Νέο μέτωπο έντασης ανοίγει ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, αυτή τη φορά με αφορμή την επιστροφή Κινέζων υπηκόων που βρίσκονται παράνομα στο αμερικανικό έδαφος. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει την επιβολή αυστηρών περιορισμών στις θεωρήσεις εισόδου Κινέζων πολιτών, κατηγορώντας το Πεκίνο ότι έχει μειώσει τη συνεργασία του στις διαδικασίες επαναπατρισμού.
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της αμερικανικής κυβέρνησης, η Κίνα φέρεται να έχει επιβραδύνει σημαντικά, τους τελευταίους μήνες, την αποδοχή υπηκόων της που έχουν τελεσίδικες εντολές απέλασης από τις ΗΠΑ. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί εκνευρισμό στην Ουάσινγκτον, η οποία θεωρεί ότι το Πεκίνο χρησιμοποιεί το μεταναστευτικό ως διαπραγματευτικό χαρτί.
Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί ψηλά στην ατζέντα της προγραμματισμένης επίσκεψης του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, όπου θα συναντηθεί με τον Σι Τζινπίνγκ. Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να συνδέσει την αυστηρή μεταναστευτική πολιτική με τη γενικότερη διαπραγμάτευση με την Κίνα σε εμπόριο, διπλωματία και στρατηγική επιρροή.
Στις αρχές του 2025, η Κίνα είχε εμφανιστεί πιο συνεργάσιμη, αποδεχόμενη περίπου 3.000 απελαθέντες μέσω ναυλωμένων και εμπορικών πτήσεων. Ωστόσο, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, η συνεργασία αυτή έχει περιοριστεί αισθητά το τελευταίο εξάμηνο.
Το Πεκίνο αντιτείνει ότι κάθε επιστροφή απαιτεί προσεκτική επιβεβαίωση της ιθαγένειας και ότι η διαδικασία δεν μπορεί να γίνεται βιαστικά ή υπό πολιτική πίεση. Η Ουάσινγκτον, όμως, βλέπει σκόπιμη καθυστέρηση και υποστηρίζει ότι η Κίνα δεν ανταποκρίνεται στις διεθνείς της υποχρεώσεις.
Στο τραπέζι βρίσκεται η ενεργοποίηση διατάξεων του αμερικανικού μεταναστευτικού δικαίου, όπως το άρθρο 243(d) του Νόμου περί Μετανάστευσης και Ιθαγένειας. Η διάταξη αυτή επιτρέπει στις ΗΠΑ να επιβάλουν κυρώσεις σε χώρες που αρνούνται ή καθυστερούν να δεχθούν υπηκόους τους μετά από εντολή απομάκρυνσης.
Τα πιθανά μέτρα μπορεί να περιλαμβάνουν αυστηρότερες προϋποθέσεις για την έκδοση βίζας, υψηλότερες οικονομικές εγγυήσεις για αιτούντες, αλλά και διευρυμένες απαγορεύσεις εισόδου. Με άλλα λόγια, η Ουάσινγκτον απειλεί να μετατρέψει τη βίζα σε εργαλείο πίεσης κατά του Πεκίνου.
Η υπόθεση έχει και σαφή εσωτερική πολιτική διάσταση. Η μεταναστευτική ατζέντα βρίσκεται στον πυρήνα της πολιτικής Τραμπ, με έμφαση στις απελάσεις, τον αυστηρότερο έλεγχο θεωρήσεων εισόδου και τη μαζική απομάκρυνση παράτυπων μεταναστών. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, η κυβέρνηση θέλει να δείξει αποτελέσματα σε ένα θέμα που έχει ισχυρό πολιτικό φορτίο.
Σύμφωνα με αμερικανικές εκτιμήσεις, περισσότεροι από 100.000 Κινέζοι υπήκοοι βρίσκονται παράνομα στις ΗΠΑ. Από αυτούς, πάνω από 30.000 έχουν τελεσίδικες εντολές απομάκρυνσης, ενώ μικρότερο ποσοστό κρατείται εν αναμονή απέλασης. Ανεξάρτητες εκτιμήσεις, όπως αυτές του Migration Policy Institute, ανεβάζουν ακόμη περισσότερο τον συνολικό αριθμό των Κινέζων χωρίς νόμιμα έγγραφα.
Η αύξηση της παράτυπης μετανάστευσης από την Κίνα τα τελευταία χρόνια αποδίδεται σε οικονομικές πιέσεις, αλλά και σε αυστηρότερες συνθήκες έκδοσης θεωρήσεων κατά την περίοδο της πανδημίας.
Πίσω από το μεταναστευτικό, όμως, βρίσκεται η βαθύτερη στρατηγική αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποψιάζονται εδώ και χρόνια ότι το Πεκίνο καθυστερεί σκόπιμα την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων για απελαθέντες, ώστε να αποκτά διαπραγματευτικό πλεονέκτημα σε άλλα ζητήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Κίνα φέρεται να συνδέει τη συνεργασία στις επιστροφές με δικά της αιτήματα για έκδοση προσώπων που θεωρεί φυγάδες.
Η Κίνα, από την πλευρά της, παρουσιάζει την παράτυπη μετανάστευση ως διεθνές πρόβλημα που απαιτεί συνεργασία και όχι μονομερή πίεση.
Η νέα διαμάχη δείχνει ότι η μετανάστευση έχει πάψει να είναι απλώς διοικητικό ή αστυνομικό ζήτημα. Έχει γίνει εργαλείο γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης. Για την Ουάσινγκτον, οι απειλές για κυρώσεις στις βίζες στέλνουν διπλό μήνυμα: στο εσωτερικό, ότι η κυβέρνηση εφαρμόζει σκληρή γραμμή· στο εξωτερικό, ότι η Κίνα δεν θα μπορεί να καθυστερεί διαδικασίες χωρίς κόστος.
Για το Πεκίνο, αντίθετα, η διαχείριση του ρυθμού συνεργασίας στις απελάσεις αποτελεί έναν ακόμη μοχλό πίεσης σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις με τις ΗΠΑ παραμένουν τεταμένες.
Το ρίσκο είναι η κλιμάκωση. Όταν η μετανάστευση συνδέεται με το εμπόριο, τις βίζες και τη διπλωματία κορυφής, ένα τεχνικό ζήτημα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε νέο μέτωπο αντιπαράθεσης ανάμεσα στις δύο ισχυρότερες δυνάμεις του πλανήτη.
