεχόμενο και μεταβλητές όπως εμείς θέλουμε, με τις οποίες είναι και δυνατή μια ολοκληρωμένη συμφωνία μοιρασιάς με τη Τουρκία, ως και μια προσφυγή στη Χάγη ακριβώς με αυτή τη προσυμφωνημένη θεματική ατζέντα.
Συνοπτικά, λοιπόν, μια «Χάγη» για υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ είναι τελείως ασύμφορη για την Τουρκία γιατί, όπως είδαμε παραπάνω η Τουρκία μόνο σε μια πολύ μικρή υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ στο Αιγαίο έχει δικαίωμα, βάση της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το ίδιο όμως φαίνεται πως δε συμφέρει η Χάγη στη Τουρκία ούτε και για τα περισσότερα από τα θέματα που φοβερίζει την Ελλάδα πως θέλει να «βάλει στο τραπέζι», από τα οποία σχεδόν όλα απέχουν παρασάγγας από τη νομιμότητα και από τα «δικαιώματα» που η Τουρκία «φωνάζει» πως έχει!
Δεν συμφέρει ούτε για την Ελλάδα, γιατί ανάμεσα σε όλα αυτά τα τουρκικά «απαιτητικά θέματα», είναι δυνατόν κάποια να επιδικαστούν πολιτικώς υπέρ της Τουρκίας με αντίστοιχη μεγάλη ζημία για τα ελληνικά δικαιώματα.
Για να γίνει όμως εφικτή μια προσφυγή στη Χάγη, έτσι ώστε η οριστική διαμόρφωση των ελληνικών απωλειών κυριαρχικών δικαιωμάτων να έχει την νομική σφραγίδα ενός διεθνούς Δικαστηρίου για να μη μπορεί ποτέ να αμφισβητηθεί απ’ την Ελλάδα,
πρέπει να πάψει να υφίσταται μια για πάντα οποιοδήποτε «θέμα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ» – απολύτως ασύμφορες για την Τουρκία –
και να μπει σε συζήτηση, ως αντικείμενο προς λύση, το μοναδικό θέμα των «θαλασσίων ζωνών» που εμπεριέχει πολλές απ’ τις τουρκικές απαιτήσεις για το Αιγαίο και έως το Καστελλόριζο.
Όντως, μέσα στην έκφραση «θαλάσσιες ζώνες», σαν ένα λάστιχο που μεγαλώνει και μικραίνει, μπορούν να μπουν:
– το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων
– το εύρος του ελληνικού εναερίου χώρου
– οι τουρκικές «γκρίζες ζώνες» με τις δεκάδες ελληνικών νησιών
– η «τουρκική υφαλοκρηπίδα» στα νερά της Κρήτης
– τα όρια του FIR Αθηνών
– η επέκταση των ορίων του FIR της Ιζμίρ
– τα όρια της Ζώνης Έρευνας και Διάσωσης-SAR στο Αιγαίο
– το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου
– η «αχρήστευση» των ελληνικών ανατολικών νησιών στο Αιγαίο
– και οτιδήποτε άλλο έχει σχέση με την «θαλάσσια Ελλάδα».
Προπαρασκευαστική λοιπόν πρέπει να είναι η διαδικασία μοιρασιάς των ελληνικών θαλάσσιων ζωνών, κάτι που όμως χρειάζεται μια ορισμένη πολιτική «προετοιμασία».
Η «προετοιμασία» φαίνεται ή υπάρχει μέγας κίνδυνος να εξελίσσεται τώρα με τις λεγόμενες ελληνο-τουρκικές «διερευνητικές συνομιλίες», καθόλου «διερευνητικές» ωστόσο, αλλά καθαρά «διαπραγματευτικές», ακριβώς για αυτές τις περίφημες πια θαλάσσιες ζώνες μέσα στο Αιγαίο,
έστω κι αν, όπως είναι τοις πάσι γνωστόν, μόνο ως ελληνικές μπορούν να οριστούν και προσδιοριστούν στο Αιγαίο, αναμφισβήτητα μη έχοντας μέσα στο Αιγαίο η Τουρκία καμία δική της «θαλάσσια ζώνη» προς διαπραγμάτευση!!!
Το μεγάλο λοιπόν, μάλλον προδοτικό – όπως μας έμαθαν να περιμένουμε με τα και μετά τα πολλά δυστυχώς ανάλογα που έγιναν απ’ τη δεκαετία του ’90 και μετά – επόμενο βήμα της Ελλάδας υπάρχει η βάσιμη περίπτωση να είναι (μακάρι για μια φορά να κάνουμε λάθος) ένα κοινό ελληνο-τουρκικό συνυποσχετικό για προσφυγή επιτέλους(!) στη Χάγη πολύ απλά για τις ελληνικές «θαλάσσιες ζώνες μας» (το «μας» του κ. Μητσοτάκη)
που οι ελληνότουρκοι «διαπραγματευτές» θα καθορίσουν ως προτεινόμενο μοναδικό «θέμα φιλονικίας»,
το οποίο βέβαια η ίδια η Ελλάδα θα «βγάζει στο σφυρί».
Έτσι και θα μπορεί να γίνει πραγματικότητα, με μακιαβελλικά κριτήρια, «υπερπηδώντας» – μοναδικό παράδειγμα στον κόσμο – τις διαδικασίες της ΑΟΖ και θέτοντας σε ισχύ στο Αιγαίο ένα τελείως «παράξενο», ιδιόμορφο status συνύπαρξης, συνεργασίας, συνεκμετάλλευσης και συνδιαχείρισης με την Τουρκία των ελληνικών θαλάσσιων αιγαιακών ιδιοκτησιών,
το τουρκικό θεώρημα της «δίκαιης μοιρασιάς» που τόσο ταλανίζει από χρόνια την νέο-οθωμανική ηγεσία και οι διάφοροι «Κοινοτικοί» που ξέρουμε προτείνουν «ανεπιφύλακτα»!
Με αυτόν τον τρόπο η Τουρκία θα εισβάλλει και θα καταλάβει, με τις γερμανο-αμερικανικές ευχές, όλο το βόρειο-κεντρικό Αιγαίο ελέγχοντας επιτέλους την όποια παρουσία (και στρατιωτική!) της Ελλάδας προς την ηπειρωτική Μικρά Ασία και όλο τον γεωγραφικό και γεωστρατηγικό χώρο από Θάσο έως Κύπρο και Κρήτη.
Η Ελλάδα δορυφόρος της Τουρκίας. Ποιος θα το πίστευε; Εκτός και εάν τότε η Ελλάδα θελήσει με πόλεμο να πάρει πίσω όσα σήμερα «κάποιοι» μηχανεύονται ώστε να χάσει, όσο όλη αυτή η «ιστορία» μπορεί να φαντάζει αλλοπρόσαλλη και απίστευτη.
Πολύ, πάρα πολύ συχνά όμως, όπως γνωρίζουμε, η πραγματικότητα υπερβαίνει κατά πολύ την πιο αχαλίνωτη φαντασία. Και είναι αυτό που αυτοί οι «κάποιο» σχεδιάζουν να γίνει.
Πόσοι Έλληνες θα το καταλάβουν και θα πουν ένα άλλο «όχι»;
Στην Ελλάδα πάντως θα μείνουν τα μάτια για να κλαίει! Τραγικό, αλλά απίθανο έτσι όπως δείχνουν να βαδίζουν οι Έλληνες πολιτικοί; Ας μας διαψεύσουν πανηγυρικά και θα είμαστε οι πιο ευτυχισμένοι στο κόσμο.
Κρεσέντσιο Σαντζίλιο
Ελληνιστής
ΥΓ. Απαρατήρητο πέρασε στην Ελλάδα, ειδικά στις κατά τα άλλα λαλίστατες συστημικές τηλεοράσεις στο να δίνουν «φωνή» σε Ερντογάν και Τούρκους επίσημους, η είδηση για το προεδρικό διάταγμα που υπέγραψε ο Ερντογάν και με το οποίο επιτρέπεται η μεταβίβαση τουρκικών οπλικών συστημάτων και πολεμοφοδίων απ’ τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις σε «φιλικά κράτη» ή και σε άλλες «οντότητες», γενικά, με τις οποίες έχουν συναφθεί συμφωνίες συνεργασίας.
Για την Ελλάδα πρόκειται για ένα βαρύτατο σήμα κινδύνου με εγκυμονούσα μεγάλη απειλή ταραχών, εκτρόπων, επιθέσεων ως και εισβολής.
Αλβανία και Σκόπια είναι στη πρώτη γραμμή, ειδικά η Αλβανία, του κινδύνου για την Ελλάδα, δυο χώρες με τις οποίες η Τουρκία έχει συνάψει στρατιωτικές συμφωνίες, ενώ στην Αλβανία διατηρεί ή οργανώνει μια ναυτική βάση.
Όσο για τις «οντότητες», το μυαλό εύκολα πηγαίνει σε τρομοκρατικές οργανώσεις, ισλαμικές φράξιες, ως και απλές τουρκόφιλες «σφηκοφωλιές» όπως υπάρχουν μέσα στη Θράκη!
Και ο Ερντογάν δεν το έχει πολύ, μέσα στην «λογική παράνοια» του, να αποφασίσει να ανάψει φωτιές μέσα στην Ελλάδα, με τους τόσους μουσουλμάνους λαθρομετανάστες που τριγυρνούν ανεξέλεγκτοι σε όλη τη χώρα, από βορρά ως νότο.
Μυστικοί εξοπλισμοί τους δεν είναι διόλου απίθανοι. Απεναντίας, είναι πάρα πολύ πιθανοί. ως και σίγουροι!
Με έναν Ερντογάν αρχιτρομοκράτη και αρχιπειρατή παγκόσμιας εμβέλειας, όλα είναι μέσα στο «παιχνίδι» του.
Για την Ελλάδα η επιλογή είναι μόνο μια: ριζικά, ολιστικά μέτρα ελέγχου των λαθραίων από χωροφυλακή, αστυνομία, στρατό και αντιτρομοκρατική και – γιατί όχι; – απόρριψη όποιων αιτήσεων ασύλου των λαθραίων, δηλαδή το 100%, με απέλαση δίχως δεύτερη σκέψη.
Αναλύσεις
Μάικλ Ρούμπιν: Ο Τομ Μπάρακ θα Καταστρέψει την κληρονομιά του Τραμπ;
Ο Μπάρακ έχει αναδιαμορφώσει σχεδόν μόνος του την πολιτική των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς όφελος της Τουρκίας
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει διαλύσει χωρίς ενδοιασμούς τη σταδιοδρομία του διπλωματικού σώματος υπέρ των επιλεγμένων από τον ίδιο πολιτικών διορισμών και απεσταλμένων. Πολλά από αυτά τα άτομα είναι μακροχρόνιοι φίλοι και επιχειρηματικοί συνεργάτες. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Ορισμένοι υπηρεσιακοί παράγοντες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ διαμαρτύρονται υπερβολικά όταν προσποιούνται τους σοκαρισμένους και μιλούν για το πώς η υπηρεσία τους ήταν πάντα πάνω από την πολιτική, ενώ πολλοί από τους ίδιους διοχέτευαν τακτικά διαρροές για να υπονομεύσουν πρωτοβουλίες με τις οποίες διαφωνούσαν προσωπικά.
Ο Τομ Μπάρακ, πρέσβης του Τραμπ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του για τη Συρία, το Ιράκ και ορισμένες φορές το Λίβανο, είναι ανάμεσα στους πιο ισχυρούς συμβούλους του. Ακόμη και οι επικριτές του Μπάρακ αναγνωρίζουν ότι έχει, σχεδόν μόνος του, αναδιαμορφώσει την πολιτική των ΗΠΑ προς την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς όφελος της Τουρκίας.
Ο Μπάρακ υπήρξε πρωτεργάτης στη φωνή για την πώληση των μαχητικών αεροσκαφών F-35 Joint Strike Fighter στην Τουρκία και την άρση των κυρώσεων για την αγορά του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400 από την Τουρκία. Έχει υποβαθμίσει τόσο την εθνοκάθαρση της Τουρκίας στη Συρία όσο και την παραβίαση της κυριαρχίας της Ελλάδας. Επικριτές τόσο στην Τουρκία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες ισχυρίζονται ότι έχει χρησιμοποιήσει τη θέση του για να πλουτίσει ο ίδιος.
Όπως και να έχει, η σύγχυση σχετικά με την προέλευση της πολιτικής αναπαράγει τις χειρότερες πτυχές της θητείας της Υπουργού Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον, όταν ξένοι αξιωματούχοι πίστευαν ότι η πρόσβαση απαιτούσε δωρεές τύπου «πληρώνω για να επηρεάσω» (pay-to-play) στο Ίδρυμα Κλίντον. Ενώ ο Τραμπ και ο Μπάρακ μπορούν να επικαλεστούν τα ηθικά ατοπήματα της Κλίντον ως προηγούμενο, τα ερωτήματα γύρω από την προέλευση της πολιτικής για την Τουρκία διαβρώνουν την αξιοπιστία των ΗΠΑ όχι μόνο στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Ο Μπάρακ, φυσικά, μπορεί επίσης να πιστεύει ειλικρινά ότι η Ουάσινγκτον θα πρέπει να βασιστεί στην Άγκυρα ως πληρεξούσιο (proxy) για την υπεράσπιση των συμφερόντων ασφαλείας των ΗΠΑ στην περιοχή. Το πρόβλημα με μια τέτοια θέση είναι ότι η Τουρκία σήμερα υποστηρίζει μερικές από τις χειρότερες σουνιτικές τρομοκρατικές οργανώσεις, από τη Γάζα μέχρι τη Λιβύη. Ο Μπάρακ φαίνεται να πιστεύει ότι μια περιφερειακή ισορροπία μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μπορεί να δημιουργήσει αρκετή σταθερότητα ώστε να επιτρέψει στις ΗΠΑ να αποχωρήσουν από την περιοχή.
Σας θυμίζει κάτι; Είναι μια επανάληψη της θεωρίας του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα ότι η ειρήνη στη Μέση Ανατολή απαιτούσε μια ισορροπία μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Ολόκληρη η λογική του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA), της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, ήταν η ιδέα ότι η επανένταξη του Ιράν στο διεθνές προσκήνιο θα δημιουργούσε σταθερότητα αναπαράγοντας την αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή σε περιφερειακό επίπεδο.
Αυτό που απέτυχε να καταλάβει ο Ομπάμα ήταν ότι η ιδεολογία που τροφοδοτούσε το μίσος της Ισλαμικής Δημοκρατίας ήταν αυτή που καθιστούσε τη σταδιοδρομία της σταθερότητας αδύνατη. Η άρση των κυρώσεων και η ενθάρρυνση των επενδύσεων επέτρεψαν απλώς στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης να γεμίσει ξανά τα ταμεία του, να τροφοδοτήσει τον πόλεμο μέσω πληρεξουσίων και να επανεκκινήσει τα προγράμματα πυραύλων και drones. Μέσα σε μια δεκαετία, η περιοχή γνώρισε έναν μεγάλο πόλεμο.
Η επιθυμία του Μπάρακ να μετατρέψει την Τουρκία στη μόνη δύναμη ικανή να εξισορροπήσει την ισχύ του Ισραήλ είναι πιθανό να ακολουθήσει την ίδια τροχιά. Ο Μπάρακ μπορεί να βλέπει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως σύμμαχο, αλλά ο Τούρκος ηγέτης είναι ένας ιδεολόγος τόσο αφοσιωμένος στην οικοδόμηση της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας, την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας και την καταστροφή του Ισραήλ όσο ήταν και ο αείμνηστος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.
Οι καμώματα του Μπάρακ, οι προσπάθειες να βοηθήσει την Τουρκία να παρακάμψει τις κυρώσεις και η μονομερής προώθηση των ιμπεριαλιστικών φιλοδοξιών της Τουρκίας έχουν την προφανή υποστήριξη του Τραμπ και θα φτάσουν στο σημείο να σκιάσουν την περιφερειακή κληρονομιά του Τραμπ. Όπως κάθε λογικός ιστορικός βλέπει τις ρίζες του σημερινού πολέμου στις αποφάσεις του Ομπάμα και των υπουργών Εξωτερικών του, έτσι και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε μια δεκαετία από τώρα θα καταλάβουν ότι οι ρίζες των μελλοντικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή βρίσκονται στις αφελέις και λανθασμένες πολιτικές που προώθησε ο Πρέσβης και Ειδικός Απεσταλμένος Τομ Μπάρακ στο όνομα του Τραμπ.
Αναλύσεις
Ο Πούτιν χτυπά την οικονομία, ο Τραμπ περιπλέκει το παιχνίδι: Η Ευρώπη μπροστά στη μεγάλη δοκιμασία της Ουκρανίας
Από στρατιωτικής άποψης, η προφανής λύση είναι η παροχή περισσότερων και καλύτερων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτά βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα εξαιτίας της εμπλοκής των ΗΠΑ σε συγκρούσεις με το Ιράν υπό την προεδρία Τραμπ. Για να καλυφθούν τα κενά στην αεράμυνα, απαιτούνται νέες χρηματοδοτικές λύσεις. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή κεφαλαίων για την ταχεία αποκατάσταση της χαμένης παραγωγικής ικανότητας, πιθανώς μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Μια παρέμβαση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ αυτή την εβδομάδα δημιούργησε και πάλι προβλήματα στην πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Η συμφωνία του με τη Μόσχα, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση εκατομμυρίων βαρελιών ρωσικού ντίζελ στις παγκόσμιες αγορές, καταδικάστηκε από τους Δημοκρατικούς αλλά και από ορισμένους επιφανείς Ρεπουμπλικάνους στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ παρουσίασε ανοιχτά τη συμφωνία ως μια προσπάθεια να εξασφαλιστούν «χαμηλότερες τιμές για τους Αμερικανούς», καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Παραμένει αβέβαιο αν η συμφωνία θα βοηθήσει ουσιαστικά το κόμμα του προέδρου να ανακτήσει ψήφους. Ωστόσο, δημιούργησε μια ακόμη ανοιχτή διαμάχη μεταξύ του Τραμπ και του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ακριβώς τη στιγμή που η Ουκρανία χρειάζεται ανανεωμένη και στοχευμένη υποστήριξη από τους συμμάχους της.
Μια κλιμακούμενη ρωσική επίθεση
Τις τελευταίες εβδομάδες παρατηρείται μια αισθητή αλλαγή στη στρατηγική της Ρωσίας στον πόλεμο. Πολλοί ανέμεναν ότι ο Πούτιν θα διέταζε νέο κύμα επιστράτευσης και μια ανανεωμένη επίθεση στο Ντονμπάς. Αντί γι’ αυτό, επέλεξε να εντείνει τις επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και drones, με στόχο να διαλύσει την ουκρανική οικονομία.
Παρατηρείται σημαντική αύξηση των επιθέσεων σε λιμάνια, αποθήκες σιτηρών και πλοία μεταφοράς, προφανώς με σκοπό να εμποδιστούν οι ουκρανικές αγροτικές εξαγωγές. Σημαντικές γέφυρες πάνω από τον ποταμό Δνείπερο στο Κίεβο έχουν πληγεί, όπως επίσης και σιδηροδρομικά δίκτυα σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο της Ουκρανίας συνεχίζονται, παρά την υποτιθέμενη «ενεργειακή εκεχειρία» που, σύμφωνα με τον Τραμπ, αποτελούσε μέρος της συμφωνίας του με τη Μόσχα. Πλέον δεν στοχεύονται μόνο οι μονάδες παραγωγής ενέργειας αλλά και οι υποδομές μεταφοράς και διανομής.
Παράλληλα, επιθέσεις σε ουκρανικά χαλυβουργεία έθεσαν οριστικά εκτός λειτουργίας πέντε υψικαμίνους. Στο στόχαστρο έχουν επίσης βρεθεί μονάδες λιανικού εμπορίου, αποθηκευτικοί χώροι και κέντρα logistics.
Η πρόθεση της Ρωσίας είναι να οδηγήσει την ουκρανική οικονομία ξανά σε ύφεση, να προκαλέσει δυσχέρειες στον πληθυσμό και να υπονομεύσει το ηθικό των Ουκρανών. Ενδεχομένως μάλιστα να ελπίζει ότι θα προκαλέσει ένα νέο μεταναστευτικό κύμα εκτός της χώρας.
Τι ζητά η Ουκρανία από τους συμμάχους της
Η επιδείνωση του κρατικού προϋπολογισμού της Ουκρανίας, καθώς το ΑΕΠ παραμένει στάσιμο, τα δημόσια έσοδα δεν αυξάνονται και το δημοσιονομικό έλλειμμα διευρύνεται, θα αυξήσει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας και τις απαιτήσεις της προς τους Ευρωπαίους συμμάχους της.
Πρόκειται για σοβαρό πρόβλημα. Η Ουκρανία είχε ήδη προειδοποιήσει ότι το 2026 αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό κενό 27 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τις αμυντικές δαπάνες, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2027 αναμένεται να φτάσει τα 32 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η κατάσταση είναι τόσο κρίσιμη ώστε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο πιθανόν να καθυστερήσει περαιτέρω εκταμιεύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος Extended Financing Facility (EFF), ύψους 7 δισ. δολαρίων, εάν δεν καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό ή δεν δοθούν νέες εγγυήσεις χρηματοδότησης.
Η εντατικοποίηση των ρωσικών επιθέσεων κατά της ουκρανικής οικονομίας, σε συνδυασμό με την παράταση του πολέμου, θα αυξήσει ακόμη περισσότερο αυτές τις ανάγκες.
Η στρατηγική του Πούτιν είναι σαφής. Επιδιώκει να αυξήσει το κόστος υποστήριξης της Ουκρανίας τη στιγμή που τα δημόσια οικονομικά πολλών ευρωπαϊκών χωρών βρίσκονται υπό πίεση και η ακροδεξιά, η οποία γενικά αντιτίθεται στη χρηματοδότηση της ουκρανικής πολεμικής προσπάθειας, ενισχύεται σε αρκετά κράτη.
Με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις να πλησιάζουν, ιδιαίτερα στη Γαλλία τον επόμενο Μάιο, ο Πούτιν ελπίζει να παρουσιάσει την ουκρανική υπόθεση ως χαμένη, υπερβολικά δαπανηρή και ως βάρος για τους Ευρωπαίους φορολογούμενους.
Το ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες για διήμερη σύνοδο κορυφής.
Τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία
Η Ευρώπη χρειάζεται να επιδείξει φιλοδοξία και δημιουργικότητα στον τρόπο χρηματοδότησης της Ουκρανίας.
Το μήνυμα προς τον Πούτιν θα πρέπει να είναι ότι, ανεξάρτητα από τον πρόεδρο Τραμπ, η Ευρώπη παραμένει προσηλωμένη μακροπρόθεσμα και είναι έτοιμη να προσφέρει στην Ουκρανία το οικονομικό «βαρύ πυροβολικό» που απαιτείται για να κερδίσει τον πόλεμο.
Αρχικά, το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας (Ukraine Support Loan – USL) ύψους 90 δισ. δολαρίων, το οποίο συμφωνήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, θα μπορούσε να αυξηθεί.
Ακόμη καλύτερη λύση θα ήταν η κατάσχεση των 210 δισ. ευρώ παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας στην ΕΕ, κυρίως στο Βέλγιο, καθώς και άλλων 25 δισ. ευρώ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Για τους Ευρωπαίους ηγέτες, θα έπρεπε να είναι προφανές ότι η Ρωσία οφείλει να πληρώσει για αυτόν τον πόλεμο αντί των Ευρωπαίων φορολογουμένων.
Η βελγική κυβέρνηση, η οποία μέχρι σήμερα αντιστέκεται στην κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων, δεν θα πρέπει να διαθέτει δικαίωμα ουσιαστικού βέτο σε ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας. Παράλληλα όμως, οι ανησυχίες της σχετικά με τις πιθανές νομικές ευθύνες πρέπει να ληφθούν υπόψη, μέσω ευρωπαϊκών εγγυήσεων που θα καλύπτουν τους σχετικούς κινδύνους.
Πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι η μεταφορά των περιουσιακών στοιχείων από τη βελγική δικαιοδοσία σε έναν κοινό ευρωπαϊκό φορέα ειδικού σκοπού (SPV). Τα κεφάλαια αυτά θα μπορούσαν στη συνέχεια να επενδυθούν αποδοτικότερα, δημιουργώντας υψηλότερες αποδόσεις οι οποίες θα χρηματοδοτούσαν ακόμη μεγαλύτερα πακέτα στήριξης προς την Ουκρανία.
Τελικά, η αναγκαιότητα της ευρωπαϊκής ασφάλειας θα πρέπει να υπερισχύσει των νομικών και οικονομικών επιχειρημάτων κατά της κατάσχεσης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Θωρακίζοντας την Ουκρανία
Απαιτούνται επίσης επείγοντα μέτρα για την προστασία της ουκρανικής οικονομίας από τις ρωσικές επιθέσεις.
Από στρατιωτικής άποψης, η προφανής λύση είναι η παροχή περισσότερων και καλύτερων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτά βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα εξαιτίας της εμπλοκής των ΗΠΑ σε συγκρούσεις με το Ιράν υπό την προεδρία Τραμπ.
Για να καλυφθούν τα κενά στην αεράμυνα, απαιτούνται νέες χρηματοδοτικές λύσεις. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή κεφαλαίων για την ταχεία αποκατάσταση της χαμένης παραγωγικής ικανότητας, πιθανώς μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Δύο πρωτοβουλίες βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο:
1. Μηχανισμός αποζημίωσης πρώτων ζημιών (First-Loss Compensation Scheme)
Στόχος είναι η μείωση του κινδύνου που αντιμετωπίζουν οι ασφαλιστικές εταιρείες.
Υπάρχει ο φόβος ότι ακόμη και η περιορισμένη ασφαλιστική κάλυψη που είναι σήμερα διαθέσιμη στην Ουκρανία θα μειωθεί περαιτέρω εάν αυξηθούν οι απώλειες λόγω πολέμου.
Εάν όμως η ουκρανική κυβέρνηση και οι διεθνείς δωρητές αναλάβουν να καλύπτουν τις πρώτες ζημιές από επιθέσεις σε παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία, τότε οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες θα είναι πιο πρόθυμες να παρέχουν ασφαλιστική κάλυψη.
Έτσι θα εξασφαλιστούν πόροι για την ταχεία ανοικοδόμηση εργοστασίων, αγροτικών εκμεταλλεύσεων, ενεργειακών εγκαταστάσεων, καθώς και υποδομών μεταφορών και logistics.
2. Επέκταση του Ukrainian Recovery and Reconstruction Guarantee Facility (URGF)
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης προωθεί την επέκταση του υφιστάμενου μηχανισμού εγγυήσεων URGF.
Ο μηχανισμός αυτός χρησιμοποιείται ήδη για την ασφάλιση αγροτικών εξαγωγών της Ουκρανίας, αλλά διαθέτει σημαντικούς περιορισμούς:
- Κάλυψη έως 2 εκατ. ευρώ ανά αποστολή.
- Μέγιστο 5 εκατ. ευρώ ανά πελάτη.
- Κάλυψη μόνο για 60 ημέρες μεταφοράς.
- Δεν καλύπτει αποθήκευση.
- Περιορίζεται στους όρους “Free on Board” (FOB).
Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότες δεν προστατεύονται όταν τα σιτηρά βρίσκονται σε λιμάνια ή αποθηκευτικούς χώρους, δηλαδή ακριβώς στα σημεία όπου η Ρωσία εντείνει σήμερα τις επιθέσεις της.
Οι εξαγωγές σιτηρών αποφέρουν στην Ουκρανία ετήσια έσοδα ύψους 10-11 δισ. δολαρίων.
Οι διεθνείς δωρητές πρέπει να καταστήσουν ξανά οικονομικά βιώσιμη τη ναυτιλία από τα ουκρανικά λιμάνια. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βοηθήσουν την αγορά να βρει λύσεις.
Ως πρώτο βήμα, η ουκρανική κυβέρνηση και οι δωρητές θα μπορούσαν να αυξήσουν το μέγεθος και το εύρος του URGF, ώστε να καλύπτει και την αποθήκευση σε τερματικούς σταθμούς λιμένων.
Μια συμφωνία που θα υποχρέωνε τη Ρωσία να επιστρέψει στην προηγούμενη συμφωνία ναυσιπλοΐας της Μαύρης Θάλασσας θα αποτελούσε την ιδανική λύση για την προστασία αυτού του εμπορίου. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να εξεταστεί κάποια μορφή αεροπορικής ή αμυντικής προστασίας του ΝΑΤΟ για τα πλοία που εκτελούν αυτές τις μεταφορές.
Συμπέρασμα
Η συμφωνία του Τραμπ με τον Πούτιν αποδυναμώνει την Ουκρανία, αλλά δεν πρόκειται να αλλάξει θεμελιωδώς την πορεία του πολέμου.
Αυτό που θα αποδειχθεί καθοριστικό είναι αν η ουκρανική οικονομία καταφέρει να αντέξει έναν δύσκολο χειμώνα, ώστε η χώρα να επιβιώσει από τον πόλεμο και παράλληλα να συμβάλει στη διατήρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται ολοένα και πιο απρόβλεπτες, απαιτείται ευρωπαϊκή ηγεσία για να επιτευχθεί αυτό.
Το ερώτημα παραμένει: θα ανταποκριθεί η Ευρώπη;
chathamhouse.org
Αναλύσεις
Γιατί το Πεντάγωνο ανησύχησε τόσο πολύ για τα βομβαρδιστικά B-1 στην Αγγλία
Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.
Από τον Μάρτιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν σταθμεύσει δώδεκα βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς B-1 Lancer στη βάση RAF Fairford στη νότια Αγγλία, προς υποστήριξη του αεροπορικού τους πολέμου εναντίον του Ιράν. Τα αεροσκάφη αυτά είναι ιδιαίτερα πολύτιμα επειδή μπορούν να πετούν με υπερηχητικές ταχύτητες μεταφέροντας τεράστια φορτία κατευθυνόμενων και μη κατευθυνόμενων όπλων. Τα βομβαρδιστικά που είχαν σταθμεύσει στο Fairford αποτιμώνται σε περίπου 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια και αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο του στόλου B-1 της Ουάσιγκτον.
Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου της 3ης Οκτωβρίου, στρατιωτικοί διοικητές απομάκρυναν αιφνιδιαστικά ολόκληρο τον στόλο των B-1 από το Fairford, λόγω φόβων για επικείμενη ιρανική επίθεση. Η εντολή απομάκρυνσης ήταν τόσο ξαφνική ώστε το Πεντάγωνο φέρεται να μην διέθετε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού για τα βομβαρδιστικά τη στιγμή που αυτά απογειώνονταν. Όπως το περιέγραψε ένας δημοσιογράφος:
«Ήταν απλώς μια λογική του τύπου “βγάλτε τα από το Fairford τώρα και θα βρούμε αργότερα πώς θα τα ανεφοδιάσουμε για να περάσουν τον Ατλαντικό και να επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες”.»
Τι ήταν αυτό που ανησύχησε τόσο το Πεντάγωνο;
Ευαίσθητες πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών υπεδείκνυαν ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) σχεδίαζε μια σύνθετη, πολυφασική επίθεση με drones εναντίον της βάσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν βαν χωρίς σήμανση, σταθμευμένα σε απόσταση περίπου τετρακοσίων μέτρων από την περίφραξη του Fairford, για την εκτόξευση οπλισμένων drones εναντίον των B-1, τα οποία βρίσκονταν εκτεθειμένα σε ανοικτούς χώρους, καθώς και εναντίον των αρκετών εκατοντάδων Αμερικανών στρατιωτικών που υπηρετούσαν στη βάση.
Η ιρανική επιχείρηση παρουσίαζε εντυπωσιακές ομοιότητες με μια παρόμοια προσπάθεια που πραγματοποίησε η Ουκρανία πέρυσι εναντίον της Ρωσίας, γνωστή ως «Operation Spider’s Web» (Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης).
Ουκρανοί πράκτορες πέρασαν λαθραία εξαρτήματα drones σε δύο συνεργάτες τους στην βιομηχανική πόλη Τσελιάμπινσκ, περίπου 1.450 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόσχας. Οι δύο πράκτορες συναρμολόγησαν τα εξαρτήματα δημιουργώντας 150 drones και προσέλαβαν ανυποψίαστους οδηγούς φορτηγών για να μεταφέρουν τα αεροσκάφη σε τοποθεσίες κοντά σε πέντε διαφορετικές ρωσικές αεροπορικές βάσεις που βρίσκονταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Την προκαθορισμένη χρονική στιγμή, απομακρυσμένοι χειριστές εξαπέλυσαν ταυτόχρονα τα drones προς τους στόχους τους.
Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Σύμφωνα με πληροφορίες, σαράντα ένα ρωσικά αεροσκάφη επλήγησαν και δώδεκα καταστράφηκαν ολοσχερώς, μεταξύ των οποίων επτά στρατηγικά βομβαρδιστικά Tu-95 με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων.
Συνολικά, η Ουκρανία εξουδετέρωσε το 20% του επιχειρησιακού στόλου βομβαρδιστικών μεγάλου βεληνεκούς της Ρωσίας, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, χρησιμοποιώντας τοπικά παραγόμενα τετρακόπτερα Osa που κόστιζαν λιγότερο από 1.000 δολάρια το καθένα.
Η Ουκρανία δεν ήταν η μόνη χώρα που πραγματοποίησε μια τέτοια επιχείρηση. Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης, το Ισραήλ εξαπέλυσε την «Operation Rising Lion» στο Ιράν.
Για μήνες, η Μοσάντ είχε τοποθετήσει κρυφά οπλισμένα drones και εκρηκτικά μέσα σε συνηθισμένα οχήματα, με στόχο στρατιωτικούς αξιωματούχους, πυρηνικούς επιστήμονες και ανώτερα στελέχη του IRGC.
Με το προκαθορισμένο σήμα, το Ισραήλ ενεργοποίησε τα όπλα, εξαπολύοντάς τα εναντίον στόχων που βρίσκονταν «ακόμη στα κρεβάτια τους, στα σπίτια τους», όπως δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος στην Washington Post.
Η αποστολή σημείωσε μεγάλη τακτική επιτυχία, οδηγώντας στον θάνατο του στρατηγού Μοχαμάντ Μπαγκερί, του ανώτατου στρατιωτικού αξιωματικού του Ιράν, του στρατηγού Χοσεΐν Σαλαμί, επικεφαλής του IRGC, και του Μοχαμάντ Μεχντί Τεχραντσί, ενός από τους κορυφαίους πυρηνικούς επιστήμονες του Ιράν. Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις εξελίξεις, το Πεντάγωνο θεώρησε ότι δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει μια αντίστοιχη ιρανική επίθεση εναντίον των βομβαρδιστικών B-1.
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν, αλλά δεν παραδέχονται δημόσια, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν αυξανόμενες ευπάθειες απέναντι σε μικρότερους και πιο ευέλικτους αντιπάλους.
Τι εξηγεί αυτή τη μεταβολή και ποιες είναι οι επιπτώσεις της;
Η εξήγηση είναι απλή:
Οι στρατιωτικές καινοτομίες διαδίδονται ταχύτερα από ποτέ.
Οι οργανισμοί μπορούν πλέον να αποκτούν γνώση και τεχνογνωσία με πρωτοφανή ταχύτητα. Μπορούν να κατεβάσουν σχέδια drones από το διαδίκτυο ή να χρησιμοποιήσουν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για να δημιουργήσουν εξειδικευμένα σχέδια και στη συνέχεια να τα περάσουν σε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή ώστε να παράγουν προσαρμοσμένα οπλικά συστήματα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα ευρύ φάσμα δρώντων διαθέτει ολοένα και περισσότερο τα μέσα για να αμφισβητήσει την κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων.
Η διάδοση των στρατιωτικών καινοτομιών δεν είναι κάτι νέο, αλλά οι συνθήκες αλλάζουν
Η στρατιωτική διάχυση δεν αποτελεί νέα έννοια. Όπως περιγράφω στο βιβλίο μου Bytes and Bullets, είναι βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο τα έθνη αναδείχθηκαν ή κατέρρευσαν στο πέρασμα των αιώνων.
Από τη χρήση του αγγλικού μακρού τόξου από τον βασιλιά Ερρίκο Ε΄ εναντίον της γαλλικής αριστοκρατίας στη μάχη του Αζενκούρ το 1415, μέχρι την ανάπτυξη ταχύπλοων θωρηκτών με βαριά πυροβόλα από το ιαπωνικό ναυτικό το 1905, που συνέτριψαν τον ρωσικό στόλο της Βαλτικής, οι αυτοκρατορίες και τα κράτη αποκτούσαν βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα μέσω νέων τεχνολογιών, μόνο για να τα χάσουν αργότερα όταν οι αντίπαλοί τους μελετούσαν τις μεθόδους τους και κάλυπταν το τεχνολογικό χάσμα.
Σε πρακτικό επίπεδο, η διάχυση είναι μια διαδικασία καινοτομίας, μίμησης και προσαρμογής που ξεκινά όταν μια σημαντική καινοτομία, όπως τα drones, φτάνει σε ένα κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης και αναγνωρίζεται από μια ευρύτερη κοινότητα.
Αυτό εγκαινιάζει έναν κύκλο τριών σταδίων.
Η διάχυση ξεκινά σταδιακά, καθώς οι πρώτοι χρήστες αξιοποιούν την καινοτομία στην πράξη. Το 2010, μόνο λίγες χώρες, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, χρησιμοποιούσαν συστηματικά οπλισμένα drones στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.
Με την πάροδο του χρόνου, η υιοθέτηση εξαπλώνεται και φτάνει σε κρίσιμη μάζα καθώς περισσότεροι δρώντες εφαρμόζουν την καινοτομία.
Μέχρι το 2019, χώρες όπως το Ιράν και η Τουρκία είχαν κατακτήσει τη διαδικασία παραγωγής drones και διέδιδαν φθηνά μοντέλα, από τα τουρκικά TB2 που χρησιμοποιήθηκαν από το Αζερμπαϊτζάν εναντίον των αρμενικών δυνάμεων μέχρι τα ιρανικά Shahed που αναπτύχθηκαν από τους αντάρτες Χούθι εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Saudi Aramco.
Στο τρίτο στάδιο, ακόμη και οι πιο καθυστερημένοι ή μεταγενέστεροι χρήστες υιοθετούν την καινοτομία. Καθώς αυτή εξαπλώνεται, οι χρήστες την τροποποιούν ώστε να ανταποκρίνεται στις δικές τους ανάγκες και συνθήκες.
Οι προσαρμογές που προέκυψαν από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τρίτης φάσης.
Όταν οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ουκρανία το 2022, η Ουκρανία διέθετε ελάχιστη βιομηχανία παραγωγής drones. Κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε στρατιωτικές εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Τουρκία και άλλες χώρες για να συνεχίσει την αντίσταση απέναντι στις δυνάμεις της Μόσχας.
Σύντομα, όμως, άρχισε να δημιουργεί τη δική της βιομηχανική βάση παραγωγής drones.
Ουκρανοί μηχανικοί τροποποίησαν εμπορικά τετρακόπτερα και δοκίμασαν σε πραγματικές συνθήκες μάχης νέα σχέδια, όπως:
- drones πρώτου προσώπου (FPV),
- μη επανδρωμένα αεροσκάφη οπτικών ινών,
- ακόμη και αεροσκάφη κρούσης μεγάλου βεληνεκούς.
Με την πάροδο του χρόνου, οι προσαρμογές αυτές όχι μόνο επέτρεψαν στην Ουκρανία να αντέξει τις ρωσικές επιθέσεις, αλλά ενέπνευσαν και άλλους να τις μιμηθούν σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Μιανμάρ μέχρι το Μάλι.
Σήμερα, η διαδικασία καινοτομίας και προσαρμογής έχει επιταχυνθεί, με πολλούς δρώντες να μπορούν να αξιοποιήσουν ισχυρές τεχνολογικές δυνατότητες μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing) για να δημιουργήσουν «στιγμιαίες αλυσίδες εφοδιασμού», κατασκευάζοντας ηλεκτρονικά εξαρτήματα, drones και ακόμη και πυρομαχικά.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποίησε τρισδιάστατη εκτύπωση για να παράγει τη νέα πολεμική κεφαλή BRAKER, μια βόμβα διάτρησης οχυρωμένων στόχων που προσαρμόζεται σε drone αυτοκτονίας.
Τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν έναν ακόμη καταλύτη αυτής της διάδοσης.
Για παράδειγμα, η έκθεση πληροφοριών απειλών της εταιρείας Anthropic τον Σεπτέμβριο του 2026 αποκάλυψε πώς μια ομάδα μηχανικών των Χούθι χρησιμοποίησε το Claude Code για να αναπτύξει πολυβάθμιους βαλλιστικούς πυραύλους και κατευθυνόμενες ρουκέτες, φτάνοντας τελικά μέχρι τη δοκιμαστική εκτόξευση πυραύλου ακριβείας.
Φαίνεται μάλιστα ότι η δοκιμή απέτυχε και η ομάδα επέστρεψε στο Claude Code για να καταλάβει τι είχε πάει στραβά.
Παράλληλα, στο Μάλι, ένα μόνο άτομο που εργαζόταν για την εθνική υπηρεσία ασφαλείας χρησιμοποίησε το Claude για να δημιουργήσει μια «πλατφόρμα μαζικών υποκλοπών», ικανή να παρακολουθεί επικοινωνίες από όλους τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας της χώρας και να καταρτίζει λίστες στόχων.
Ό,τι άλλοτε απαιτούσε μια ολόκληρη ομάδα μηχανικών για να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί, συχνά με τη βοήθεια κρατών όπως η Κίνα, μπορεί πλέον να πραγματοποιηθεί από έναν μόνο σύμβουλο που πειραματίζεται με ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.
Η διάχυση λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με αποκεντρωμένη λογική
Ιστορικά, οι ειδικοί θεωρούσαν ότι η τεχνολογική καινοτομία ακολουθούσε μια πορεία από πάνω προς τα κάτω.
Οι καινοτομίες αναπτύσσονταν αρχικά στις προηγμένες οικονομίες και στη συνέχεια εξαπλώνονταν προς την περιφέρεια.
Τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη θεωρούνταν ωφελημένα επειδή εισέρχονταν αργότερα στο παιχνίδι, αξιοποιώντας καινοτομίες που είχαν ήδη αναπτυχθεί από άλλους.
Ωστόσο, ένα αναδυόμενο σώμα ερευνών αμφισβητεί την άποψη ότι οι καινοτομίες ρέουν κυρίως από τους τεχνολογικούς πρωτοπόρους προς τους υπόλοιπους.
Αντίθετα, λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη αλλά και μη κρατικοί δρώντες έχουν δημιουργήσει δικά τους οικοσυστήματα καινοτομίας, τα οποία επέτρεψαν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι να φτάσουν σε «σημεία καμπής δυνατοτήτων».
Σύμφωνα με τον αναλυτή Πίτερ Σάλισμπερι, σε αυτά τα σημεία η «εσωτερική γνώση, τα δίκτυα και η πρόσβαση στις αλυσίδες εφοδιασμού» συνενώνονται σε συστήματα που προσφέρουν σε αυτές τις οργανώσεις μακροχρόνια ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα να αμφισβητούν πολύ ισχυρότερες δυνάμεις.
Τι σημαίνει αυτό για το περιστατικό με τα B-1;
Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.
Ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών MI5, Κεν ΜακΚάλουμ, προειδοποιεί ότι «η ένταση, η κλίμακα και η μορφή» αυτών των απειλών «μεταβάλλονται αυτή τη στιγμή».
Στη νέα εποχή της τεχνολογικής διάχυσης, δεν είναι πλέον ασυνήθιστο:
- μαχητές των Χούθι να χρησιμοποιούν το Claude για να σχεδιάζουν drones και πυραύλους,
- το Ιράν να απειλεί αμερικανικά βομβαρδιστικά B-1 που βρίσκονται βαθιά στην αγγλική ύπαιθρο,
- ή μαχητές της Χεζμπολάχ στο νότιο Λίβανο να χρησιμοποιούν drones οπτικών ινών, εξελιγμένα στα πεδία μάχης της Ουκρανίας, για να επιτίθενται σε Ισραηλινούς στρατιώτες.
Ο κόσμος πρέπει να αναμένει περισσότερες συγκρούσεις, εντονότερο ανταγωνισμό και αυξανόμενα κόστη που θα βρίσκονται όλο και πιο πέρα από τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους.
Τι σημαίνει αυτό για τους Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής;
Οι εξελίξεις αυτές επιβάλλουν δύσκολες συζητήσεις.
Καθώς το στρατηγικό περιβάλλον μεταβάλλεται, μπορεί άραγε οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσαρμοστούν;
Μέχρι στιγμής, η απάντηση είναι αποθαρρυντική.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επενδύουν σε εξαιρετικά ακριβά, υψηλής τεχνολογίας οπλικά συστήματα των οποίων η χρησιμότητα μειώνεται στη νέα εποχή της διάχυσης.
Η πρόταση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για ένα αντιπυραυλικό σύστημα «Golden Dome», του οποίου το κόστος θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 500 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και η προώθηση ενός πυρηνοκίνητου θωρηκτού «Trump-class», μιας πλατφόρμας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που θεωρείται ξεπερασμένη, προκαλούν απορία.
Το Πεντάγωνο θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εάν επένδυε τους πόρους του στο να μετατραπεί σε έναν πιο προσαρμοστικό και πειραματικό οργανισμό, ικανότερο να αντιμετωπίζει τις απειλές που προέρχονται από ανερχόμενες δυνάμεις και αποκεντρωμένες ομάδες-πληρεξούσιους.
Άλλες χώρες κινούνται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.
Ένα από τα βασικά διδάγματα του πολέμου με το Ιράν ήταν ότι τα χαμηλού κόστους, αναλώσιμα συστήματα αντιμετώπισης drones, όπως αυτά που αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία, αποδείχθηκαν πολύ αποτελεσματικότερα στην αποτροπή ιρανικών επιθέσεων με drones και στην προστασία κρίσιμων υποδομών από ό,τι τα ακριβότερα αμερικανικά συστήματα.
Το παγκόσμιο περιβάλλον ασφαλείας υφίσταται έναν βαθύ μετασχηματισμό. Η διάδοση της τεχνολογίας, η τεχνητή νοημοσύνη, η τρισδιάστατη εκτύπωση και οι ταχύτατα εξελισσόμενες αλυσίδες καινοτομίας επιτρέπουν πλέον σε μικρότερους δρώντες να αναπτύσσουν στρατιωτικές δυνατότητες που άλλοτε ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων δυνάμεων. Το περιστατικό με τα B-1 στην Αγγλία αποτελεί ένα ισχυρό σημάδι αυτής της αλλαγής.
Και, σύμφωνα με τον συγγραφέα, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προσαρμοστούν εγκαίρως στη νέα αυτή πραγματικότητα, ενδέχεται να πληρώσουν βαρύ τίμημα στο μέλλον.
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας