Σε νέα φάση έντασης εισέρχονται οι σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να ανεβάζει κατακόρυφα τους τόνους απέναντι στο Τελ Αβίβ και προσωπικά στον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, με αφορμή τις ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανος.

Ο Τούρκος πρόεδρος, σε ιδιαίτερα σκληρή ρητορική, κατηγόρησε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό ότι είναι «τυφλωμένος από αίμα και μίσος», αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικής εμπλοκής της Τουρκίας. «Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην επιτεθούμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, επιχειρώντας να στείλει μήνυμα αποτροπής αλλά και εσωτερικής ισχύος.

Παράλληλα, επικαλέστηκε προηγούμενες στρατιωτικές παρεμβάσεις της Άγκυρας σε Λιβύη και Ναγκόρνο-Καραμπάχ, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία έχει αποδείξει στην πράξη πως μπορεί να κινηθεί επιχειρησιακά όπου το κρίνει αναγκαίο. Μάλιστα, συνέδεσε τη στάση της Άγκυρας με τη μεσολάβηση του Πακιστάν στην κρίση μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν, υπονοώντας ότι διαφορετικά η Τουρκία θα είχε ήδη προχωρήσει σε δυναμικότερη αντίδραση απέναντι στο Ισραήλ.

Δικαστική «επίθεση» από την Άγκυρα

Την ίδια στιγμή, η ένταση μεταφέρθηκε και σε θεσμικό επίπεδο. Τουρκικοί εισαγγελείς κατέθεσαν κατηγορητήρια κατά 35 υψηλόβαθμων Ισραηλινών αξιωματούχων, ανάμεσά τους και ο Νετανιάχου, με κατηγορίες που περιλαμβάνουν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, γενοκτονία και βασανιστήρια.

Σύμφωνα με το Anadolu Agency, οι ποινές που ζητούνται ξεπερνούν συνολικά τα 4.500 χρόνια φυλάκισης, σε μια κίνηση με σαφές πολιτικό και διπλωματικό αποτύπωμα.

Σκληρή απάντηση από το Ισραήλ

Η αντίδραση από το Τελ Αβίβ ήταν άμεση και εξίσου αιχμηρή. Ο Νετανιάχου κατηγόρησε τον Ερντογάν ότι έχει «σφαγιάσει τους ίδιους του τους Κούρδους πολίτες», ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο το θερμόμετρο.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ χαρακτήρισε τον Τούρκο πρόεδρο «άνθρωπο των Αδελφών Μουσουλμάνων», ενώ ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ προχώρησε σε ακόμη πιο σκληρές προσωπικές επιθέσεις.

Σχέσεις σε ελεύθερη πτώση

Οι διμερείς σχέσεις έχουν επιδεινωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο Ισραήλ–Χαμάς. Η Άγκυρα έχει κατηγορήσει επανειλημμένα το Ισραήλ για «γενοκτονία» στη Γάζα, ενώ από το 2024 έχει προχωρήσει ακόμη και σε εμπορικό εμπάργκο.

Την ίδια ώρα, η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή, αξιοποιώντας την παρουσία της στη Συρία και τη στρατιωτική της ισχύ ως έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς στο ΝΑΤΟ.

«Χίτλερ της εποχής μας»

Η ρητορική κορυφώθηκε με ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ, το οποίο χαρακτήρισε τον Νετανιάχου «Χίτλερ της εποχής μας», υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται αντιμέτωπος με κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου σε διεθνή δικαστήρια.

Η Άγκυρα αφήνει να εννοηθεί ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός υπονομεύει τις όποιες ειρηνευτικές προσπάθειες, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να λογοδοτήσει ακόμη και εντός της ίδιας του της χώρας.

Το σκηνικό που διαμορφώνεται παραπέμπει σε επικίνδυνη κλιμάκωση, με τη ρητορική να αγγίζει πλέον όρια ανοιχτής απειλής και τη διπλωματική αντιπαράθεση να μετατρέπεται σε μετωπική σύγκρουση σε πολλαπλά επίπεδα.

Με πάνω από 1.000 νεκρούς εργαζόμενους στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας, συχνά στα χέρια κρατών μελών, ο επικεφαλής της ανθρωπιστικής βοήθειας του ΟΗΕ απαιτεί δράση και λογοδοσία.

Δήλωση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του Τομ Φλέτσερ, Βοηθού Γενικού Γραμματέα Ανθρωπιστικών Υποθέσεων και Συντονιστή Έκτακτης Βοήθειας, σύμφωνα με την απόφαση 2730 (2024) σχετικά με την ασφάλεια και την προστασία του ανθρωπιστικού προσωπικού και την προστασία του προσωπικού των Ηνωμένων Εθνών και του συνδεδεμένου προσωπικού.

Το 2025, καταγράφηκαν τουλάχιστον 326 θάνατοι ανθρωπιστών σε 21 χώρες, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των ανθρωπιστών που σκοτώθηκαν σε τρία χρόνια σε πάνω από 1.010.

Αναγνωρίζουμε, θρηνούμε και τιμούμε τον καθένα από τους 326 συναδέλφους μας και αφιερώνουμε το έργο που έχουμε μπροστά μας στη μνήμη τους.

Από τους πάνω από 1.000 θανάτους, περισσότεροι από 560 σημειώθηκαν στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, 130 στο Σουδάν, 60 στο Νότιο Σουδάν, 25 στην Ουκρανία και 25 στη [Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό].
Αυτός ο αριθμός – πάνω από 1.000 – συγκρίνεται με 377 που έχουν καταγραφεί ως νεκροί παγκοσμίως τα προηγούμενα τρία χρόνια – επομένως, ο αριθμός αυτός σχεδόν τριπλασιάζεται.

Δεν πρόκειται για τυχαία κλιμάκωση – είναι η κατάρρευση της προστασίας.
Αυτοί οι ανθρωπιστές σκοτώθηκαν ενώ διένειμαν τρόφιμα, νερό, φάρμακα και στέγη. Πέθαιναν σε σαφώς σηματοδοτημένες φάλαγγες και σε αποστολές που συντονίζονταν απευθείας με τις αρχές.

Και, πολύ συχνά, δολοφονούνταν από κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών.

Οι ανθρωπιστές γνωρίζουν ότι αντιμετωπίζουμε κινδύνους. Είναι η φύση της δουλειάς μας, οι χώροι στους οποίους δραστηριοποιούμαστε.
Αυτοί οι θάνατοι δεν οφείλονται στο ότι είμαστε απερίσκεπτοι με τη ζωή μας. Οφείλονται στο ότι τα εμπλεκόμενα μέρη στη σύγκρουση είναι απερίσκεπτα με τη ζωή μας.

Έτσι, εκ μέρους των χιλίων και πλέον νεκρών ανθρωπιστών και των οικογενειών τους, ρωτάμε: γιατί;

Μήπως επειδή ο κόσμος δεν πιστεύει πλέον στο ψήφισμα 2730 του Συμβουλίου Ασφαλείας, στο οποίο μιλήσατε με τόσο ηθικό επείγον για τον τερματισμό της βίας κατά των ανθρωπιστών;

Μήπως επειδή το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, που σφυρηλατήθηκε από μια γενιά σοφότερων πολιτικών ηγετών για μια τέτοια εποχή, δεν είναι πλέον βολικό;
Μήπως επειδή είναι πιο σημαντικό να προστατεύσουμε όσους σχεδιάζουν, πωλούν, προμηθεύουν και χρησιμοποιούν θανατηφόρα όπλα -συμπεριλαμβανομένων των drones, των κυβερνοεργαλείων, της τεχνητής νοημοσύνης- από το να προστατεύσουμε εμάς;

Μήπως επειδή αυτοί που μας δολοφονούν δεν αισθάνονται κανένα κόστος για τις πράξεις τους; Πόσοι διώχθηκαν; Πόσοι από τους ηγέτες τους παραιτήθηκαν; Σε πόσες έρευνες επέμεινε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ; Ήσασταν ποτέ επιλεκτικοί στην οργή σας;

Ή μήπως επειδή τα κράτη μέλη βλέπουν αυτούς τους αριθμούς ως παράπλευρες απώλειες, μέρος της ομίχλης του πολέμου; Ή, ακόμα χειρότερα, μήπως τώρα μας θεωρούν νόμιμους στόχους;
Και ίσως το πιο ανατριχιαστικό ερώτημα: αν αυτοί οι θάνατοι ήταν «προλήψιμοι», γιατί τότε δεν αποτράπηκαν;

Πάνω από 110 κράτη μέλη έχουν επιλέξει να ενεργήσουν από κοινού μέσω της πολιτικής διακήρυξης για την προστασία των ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Ωστόσο, σε πολλαπλές κρίσεις, οι ανθρωπιστές δεν σκοτώνονται απλώς.
Η δράση μας περιορίζεται, τιμωρείται, απονομιμοποιείται. Μας λένε πού να μην πάμε, ποιον να μην βοηθήσουμε. Μας παρενοχλούν ή μας συλλαμβάνουν επειδή κάνουμε τη δουλειά μας.
Και μας λένε ψέματα – και αυτά τα ψέματα έχουν αυτές τις συνέπειες.

Και, φυσικά, όταν οι ανθρωπιστές ζημιώνονται, η βοήθεια συχνά σταματά. Οι κλινικές κλείνουν, τα τρόφιμα δεν φτάνουν.

Στην Υεμένη, 73 μέλη του ΟΗΕ και δεκάδες μέλη ΜΚΟ παραμένουν αυθαίρετα κρατούμενα από τους Χούθι. Στο Αφγανιστάν και την Υεμένη, οι γυναίκες ανθρωπίστριες εμποδίζονται να κάνουν τη δουλειά τους. Στη Γάζα, το Ισραήλ περιορίζει τις υπηρεσίες του ΟΗΕ και τις διεθνείς ΜΚΟ. Στη Μιανμάρ, η ανασφάλεια και οι περιορισμοί πρόσβασης έχουν διακόψει την παροχή βοήθειας σε πάνω από 100.000 ανθρώπους σε έναν μόνο μήνα.

Και στην Ουκρανία, οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν αναγκάσει ομάδες βοήθειας να αποσυρθούν από τις κοινότητες της πρώτης γραμμής.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τα αποτελέσματα των θανάτων ανθρωπιστών είναι πολύ συχνά ο θάνατος της ελπίδας για εκατομμύρια ανθρώπους που βασίζονται σε αυτούς.

Αυτές οι τάσεις, σε συνδυασμό με την κατάρρευση της χρηματοδότησης για το έργο μας που σώζει ζωές, αποτελούν σύμπτωμα ενός άνομου, πολεμοχαρούς, εγωιστικού και βίαιου κόσμου. Η δολοφονία ανθρωπιστών αποτελεί μέρος της ευρύτερης επίθεσης στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο δεν ήταν ποτέ, και δεν είναι τώρα, μια ακαδημαϊκή άσκηση. Προς τιμήν των συναδέλφων μας που σκοτώθηκαν και σε ένδειξη αλληλεγγύης προς όσους διακινδυνεύουν τώρα τη ζωή τους, σας ζητάμε να ενεργήσετε με πολύ μεγαλύτερη πεποίθηση, συνέπεια και θάρρος.

Συνήθως ολοκληρώνω με τρία αιτήματα αυτού του Συμβουλίου. Αλλά φαίνεται προσβλητικό για τους πάνω από χίλιους συναδέλφους που σκοτώθηκαν να σας επαναλαμβάνω τις δεσμεύσεις του ψηφίσματος SCR 2730: προστασία, ακεραιότητα, λογοδοσία.
Δεν ερχόμαστε εδώ για να σας υπενθυμίσουμε αυτές τις δεσμεύσεις, αλλά για να σας προκαλέσουμε να τις τηρήσετε.
Διότι αν απορρίψουμε αυτές τις αρχές που κατακτήθηκαν με κόπο, τότε η ακεραιότητα αυτού του Συμβουλίου και οι νόμοι που είμαστε εδώ για να προστατεύσουμε, πεθαίνουν μαζί με τους συναδέλφους μας.

Οι πληροφορίες μας έχουν αποσταλεί από το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΓΕΙΩΤΗΣ