Στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής εισάγεται η μεγάλη δέσμη εξοπλιστικών προγραμμάτων ύψους περίπου 5 δισ. ευρώ, με κεντρικό άξονα το σχέδιο δημιουργίας του ελληνικού αντιαεροπορικού και αντιβαλλιστικού θόλου.

Τα πρόσφατα παραδείγματα από τη Μέση Ανατολή έδειξαν ότι οι απειλές δεν περιορίζονται πλέον σε συμβατικά αεροπορικά πλήγματα, αλλά περιλαμβάνουν συνδυασμένες επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise, UAV και drones αυτοκτονίας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου δικτυοκεντρικού συστήματος αεράμυνας, ικανού να συνδυάζει αισθητήρες, ραντάρ, αναχαιτιστικά μέσα και ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου, αναδεικνύεται σε στρατηγική προτεραιότητα για την Ελλάδα.

Σύμφωνα με τον δρ του ΕΜΠ και πρόεδρο του Συνδέσμου Αποφοίτων Σχολής Ικάρων αντιπτέραρχο Γεώργιο Γερούλη, η Ελλάδα με την ΕΑΒ και άλλες εταιρείες για πρώτη φορά αποκτά σε τόσο μεγάλη έκταση, προχωρά σε συμπαραγωγή σε βλήματα, συστήματα διοίκησης, ελέγχου, επικοινωνίας κλπ. Ηρθε ο καιρός να αποκτήσουμε ωριμότητα στον αμυντικό τομέα, που θα μας δώσει αυτάρκεια και ισχυρή αποτροπή.

Στο επίκεντρο της εκπομπής «Πρίσμα» με τον Παντελή Σαββίδη βρέθηκε το ζήτημα της αμυντικής σχέσης Ελλάδας–Κύπρου, με αφορμή την πρόσφατη αποστολή ελληνικών φρεγατών και μαχητικών στην κυπριακή περιοχή, μετά την επίθεση που δέχθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία. Η συζήτηση κινήθηκε γύρω από το κατά πόσο αυτή η κίνηση συνιστά επιστροφή στη λογική του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, αν το παλιό δόγμα μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή και ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει σήμερα σε ένα εντελώς διαφορετικό γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ο Παντελής Σαββίδης υπενθύμισε ότι το δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου δεν ήταν μια θεωρητική κατασκευή, αλλά μια στρατηγική σύλληψη που επιχειρήθηκε να πάρει πρακτική μορφή από τη δεκαετία του ’90, όταν η Αθήνα και η Λευκωσία αναζήτησαν έναν πιο συνεκτικό τρόπο αποτροπής απέναντι στην Τουρκία. Όπως τονίστηκε, η πρόσφατη ελληνική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο έφερε ξανά στο προσκήνιο μια συζήτηση που για χρόνια είχε σχεδόν σβήσει από το δημόσιο πεδίο.

Κεντρικός προσκεκλημένος του πρώτου μέρους ήταν ο επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ Μανούσος Παραγιουδάκης, ο οποίος συνέδεσε το δόγμα με μια συγκεκριμένη εθνική ανάγκη: να αντιμετωπίζονται Ελλάδα και Κύπρος ως ενιαίος στρατηγικός χώρος. Περιέγραψε τη φιλοσοφία του δόγματος ως πολιτική, επιχειρησιακή και στρατιωτική δέσμευση, με στόχο πρώτα την αποτροπή και, αν αυτή αποτύγχανε, την έμπρακτη πολεμική συνδρομή. Υπογράμμισε πως τότε είχαν εκπονηθεί σχέδια, είχαν οργανωθεί κοινές ασκήσεις και είχε επιχειρηθεί ουσιαστική ενίσχυση της Εθνικής Φρουράς με ελληνικά μέσα, ώστε το δόγμα να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο.

Ο ίδιος έδωσε ιδιαίτερο βάρος στις ασκήσεις «Νικηφόρος–Τοξότης», παρουσιάζοντάς τες ως την πιο ορατή έκφραση του δόγματος, καθώς έδειχναν στην πράξη ότι η ελληνική στρατιωτική παρουσία μπορούσε να φτάσει μέχρι την Κύπρο. Κατά την αποτίμησή του, η ατονία του δόγματος δεν προήλθε από στρατιωτική αδυναμία, αλλά κυρίως από πολιτικές και διπλωματικές πιέσεις, διεθνείς αντιδράσεις και έλλειμμα σταθερής βούλησης. Ήταν ξεκάθαρος μάλιστα στη θέση ότι, αν υπάρξει πολιτική απόφαση, η ελληνική παρουσία στην Κύπρο μπορεί και σήμερα να αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.

Στο δεύτερο μέρος, ο Βαγγέλης Χωραφάς, που συμμετείχε πολιτικά στη διαμόρφωση εκείνης της λογικής, έδωσε το ιστορικό και γεωπολιτικό υπόβαθρο του δόγματος. Εξήγησε ότι ο Ενιαίος Αμυντικός Χώρος δεν γεννήθηκε σε κενό, αλλά ως απάντηση στην τουρκική στρατηγική κλιμάκωση, στο casus belli για τα 12 ναυτικά μίλια, στο δόγμα των «2,5 πολέμων» και συνολικά στη διαρκή πίεση που ασκούσε η Άγκυρα. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι από ένα σημείο και μετά οι πολιτικές επιλογές Αθήνας και Λευκωσίας αποδυνάμωσαν την αξιοπιστία της αποτροπής, με αποτέλεσμα το δόγμα να χάσει σταδιακά την αιχμή του.

Ο Χωραφάς σημείωσε πως ό,τι βλέπουμε σήμερα στην Κύπρο δεν αποτελεί ακόμη αναβίωση του παλιού δόγματος, αλλά μάλλον μια συγκυριακή κίνηση που σχετίζεται με τη σημερινή κρίση στην περιοχή. Κατά την εκτίμησή του, το επόμενο βήμα δεν μπορεί να είναι απλώς μια μηχανική επανάληψη του παρελθόντος, αλλά μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, όπου η Κύπρος δεν θα εμφανίζεται ως διμερές μόνο ζήτημα Αθήνας–Λευκωσίας, αλλά ως κρίσιμος κόμβος σταθερότητας για την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο, με ευρωπαϊκή, γαλλική και πιθανώς ισραηλινή εμπλοκή.

Από την αεροπορική πλευρά, ο αντιπτέραρχος ε.α. Αθανάσιος Παπανικολάου ανέλυσε τις επιχειρησιακές δυσκολίες του τότε και του τώρα. Εξήγησε ότι η βασική αδυναμία της προηγούμενης περιόδου ήταν πως η στρατηγική σύλληψη δεν συνοδεύτηκε εγκαίρως από την αναγκαία δομή, τους εξοπλισμούς και τη διαρκή υποστήριξη που θα την καθιστούσαν πλήρως εφαρμόσιμη. Στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη για μεγαλύτερη αεροπορική αντοχή, εναέριο ανεφοδιασμό, διαλειτουργικότητα, κοινό επιχειρησιακό κέντρο και συνολική σύνδεση της κυπριακής άμυνας με την ελληνική αεράμυνα και το αντιβαλλιστικό πλέγμα.

Συνολικά, η εκπομπή κατέληξε σε ένα βασικό συμπέρασμα: η Ελλάδα και η Κύπρος δεν μπορούν να συνεχίσουν με λογικές αδράνειας ή συμβολισμών χωρίς συνέχεια. Το παλιό δόγμα μπορεί να μην υπάρχει πια όπως διατυπώθηκε τη δεκαετία του ’90, όμως το στρατηγικό του υπόβαθρο επιστρέφει με νέα μορφή. Το πραγματικό ερώτημα, όπως αναδείχθηκε μέσα από τη συζήτηση, δεν είναι αν θα υπάρξει αυτούσια επαναφορά του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, αλλά αν Αθήνα και Λευκωσία έχουν την πολιτική βούληση να χτίσουν έναν νέο, σύγχρονο μηχανισμό κοινής αποτροπής από τον Έβρο και το Αιγαίο μέχρι την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο.