Ακολουθήστε μας

Ιστορία - Πολιτισμός

Ο αμφιλεγόμενος Αριστείδης Στεργιάδης και ο ρόλος του στην Μικρασιατική Καταστροφή

Δημοσιεύτηκε στις

Ποιος ήταν ο Αριστείδης Στεργιάδης, ο Ύπατος Αρμοστής της Σμύρνης

Γράφει ο Μιχάλης Στούκας

Ποιος ήταν ο Αριστείδης Στεργιάδης; -Ο διορισμός του στη θέση του Ύπατου Αρμοστή και οι ενέργειες που τον έκαναν αντιδημοφιλή- Άγνωστα περιστατικά με πρωταγωνιστή τον Στεργιάδη- Η φυγή του και η (αυτο)εξορία του στη Γαλλία.

Για τη μικρασιατική εκστρατεία-καταστροφή έχουν γραφτεί πάρα πολλά. Σίγουρα υπάρχουν πρόσωπα και γεγονότα που μέχρι σήμερα δεν έχουν φωτιστεί επαρκώς. Ανάμεσά τους… περίοπτη θέση κατέχει αναμφίβολα ο ύπατος της Σμύρνης Αριστείδης Στεργιάδης, ο οποίος κατάφερε, γιατί περί κατορθώματος πρόκειται, να στρέψει εναντίον του τους Έλληνες και τους άλλους Χριστιανούς της Ιωνίας, ενώ φαίνεται ότι η συμπεριφορά του απέναντι στους Μουσουλμάνους κάθε άλλο παρά εχθρική ήταν.

Εκτός από όλα τ’ άλλα κατάφερε να διχάσει και τους ιστορικούς, ορισμένοι από τους οποίους τον επικρίνουν σφοδρά και άλλοι τον επαινούν.
Στο σημερινό μας άρθρο θα παρουσιάσουμε εκτενώς την προσωπικότητα του Αριστείδη Στεργιάδη κυρίως μέσα από άγνωστα περιστατικά τα οποία δείχνουν τον χαρακτήρα του.

Ο Αριστείδης Στεργιάδης ως τον διορισμό του στη Σμύρνη

Η οικογένεια του Αριστείδη Στεργιάδη καταγόταν από τη Μακεδονία. Ο παππούς του ονομαζόταν Στέργιος Σπάρτας. Για άγνωστο λόγο ο Γεώργιος Στεργιάδης, πατέρας του Αριστείδη, άλλαξε το επώνυμό του και εγκαταστάθηκε μαζί με τη σύζυγό του Ασπασία στο Ηράκλειο της Κρήτης.
Ο Αριστείδης Στεργιάδης γεννήθηκε στο Ηράκλειο το 1861, απ’ όπου έφυγε για να σπουδάσει νομικά στην Αθήνα. Μετά το τέλος των σπουδών του ταξίδεψε στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Αυστρία και την Ιταλία. Το 1889 επέστρεψε στο Ηράκλειο, όπου άρχισε να εργάζεται ως δικηγόρος.
Οι Τούρκοι κατά την επανάσταση του 1898 σκότωσαν δύο αδέλφια του: τον Ιωάννη, που ήταν γιατρός και τον Θρασύβουλο, που ήταν δικηγόρος. Και οι δύο πριν λίγες μέρες είχαν επιστρέψει από το Παρίσι.
Ο Αριστείδης Στεργιάδης είχε δύο ακόμα αδέλφια: τον Μηνά, ο οποίος ήταν έμπορος και έμενε στην Αθήνα και την Ειρήνη (μετέπειτα Γερωνυμάκη). Το 1905 πήρε μέρος στην επανάσταση του Θέρισου, στην οποία είχε πρωταγωνιστικό ρόλο. Εκεί γνώρισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, με τον οποίο συνδέθηκε με στενή φιλία. Στη συνέχεια φυλακίστηκε για 12 μήνες από τους Βρετανούς, που επιτηρούσαν τότε την Κρήτη. Διετέλεσε πρόεδρος του μεικτού ελληνοτουρκικού Δημοτικού Συμβουλίου Ηρακλείου εκτός από μερικές μέρες, το καλοκαίρι του 1908. Λέγεται ότι ήταν μέλος της τεκτονικής στοάς ‘’Αθηνά’’ και πως μύησε σ’ αυτή και τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Μετά την ανάληψη της προεδρίας της ελληνικής κυβέρνησης από τον Βενιζέλο ο Στεργιάδης συνέχισε να συνεργάζεται μαζί του, συμμετέχοντας σε νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, οι οποίες κατάρτιζαν νομοσχέδια. Το 1917 διορίστηκε Γενικός Διοικητής Ηπείρου. Εκεί αναμφίβολα είχε να παρουσιάσει εξαιρετικό έργο. Οι συνθήκες ήταν πολύ δύσκολες κυρίως λόγω των διεκδικήσεων των Ιταλών και των Αλβανών, αλλά και των ληστών ,που ταλάνιζαν με τη δράση τους την ακριτική περιοχή.Από την αρχή των διαπραγματεύσεων με την Αντάντ (Φεβρουάριος 1919) για την ελληνική απόβαση στη Σμύρνη ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε αποφασίσει να αναθέσει στον Στεργιάδη την πολιτική διοίκηση της περιοχής. Εκείνος όμως απαντούσε αρνητικά προφασιζόμενος λόγους υγείας. Πραγματικός λόγος της άρνησής του όμως ήταν η πεποίθησή του ότι η ελληνική επιχείρηση στη Μικρά Ασία με τις ‘’ευλογίες’’ των Συμμάχων επρόκειτο να εξελιχθεί σε πόλεμο εξόντωσης με την Τουρκία από τον οποίο η Ελλάδα θα έβγαινε βαρύτατα πληγωμένη. Τα αιματηρά γεγονότα όμως κατά την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη και οι πιέσεις του Βενιζέλου από το Παρίσι έκαναν τον Στεργιάδη ν’ αλλάξει γνώμη και να μεταβεί τελικά στη Σμύρνη (19 Μαΐου 1919). Η απόφαση Βενιζέλου προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Κόμμα του (των Φιλελευθέρων), καθώς δινόταν ένα τόσο σημαντικό αξίωμα σε κάποιον που δεν ήταν υψηλό κομματικό στέλεχος. Ωστόσο, με την ανάληψη των καθηκόντων του ο Στεργιάδης έγινε ευμενώς δεκτός τόσο από τον Τύπο όσο κι από την κοινή γνώμη. Οι εντολές του Βενιζέλου ήταν ξεκάθαρες: όλοι έπρεπε να υπακούν στις οδηγίες και τις διαταγές του Στεργιάδη. Ο Υπουργός Εξωτερικών Διομήδης τον σύστηνε με τα καλύτερα λόγια στους αντιπροσώπους των Συμμάχων. Οι ανταποκριτές των ξένων εφημερίδων εκφράζονταν με θετικά σχόλια για την αμεροληψία του Έλληνα Ύπατου Αρμοστή.

in__14750_5b5da62972102
Scan_0015
ΧΡ

Σταδιακά όμως τα πράγματα άρχισαν ν’ αλλάζουν. Ο Στεργιάδης έδειξε ότι ήταν αποφασισμένος να διοικήσει χωρίς παρεμβάσεις από την Αθήνα ή τη Σμυρνέικη Δημογεροντία. Η συμπεριφορά του προς τους κληρικούς, όπως τον Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο, ήταν σκαιά και απαράδεκτη χωρίς ίχνος σεβασμού. Στην πρόσοψη του κτιρίου της Ύπατης Αρμοστείας κυμάτιζαν ταυτόχρονα η ελληνική αλλά και η τουρκική σημαία. Διατήρησε Τούρκους υπαλλήλους σε κατώτερες διοικητικές θέσεις υπάγοντάς τους στον διοικητικό μηχανισμό της ελληνικής Ύπατης Αρμοστείας, σε ένα από τα 14 τμήματα της οποίας, στο τμήμα μουσουλμανικών υποθέσεων, τοποθέτησε Μουσουλμάνο επικεφαλής, τον Τουρκοκρητικό, προσωπικό φίλο του Ε. Βενιζέλου Αλή Ναΐπ Ζαδέ, άλλοτε νομάρχη Δράμας και Καβάλας.
Σύντομα ο Στεργιάδης ήρθε σε ρήξη και με τον αρχηγό του Στρατού Παρασκευόπουλο, ο οποίος αδυνατούσε να κατανοήσει την πολιτική της λήθης και της συμπάθειας προς τους Τούρκους. Σταδιακά όσοι βρέθηκαν απέναντι στον Στεργιάδη άρχισαν να ζητούν την αντικατάστασή του. Οι Ρέπουλης και Διομήδης μετά από προτροπή του Αρχιστράτηγου Παρασκευόπουλου ενημέρωσαν τον Βενιζέλο για την αδυναμία του Στεργιάδη να εκτελέσει τα καθήκοντά του ,σύμφωνα βέβαια με την άποψή τους. Η απάντηση του Βενιζέλου έδειχνε την απεριόριστη εμπιστοσύνη του προς τον Ύπατο Αρμοστή και έκλεινε ως εξής:

‘’Παρακαλώ να με πιστεύσητε ότι καν δι 24 μόνον ώρας αφήναμε να επικρατήσουν πολιτικαί αντιλήψεις των στρατιωτικών μας θα είμεθα χαμένοι’’.
Καθοριστικής σημασίας ήταν η παραμονή του Στεργιάδη στη θέση του μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920. Κατηγορήθηκε ότι ξέχασε και πρόδωσε τον Βενιζέλο σε μια νύχτα. Ήταν όμως ο ίδιος ο Βενιζέλος που τον εκλιπαρούσε να παραμείνει στη Σμύρνη, εφόσον βέβαια του το ζητούσαν και οι φιλοβασιλικοί που ανέλαβαν την εξουσία.Και η στάση αυτή του Στεργιάδη όπως αναφέραμε, έγινε αντικείμενο κριτικής και θεωρήθηκε σαν προδοσία και υποταγή στο νέο καθεστώς. Σύντομα και η νέα πολιτική και στρατιωτική ηγεσία που αντιμετώπιζε τα ίδια προβλήματα στη συνεργασία της με τον ύπατο, συγκρούστηκε μαζί του. Χαρακτηριστική ήταν η κρίση που δημιουργήθηκε όταν ο νέος Υπουργός Εσωτερικών, διέταξε την αντικατάσταση του Διευθυντή της Αστυνομίας που υπηρετούσε κοντά στον Στεργιάδη από την εποχή που αυτός ήταν Γενικός Διοικητής Ηπείρου. Με έντονο τηλεγράφημά του προς τον πρωθυπουργό Δ. Ράλλη, ο Στεργιάδης τόνιζε ότι αν επρόκειτο να παραμείνει στη θέση του, δεν είχε σκοπό να δεχτεί καμία αλλαγή στα πρόσωπα των συνεργατών του με βάση στενά κομματικά κριτήρια.

Στο μεταξύ, με την αναχώρηση του Βενιζέλου με την Ελλάδα, οι επαφές των δύο ανδρών αραίωσαν. Αντίθετα, ο Στεργιάδης προσπαθεί να υλοποιήσει το όραμά του για ειρηνική συνύπαρξη Ελλήνων και Τούρκων με αμερόληπτη διοίκηση. Οι συνθήκες στο μεταξύ όλο και δυσκολεύουν. Το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα έχει πλέον φανερά την υποστήριξη των Ιταλών, των Γάλλων και του νέου σοβιετικού καθεστώτος ενώ η χώρα μας μετά τις εκλογές και το δημοψήφισμα του 1920 απομονώθηκε διεθνώς.

Stergiadis__Paraskevopoulos_and_Pangalos__Smyrna_October_1920
hqdefault

Βλέποντας την κατάσταση να δυσκολεύει, οι Έλληνες της Μικράς Ασίας πρότειναν τη δημιουργία της Μικρασιατικής Άμυνας, ενός αυτονομιστικού κινήματος και ζήτησαν από τον Στεργιάδη να ηγηθεί του κινήματος αυτού. Εκείνος όμως αρνήθηκε και έμοιαζε να συμφωνεί με την «πολιτική της εκκένωσης της Ιωνίας», του Γούναρη.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, ακόμα και η φιλοβενιζελική εφημερίδα «Εμπρός», να κατηγορεί τον Στεργιάδη ότι αντίθετα με τις προβλέψεις, εκπλήσσοντας και απογοητεύοντας όλους εκείνους που πίστευαν στην ωριμότητα και την ευρύτητα «των εθνικών και πολιτικών του οριζόντων και πολλάς ελπίδας εστήριζαν κατά τας σκληράς ταύτας στιγμάς επί τον χαρακτήρα του και το ψυχικόν του σθένος, είναι απολύτως σύμφωνος με την πολιτικήν του κ. Γούναρη – την πολιτικήν της εκκενώσεως και εγκαταλείψεως της Μικράς Ασίας».

Νωρίτερα, ο Στεργιάδης είχε αρνηθεί την ηγεσία του κόμματος των Φιλελευθέρων. Στη συνέχεια του προτάθηκε να γίνει Υπουργός Εξωτερικών, ακόμα και πρωθυπουργός της Ελλάδας (!). Εκείνος όμως αρνήθηκε, λέγοντας ότι δεν έχει πολιτικές βλέψεις.

Ο Στεργιάδης και η μικρασιατική καταστροφή

Στις 17 Αυγούστου 1922, με τηλεγράφημα του στον Δ. Γούναρη, ο Στεργιάδης ζητούσε να σταλούν πλοία στη Σμύρνη.
«Αποστείλατε τάχιστα πλοία προς παραλαβήν Στρατού μετά υλικού πολέμου και του πληθυσμού».
Ο Δ. Γούναρης απάντησε; «Αποφύγετε δημιουργία προσφυγικού ζητήματος»

Ενημέρωσε τον Γεώργιο Παπανδρέου που είχε μεταβεί στη Σμύρνη ως εκπρόσωπος του Κόμματος των Φιλελευθέρων για την επερχόμενη καταστροφή και όταν εκείνος τον ρώτησε: “Γιατί δεν ειδοποιείτε τον κόσμο να φύγει;» ο Στεργιάδης έδωσε την εξής απάντηση:
«Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα». (Γρηγόριος Δαφνής, «Η Ελλάς Μεταξύ Δύο Πολέμων»)

Ο Στεργιάδης ήταν ο τελευταίος Έλληνας επίσημος που έφυγε από τη Σμύρνη. Έχει γραφτεί ότι στην προκυμαία περίμεναν πλήθη για να τον λιντσάρουν και ότι επιβιβάστηκε στη βρετανική ναυαρχίδα «Σιδηρός Δουξ», με την προστασία ενόπλων. Πήρε μαζί του, το προσωπικό του αρχείο, ίσως και κάποια έγγραφα από το αρχείο της Αρμοστείας. Δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα. Πήγε στη Γαλλία, αρχικά στο Παρίσι και στη συνέχεια στη Νίκαια, όπου και έζησε ως τον θάνατό του (23 Ιουνίου 1949).

Για τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας, ο Στεργιάδης ήταν προδότης. Πολλοί έχουν υποστηρίξει ότι αν ερχόταν στην Ελλάδα, θα είχε ανάλογη τύχη με τους έξι στο Γουδή. Αν και ήταν ευκατάστατος, δεν θα μπορούσε να ζήσει για 27 χρόνια στη Γαλλία, χωρίς να έχει κάποια εισοδήματα. Έχει γραφτεί ότι του έστελναν χρήματα ο Ν. Πλαστήρας και κάποιος ανιψιός του. Άλλοι υποστηρίζουν ότι τον συντηρούσε η γαλλική και άλλοι η αγγλική κυβέρνηση. Ο Γ. Κορδάτος έγραψε μάλιστα ότι ο Στεργιάδης ήταν πράκτορας της Intelligence Service (μυστικής υπηρεσίας της Μ. Βρετανίας).

Για το γεγονός ότι δεν ήρθε στην Ελλάδα μετά το 1922, υπάρχει η άποψη ότι, τυπικά, ήταν δικαιολογημένος γιατί ο διορισμός του στη θέση του Ύπατου Αρμοστή έγινε από ξένες δυνάμεις. Διορισμός του και σύσταση της Ύπατη Αρμοστείας δεν έχουν δημοσιευθεί στην ελληνική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Αντίθετα, δημοσιεύθηκε η κατάργησή της, πιθανότατα για να ρυθμιστούν διοικητικά θέματα που είχαν προκύψει και να τακτοποιηθούν νομικά οι αποσπασμένοι Έλληνες υπάλληλοι.

Ο Δημοσθένης Κούκουνας (περιοδικό Λαβύρινθος, τ. 41, Νοέμβριος 2006, σελ.11), γράφει ότι υπάρχουν πάμπολλες «ενδείξεις» ότι η Μεγάλη Ιδέα, υπήρξε αποτέλεσμα συνωμοσίας σε βάρος του ελληνισμού.

«Κλειδί για την κατανόηση αυτής της εκδοχής» δεν ήταν «αυτός καθεαυτός» ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αλλά δύο «δευτερότερα πρόσωπα»: ο Αριστείδης Στεργιάδης και ο Άγγλος αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού Τάλμποτ «οι οποίοι εκ των παρασκηνίων είχαν πράγματι μια απίστευτη δύναμη που την εφάρμοζαν ανελέητα αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις σε οποιοδήποτε επίπεδο: εθνικό, πολιτικό, κοινωνικό ή οικονομικό».

Κοινός παρονομαστής των ενεργειών τους ήταν «η προσήλωσή τους στον άξονα της μυστικής βρετανικής πολιτικής και στα υποκρυπτόμενα πίσω απ’ αυτήν τεράστια οικονομικά συμφέροντα μιας ομάδας Άγγλων κεφαλαιούχων (Χάμπρο και Σία) οι οποίοι διαχρονικά από την εποχή που η Ελλάδα απέκτησε την ανεξαρτησία της είχαν επιτύχει να μονοπωλούν την οικονομική επιρροή τους μέσα από αλλεπάλληλα δάνεια και επαναληπτικούς ανατοκισμούς.

Ο Στεργιάδης όσο ζούσε στη Γαλλία, έδωσε μόνο δύο συνεντεύξεις. Μια στον Κ. Ουράνη (επρόκειτο ουσιαστικά για μια συνομιλία που είχαν οι δύο τους) και μία, εκτενή, στον Α. Αποστολόπουλο. Οι μόνοι που τον επισκέφθηκαν ήταν οι Ν. Πλαστήρας και Ν. Καζαντζάκης.

Τα «θετικά» της Αρμοστείας Στεργιάδη

Ακόμα και όσοι κατακρίνουν τον Στεργιάδη, αναγνωρίζουν ότι ήταν εξαιρετικός νομικός και ότι είχε διοικητικές ικανότητες. Μάλιστα, γνώριζε και το οθωμανικό Δίκαιο. Μιλούσε άπταιστα γαλλικά και τουρκικά. Στις αρχές της θητείας του, φρόντισε για την υποδοχή, περίθαλψη και αποκατάσταση των 250.000 Μικρασιατών προσφύγων που επέστρεψαν από την Ελλάδα, όπου είχαν καταφύγει μετά τους διωγμούς της περιόδου 1914-1918.

Χορήγησε δάνεια στους επαναπατριζόμενους αγρότες και προώθησε νέες πρότυπες μηχανοκαλλιέργειες. Ξεκίνησε μια σειρά από δημόσια έργα οδοποιίας, στα οποία απασχολούνταν άνεργοι πρόσφυγες, δημιούργησε ένα πρωτοποριακό σύστημα δημόσιας υγείας, με δωρεάν περίθαλψη όλων των κατοίκων, ανεξάρτητα από εθνικότητα ή θρήσκευμα.

Επίσης, οργάνωσε ένα εντελώς εκσυγχρονισμένο εργαστήριο μικροβιολογίας και φαρμακολογίας. Αυτό ήταν και το μόνο τμήμα του περίφημου Ιωνικού Πανεπιστημίου Σμύρνης που πρόλαβε να λειτουργήσει πριν την καταστροφή και το οποίο είχε σχεδιαστεί και οργανωθεί από κορυφαίους επιστήμονες (ανάμεσά τους και ο Κ. Καραθεοδωρής), με βάση τα καλύτερα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα.

Άγνωστα γεγονότα από την παρουσία Στεργιάδη στη Σμύρνη

Ο Αριστείδης Στεργιάδης, ήταν ψηλός και πλησίαζε τα 60 όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του στη Σμύρνη.
Απεχθανόταν τις φωτογραφίες και τα πορτρέτα.
Κάποτε μάλιστα, έδιωξε… κλοτσηδόν από το γραφείο του τον ζωγράφο Ρωνά που τόλμησε να του ζητήσει να ποζάρει.
Στη Σμύρνη ο Στεργιάδης, έφερε μαζί του από την Ήπειρο και ένα μαστίγιο, βούνευρο το έλεγε ο ίδιος όχι ως ενθύμιο ή διακοσμητικό. Το χρησιμοποίησε πολλές φορές επί δικαίων και αδίκων. Όταν αργότερα συνερχόταν, αναγνώριζε το λάθος που είχε κάνει και ζητούσε συγγνώμη.
Έκδηλη ήταν η αντιπάθειά του προς τον Κλήρο. Όπως έλεγε ο ίδιος, όταν ήταν διοικητής στην Ήπειρο, οι ηγούμενοι μονών και οι κληρικοί που πήγαιναν να τον επισκεφθούν στο γραφείο του, τύλιγαν κάτω από τα ράσα τους διπλές και τρίδιπλες προβιές, γιατί φοβούνταν ότι δεν θα φύγουν χωρίς να τους… μαστιγώσει ο Στεργιάδης.

Ο Δ. Φωτιάδης, γράφει ότι ο Βενιζέλος: «Χειρότερη εκλογή δεν μπορούσε να κάνει. Κανείς Μικρασιάτης ούτε τον συγχώρεσε ούτε και θα τον συγχωρήσει ποτέ. Σατράπης, πράκτορας των Άγγλων (ενν. ο Στεργιάδης), θρασύδειλος κι ακαταλόγιστος».

Ο Ηλίας Βενέζης γράφει ότι: «όπως προκύπτει από τις πράξεις του, απ’ τις αφηγήσεις όσων τον γνώρισαν και τον υποστήκανε, απ’ τη μελέτη των αντιδράσεών του ήταν μια προσωπικότητα ανώμαλη. Μοναχικός, άφιλος, στεγνός, χωρίς καρδιά, γεμάτος εγωισμό και αυταρχικότητα, χωρίς τη ζεστασιά μιας γυναίκας, ενός παιδιού, περιχαρακωμένος σ’ ένα μόνο πάθος: να μη ξεφύγει ποτέ από τις εντολές που είχε να εκτελέσει, να κάνει τυφλά αυτό που του είπαν…».

Ο Βρετανός ιστορικός Άρνολντ Τόινμπι, γράφει ότι «οι ικανότητες του Στεργιάδη ήταν πολύτιμες για έναν δικτάτορα, ιδιαίτερα όταν οι συνθήκες του επιβάλλουν να αναλαμβάνει, περιοδικά, τον ρόλο του ληστή ο ίδιος».

Έντονη ήταν η απέχθειά του προς τον Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο. Πολλές φορές τον ταπείνωσε και τον εξευτέλισε. Κάποτε τον κατηγόρησε ότι καταχράστηκε ένα χρηματικό ποσό. Όταν αντιλήφθηκε το λάθος του, έκανε δώρο στον Χρυσόστομο (ο οποίος το δέχτηκε με… χίλια ζόρια), ένα πανάκριβο, ολοκαίνουργιο, ιταλικό αυτοκίνητο! Παπά «ανέβαζε και κατέβαζε» τον Χρυσόστομο. Βέβαια αυτός ο «παπάς», λιντσαρίστηκε και θανατώθηκε από τον τουρκικό όχλο το 1922, ενώ ο Στεργιάδης, έστω και (αυτό)εξόριστος (;) έζησε στη Γαλλία άλλα 27 χρόνια…

Λίγο μετά την άφιξή του στη Σμύρνη, οι υπάλληλοι της Τράπεζας Ανατολής (γνωστής από τα περιβόητα ομόλογα του Αρτέμη Σώρρα…), κατέβηκαν σε απεργία, ζητώντας αύξηση των μισθών τους. Έξαλλος ο Στεργιάδης, αφού τους είπε ότι για 400 χρόνια δεν απεργούσαν, διέταξε να τους συλλάβουν και να τους διαπομπεύσουν στην παραλία της Σμύρνης, με τη συνοδεία χωροφυλάκων! Επρόκειτο για πρωτοφανή ενέργεια, που προκάλεσε αλγεινή εντύπωση.

Ο Στρατηγός Δ. Ιωάννου, βρισκόταν στη Μαγνησία (της Μ. Ασίας) και συγκεκριμένα κοντά στις Σάρδεις. Πήρε μήνυμα από τη Στρατιά της Μ. Ασίας, να παρουσιαστεί στον Ύπατο Αρμοστή, γιατί κατάσχεσε το μεγάλο ποίμνιο ενός τσέτη (άτακτου Τούρκου πολεμιστή)! Ο Στεργιάδης απειλούσε Θεούς και δαίμονες, αναμένοντας τον Ιωάννου. «Μόλις παρουσιαστεί, έχω να τον κάμω το λιγότερο… κιμά», έλεγε. Κάποια στιγμή, έφτασε στο γραφείο του ο Στρατηγός.

Τον κοίταζε ήρεμα, χτυπώντας (κι αυτός) ένα μαστίγιο στην μπότα του. Ο θρασύδειλος Στεργιάδης στην ερώτηση του Στρατηγού, σε έντονο ύφος: «Θα ήθελα να μάθω τι με θέλετε», σηκώθηκε, τον χαιρέτησε και του είπε: «Απλούστατα, Στρατηγέ μου, ήθελα απλώς να γνωρίσω τον… νικητή του Σκρά!».

Ο έμπιστος του Στεργιάδη, Γενικός Γραμματέας της Ύπατης Αρμοστείας στη Σμύρνη, Πέτρος Γουναράκης αναφέρει τα εξής (σε επιστολή του στην «Εστία» το 1968):
«Τας τραγικάς εκείνας ημέρας, κουμμουνισταί περί την τότε κουμμουνιστικήν εφημερίδαν «Ριζοσπάστης» απεβιβάσθησαν εις Σμύρνην και άρχισαν κουμμουνιστικήν προπαγάνδαν μεταξύ του πληθυσμού και του στρατού. Το γεγονός τούτο, εις πάντας γνωστόν, ιστορικώς αποδεδειγμένον και μη αμφισβητηθέν ουδέ από τους ίδιους κουμμουνιστάς.

Ο Στεργιάδης εν συνεννοήσει μετά των στρατιωτικών αρχών, διέταξε την σύλληψιν όλων αυτών και τους έστειλε δια του πρώτου ατμοπλοίου εις τον Πειραιάν, ειπών εις αυτούς ότι την κουμμουνιστικήν των προπαγάνδαν ηδύνατο να την κάμουν εις την Ελλάδα και όχι εις το μέτωπον, μέτωπον δε ήτο τότε η Σμύρνη».

Δεκάδες είναι ακόμα το περιστατικά με τον Στεργιάδη, που αναφέρει ο Βασίλης Τζανακάρης στο βιβλίο του «ΣΜΥΡΝΗ: 1919-1922» και ίσως αναφερθούμε σε αυτά στο μέλλον.

Τα… επίθετα με τα οποία… στολίστηκε κατά καιρούς ο Στεργιάδης, είναι απίστευτα: εντελής, αυλόδουλος, άξεστος, ανισόρροπος, αυταρχικός, αλλόφρων, δράκος, δειλός, εγωιστής, νευρωτικός, τύραννος, τουρκόφιλος, θρασύδειλος, εγωιστής, μισάνθρωπος κ.ά.

Δεν λείπουν και χαρακτηρισμοί όπως: «βρομερή πληγή της Σμύρνης», «Ηρόστρατος και Βάγιας του 1922», «κράμα τρέλας», «κακοποιό πνεύμα», «μαύρη κατάρα», «μοιραίος άνθρωπος», «κατάρα του Γένους», «ωμός σατράπης», κ.ά. Θα κλείσουμε αυτό το άρθρο, με κάτι που έχουμε ξαναγράψει. Πρόκειται για ανταπόκριση από τη Μικρά Ασία του νεαρού τότε, Έρνεστ Χέμινγουεϊ, προς την εφημερίδα «Toronto Star» (3/11/1922):

«Οι Έλληνες ήταν πρώτης τάξεως πολεμιστές και, σίγουρα, κάμποσα σκαλοπάτια παραπάνω από τον στρατό του Κεμάλ. Αυτή είναι η άποψη του Γουίταλ (ο Wittal ήταν λοχαγός του Ινδικού Ιππικού, παρατηρητής στην Ανατολία). Πιστεύει (ο Γουίταλ), ότι οι τσολιάδες θα είχαν καταλάβει την Άγκυρα και θα είχαν τελειώσει τον πόλεμο αν δεν είχαν προδοθεί. Όταν ο Κωνσταντίνος ήρθε στην εξουσία, όλοι οι Έλληνες αξιωματικοί που ήταν σε επιτελικές θέσεις υποβαθμίστηκαν σε χαμηλότερες θέσεις. Πολλοί απ’ αυτούς, είχαν πάρει τα γαλόνια τους με ανδραγαθήματα στο πεδίο της μάχης. Ήταν έξοχοι πολεμιστές και σπουδαίοι ηγέτες. Αυτό δεν εμπόδισε το κόμμα του Κωνσταντίνου να τους διώξει και να τους αντικαταστήσει με αξιωματικούς που δεν είχαν ακούσει ποτέ τους να πέφτει ούτε μια τουφεκιά. Αυτό είχε αποτέλεσμα να σπάσει το μέτωπο».

Βασικές πηγές: ΒΑΣΙΛΗΣ Ι. ΤΖΑΝΑΚΑΡΗΣ, «ΣΜΥΡΝΗ 1919-1922, Αριστείδης Στεργιάδης εναντίον Χρυσόστομου, Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2018.
Βικτώρια Σολωμονίδου, «Βενιζέλος-Στεργιάδης, Μύθος και Πραγματικότητα», στο συλλογικό «ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ», Εκδόσεις ΓΝΩΣΗ, 1989
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ, ΤΟΜΟΣ 9, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
«ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ»,ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ.

Πηγή: Πρώτο Θέμα

Ο Σταύρος Καλεντερίδης, ξεκίνησε τις σπουδές του στην Αθήνα, σπουδάζοντας Πολιτική Επιστήμη στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έπειτα από τέσσερα χρόνια συμμετοχής στα φοιτητικά όργανα συνδιοίκησης της σχολής του και σε διάφορες οργανώσεις νέων, αποφάσισε να συνεχίσει τις σπουδές του στο εξωτερικό. Στη Βοστόνη των Η.Π.Α. ολοκλήρωσε δύο μεταπτυχιακά προγράμματα, στις Διεθνείς Σχέσεις (Αμερικανική εξωτερική πολιτική) και στην Επικοινωνία (Πολιτική Επικοινωνία), ενώ παράλληλα εργάστηκε στο Ελληνικό Προξενείο της Βοστόνης, στη σχολή του ως βοηθός έρευνας και σε δύο πολιτικές καμπάνιες Αμερικανών πολιτικών (Δημοκρατικών – Ρεπουμπλικάνων). Μετά από τρία χρόνια στις Η.Π.Α., άκουσε το κάλεσμα της πατρίδας του και επέστρεψε πίσω με μεγάλο πόθο για προσφορά στην Ελλάδα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος δύο κοινωφελών οργανισμών, του δέλτα – πολιτική επανάσταση (πολιτικός οργανισμός) και της Λεοντίδας (ίδρυμα προώθησης θεμάτων ιστορίας, πολιτισμού και δημοκρατίας). Σήμερα ζει και εργάζεται στην Αθήνα, ασχολείται με διάφορα εγχειρήματα πολιτικής διπλωματίας και δημοκρατίας, γράφει πολιτικά άρθρα, σχολιάζει την επικαιρότητα και συνεχίζει την προσωπική του μελέτη στην ιστορία και την πολιτική φιλοσοφία.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Σμαραγδής: «Στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας» – Ο Κολοκοτρώνης, η εθνική ταυτότητα και η απάντηση στους επικριτές

Ο σκηνοθέτης μίλησε στην Όλγα Λαθύρη στον Star Κεντρικής Ελλάδας για τη νέα ταινία με επίκεντρο τον Γέρο του Μωριά, την ανάγκη εθνικής ενότητας και τον πολιτισμό ως δύναμη αντίστασης στην ομογενοποίηση.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Με αιχμηρές αναφορές στην παγκοσμιοποίηση, στην υποχώρηση της ελληνικής αυτοπεποίθησης και στις αρνητικές κριτικές που δέχθηκε ο «Καποδίστριας», ο Γιάννης Σμαραγδής παρουσίασε το σκεπτικό της επόμενης κινηματογραφικής του προσπάθειας. Στη συνέντευξή του στην Όλγα Λαθύρη για τον Star Κεντρικής Ελλάδας, αποκάλυψε ότι έχει ολοκληρωθεί η πρώτη μορφή του σεναρίου για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον οποίο αντιμετωπίζει ως φορέα της ελληνικής λαϊκής ψυχής και ως πρότυπο προσφοράς στην πατρίδα.

«Στην ουσία, στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι εννοεί την υπεράσπιση μιας «ανώτερης Ελλάδας». Συνέδεσε την τοποθέτησή του με το όραμα του Καποδίστρια και με τις αντιδράσεις απέναντι στην ταινία του, υποστηρίζοντας ότι η ανάδειξη της ελληνικής ιστορίας και ταυτότητας συναντά αντιστάσεις.

Η σύγκρουση με τους κριτικούς και τα ξένα πρότυπα

Ο Σμαραγδής επιτέθηκε σε μεγάλο μέρος της ελληνικής κινηματογραφικής κριτικής, αναγνωρίζοντας πάντως ότι υπάρχουν εξαιρέσεις. Χρησιμοποίησε τον όρο «σύνδρομο της Στοκχόλμης» για να περιγράψει αυτό που ο ίδιος θεωρεί θαυμασμό προς τον «επικυρίαρχο».

Στη δική του ανάγνωση, η παγκοσμιοποίηση επιδιώκει την πολιτισμική ομοιομορφία, με τον αμερικανικό κινηματογράφο να λειτουργεί ως όχημα επιβολής προτύπων. Υποστήριξε ότι η άκριτη υιοθέτησή τους μπορεί να οδηγήσει σε πολιτισμική εξάρτηση, ενώ αντιπαρέβαλε τη δυνατότητα του ελληνικού κινηματογράφου να αναδεικνύει ιστορικές προσωπικότητες και να ενισχύει την αυτογνωσία του κοινού.

«Μας έχουν πείσει ότι είμαστε αδύνατοι να ξαναγίνουμε μεγάλοι», είπε. Κατά τον ίδιο, οι ταινίες του επιχειρούν να αμφισβητήσουν αυτή την εικόνα, υπενθυμίζοντας στους θεατές τις δυνάμεις και τις αξίες που διαθέτουν.

«Ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή»

Για τον Γέρο του Μωριά, ο σκηνοθέτης έδωσε ιδιαίτερο βάρος στον λαϊκό πολιτισμό, στην πίστη, στην παράδοση και στη μετάδοση των αξιών από γενιά σε γενιά.

«Πρώτα απ’ όλα, ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή», υπογράμμισε. Εξήγησε ότι θέλει να φωτίσει, πέρα από τη στρατιωτική του δράση, την εσωτερική διαδρομή ενός ανθρώπου που έφθασε να υπηρετεί κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.

Ως κεντρικό νόημα της ταινίας περιέγραψε την υπέρβαση της ατομικής επιδίωξης χάριν μιας ανώτερης αποστολής. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε σε περιστατικά συγχώρεσης και αποφυγής της εκδίκησης, όπως ο ίδιος τα έχει εντάξει στην προσέγγισή του για τον ήρωα.

Παρουσίασε, επίσης, τον Κολοκοτρώνη ως το «alter ego» του Καποδίστρια: τον άνθρωπο της στρατιωτικής πράξης δίπλα στον άνθρωπο του πολιτικού οράματος. Η νέα ταινία, όπως εξήγησε, αποτελεί προέκταση της προηγούμενης, με κοινό άξονα την αφύπνιση της ελληνικής αυτοσυνειδησίας.

Εθνική ενότητα απέναντι στον διχασμό

Η αναφορά στους εμφύλιους της Επανάστασης έφερε τη συζήτηση στη σημερινή Ελλάδα. Ο Σμαραγδής χαρακτήρισε τους εμφύλιους «κατάρα των Ελλήνων» και ζήτησε υπέρβαση της εσωτερικής αντιπαλότητας.

«Να ενωθούμε», τόνισε, εκφράζοντας την απογοήτευσή του για τον κατακερματισμό και τις κομματικές συγκρούσεις. Συνέδεσε το μήνυμα της ενότητας με την ανάγκη να αποκτήσουν οι νεότερες γενιές ουσιαστική σχέση με την ιστορία τους.

Ενδεικτική ήταν η αφήγησή του για ένα παιδικό πάρτι στις Λιβανάτες, όπου είδε να χρησιμοποιείται ο Spider-Man ως πρότυπο ψυχαγωγίας. Με αφορμή το περιστατικό, εξήγησε ότι επιθυμεί να αναδείξει τον Καποδίστρια και τον Κολοκοτρώνη ως ελληνικά πρότυπα για τα παιδιά.

Η τοποθέτηση για την Τριπολιτσά

Στο τέλος της συνέντευξης, όταν η Όλγα Λαθύρη έθεσε το ζήτημα των τουρκικών αναφορών στη σφαγή της Τριπολιτσάς, ο Σμαραγδής υποστήριξε ότι ο Κολοκοτρώνης απουσίαζε κατά τη σφαγή, συνδέοντας την απουσία του με τη συμφωνία αποχώρησης των Αλβανών.

Απέδωσε τη βία στη συσσωρευμένη οργή από την οθωμανική κυριαρχία, δηλώνοντας παράλληλα ότι η σφαγή «δεν έπρεπε να γίνει». Στην επιχειρηματολογία του επικαλέστηκε τις διώξεις των Ελλήνων, τις γενοκτονίες και την Κύπρο. Οι συγκεκριμένες ιστορικές αναφορές παρουσιάστηκαν ως δικές του εκτιμήσεις στη συνέντευξη.

Το σενάριο και το ζητούμενο της χρηματοδότησης

Στο πρακτικό σκέλος, ο Σμαραγδής ανέφερε ότι συνεργάζεται με τον Μελέτη Μελετόπουλο και τον ιστορικό Νίκο Γιαννόπουλο για την οργάνωση του ιστορικού υλικού. Δήλωσε ότι στόχος του είναι η δραματουργία να στηριχθεί στα πραγματικά περιστατικά.

Η πρώτη μορφή του σεναρίου έχει ολοκληρωθεί, αλλά προηγείται η εξασφάλιση της χρηματοδότησης. Ο σκηνοθέτης έχει τρεις ηθοποιούς στο μυαλό του για τον πρωταγωνιστικό ρόλο, χωρίς να τους έχει ενημερώσει.

Παράλληλα, ανέφερε ότι τον «Καποδίστρια» έχουν παρακολουθήσει περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι και μίλησε για δωρεάν προβολές σε σχολεία και για προβολές σε πολιτιστικά κέντρα διεθνώς. Για τον ίδιο, η συνέχεια αυτής της προσπάθειας έχει σαφή προορισμό: να μεταφέρει στις επόμενες γενιές την ιστορική μνήμη και την πίστη ότι η Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει ξανά.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Ο Σαμουήλ παραδίδεται στους Βουλγάρους: Μας κατέκλεψαν και τους επιβραβεύουμε!

Το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Άρθρο του βυζαντινολόγου Σταύρου Γουλούλη

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Γράφει ο Σταύρος Γουλούλης, Δρ. βυζαντινολόγος ” Εφημ. Ελευθερία, Λάρισα 04 Οκτωβρίου 2026, σελ. 15.

Τελικά η κυβέρνηση προέβη αιφνίδια σε συμφωνία με την Βουλγαρία, ανταλλαγή του (υποτιθέμενου) λειψάνου του κατακτητή της Λάρισας Σαμουήλ με 48 κειμήλια. Είναι γνωστό πως βρέθηκε στον τάφο Γ στο νότιο κλίτος της βασιλικής του Αγίου Αχιλλίου (προορισμένη για Αρχιεπισκοπή του κράτους του Σαμουήλ, ο μεγαλύτερος ναός στα Βαλκάνια στην βυζαντινή περίοδο!) στο νησί της Πρέσπας την δεκαετία του ’60 και ταυτίσθηκε από τον καθηγητή της Αρχιτεκτονικής ΑΠΘ Νικ. Μουτσόπουλο. Για την ακρίβεια ο αείμνηστος, μέγας επιστήμων στον τομέα του, εδώ χωρίς να είναι Ειδικός, προχώρησε σε ταύτιση που δεν έχουν αποδεχτεί όλοι οι Ιστορικοί. Δημοσίευσε δε την σχετική πρόταση σε βουλγαρικό περιοδικό! Τον θεωρούσε Βούλγαρο και το κράτος του βουλγαρικό. Κακώς, αφού υπάρχουν πολλά κενά σε έναν τάφο χωρίς επιγραφική μαρτυρία. Ο Σαμουήλ πέθανε στην Πρίλαπο (Πρίλεπ) βορείως των Σκοπίων (Οκτ. 1014), βλέποντας στρατιώτες του τυφλωμένους από τον Βασίλειο Β΄.

Ας δεχτούμε όμως ότι το λείψανο είναι γνήσιο. Εδώ διαφωνούν οι Σκοπιανοί. Δέχονται, εύλογα, ότι ο Σαμουήλ και τα αδέλφια του, τέκνα του κόμη Νικολάου (Κομητόπουλοι), συγκρότησαν δυναστεία με κέντρο την Πρέσπα και την Αχρίδα. Ως Αρμένιοι στην καταγωγή, υπήρξαν αξιωματούχοι του Βυζαντίου (Ρωμανίας) κι εκμεταλλεύτηκαν ότι οι παλαιοί Βούλγαροι επί Τσιμισκή παρέδωσαν τα βασιλικά σύμβολα στην Κων/πολη το 971, οπότε δημιούργησαν μία κεντρική βαλκανική αυτοκρατορία (997 κ.ε.), πρόδρομο του ‘μακεδονικού’ έθνους. (Μάλιστα ο τελευταίος Βούλγαρος βασιλικός γόνος, ο Ρωμανός, ήταν απλός αξιωματούχος τους στα Σκόπια). Ο Σαμουήλ θεωρείται κάτι σαν ο ιδρυτής (founder) του κράτους των.

Οι δύο βόρειοι γείτονες, λοιπόν, ερίζουν, για έναν βασιλιά, αλλά όπως θα δείξω, μάλλον σε ‘ξένον αχυρώνα’, αφού αυτός εντάσσεται και στον βυζαντινό πολιτισμό. Εμείς τον μάθαμε βέβαια σε εποχή αντικομμουνισμού ως Σλάβο μέγα εχθρό του Βυζαντίου, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι, είχε συνεργασία με τον Βασίλειο Β΄.

Προφανώς το λείψανό του αποκτά υπεραξία για τις δύο χώρες. Aξίζει όχι 48 κειμήλια, που τέτοια έχουμε χιλιάδες, αλλά πολύ περισσότερο. Δεν εισέρχεται στην ανταλλακτική λογική. Αποτελεί πολιτικό κεφάλαιο πρώτου μεγέθους, δεν είναι κειμήλιο. Είναι συνδεδεμένο με μνημείο της Ελλάδας, συνδέεται με την ελληνική ιστορία (και την Λάρισα!). Δεν συγκρίνεται ούτε με τα πολύ περισσότερα από τα 48 κειμήλια που έκλεψαν οι Βούλγαροι στο α΄μισό του 20ού αιώνα ή τα περιβόητα μακεδονικά χειρόγραφα. Οι Βούλγαροι είναι σαν να κόβουν τα πόδια των Σκοπιανών, θα είναι σε θέση ακόμη και να αφομοιώσουν τα Σκόπια. (Εμποδίζουν τα Σκόπια να εισέλθουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν τους αναγνωρίζουν γλώσσα, εθνότητα, τίποτα). Στην ουσία χαρίζουμε στους Βουλγάρους το πιο σημαντικό πλεονέκτημα και μπορεί να δούμε να ενώνονται τα δύο κράτη, ενώ εμείς θα μείνουμε στα 48 «κειμήλια». Κι ενώ χαρίσαμε στα Σκόπια το όνομα της Μακεδονίας, ακριβώς για να είναι αντίβαρο στην Μεγάλη Βουλγαρία, τώρα χαρίζουμε στην Βουλγαρία το πιο σημαντικό τεκμήριο αλλά και το επιστημονικό και ηθικό πλεονέκτημα να πετύχει αυτό που δεν θέλουμε. Είμαστε σχιζοφρενείς ;

Δεν πιστεύουμε τους Σκοπιανούς γιατί ενέταξαν τα επιχειρήματά τους στον αλυτρωτισμό τους και βλέπουν τον Σαμουήλ ως ‘Μακεδόνα’. Αλλά είναι ανάγκη να πάμε στο άλλο άκρο; Βασικό επιχείρημά τους είναι ότι στην διάρκεια των πολέμων που διεξήγαγε η δυναστεία των Κομητοπούλων οι σύγχρονοι βυζαντινοί συγγραφείς ποτέ δεν αποκαλούν το κράτος αυτών Βουλγαρία ή τους κατοίκους «Βουλγάρους» (βλ. Mitko Panov, The Blinded State, εκδ. Brill, Leiden, 2019, σσ. 9-10, 29 κ.ε.: «το τυφλωμένο κράτος, το κράτος που το τύφλωσαν»). Τους λένε Μυσούς, Σκύθες, βαρβάρους, Κομητόπουλους. Οι Βυζαντινοί μόνον μετά το 1018, την οριστική νίκη από τον Βασίλειο Β΄ Βουλγαροκτόνο, αποκαλούν (Νέο)Βουλγάρους όλους τους Σλάβους (Σλαβόφωνους) από τον Δούναβη μέχρι την Νότια Ελλάδα (όσους δεν έδιωξαν οι Βυζαντινοί). Υπήρχε πολιτική σκοπιμότητα γι’ αυτό, δεν είναι της ώρας. Θέμα (=διοικητικό διαμέρισμα) Βουλγαρίας τότε οργάνωσαν στην περιοχή των Σκοπίων. Η Αρχιεπισκοπή Βουλγαρίας, διάδοχος της παλαιάς, είχε πλέον έδρα την Αχρίδα και έπιανε μόνον την ΒΔ Βαλκανική.

Ο Σαμουήλ έφτιαξε μία αυτοκρατορία (997 κ.ε.) (νέο)Βουλγάρων/Σλάβων και Ρωμαίων μαζί με τους Λατινόφωνους (Βλάχους). Γι΄αυτό κατέλαβε την Λάρισα (985/6) όπου η πλειοψηφία των κατοίκων ήταν Βλάχοι, ιδίως αφότου το 980 ο Βασίλειος Β΄ έδωσε στον αρχηγό τους Νικουλιτζά τον τίτλο του άρχοντα των Βλάχων της Ελλάδος. Μετέφερε τους κατοίκους στην πρωτεύουσα Πρέσπα (βλ. Στ. Γουλούλης, δες Θεσσαλικό Ημερολόγιο 90, Σεπ. 2026), όπου έχτισε τον αρχιεπισκοπικό ναό αφιερωμένο στον Άγιο Αχίλλιο. Ο πολιούχος άγιος της Λάρισας συμμετείχε στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, αυτή που νομιμοποίησε ως θεσμό, δόγμα και οργάνωση την χριστιανική Εκκλησία. Ήθελε οι αρχιεπισκοπικός ναός να συνδέεται με το ρωμαϊκό κράτος. Η βασιλική του Αγίου Αχιλλίου κτίσθηκε στην δεκαετία 1004/5-1014 με την συνδρομή του Βυζαντίου, εκφράζει τον βυζαντινό πολιτισμό, καμία σχέση με ναούς του βουλγαρικού κράτους προ του 971 (βλ. μελέτες: Γουλούλης Academia.edu).

Ο Άγιος Αχίλλιος Πρέσπας όπως δέχονται όλοι συνδέεται και με το ρωμαϊκό κράτος, περισσότερο τον κόσμο των λατινοφώνων-Βλάχων. Άλλωστε στο κράτος του Σαμουήλ υπήρχαν αντίπαλοι αλλά οι «φρονούντες τα των Ρωμαίων», όσοι ήθελαν να υπαχθούν στον αυτοκράτορα. Εκκλησιαστικώς πάντως δεν υπήρξε σχίσμα.

Οι σημερινοί Βλάχοι (Λατινόφωνοι) των Σκοπίων και της Αλβανίας υπήρξαν πολίτες αυτού του κράτους, και είναι γνωστό ότι αισθάνονται Ρωμιοί, αποβλέποντας στην Ελλάδα, την κληρονόμο του ελληνόφωνου Βυζαντίου. Αναγνωρίζοντας Βούλγαρο τον Σαμουήλ, αποβάλλουμε την ρωμαϊκή ταυτότητά του και του ηγεμόνα και των πολιτών του.

Γίνεται φανερό ότι το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Κανονικά η κ. Μενδώνη όφειλε να συγκαλέσει ένα επιστημονικό συνέδριο για τον Σαμουήλ, να κατατεθούν οι απόψεις (Βουλγάρων, Σκοπιανών, Ελλήνων) κι όχι στα ξαφνικά (λέγε με ‘πονηρά’) να προχωρήσει σε αυθαίρετη ανταλλαγή. Με την επιστήμη λύνονται τα εθνικιστικά πάθη, ούτε με φοβίες (π.χ. για το βλαχικό) ούτε με φωνάρες. «Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας».

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Το αφήγημα της Τριπολιτσάς και όχι μόνο

Το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Γράφει ο Αριστόβουλος

Πολύ συχνά ο ερευνητής/σχολιαστής της ιστορίας κι των διεθνών σχέσεων, οφείλει να απομακρύνεται και να παρακολουθεί τα γεγονότα ώστε να τοποθετηθεί περισσότερο εμπεριστατωμένα επί των διαφόρων θεμάτων. Μας έκανε αλγεινή εντύπωση η ένταση της ανακοίνωσης του τουρκικού ΥΠΕΞ κατά την πρόσφατη επέτειο Αλώσεως της Τριπολιτσάς. Ανερυθρίαστα δήλωσε πως στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 συντελέσθηκε γενοκτονία κατά του τουρκικού πληθυσμού της πόλης. Διατείνεται δε, περί περαιτέρω ενεργειών σε διεθνές επίπεδο για σχετική αναγνώριση. Ενδιαφέρον ακούγεται….

Για την ιστορία όμως και την αλήθεια, ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Η Άλωση της Τριπολιτσάς εδραίωσε την Επανάσταση των Ελλήνων και είχε ως νόημα την αφύπνιση ενός λαού που είχε μάθει να ζει κατά τις βουλήσεις της εκάστοτε τοπικής τουρκικής διοίκησης. Ενός λαού που ανήκε καθ΄ ολοκληρίαν στον πασά, τον αγά και που του όριζε την μοίρα ο δερβέναγας, ο γενίτσαρος κι ο τσαούσης. Αυτός ο κόσμος πολιόρκησε την Τριπολιτσά κι αυτός την άλωσε. Η όποια βιαιότητα αναπτύχθηκε, δεν ήτανε τίποτε περισσότερο από την δικαιολογημένη οργή μιας κοινωνίας υπόδουλης για αιώνες. Πολλοί λοιπόν είναι οι λόγοι που καθιστούν έωλο το αφήγημα της γείτονος.

Αρχικά, μπορεί κάποιος να μας πει που αλλού στην Επανάσταση υπήρξε ανάλογη πρακτική από πλευράς Ελλήνων? Π ο υ θ ε ν ά. Υπήρξαν πολλές πολιορκίες και πέσανε αρκετά κάστρα. Μπορεί να πει άραγε το τουρκικό ΥΠΕΞ τι έπραξαν οι Οθωμανοί όταν ανέκτησαν την Τριπολιτσά από τους Έλληνες που αλληλοεξοντώνονταν? Μια πόλη Νάουσα, σας λέει τίποτε ευαίσθητοι γείτονες? Μήπως κάποιο Σούλι λίγο νωρίτερα? Μπορεί να μας περιγράψει κάποιος τούρκος αξιωματούχος τι συνέβη στην Έξοδο του Μεσολογγίου? Η δράση του Ιμπραήμ στον Μωριά ήτανε πολιτισμένη? Πόσοι νέοι και νέες μεταφέρθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου και παρά τις προσπάθειες του Κόδρινγκτον μετά το Ναυαρίνο δεν επέστρεψαν ποτέ? Αν μη τι άλλο, είναι ένα καθαρό παράδειγμα εθνοκάθαρσης. Η Χίος του ολοκληρωτικού αφανισμού 100 και πλέον χιλιάδων, σας λέει κάτι κύριοι του τουρκικού ΥΠΕΞ? Τα Ψαρά που βρίσκονται λίγο παραδίπλα? Η Κάσος νοτιότερα? Πως κόπτεσθε περί Τριπολιτσάς όταν λίγους μήνες νωρίτερα με την έκρηξη της Επανάστασης κατασφάχθηκε η Σμύρνη και η Λευκωσία? Μάλλον δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε….

Μπορούμε όμως να πάμε το θέμα και παραπίσω στην Ιστορία. Από το Ματζικέρτ το 1071 μέχρι την Άλωση του 1453 και τους μετέπειτα αιώνες της οθωμανικής υπερεξάπλωσης, μπορείτε να μας πείτε πως οι ολίγες χιλιάδες σελτζούκων και οθωμανών υπερίσχυσαν των εκατομμυρίων Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας? Πως ανατράπηκαν αυτά τα αριθμητικά δεδομένα? Φυσικά μπορούμε να πάμε και στις αρχές του 20ου αιώνα. Όταν τα 8 εκατομμύρια γνήσιων τούρκων μέσα σε εκατό χρόνια έγιναν 80…. Ξέρετε τα νούμερα δεν βγαίνουν. Και το λέει και η γενετική αυτό, από τον πληθυσμό σας, το 11% είναι γνήσια τουρκικό, για το υπόλοιπο ένα τεστ dna μπορεί να δώσει κατάλληλα τις απαντήσεις. Χωρίς βέβαια να μπαίνει σε ζυγαριά ο ανθρώπινος πόνος από όπου κι αν προέρχεται, δεν θα αποφύγουμε να συγκρίνουμε τα γεγονότα της Τριπολιτσάς με τα όσα διαδραματίσθηκαν στην προκυμαία της Σμύρνης. Μάλλον δεν υπάρχει σύγκριση.

Μεταφερόμενοι βέβαια στα καθ΄ημάς, δεν μπορούμε να μην προβληματισθούμε. Καμία απάντηση από τα δικά μας θεσμικά όργανα, καμία ένσταση από τους ένθεν κακείθεν πολιτικούς φορείς. Λες και το θέμα αφορά κάποιους άλλους κι όχι τον οίκο μας. Σε επίπεδο κοινωνίας κι εκεί υποτονική αντίδραση. Τα φαινόμενα αυτά δυστυχώς δεν περνούν απαρατήρητα από το τουρκικό κράτος. Από την στήλη αυτή και ήδη προς ενός έτους (25/09/25) έχουμε επισημάνει πως τα «ήρεμα νερά βρωμάνε». Το χειρότερο είναι πως μετά τα περί συνωστισμού στην προκυμαία της Σμύρνης, αναπτύχθηκε στο εσωτερικό μια ιδιότυπη «αυτοκριτική» με κεντρικό θέμα (κι όχι μόνο) την πολιορκία κι άλωση της Τριπολιτσάς, φθάνοντας να λοιδωρηθούν ο Κολοκοτρώνης κι η Μπουμπουλίνα (…). Τέτοια σημάδια θεσμικής ατονίας και κοινωνικής αφασίας, είναι βέβαιο πως δεν περνάνε απαρατήρητα από τους γείτονες. Οι οποίοι ανάλογα προσαρμόζουν τις πρακτικές τους.

Μένοντας απαθείς όμως απέναντι στις τουρκικές ιστορικές ουτοπίες, περνάμε εντελώς λάθος μηνύματα και στους «συμμάχους» μας, πάσης λογής και φύσεως. Φαινομενικά ασύνδετο αλλά νοηματικά απόλυτα συνδεδεμένο, είναι το γεγονός της υπογραφής αμυντικής συμφωνίας Γαλλίας και Τουρκίας. Στο πρόσφατο παρελθόν πανηγυρίσαμε την ελληνογαλλική προσέγγιση (από το 2019 κι εντεύθεν), την οποία και χρηματοδοτήσαμε αδρότατα. Κι απ΄ ότι αποδεικνύεται χωρίς καμιά δικλείδα ασφαλείας υπέρ ημών. Σχετικά είχαμε συστηθεί με το πρώτο μας άρθρο (06/03/25) περί της τοποθέτησης πυραύλων meteor στα τουρκικά Eurofighter. Έχουμε επίσης τοποθετηθεί πως μας αντιμετωπίζουν οι Γάλλοι με σχετικό άρθρο στις 03/02/26. Όταν λοιπόν οι Γάλλοι μας βλέπουν χαλαρούς κι υπεράνω σε ιστορικά θέματα στα οποία είχανε άμεση εμπλοκή, τότε καταλαβαίνουν πως πίσω από την αποφυγή της ξεκάθαρης απάντησης σε μια ιστορική ανακρίβεια υπάρχει σοβαρό πνευματικό κενό.

Να γιατί δεν είναι μόνο του το αφήγημα της Τριπολιτσάς. Διότι περνάει στους άλλους την εντύπωση της χαλαρής αντιμετώπισης των καταστάσεων. Από την στήλη πολύ επιθυμούμε την εγρήγορση και την αφύπνιση. Μην ξεχνάμε πως από τα πλέον σοβαρά που έχουμε να αντιμετωπίσουμε ως χώρα είναι το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδος – Κύπρου. Επ΄ αυτού έχουμε σχετικά τοποθετηθεί από πέρυσι (04/11/25) για την σοβαρότητα του θέματος. Στο οποίο υπήρξε η εξέλιξη της συμμετοχής σε πλειοψηφικό μετοχικό πακέτο γαλλικής εταιρείας. Με εκκωφαντική σιωπή σε ιστορική διαστρέβλωση θα πορευθούμε, ελπίζοντας σε ξένη λύση? Το ένα είναι μια απλή τοποθέτηση σε γεγονότα, το άλλο είναι τοποθέτηση στο διεθνές γίγνεσθαι. Το ένα αφορά πράγματα που έγιναν, το άλλο εκείνα που επέρχονται.

Κλείνοντας θα συμπεράνουμε (για μια φορά ακόμα) ότι οι τουρκικές πρακτικές ακολουθούν συγκεκριμένο κι αναλλοίωτο μοτίβο. Υπέχουν δηλαδή θέση προβιάς λύκου, με τις γνωστές ιδιότητες. Δεν μπορούμε να προσδοκάμε τίποτε όταν σιωπούμε. Τουναντίον, οι «φίλοι» θα βρίσκουν ευκαιρίες για παίγνια στην πλάτη μας κι σε βάρος ημών. Να διευκρινίσουμε δε, πως επειδή βρισκόμαστε σε άτυπη προεκλογική περίοδο, ότι δεν τοποθετούμαστε πολιτικά. Όπως πάντα τοποθετούμαστε εθνικά κι η πολιτική απουσία μας θλίβει, αν όχι καταθλίβει λόγω της γενικής αντιμετώπισης. Να γιατί το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO11 λεπτά πριν

Μουντζουρούλιας: «Πού είναι η ελληνική αντίδραση;» – Μακεδονικό, γαλλοτουρκική προσέγγιση και αποτροπή στο Αιγαίο

Αιχμές για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ερωτήματα για τη στάση του Παρισιού απέναντι στην Άγκυρα και ανάλυση...

GEOPOLITICO31 λεπτά πριν

Η Nexans διαψεύδει το σχέδιο ενημέρωσης της Τουρκίας για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η γαλλική εταιρεία ξεκαθαρίζει ότι δεν είχε ούτε σχεδιάζει επαφές με την Άγκυρα για τις έρευνες βυθού. Η επιστολή στην...

GEOPOLITICO1 ώρα πριν

Μάζης: «Αυτό δεν είναι ενημέρωση, είναι υποτέλεια» – Προειδοποίηση για το καλώδιο και την Τουρκία

Ο καθηγητής, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική», προειδοποίησε ότι μια ειδική ενημέρωση της Άγκυρας για το ηλεκτρικό καλώδιο μπορεί να αξιοποιηθεί ως...

school of gray fish school of gray fish
GEOPOLITICO10 ώρες πριν

Θεσσαλονίκη: Αλιείς «έσπασαν» την απεργία και αγόρασαν ψάρια από τουρκικό φορτηγό

Ένταση προκαλεί στη Θεσσαλονίκη υπόθεση αγοραπωλησίας αλιευμάτων εκτός ιχθυόσκαλας, την ώρα που ο κλάδος βρίσκεται σε κινητοποιήσεις. Βίντεο που παρουσίασε...

GEOPOLITICO11 ώρες πριν

Σμαραγδής: «Στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας» – Ο Κολοκοτρώνης, η εθνική ταυτότητα και η απάντηση στους επικριτές

Ο σκηνοθέτης μίλησε στην Όλγα Λαθύρη στον Star Κεντρικής Ελλάδας για τη νέα ταινία με επίκεντρο τον Γέρο του Μωριά,...

Δημοφιλή