Άμυνα
Το F-35 θα συμβάλλει στην αποτροπή – ή μήπως όχι;
Τι θα σημάνει για την ελληνική πολεμική αεροπορία η απόκτηση του μαχητικού κρούσης F-35
γράφει Ειδικός Συνεργάτης
Ακούμε συνέχεια γι’ αυτό, συνήθως μαζί με ασαφείς αλλά εντυπωσιακές λέξεις και φράσεις, όπως game changer, sensor fusion, situational awareness, most advanced, interoperability και κυρίως stealth. Μόνο και μόνο ο χαρακτηρισμός του ως “5ης γενεάς” (εν αντιθέσει με τα υπόλοιπα μαχητικά που χαρακτηρίζονται ως “3ης”, “4ης”, “4ης+”, “4ης++”, “5ης-” γενεάς ή κάτι ανάλογα ασαφές) αρκεί για να θεωρηθεί το F-35 ως το ιερό δισκοπότηρο της σύγχρονης αμυντικής τεχνολογίας. Είναι όμως έτσι στην πραγματικότητα; Και κυρίως, θα πρέπει να το αποκτήσει η ΠΑ;
Αναμφισβήτητα το μαχητικό κρούσης F-35 (γνωστό και ως JSF – Joint Strike Fighter) συνδυάζει πολλές πρωτοποριακές τεχνολογίες και προσεγγίσεις, υποσχόμενο ανάλογες επιδόσεις και ικανότητες, τις οποίες δεν θα περιγράψουμε για λόγους οικονομίας. Κυρίως, παρουσιάζει πάρα πολύ μικρό ίχνος στα ραντάρ, ιδιαίτερα στα ραντάρ των μαχητικών (που λειτουργούν σε υψηλότερες συχνότητες), πράγμα το οποίο αποτελεί ένα σοβαρό πλεονέκτημα. Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι “αόρατο” αλλά ότι αποκαλύπτεται σε μικρότερη απόσταση. Έτσι, ειδικότερα για τα ραντάρ εδάφους (που λειτουργούν σε χαμηλότερες συχνότητες), το F-35 αποκαλύπτεται περίπου στο 1/3 της απόστασης που ανιχνεύονται τα συνήθη μαχητικά. Όμως, οι πολλά υποσχόμενες δυνατότητές του παρουσιάζουν διάφορα σοβαρά ή λιγότερο σοβαρά προβλήματα και περιορισμούς, με αποτέλεσμα η πραγματικότητα να απέχει πολύ από την εικόνα που επιχειρείται επιμελώς να δημιουργηθεί γύρω του. Οι παλαιότερες διθυραμβικές αναφορές από ειδικούς ή μη, σχετικά με όλα όσα θα έκανε, επισκιάστηκαν κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους από οξύτατες δηλώσεις και κριτικές Αμερικανών αξιωματούχων με βαθιά γνώση του προγράμματος.
Ας εξετάσουμε λοιπόν μερικά βασικά στοιχεία, σε μια προσπάθεια προσέγγισης των πραγματικών δεδομένων που ισχύουν αυτή τη στιγμή (αρχές του 2022), και όχι ό,τι, εάν και ίσως ισχύσει κάποτε, στο προσεχές ή στο απώτερο μέλλον.
- Κόστος
Το F-35 υποτίθεται ότι θα ήταν ένα σχετικά φθηνό μαχητικό (low-cost «stealth» aircraft), το οποίο θα αντικαθιστούσε το F-16, καθώς και άλλα μαχητικά. Όμως, οι περισσότερες αρχικές υποσχέσεις δεν τηρήθηκαν: το κόστος ανάπτυξης έχει διπλασιαστεί, ενώ το πρόγραμμα έχει καθυστερήσει δραματικά, καθώς το πρώτο επιχειρησιακό F-35 αναμενόταν το 2008.
Σήμερα, το F-35 κοστίζει γύρω στα 80 εκατ. $ έκαστο (flyaway cost), σύμφωνα με την κατασκευάστρια εταιρεία, χωρίς τα όπλα του. Η τιμή αυτή αντικειμενικά δεν θεωρείται υψηλή, εν συγκρίσει με άλλα σύγχρονα μαχητικά. Όμως, το θέμα είναι το ιδιαίτερα υψηλό κόστος υποστήριξης. Έτσι, το 2021 το κόστος ώρας πτήσεως στις ΗΠΑ υπολογίσθηκε στα 38.655$, ενώ θα έπρεπε να είναι περίπου 25.000$ – 30.000$ (σύμφωνα με το Janes). Η εταιρεία ισχυρίζεται ότι το κόστος θα πέσει στα 25.000$ (αξίας οικονομικού έτους 2012) κατά το 2025, κάτι το οποίο δεν θεωρεί εφικτό ούτε το Αμερικανικό Πεντάγωνο.
Λαμβάνοντας υπόψη μία ρεαλιστική (αν όχι ευμενή) εκτίμηση του μέσου κόστους ώρας πτήσεως στα 30.000$, εκτιμάται ότι η υποστήριξη κάθε αεροσκάφους (Α/Φ) όταν εξαντλήσει τις 8.000 ώρες ζωής του (π.χ. με μία τυπική χρήση 180 ωρών πτήσεως ετησίως επί 45 έτη) θα κοστίσει συνολικά 240 εκατ. $ (αγνοώντας τιμαριθμικές προσαρμογές, πιθανές αναβαθμίσεις κ.λπ.). Έτσι επιβεβαιώνεται η εκτίμηση ότι για την αξιοποίηση ενός οπλικού συστήματος δαπανούμε τρείς φορές το κόστος απόκτησης του, αν και δεν έχουν ληφθεί υπόψη τα κόστη εισαγωγής του τύπου και τα όπλα.
Επομένως, το κάθε F-35 θα επιβαρύνει τον φορολογούμενο σε βάθος χρόνου κατά 0,32 δισ. $ ή 0,28 δισ. €, με την τρέχουσα ισοτιμία. Στην εκτίμηση αυτή δεν περιλαμβάνονται τα όπλα, καθώς και το κόστος εισαγωγής του τύπου στην ΠΑ, το οποίο αφορά ενδεικτικά τα ακόλουθα: εκπαίδευση Ιπταμένων και Τεχνικών, βιβλιογραφία, προσομοιωτή αποστολών, εξοπλισμό και σύστημα σχεδίασης αποστολής, εξοπλισμό υποστήριξης, ανταλλακτικά αρχικής υποστήριξης, τεχνική βοήθεια, καθώς και τις απαραίτητες υποδομές. Σημειώνεται ότι το κόστος εισαγωγής ενός νέου τύπου σε μεγάλο βαθμό δεν εξαρτάται από το μέγεθος του στόλου, καθώς π.χ. θα υπάρχει μόνο ένας προσομοιωτής αποστολών, ανεξαρτήτως του αριθμού των Α/Φ. Πρόκειται δηλαδή για μία μεγάλη εφάπαξ επένδυση, η οποία επιβαρύνει σημαντικά το συνολικό κόστος, καθιστώντας εντελώς ασύμφορη την προμήθεια μικρού αριθμού Α/Φ.
Εάν λάβουμε υπόψη ένα στόλο από 20 Α/Φ (μέγεθος μίας τυπικής Μοίρας Α/Φ), καθώς και μία εκτίμηση κόστους της τάξης του 1,5 δισ. $ για το κόστος εισαγωγής του νέου τύπου (με βάση ανάλογα πρόσφατα προγράμματα), το συνολικό πακέτο υπολογίζεται σε 7,9 δισ. $ ή σχεδόν 7 δισ. € για 20 Α/Φ (3,1 δισ. $ προμήθεια Α/Φ και εισαγωγή νέου τύπου συν 4,8 δισ. $ αξιοποίηση σε βάθος χρόνου). Χωρίς να συνυπολογίζονται τα όπλα.
Κατόπιν τούτων, προκύπτει ένα ετήσιο κόστος υποστήριξης Α/Φ στα 108 εκατ. $ ή σχεδόν 100 εκατ. €. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο αναπτυξιακός προϋπολογισμός του ΥΠΕΘΑ (από τον οποίο χρηματοδοτούνται οι συμβάσεις προμήθειας και υποστήριξης) επί σειρά ετών ήταν μόνο 500 εκατ. € για όλες τις ΕΔ, ενώ και ο λειτουργικός προϋπολογισμός του ΓΕΑ (από τον οποίο καλύπτονται τα καύσιμα κ.α.) είναι δραματικά μειωμένος σε σχέση με τις εποχές προ κρίσης.
Το ερώτημα που τίθεται είναι το κατά πόσο αξίζει όλο αυτό το ποσό για μόνο 20 Α/Φ, εκ των οποίων θα πετούν το πολύ τα 14 (mission capable), ενώ θα είναι πλήρως επιχειρησιακά το πολύ τα 11 (full mission capable), λαμβάνοντας υπόψη τα αντίστοιχα στοιχεία από τις ΗΠΑ. Και ιδίως το κατά πόσο θα άξιζε λαμβάνοντας υπόψη τα υπόλοιπα προβλήματα της ΠΑ.
- Όπλα
Ο τυπικός οπλισμός που φέρεται εσωτερικά του Α/Φ (διατηρώντας την ικανότητα χαμηλής παρατηρησιμότητας) είναι περιορισμένος: δύο πύραυλοι αέρος-αέρος AIM-120 AMRAAM και δύο κατευθυνόμενες βόμβες GBU-31 JDAM ή εναλλακτικά 4 πύραυλοι ΑΙΜ-120, καθώς και ένα πυροβόλο των 25 mm. Βεβαίως, η απόσταση άφεσης της βόμβας JDAM (έως 15 ναυτικά μίλια) δεν επιτρέπει την ακίνδυνη προσβολή ενός στόχου που προστατεύεται από ένα αντιαεροπορικό σύστημα μεσαίου ή μεγάλου βεληνεκούς. Πέραν κάποιων βομβών κατευθυνόμενων με laser, το μοναδικό ενδιαφέρον όπλο που φέρεται να είναι πιστοποιημένο στο F-35A (την έκδοση συμβατικής απο/προσγείωσης, η οποία και μας ενδιαφέρει), είτε εσωτερικά, είτε εξωτερικά, είναι η βόμβα ανεμοπορίας GBU-39 SDB I (Small Diameter Bomb), η οποία, αν και είναι πιστοποιημένη στο F-16, δεν περιλαμβάνεται στο οπλοστάσιο της ΠΑ (γιατί;). Σημειώνεται ότι το όπλο ανεμοπορίας AGM-154 JSOW (που διαθέτει η ΠΑ) έχει πιστοποιηθεί προς το παρόν μόνο στην έκδοση F-35C του USN, ενώ δεν είναι ξεκάθαρο εάν (και πότε) θα πιστοποιηθεί και στο F-35A. Δεν αναμένεται βραχυ/μεσοπρόθεσμα κάποιο άλλο ενδιαφέρον όπλο στο F-35A, πλην της εξελιγμένης βόμβας ανεμοπορίας GBU-53 Stormbreaker (SDB II).
Με άλλα λόγια, δεν έχουν πιστοποιηθεί μέχρι στιγμής και δεν θα πρέπει να αναμένουμε άμεσα για το F-35A όπλα μεσαίας/μεγάλης εμβελείας (πλην SDB), όπως πυραύλους πλεύσης (cruise), ούτε όπλα εναντίον ραντάρ ή πλοίων. Βέβαια, ακόμα και αν πιστοποιηθούν τέτοια όπλα, τίθεται το θέμα αποδέσμευσής τους από τις ΗΠΑ. Αυτό περιορίζει σαφώς τις επιθετικές δυνατότητες του Α/Φ, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
- Προβλήματα
Στην παρούσα φάση, το F-35 έχει 857 καταγεγραμμένες παρατηρήσεις, εκ των οποίων οι 7 είναι σοβαρές. Βεβαίως, αυτό είναι σύνηθες σε ανάλογα προγράμματα ανάπτυξης, ενώ το ότι δεν δημοσιοποιούνται ανάλογα στοιχεία από άλλες χώρες δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν. Ελάχιστες χώρες χαρακτηρίζονται από διαύγεια στις κυβερνητικές αποφάσεις ανάλογη με αυτή των ΗΠΑ. Π.χ. θα ήταν φαιδρό να υποστηρίξει κανείς ότι δεν υπάρχουν ανάλογα προβλήματα ανάπτυξης στα ρωσικά Su-57 και Su-75 Checkmate ή στα κινεζικά J-20, FC-31 και H-20 (καθώς για τα τελευταία γνωρίζουμε ελάχιστα γενικώς). Όμως, είναι γεγονός και μάλιστα ευρέως παραδεκτό ότι το F-35 εξακολουθεί να ταλανίζεται από πολλά προβλήματα τα οποία επιλύονται (όσα επιλύονται) με χαμηλό ρυθμό. Μάλιστα, τα προβλήματα αυτά είναι τόσο σημαντικά που Αμερικανοί Πτέραρχοι θεωρούν το F-35 πρακτικά άχρηστο για κάποια σύγκρουση υψηλής έντασης σήμερα, τουλάχιστον στο επίπεδο των πολεμικών παιγνίων.
Κατόπιν τούτων, και πιο συγκεκριμένα λόγω των προβλημάτων του προσομοιωτή Α/Φ (F-35 Joint Simulation Environment), ο οποίος θα χρησιμοποιηθεί για την αναπαραγωγή σύνθετων σεναρίων δοκιμών που δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν σε πραγματικές δοκιμές, καθυστερεί η απόφαση για έναρξη της παραγωγής πλήρους ρυθμού (full-rate production), δηλαδή το ορόσημο που οριοθετεί τη μετάβαση από την ανάπτυξη στην πλήρη παραγωγή. Για την ακρίβεια, αποφασίστηκε η επ’ αόριστον αναβολή της έναρξης πλήρους παραγωγής, μέχρι να διορθωθεί ο εν λόγω προσομοιωτής και να ολοκληρωθούν οι αρχικές επιχειρησιακές δοκιμές.
Τα περισσότερα F-35 βρίσκονται στο επίπεδο Block 3i ή Block 3F. Εν εξελίξει βρίσκεται η ανάπτυξη του Block 4, πρόγραμμα γνωστό και ως Continuous Capability Development and Delivery (C2D2). Εκτιμάται ότι στο Block 4 θα επιλυθούν αρκετά σοβαρά προβλήματα, ενώ θα πιστοποιούνται σταδιακά νέες λειτουργίες και όπλα. Αν και η ανάπτυξη του Block 4 αρχικά ανερχόταν στα 10,8 δισ. $, αυτή διαρκώς παρατείνεται και διολισθαίνει χρονικά αλλά και οικονομικά. Έτσι σήμερα αναφέρεται ότι το Block 4 δεν θα είναι πλήρως έτοιμο ούτε το 2027, ενώ το κόστος πλέον έχει ανέλθει στα 14,4 δισ. $! Όλη αυτή η καθυστέρηση αναμένεται να έχει αντίκτυπο στην εκπαίδευση και στη συνολική εκμετάλλευση των Α/Φ, καθώς μαζί με το Block 4 απομακρύνεται και η πιστοποίηση του Α/Φ ως πλήρους επιχειρησιακής ικανότητας (Full Operational Capability – FOC), χαρακτηρισμός ο οποίος έχει αποδοθεί μόνο στα F-35C του USMC.
Ακόμα χειρότερα, σχετικά πρόσφατα έγινε γνωστό ότι για την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του Block 4 απαιτείται νέος κινητήρας, με μεγαλύτερη ώση και καλύτερη οικονομία καυσίμου. Αν και η ανάπτυξη νέων κινητήρων για το εν λόγω Α/Φ έχει ξεκινήσει από το 2016, εκτιμάται ότι το εγχείρημα αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο, ενώ είναι άγνωστη η επιβάρυνση κόστους που θα προκληθεί.
- Περιορισμοί
Όλα τα ανωτέρω ήταν απλά η εισαγωγή, καθώς είναι λίγο ή πολύ γνωστά στους αμυντικούς αναλυτές. Υπάρχουν όμως ορισμένα θέματα σχετικά με το F-35, τα οποία είναι λιγότερο γνωστά, παρότι αναφέρονται σε ανοικτές πηγές. Στη συνέχεια, θα επιχειρηθεί μία προσέγγιση στα θέματα αυτά.
Ως γνωστόν, το F-35 θεωρείται ως ένα ιδιαίτερα εξελιγμένο σύστημα, ως “ένας υπολογιστής που τυχαίνει να πετάει”. Οι υπολογιστές όμως θέλουν δεδομένα. Έτσι, για να λειτουργήσουν όλα του τα συστήματα και κυρίως ο δέκτης προειδοποίησης ραντάρ (Radar Warning Receiver – RWR) και η συγχώνευση αισθητήρων (sensor fusion), απαιτούνται ορισμένα μεγάλα αρχεία που ονομάζονται Mission Data Files. Όλα αυτά τα αρχεία συνιστούν το Mission Data Load (MDL), στο οποίο βασίζεται η αποτελεσματικότητα το F-35. Στο MDL περιλαμβάνονται στοιχεία για τα εχθρικά ραντάρ και τις απειλές αλλά και για τα φίλια μέσα, βάσει των οποίων οι αισθητήρες του F-35 αναγνωρίζουν τις απειλές, αγνοούν τα φίλια μέσα και υπολογίζουν τη βέλτιστη διαδρομή. Η δημιουργία των αρχείων αυτών πρέπει να γίνει για κάθε πιθανό θέατρο επιχειρήσεων, καθώς κάθε χώρα έχει τα δικά της δίκτυα ραντάρ και όπλα. Επίσης, όλα αυτά μεταβάλλονται συχνά, οπότε και τα MDL θα πρέπει να επικαιροποιούνται αναλόγως. Εάν το MDL δεν έχει ενημερωμένα στοιχεία, τότε το ραντάρ, το RWR και οι λοιποί αισθητήρες δεν θα είναι σε θέση να εντοπίσουν, να παρακολουθήσουν και να αποφύγουν ή να στοχοποιήσουν τα συστήματα του εχθρού. Δηλαδή, τα MDL αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την ικανότητα του F-35 να εκτελέσει την αποστολή του. Επίσης, για κάθε περιοχή επιχειρήσεων (Area Of Responsibility – AOR) απαιτείται ειδικό MDL, το οποίο χρειάζεται μήνες για την κατασκευή του, όπως αναφέρεται στις ετήσιες αναφορές του Διευθυντή Επιχειρησιακής Δοκιμής και Αξιολόγησης του DoD των ΗΠΑ (DOT&E).
Εν ολίγοις, τα MDL είναι κάτι ανάλογο των βιβλιοθηκών των συστημάτων αυτοπροστασίας που διαθέτουν τα μαχητικά μας αλλά πολύ πιο αναλυτικά (και πιο περίπλοκα). Όμως, τις προαναφερθείσες βιβλιοθήκες τις δημιουργεί η ΠΑ μόνη της, χωρίς τη βοήθεια τρίτων. Τι γίνεται λοιπόν με τα MDL;
Οι συλλογές αρχείων MDL δημιουργούνται στις ΗΠΑ στο Combat Data Systems Program Management Office, ενώ έχει ιδρυθεί και ένα αντίστοιχο εργαστήριο λογισμικού επ’ ωφελεία του Ηνωμένου Βασιλείου και της Αυστραλίας. Παρότι υπάρχουν αναφορές και για άλλα, δεν είναι ξεκάθαρο ποια θα λειτουργήσουν τελικά και με ποιες δυνατότητες. Η Νορβηγία πάντως σε πρώτη φάση παρέλαβε τα αντίστοιχα αρχεία από τις ΗΠΑ, αν και προετοιμάζει ένα ανάλογο εργαστήριο με την Ιταλία. Θα πρέπει να σημειωθεί μάλιστα ότι η Νορβηγία κατηγόρησε αργότερα τις ΗΠΑ ότι η κατασκευάστρια εταιρεία παρακολουθούσε ευαίσθητα δεδομένα μέσω του συστήματος σχεδίασης αποστολής.
Εδώ θα πρέπει να γίνει μία διευκρίνηση και να τεθούν ορισμένα ερωτήματα.
Η διευκρίνιση αφορά τους δυνητικούς αντίπαλους των χρηστών του F-35 και ιδίως των ΗΠΑ: αυτοί είναι η Ρωσία και η Κίνα, κατά κύριο λόγο. Όμως, ο δικός μας αντίπαλος είναι η Τουρκία, η οποία τυγχάνει και σύμμαχός μας στο ΝΑΤΟ.
Πρώτο ερώτημα: σε περίπτωση που αγοράσουμε το F-35, θα μπορούμε να διαμορφώσουμε τα δικά μας MDL; Με άλλα λόγια, θα αποκτήσουμε ανάλογο εργαστήριο λογισμικού; Δεν είναι καθόλου σίγουρο κάτι τέτοιο. Στην αρνητική όμως περίπτωση, αναμένουμε τις ΗΠΑ ή οποιονδήποτε άλλον χρήστη του F-35 να δημιουργήσει για εμάς τα απαραίτητα αρχεία για να επιτεθούμε (δυνητικά πάντα μιλώντας) στη Τουρκία; Να μας καταγράψει τα ραντάρ της, τις θέσεις τους και τα στοιχεία εκπομπής τους; Και όλα τα α/α μέσα και τα μαχητικά της; Μήπως να ζητήσουμε να μας δημιουργήσει και κάποιες κατάλληλες τεχνικές παρεμβολής; Το φαιδρό της υπόθεσης είναι προφανές.
Δεύτερο ερώτημα: Ας υποθέσουμε ότι ένα δικό μας F-35 ανιχνεύει με το ραντάρ του ένα τουρκικό F-16, το οποίο έχει επίσης το ραντάρ του σε λειτουργία. Ας υποθέσουμε επίσης ότι το σύστημα αναγνώρισης IFF (Identification Friend or Foe) του τουρκικού Α/Φ είναι εκτός λειτουργίας (όπως αναμένεται άλλωστε). Με βάση τα δεδομένα του MDL, το “ελληνικό” F-35 θα μπορεί να αναγνωρίσει ότι ο στόχος που έχει ανιχνεύσει είναι F-16, κατόπιν συγχώνευσης αισθητήρων (ραντάρ και RWR), καθώς και ταυτοποίησης των στοιχείων εκπομπής του ραντάρ του στόχου. Θα είναι δυνατή η στοχοποίησή του F-16; Θα μας επιτρέψει το F-35 να βάλουμε εναντίον του F-16; Μα, το F-16 είναι ένα αμερικανικό Α/Φ, το οποίο αποκλείεται (στη γενική περίπτωση) να είναι εχθρικό προς το F-35, ενώ έχει καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια στο σύστημα του F-35 για αποφυγή πιθανότητας φιλίων πυρών. Τι γίνεται όμως στην δική μας περίπτωση, όπου και εμείς και ο αντίπαλός μας διαθέτουμε F-16;
- Επιπρόσθετοι περιορισμοί
Πέραν τούτων, υπάρχουν φήμες/αναφορές ότι για την επιχειρησιακή αξιοποίηση του F-35 απαιτούνται καθημερινά ειδικοί κωδικοί από τις ΗΠΑ (“need for codes from America to even be operable”), με σημασία πέραν της συνήθους απαίτησης για τις ημερήσιες κλείδες των συστημάτων COMSEC (communications security). Παρόλο που η αξιοπιστία ανάλογων αναφορών είναι αμφισβητήσιμη, δεν είναι δυνατόν και η εκ προοιμίου απόρριψή τους. Το ερώτημα που τίθεται είναι: υπάρχει η απαίτηση κωδικών για την αξιοποίηση του Α/Φ; Εάν δεν υπάρχουν οι κλείδες για τα συστήματα COMSEC, το αεροπλάνο μπορεί να αξιοποιηθεί;
Γενικώς, λόγω της πολυπλοκότητας του οπλικού συστήματος F-35, διαπιστώνεται ο ασφυκτικός έλεγχος των ΗΠΑ. Οι οποίες σε καμμία περίπτωση δεν θα επιθυμούσαν μία χώρα του ΝΑΤΟ να απειλήσει μία άλλη χώρα του ΝΑΤΟ. Δηλαδή, όχι μόνο το σενάριο “αιφνιδιαστικό μαζικό πρώτο πλήγμα στην Τουρκία” δεν είναι εφικτό, αλλά ούτε και το σενάριο ανταποδοτικού πλήγματος, καθώς αμφότερα απαιτούν γνώση των εχθρικών ραντάρ και απειλών αλλά και τη σύμφωνη γνώμη των ΗΠΑ, εάν υποθέσουμε ότι ισχύουν όλοι οι προαναφερθέντες περιορισμοί. Τότε, ποιο είναι το ενδιαφέρον που θα είχαμε για το εν λόγω αεροπλάνο; Αφού αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος για τον οποίον σχεδιάστηκε: η αιφνιδιαστική κρούση και η δυσδιάκριτη επίθεση.
Επομένως διαπιστώνουμε ότι πιθανότατα υπάρχουν σοβαροί (έως πολύ σοβαροί) περιορισμοί στην δυνητική επιχειρησιακή αξιοποίηση του F-35 εναντίον της Τουρκίας (και οποιουδήποτε μέλους του ΝΑΤΟ). Και πιθανότατα η Τουρκία όλα αυτά τα γνωρίζει, καθώς μέχρι πρότινος ήταν μέσα στο πρόγραμμα. Επομένως, σε περίπτωση που ισχύουν οι προαναφερθέντες περιορισμοί, το F-35 δεν θα συνέβαλε στην αποτροπή, καθώς η γείτων θα γνώριζε ότι απλά δεν κινδυνεύει. Περιττό να διευκρινίσουμε ότι ανάλογους περιορισμούς δεν αντιμετωπίζουν τα υφιστάμενα μαχητικά μας (F-16, Mirage 2000, F-4), ούτε αύριο τα Rafale.
- Τι κάνουν άλλοι χρήστες
Φυσικά, τα ανωτέρω ερωτήματα έχει θέσει αντίστοιχα και η Τουρκία πριν από εμάς, για εμάς και για άλλους δυνητικούς αντιπάλους της. Και πιθανότατα γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο αποσύρθηκε διακριτικά από το εν λόγω πρόγραμμα, με το πρόσχημα των S-400, εφαρμόζοντας την τακτική “στρίβειν διά του αρραβώνος”. Πιο συγκεκριμένα, όταν ο Ερντογάν διαπίστωσε τι συμβαίνει, αντελήφθη ότι δεν είχε κανένα λόγο να δαπανήσει τεράστια χρηματικά ποσά για ένα προβληματικό Α/Φ, το οποίο θα ήταν υπό τον ασφυκτικό έλεγχο των ΗΠΑ. Οπότε, βρήκε την αφορμή με τους S-400 (το οποίο είναι ένα ικανό αντιαεροπορικό σύστημα που θα μας δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα εάν ενεργοποιηθεί) και ανάγκασε τους Αμερικανούς να τον εκδιώξουν από το πρόγραμμα των F-35 (υφιστάμενος βέβαια κάποιο πλήγμα στη βιομηχανία του και βραχυπρόθεσμα στην Αεροπορία του), ενώ παράλληλα εμφανίζεται θιγμένος στη διεθνή κοινότητα, λόγω της μονομερούς υπαναχώρησης των ΗΠΑ. Βεβαίως, παράλληλα διατηρεί τις επιθετικές του ικανότητες, μέσω βαλλιστικών πυραύλων και πυραύλων πλεύσης, καθώς και πληθώρας μη επανδρωμένων αεροχημάτων, όλα εγχώριας ανάπτυξης και κατασκευής. Έτσι, η βιομηχανία του αποζημιώθηκε μέσω άλλων προγραμμάτων, από τα οποία αποκομίζει πλέον και σημαντικά κέρδη.
Τέλος, θα πρέπει να γίνει ειδική μνεία για το Ισραήλ και τα F-35I Adir που αυτό διαθέτει. Προφανώς, το Ισραήλ δεν επιθυμούσε κανένα περιορισμό όπως αυτοί που περιγράφονται ανωτέρω. Ως εκ τούτου, αποδέχτηκε την προμήθεια F-35 (βεβαίως μέσω αμερικανικής χρηματοδότησης Foreign Military Financing – FMF) με την προϋπόθεση ότι θα επενέβαινε στο λογισμικό του F-35, ώστε να το προσαρμόσει στις απαιτήσεις του. Και εγένετο F-35I Adir, με ειδικό λογισμικό, συμβατό με ισραηλινά datalink και ισραηλινά όπλα. Έτσι, εκτιμάται ότι τα ισραηλινά F-35 δεν έχουν κανέναν φραγμό να εμπλέξουν οποιονδήποτε στόχο στην Τουρκία ή οπουδήποτε, καθώς και να στοχοποιήσουν οποιοδήποτε μαχητικό του ΝΑΤΟ το οποίο κρίνεται ως εχθρικό από το Ισραήλ.
- Συμπέρασμα
Διαπιστώνεται ότι η υπόθεση F-35, πέραν του αυξημένου κόστους, της περιορισμένης επιλογής όπλων και των εκατοντάδων προβλημάτων, είναι εξαιρετικά περίπλοκη για την ΠΑ και την Ελλάδα, καθώς είμαστε ίσως η μόνη χώρα με αντίπαλο εντός του ΝΑΤΟ. Επίσης, έχει διαπιστωθεί (και έχει επανειλημμένως ομολογηθεί από ανώτατους στρατιωτικούς ηγέτες) ότι σε οποιαδήποτε πιθανή αναμέτρηση, θα είμαστε μόνοι, τουλάχιστον στην πρώτη φάση. Επομένως, θα πρέπει τα οπλικά συστήματα που προμηθευόμαστε με το υστέρημα του ελληνικού λαού (της τρέχουσας καθώς των επόμενων γενεών) να μην έχουν επιχειρησιακούς περιορισμούς και να μην εξαρτώνται από τρίτους για την αξιοποίησή τους. Μόνον έτσι τα οπλικά συστήματα είναι αξιόμαχα και συμβάλλουν στην αποτροπή. Οποιαδήποτε αγορά οπλικού συστήματος που εξαρτάται απολύτως από τρίτους αποτελεί εθνικό έγκλημα και οι υπεύθυνοι θα πρέπει να λογοδοτήσουν στον ελληνικό λαό. Ιδίως όταν οι εν λόγω “τρίτοι” έχουν επανειλημμένως δείξει σε κρίσιμες στιγμές την προτίμησή τους στον αντίπαλό μας.
Πηγή: Βελισάριος
GEOPOLITICO
Δένδιας–Πιστόριους στην Κρήτη: Αμυντική συνεργασία και SPARTAN ARROW στο επίκεντρο
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις δηλώσεις των δύο υπουργών και στο κατά πόσο θα προκύψουν συγκεκριμένα επόμενα βήματα.
Συνάντηση με τον Γερμανό υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους πραγματοποιεί σήμερα, Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, στο Πεδίο Βολής Κρήτης ο Νίκος Δένδιας, με αντικείμενο την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τη διμερή αμυντική συνεργασία.
Σύμφωνα με την προαναγγελία του ΥΠΕΘΑ, οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν στις προκλήσεις άμυνας και ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, στη συνεργασία Ελλάδας–Γερμανίας στους τομείς της αμυντικής βιομηχανίας και της τεχνολογίας και στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων.
Η συνάντηση θα συνδυαστεί με παρακολούθηση βολών στο πλαίσιο της άσκησης αεράμυνας «SPARTAN ARROW – 26».
Οι δύο υπουργοί αναμένεται να παρακολουθήσουν βολές των συστημάτων PATRIOT και LEFLASYS-OZELOT, καθώς και βολή πιστοποίησης του νέου συστήματος IRIS-T SLM. Η άσκηση διοργανώνεται κάθε χρόνο από τις γερμανικές Ένοπλες Δυνάμεις στο NATO Missile Firing Installation, το Πεδίο Βολής Κρήτης.
Οι κοινές δηλώσεις στον Τύπο έχουν προγραμματιστεί περίπου στις 14:40.
Η ατζέντα συνδέει τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα με την πρακτική συνεργασία στη βιομηχανία, στην τεχνολογία και στην εκπαίδευση. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις δηλώσεις των δύο υπουργών και στο κατά πόσο θα προκύψουν συγκεκριμένα επόμενα βήματα.
GEOPOLITICO
«Πυρπολητής»: Ελληνική σχεδίαση και ναυτική κρούση χωρίς πλήρωμα – Το επόμενο βήμα για τον Στόλο
Το Πολεμικό Ναυτικό παρουσίασε στον Σκαραμαγκά το δικό του μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας. Επιτήρηση, αναγνώριση και προσβολή πλεόντων στόχων στις αποστολές του, με στόχο την παραγωγή σε μεγάλους αριθμούς.
Ένα νέο εργαλείο για τη θαλάσσια επιτήρηση και τις επιχειρήσεις κρούσης παρουσίασε το Πολεμικό Ναυτικό, εντάσσοντας την εγχώρια ανάπτυξη μη επανδρωμένων συστημάτων στον σχεδιασμό ενίσχυσης του Στόλου.
Ο «Πυρπολητής», μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας που σχεδιάστηκε, αναπτύχθηκε και κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από το Πολεμικό Ναυτικό, αποκαλύφθηκε την Τρίτη 13 Οκτωβρίου στο Ναυτικό Οχυρό Σκαραμαγκά. Η παρουσίαση έγινε κατά τα εγκαίνια του Κέντρου Διακλαδικής Εκπαίδευσης Μη Επανδρωμένων και Αυτόνομων Θαλάσσιων Συστημάτων, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια.
Η σημασία του προγράμματος βρίσκεται τόσο στις αποστολές που μπορεί να αναλάβει όσο και στην ελληνική προέλευση της σχεδίασης και της κατασκευής του. Ο στόχος παραγωγής σε μεγάλους αριθμούς δίνει στο εγχείρημα προοπτική ευρύτερης αξιοποίησης από τον Στόλο, υπό την προϋπόθεση της επιτυχούς ολοκλήρωσης των δοκιμών.
Επιτήρηση και δυνατότητα προσβολής στόχων
Το σκάφος έχει μήκος πέντε μέτρων και μέγιστη ταχύτητα άνω των 40 κόμβων. Η αυτονομία του χαρακτηρίζεται υψηλή, χωρίς να έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες τιμές επιχειρησιακής εμβέλειας ή διάρκειας αποστολής.
Διαθέτει ηλεκτροοπτικό σύστημα, ραντάρ επιφανείας, συστήματα επικοινωνιών και αισθητήρες για την πλοήγηση και την επιχειρησιακή χρησιμοποίησή του.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της παρουσίασης, έχει σχεδιαστεί για τρεις βασικές κατηγορίες αποστολών: συλλογή πληροφοριών, επιτήρηση και αναγνώριση· επιχειρήσεις εναντίον στόχων επιφανείας· και επιθέσεις μονής κατεύθυνσης με μεταφορά εκρηκτικού φορτίου.
Στην τελευταία περίπτωση, το ίδιο το μη επανδρωμένο σκάφος αποτελεί το μέσο προσβολής. Προβλέπονται επίσης δυνατότητες περαιτέρω αναβάθμισης και διεύρυνσης των αποστολών του.
Οι ενσωματωμένες δυνατότητες αυτόνομης λειτουργίας βρίσκονται στο τελικό στάδιο δοκιμών. Η διάκριση έχει σημασία: η απουσία πληρώματος από το σκάφος και η αυτόνομη εκτέλεση λειτουργιών αποτελούν διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία πρέπει να αξιολογούνται χωριστά.
Η επιχειρησιακή κατεύθυνση που περιέγραψε ο Δένδιας
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας ανέφερε ότι ο «Πυρπολητής» μπορεί «να συλλέγει πληροφορίες, να επιτηρεί, να αναγνωρίζει, να λειτουργεί —όπως το όνομά του λέει— σαν σκάφος δυνατοτήτων επίθεσης εναντίον πλεόντων στόχων».
Παράλληλα, επισήμανε τη δυνατότητα μεταφοράς μέρους των αποστολών επιτήρησης και περιπολίας σε μη επανδρωμένα και αυτόνομα μέσα, με αντίστοιχη μείωση των ημερών παραμονής του προσωπικού στη θάλασσα.
Αυτή η κατεύθυνση αναδεικνύει τον συμπληρωματικό ρόλο των νέων συστημάτων στον Στόλο. Η αξιοποίησή τους μπορεί να διευρύνει τις επιλογές επιτήρησης και κρούσης και να επιτρέψει διαφορετική κατανομή των αποστολών μεταξύ επανδρωμένων και μη επανδρωμένων μέσων.
Από τα πυρπολικά στην ελληνική τεχνογνωσία
Η επιλογή του ονόματος συνδέει το πρόγραμμα με την παράδοση των πυρπολικών της Επανάστασης του 1821: τη χρήση μικρότερων σκαφών για την προσβολή ισχυρότερων εχθρικών μονάδων.
Στον σύγχρονο «Πυρπολητή», η ιστορική αναφορά συνοδεύεται από συστήματα αισθητήρων, επικοινωνιών και πλοήγησης, με το πλήρωμα να απουσιάζει από το μέσο που εκτελεί την αποστολή.
Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι η διατήρηση και η εξέλιξη αυτής της τεχνογνωσίας. Η εγχώρια ανάπτυξη αποκτά επιχειρησιακή αξία όταν συνοδεύεται από αξιόπιστη παραγωγή, υποστήριξη και δυνατότητα αναβαθμίσεων σε βάθος χρόνου.
Εκπαίδευση σε ευρύ φάσμα θαλάσσιων συστημάτων
Το νέο Κέντρο Διακλαδικής Εκπαίδευσης προορίζεται για την εκπαίδευση και την εξοικείωση του προσωπικού με μη επανδρωμένα και αυτόνομα θαλάσσια μέσα.
Στην παρουσίαση περιλαμβάνονταν συστήματα επιφανείας για επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών, υδρογραφικές έρευνες και αποστολές έρευνας και διάσωσης, καθώς και υποβρύχια μέσα για εντοπισμό και εξουδετέρωση ναρκών.
Μεταξύ αυτών ήταν τα FLEXUS, NIRIIS, BLUE BOAT, ΜΕΣΕ και ΚΑΝΑΡΗΣ «1» και «2», καθώς και τα υποβρύχια PLUTO PLUS και PLUTINO MIKI. Η ποικιλία των μέσων δείχνει ότι η εκπαίδευση καλύπτει περισσότερες αποστολές από την αποκλειστική χρήση σκαφών κρούσης.
Στα εγκαίνια της Διακλαδικής Σχολής Μη Επανδρωμένων, αλλά και των Αυτονόμων Συστημάτων Θάλασσας. Ένα περαιτέρω βήμα, που δημιουργεί τεράστιες δυνατότητες για το Πολεμικό Ναυτικό μας στο Αρχιπέλαγος, με τα Αυτόνομα Συστήματα τα οποία μπορούν να προσφέρουν απεριόριστες δυνατότητες στην επιτήρηση και αναγνώριση, στην προστασία των λιμένων, στον ναρκοπόλεμο και στην ασφάλεια των υποδομών.
Αυτό το νέο Πολεμικό Ναυτικό με τις σύγχρονες πλατφόρμες, θα μπορεί να προστατεύει όχι μόνο την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά και τα ενεργειακά και επικοινωνιακά δίκτυα στον βυθό, τα οποία είναι επίσης απαραίτητα για την ασφάλεια της Πατρίδας.
(από τον χαιρετισμό μου στην τελετή των εγκαινίων του Κέντρου Διακλαδικής Εκπαίδευσης Μη Επανδρωμένων και Αυτόνομων Θαλάσσιων Συστημάτων στο Κέντρο Εκπαίδευσης ΠΑΛΑΣΚΑΣ του ΠΝ)
#HellenicNavy
— Nikos Dendias (@NikosDendias) October 13, 2026
Το αίτημα για τα Corsair
Ξεχωριστή θέση είχε το Corsair της Saronic, μη επανδρωμένο και αυτόνομο σκάφος επιφανείας μήκους επτά μέτρων, με ταχύτητα άνω των 35 κόμβων.
Σύμφωνα με την ενημέρωση της παρουσίασης, διαθέτει δυνατότητα συνεργατικής αυτόνομης δράσης σε σμήνη και μπορεί να αναλαμβάνει αποστολές επιτήρησης, επιχειρήσεων κατά στόχων επιφανείας, επίθεσης μονής κατεύθυνσης και έρευνας και διάσωσης.
Το Πολεμικό Ναυτικό έχει πραγματοποιήσει δοκιμές και αξιολόγηση του συστήματος και έχει αποστείλει σχετικό Letter of Request για προμήθεια σκαφών μέσω του μηχανισμού Foreign Military Sales των ΗΠΑ. Η αποστολή του αιτήματος αποτελεί βήμα στη διαδικασία προμήθειας και δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένη αγορά ή παράδοση.
Το κρίσιμο βήμα είναι η παραγωγή
Η παρουσίαση του «Πυρπολητή» αποτελεί αφετηρία για την αξιολόγηση ενός ελληνικού μη επανδρωμένου μέσου με πολλαπλές αποστολές. Η ολοκλήρωση των δοκιμών, η οργάνωση της παραγωγής και η ένταξή του στις διαδικασίες του Στόλου θα καθορίσουν το πραγματικό επιχειρησιακό του αποτύπωμα.
Μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένα στοιχεία για την εμβέλεια, το εκρηκτικό φορτίο, το κόστος ανά μονάδα ή το χρονοδιάγραμμα μαζικής παραγωγής. Τα διαθέσιμα δεδομένα τεκμηριώνουν τις κατευθύνσεις του προγράμματος· η συνολική αποτίμησή του θα απαιτήσει τα αποτελέσματα των δοκιμών και τις αποφάσεις για την παραγωγή.
GEOPOLITICO
Ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική με κορμό την Ελλάδα και εγκέφαλο το Ισραήλ
Ο Σάι Γκαλ, πρώην αντιπρόεδρος της IAI και επικεφαλής του προσωπικού του προέδρου της, παρουσιάζει την εναλλακτική λύση για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.
Η Ευρώπη αγοράζει όπλα από το Ισραήλ. Το Ισραήλ εξακολουθεί να χτίζει τη στρατηγική του γύρω από την Αμερική.
Το 2025, το Ισραήλ υπέγραψε συμβόλαια εξαγωγών αμυντικού εξοπλισμού ύψους ρεκόρ ύψους 19,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων . Η Ευρώπη αντιπροσώπευε το 36% και η Βόρεια Αμερική μόλις το 13%. Η αγορά μετατοπίστηκε. Το ισραηλινό κεφάλαιο και η στρατηγική προσοχή δεν άλλαξαν.
Η ίδια η αμερικανική βιομηχανική δραστηριότητα μπορεί να είναι παραπλανητική. Τον Νοέμβριο του 2025, η Raytheon-Rafael Protection Systems (R2S), μια κοινοπραξία μεταξύ της Rafael και της αμερικανικής Raytheon, εξασφάλισε σύμβαση ύψους 1,25 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κατασκευή αναχαιτιστικών πυραύλων Tamir για τον Iron Dome στο Αρκάνσας. Ο πελάτης, ωστόσο, ήταν το Ισραήλ. Η τεχνολογία και η ζήτηση ήταν ισραηλινές· η παραγωγή ήταν αμερικανική.
Στην Israel Aerospace Industries (IAI), 751 εκατομμύρια δολάρια από τα 900 εκατομμύρια δολάρια που εισπράττει από τη Βόρεια Αμερική προήλθαν από τον Όμιλο Αεροπορίας, κυρίως από μετατροπές, συντήρηση και εξαρτήματα αεροσκαφών. Οι εργασίες σε εξαρτήματα F-16 και F-15 συνιστούν επίσης υπεργολαβία στο πλαίσιο αμερικανικών προγραμμάτων και όχι υιοθέτηση ενός ισραηλινού συστήματος όπλων από το Πεντάγωνο.
Η Ευρώπη αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Περίπου 1,28 δισεκατομμύρια δολάρια από τα 1,57 δισεκατομμύρια δολάρια των ευρωπαϊκών εσόδων της IAI προήλθαν από τους στρατιωτικούς της ομίλους.¹ Ακόμη και η Elbit Systems, η οποία έχει δημιουργήσει μια σημαντική αμερικανική αμυντική επιχείρηση, απέφερε 2,14 δισεκατομμύρια δολάρια στην Ευρώπη έναντι 1,66 δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Βόρεια Αμερική.²
Τα εθνικά στοιχεία για τις εξαγωγές καταγράφουν πρόσφατα υπογεγραμμένες συμβάσεις. Τα εταιρικά στοιχεία καταγράφουν αναγνωρισμένα έσοδα. Πρόκειται για ξεχωριστά μέτρα, αλλά μαζί αποκαλύπτουν την απόκλιση μεταξύ των πελατών του Ισραήλ και των βιομηχανικών του προτεραιοτήτων.
Το μνημόνιο στρατιωτικής βοήθειας ΗΠΑ-Ισραήλ του 2016 εδραίωσε αυτή την απόκλιση. Καλύπτοντας τα οικονομικά έτη 2019-2028, παρέχει 3,3 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε στρατιωτική χρηματοδότηση και άλλα 500 εκατομμύρια δολάρια για συνεργατική πυραυλική άμυνα, ενώ παράλληλα τερματίζει σταδιακά την άδεια του Ισραήλ να δαπανά την αμερικανική βοήθεια στην εγχώρια παραγωγή. Αυτή η εξαίρεση, γνωστή ως Offshore Procurement (Υπεράκτια Προμήθεια ), εξαφανίζεται εντελώς το 2028.
Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ουάσινγκτον επισημοποίησε την υποκείμενη λογική μέσω της Στρατηγικής Μεταφοράς Όπλων «Η Αμερική Πρώτα» : οι μεταφορές όπλων θα προωθούσαν την αμερικανική εξωτερική πολιτική, ενώ οι ξένες αγορές και κεφάλαια θα επεκτείνουν την αμερικανική παραγωγή και παραγωγική ικανότητα.
Η Αμερική σχεδίασε μια πολιτική για τη δική της βιομηχανία. Η αποτυχία του Ισραήλ ήταν να χρηματοδοτήσει αυτήν την πολιτική σαν να ήταν δική της.
Το Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ έθεσε τις χρηματοδοτούμενες από τις ΗΠΑ προμήθειες ως προεπιλογή. Τα στελέχη και τα διοικητικά συμβούλια συνέχισαν να εγκρίνουν αμερικανικές θυγατρικές, εργοστάσια και μεταφορές παραγωγής, ακόμη και όταν η αμερικανική ζήτηση δεν μπορούσε να δικαιολογήσει την επένδυση. Αντί για τη ζήτηση και την απόδοση, μέτρησαν την παρουσία.
Το χειρότερο είναι αυτό που δεν φτάνει ποτέ στο τραπέζι της λήψης αποφάσεων. Εναλλακτικές λύσεις στην αμερικανική εξάρτηση, συμπεριλαμβανομένης της ανεξάρτητης ανάπτυξης, των ευρωπαϊκών συνεργασιών και των εναλλακτικών ρυθμίσεων παραγωγής, προκύπτουν εντός των αμυντικών εταιρειών μόνο και μόνο για να σταματήσουν πριν φτάσουν στο Υπουργείο Άμυνας. Όχι επειδή εξετάστηκαν και απορρίφθηκαν, αλλά επειδή η απόρριψη είναι προκαθορισμένη.
Το αποτέλεσμα είναι ένα βέτο χωρίς απόφαση, χωρίς ψηφοφορία, χωρίς πρακτικά. Η διοίκηση αυτολογοκρίνεται· το κράτος δεν χρειάζεται να αντιταχθεί επίσημα. Η θεσμική δειλία παράγει εξάρτηση και αποκλείει τη διαφωνία.
Πίσω από αυτό το βέτο κρύβεται μια ξεπερασμένη αντίληψη: η Αμερική είναι στρατηγική· η Ευρώπη είναι αγορά.
Η Ουάσινγκτον μπορεί να επιλέξει τα θέατρα των επιχειρήσεων της, να ανακατευθύνει τις δυνάμεις της προς τον Ινδο-Ειρηνικό και να θεωρήσει την Τουρκία ως στρατηγικό πλεονέκτημα όπου η Ιερουσαλήμ βλέπει απειλή. Το Ισραήλ και η Ευρώπη δεν μπορούν να ξεφύγουν από τη γεωγραφία τους. Η Μεσόγειος και η Ερυθρά Θάλασσα, οι ενεργειακές οδοί, οι εμπορικοί διάδρομοι, οι υποδομές επικοινωνιών και οι απειλές από το Ιράν και τη Ρωσία τις δεσμεύουν ήδη σε ένα κοινό περιβάλλον ασφαλείας.
Η Γερμανία απέκτησε το Arrow 3, το ανώτερης βαθμίδας σύστημα βαλλιστικής πυραυλικής άμυνας του Ισραήλ, με την έγκριση των ΗΠΑ. Στη Φινλανδία, το BARAK MX της IAI και το David’s Sling της Rafael ανταγωνίζονταν για τον ίδιο πελάτη. Το David’s Sling επικράτησε και απαιτούσε επίσης την έγκριση των ΗΠΑ επειδή αναπτύχθηκε από κοινού με την Ουάσινγκτον. Η Σλοβακία απέκτησε το BARAK MX.⁴
Η Ελλάδα κατασκευάζει ένα διαφορετικό μοντέλο. Η συμφωνία Achilles Shield , αξίας περίπου 3 δισεκατομμυρίων ευρώ , που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2026, συνδυάζει τα συστήματα Rafael και IAI σε μια ενιαία, πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική αεράμυνας σχεδιασμένη από το Ισραήλ, που περιλαμβάνει τα David’s Sling, SPYDER και BARAK MX. Αντί να αγοράζει μεμονωμένες μπαταρίες, η Αθήνα προμηθεύεται ένα ολοκληρωμένο αμυντικό πλαίσιο, παράλληλα με τη συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας και τη μεταφορά τεχνολογίας.
Η ολοκλήρωση δεν εξαλείφει τις αμερικανικές απαιτήσεις έγκρισης που συνδέονται με τα μεμονωμένα συστήματα. Καθιερώνει μια διαφορετική αρχή: οι ισραηλινές δυνατότητες μπορούν να διαμορφώσουν την αρχιτεκτονική της άμυνας ενός ευρωπαϊκού κράτους, αντί να παραμείνουν ξεχωριστές προμήθειες.
Η Ευρώπη ήδη μετατρέπει την ισραηλινή τεχνολογία σε ευρωπαϊκή στρατιωτική ισχύ. Το Ισραήλ δεν έχει ακόμη μετατρέψει την ευρωπαϊκή του αγορά σε δικό του βιομηχανικό βάθος. Οι συμβάσεις του παραμένουν αποσυνδεδεμένες από οποιαδήποτε κοινή στρατηγική που διέπει το κεφάλαιο, την ιδιοκτησία, τα δικαιώματα ανάπτυξης, την κατασκευή και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η ευρωπαϊκή πολιτική καθιστά απαραίτητη την βιομηχανική οχύρωση. Η Ισπανία έχει επιβάλει νομικό εμπάργκο στο εμπόριο άμυνας με το Ισραήλ. Η Γαλλία περιόρισε τη συμμετοχή του Ισραήλ στο Eurosatory. Η Ιταλία ανέστειλε την αυτόματη ανανέωση της διμερούς συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας.⁵
Η απάντηση δεν είναι άλλη μια εκστρατεία δημοσίων σχέσεων για ένα εκθεσιακό περίπτερο. Στην Αεροπορική Έκθεση του Παρισιού το 2025 , μαύρα χωρίσματα έκρυβαν τις ισραηλινές εκθέσεις, ωθώντας τον Πρόεδρο Ισαάκ Χέρτζογκ να παρομοιάσει τα εμπόδια με ένα «ισραηλινό γκέτο». Τον Ιούνιο του 2026, οι διοργανωτές έκλεισαν ξανά τα ισραηλινά περίπτερα στο Eurosatory. Οι Ισραηλινοί εκθέτες δήλωσαν ότι είχαν συμμορφωθεί με τους γαλλικούς περιορισμούς. Οι διοργανωτές αμφισβήτησαν την εκτίμησή τους.⁶
Ένας μαύρος τοίχος δεν είναι γκέτο. Το Ολοκαύτωμα δεν είναι ρητορικό πυρομαχικό για μια έκθεση όπλων.
Το Ισραήλ πρέπει αντ’ αυτού να ενσωματωθεί στην ευρωπαϊκή απασχόληση, τους προμηθευτές, την παραγωγή και το κεφάλαιο, έτσι ώστε ο αποκλεισμός της ισραηλινής βιομηχανίας να επιφέρει επίσης κόστος στα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Μια συμφωνία δημιουργεί έσοδα. Μια αρχιτεκτονική δημιουργεί ενδιαφερόμενους φορείς.
Το πρόγραμμα «Δράση για την Ευρώπη» της Ευρωπαϊκής Ένωσης , γνωστό ως SAFE , καθιστά επείγουσα τη διάκριση. Παρέχει έως και 150 δισεκατομμύρια ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια σε κράτη μέλη για αμυντικές προμήθειες και βιομηχανική ενίσχυση.
Σύμφωνα με τους κανόνες του, τα εξαρτήματα που προέρχονται εκτός ΕΕ, των κρατών της ΕΖΕΣ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ουκρανίας δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 35% του εκτιμώμενου κόστους των εξαρτημάτων του τελικού προϊόντος. Για ευαίσθητα συστήματα, συμπεριλαμβανομένης της αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας, οι ανάδοχοι πρέπει επίσης να διαθέτουν τη νόμιμη εξουσία να ορίζουν, να προσαρμόζουν και να αναπτύσσουν τον σχεδιασμό που προμηθεύονται χωρίς περιορισμούς που επιβάλλονται από τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας αντικατάστασης εξαρτημάτων που υπόκεινται σε περιορισμούς.⁷
Ακόμη και μια εταιρεία με έδρα την ΕΕ υπό ισραηλινό έλεγχο μπορεί να συμμετάσχει, υπό την επιφύλαξη ελέγχου ασφαλείας, μέτρων μετριασμού ή προβλεπόμενων εγγυήσεων. Η ισραηλινή ιδιοκτησία δεν συνεπάγεται αυτόματα αποκλεισμό. Ούτε μια ευρωπαϊκή διεύθυνση παρέχει επιλεξιμότητα.
Το SAFE απαιτεί γνήσια βιομηχανική ουσία: διαχείριση, εγκαταστάσεις, παραγωγή, εξαρτήματα και δικαιώματα ανάπτυξης. Χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή βιομηχανική ικανότητα, όχι απλώς ξένο εξοπλισμό που παραδίδεται μέσω ευρωπαϊκής θυγατρικής.
Κάθε νέα ισραηλινή αμυντική επένδυση στην Αμερική θα πρέπει επομένως να απαιτεί έναν αναγνωρίσιμο πελάτη, αξιόπιστη ζήτηση για προμήθειες και μετρήσιμη αξία που διατηρείται στο Ισραήλ. Χωρίς αυτά, ανταγωνίζεται άμεσα τις ευρωπαϊκές επενδύσεις που έχουν ήδη μια αγορά και μια πιθανή διαδρομή προς προμήθειες που υποστηρίζονται από το SAFE.
Η πρώτη προτεραιότητα είναι η πολυεπίπεδη αεροπορική και πυραυλική άμυνα.
Ο Σιδερένιος Θόλος, η Σφεντόνα του Δαυίδ και το Βέλος εξαρτώνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε διαφορετικό βαθμό. Η αμερικανική χρηματοδότηση, η κοινή ανάπτυξη, η κατασκευή, τα κρίσιμα εξαρτήματα και οι εγκρίσεις εξαγωγών έχουν συμβάλει στην αμυντική ισχύ του Ισραήλ. Ωστόσο, όταν αυτές οι εξαρτήσεις συσσωρεύονται με έναν σύμμαχο, ένα επίσημο βέτο καθίσταται περιττό. Η ίδια η εξάρτηση γίνεται ένα καθεστώς εξουσιοδότησης.
Το Ισραήλ χρειάζεται μια παράλληλη αρχιτεκτονική που σταδιακά καθιστά την αμερικανική εξάρτηση προαιρετική: ένα στρώμα βραχείας εμβέλειας ικανό για παραγωγή σε καιρό πολέμου χωρίς αμερικανική χρηματοδότηση ή χωρητικότητα· ένα στρώμα μεσαίου βεληνεκούς που το Ισραήλ μπορεί να κατασκευάζει και να εξάγει χωρίς αμερικανική έγκριση· και ένα στρώμα ανώτερης βαθμίδας που μπορεί να αναπτύσσει, να επεκτείνει και να πουλάει ανεξάρτητα ή με Ευρωπαίους εταίρους.
Τα υπάρχοντα από κοινού αναπτυγμένα συστήματα παραμένουν. Αλλά γίνονται επιλογή, όχι προϋπόθεση.
Το Ισραήλ έχει ήδη επιδείξει την αρχή αυτή.
Το BARAK 8 προέκυψε από εκτεταμένη συνεργασία με την Ινδία, συμπεριλαμβανομένου του Οργανισμού Έρευνας και Ανάπτυξης Άμυνας, δημιουργώντας τεχνογνωσία, υποδομές και μια αγορά για το IAI. Στη συνέχεια, η εταιρεία ανέπτυξε και χρηματοδότησε ανεξάρτητα το BARAK MX, διατηρώντας μεγαλύτερη ελευθερία στην επόμενη γενιά.⁸
Η συνεργασία ήταν ένα εφαλτήριο, όχι ένα λουκέτο.
Η Ευρώπη απαιτεί την ίδια πειθαρχία. Η τοπική παραγωγή και η μεταφορά τεχνολογίας είναι απαραίτητες, αλλά η προϋπάρχουσα ισραηλινή πνευματική ιδιοκτησία πρέπει να παραμείνει ισραηλινή. Τα δικαιώματα ανάπτυξης πρέπει να συμφωνηθούν πριν από τη μεταφορά, διαχωρίζοντας την εξουσία του Ευρωπαίου εταίρου να προσαρμόσει το σύστημα που αποκτήθηκε από την ιδιοκτησία της υποκείμενης ισραηλινής τεχνολογίας. Το Ισραήλ πρέπει να διατηρήσει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας του, τα δικαιώματα εκμετάλλευσης, τα έσοδα από την υποστήριξη του κύκλου ζωής και τη συμμετοχή του στις επόμενες γενιές.
Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη στο πλαίσιο του SAFE. Οι Ευρωπαίοι εταίροι πρέπει να διαθέτουν επαρκή σχεδιαστική εξουσία για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του προγράμματος, χωρίς να καταργούνται άσκοπα τα δικαιώματα του Ισραήλ στην υπάρχουσα τεχνολογία του ή στις μελλοντικές εξελίξεις. Το τι ανήκει σε ποιον, ποιος μπορεί να την τροποποιήσει, ποιος μπορεί να την εξάγει και ποιος κερδίζει από τους διαδόχους του πρέπει να διευθετείται συμβατικά και όχι να διαπραγματεύεται μετά τη μετακίνηση της παραγωγής.
Ούτε το Ισραήλ χρειάζεται εργοστάσιο σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα. Χρειάζεται μερικούς σημαντικούς κόμβους.
Ήδη έχει ερείσματα σε όλη την ήπειρο. Η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει ένα κύριο κέντρο: ένας καθιερωμένος πελάτης, μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική μέσω της Ασπίδας του Αχιλλέα και μια βιομηχανική βάση ικανή να υποστηρίξει την ευρύτερη ευρωπαϊκή ζήτηση. Η Κύπρος προσθέτει ένα ακόμη κράτος μέλος της ΕΕ εντός της ίδιας στρατηγικής γεωγραφίας, με δικές της αμυντικές ανάγκες και πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς μηχανισμούς χρηματοδότησης.
Τέτοιοι κόμβοι μπορούν να επικεντρώσουν την ανάπτυξη, την κατασκευή, τη συντήρηση και το κεφάλαιο αντί να τα διασκορπίσουν σε μεμονωμένες εθνικές επενδύσεις.
Αλλά η βιομηχανική βάση της Ευρώπης πρέπει επίσης να εξυπηρετεί το Ισραήλ στον πόλεμο.
Η εξωτερική ζήτηση μπορεί να χρηματοδοτήσει την παραγωγική ικανότητα που το Ισραήλ δεν θα μπορούσε οικονομικά να διατηρήσει μόνο του σε καιρό ειρήνης. Η ισραηλινή προτεραιότητα, η δεσμευμένη παραγωγή και το δικαίωμα ανακατεύθυνσης της παραγωγής πρέπει να καταγράφονται εκ των προτέρων σε συμβάσεις, με τις απαραίτητες κυβερνητικές άδειες εξασφαλισμένες και όχι αναλαμβανόμενες.
Ένα ευρωπαϊκό εργοστάσιο που εξυπηρετεί τους Ευρωπαίους πελάτες του αλλά δεν μπορεί να προμηθεύσει το Ισραήλ όταν ξεκινήσει ο πόλεμος αποτελεί εξαγωγικό πλεονέκτημα και όχι στρατηγικό βάθος.
Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος του Ισραήλ
Η Ευρώπη δεν περιμένει. Από την εισβολή της Ρωσίας, έχει ενσωματώσει γρήγορα την Ουκρανία στο αμυντικό βιομηχανικό της σύστημα .
Το Κίεβο προσφέρει ακριβώς το πλεονέκτημα πάνω στο οποίο χτίστηκε η αμυντική φήμη του Ισραήλ: νέα εμπειρία στο πεδίο της μάχης, σύντομους κύκλους ανάπτυξης και την ικανότητα μετατροπής των απαιτήσεων της πρώτης γραμμής σε αξιοποιήσιμη τεχνολογία. Η Ευρώπη χρηματοδοτεί ήδη αυτή την ολοκλήρωση μέσω κοινής παραγωγής, προγραμμάτων καινοτομίας και συνεργασιών στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Η Ουκρανία δεν είναι απλώς ένας ακόμη ανταγωνιστής. Γίνεται πηγή τεχνολογίας που βασίζεται στο πεδίο της μάχης εντός του ίδιου του ευρωπαϊκού βιομηχανικού συστήματος.
Αν οι ισραηλινές αμυντικές εταιρείες δεν εισέλθουν τώρα στην ευρωπαϊκή παραγωγή, η Ευρώπη δεν θα τις περιμένει.
Ήδη χτίζει την εναλλακτική λύση.
Η Ελένη, ο Σεφέρης και….το Καλώδιον
Συνάντηση με τον Γερμανό υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους πραγματοποιεί σήμερα, Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, στο Πεδίο Βολής Κρήτης ο Νίκος Δένδιας,...
Ενεργειακή σύγκρουση στην Ανατολική Μεσόγειο – Στο επίκεντρο Ελλάδα, Τουρκία και GSI
Στη νέα εκπομπή «Direct News», ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας αναλύει το παρασκήνιο γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο και το Great Sea...
Δένδιας–Πιστόριους στην Κρήτη: Αμυντική συνεργασία και SPARTAN ARROW στο επίκεντρο
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις δηλώσεις των δύο υπουργών και στο κατά πόσο θα προκύψουν συγκεκριμένα επόμενα βήματα.
Γρίβας: Έρχεται ελληνοτουρκική κλιμάκωση
Ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας προχωρά σε μια αιχμηρή ανάλυση για τη θέση της Ελλάδας μέσα...
Με αφορμή την παύση Γκιλφόιλ, Κύπρος και καλώδιο ζητούν αυτοκριτική από το Ρούμπιο
Χρήστος Κηπουρός: κ. Υπουργέ, εκτός από την οφειλόμενη αυτοκριτική σας για την αποσιώπηση του Αττίλα, όσο και για το καλώδιο,...
-
Αναλύσεις4 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας