Του Αριστόβουλου

Σαββατιάτικα κατά το λαϊκώς λεγόμενο ανακοινώθηκε μια αξιοπρόσεκτη συμφωνία, τουλάχιστον ως προς εντυπώσεις. Ο πρόεδρος Τράμπ με τον ομόλογο του Πούτιν συμφώνησαν όπως διοχετευθεί στην παγκόσμια αγορά μια ποσότητα ρωσικού πετρελαίου. Δεν είναι απαραίτητο να σταθούμε στις ποσότητες και την χρονική διάρκεια αυτής της παροχής. Ακράδαντα πιστεύουμε ότι για μια ακόμα φορά πρέπει να δούμε «πέρα από τον λόφο». Και να εντοπίσουμε ποιους αφορά και ποιες καμπάνες χτυπούν…. Τα δεδομένα της εποχής είναι τα εξής. Στην μεγάλη εικόνα αυτό που είδαμε προ έτους στην Αλάσκα, διαπιστώνουμε ότι δεν ήτανε ένα πυροτέχνημα. Με την αστάθεια να βασιλεύει , λόγω της γεωοικονομικής σύγκρουσης στον Περσικό κόλπο και πέριξ αυτού, η παγκόσμια ανεφοδιαστική αλυσίδα ζητά λύσεις και μάλιστα με τρόπο επιτακτικό. Οι καταστάσεις που εξελίσσονται, σε συνθήκες ταλάντωσης του παγκόσμιου συστήματος και θα συνεχιστούν στο μεγαλύτερο μέρος του πρώτου μισού του αιώνα που διατρέχουμε, προσπαθούν να (προ)διαγράψουν τις τροχιές που θα ακολουθήσουν κατά το δεύτερο μισό του. Στην μικρή εικόνα οι τιμές των υγρών καυσίμων θα συνεχίσουν να είναι τσουχτερές με τις σημερινές συνθήκες. Η θέρμανση πανευρωπαϊκώς αποτελεί πονοκέφαλο ήδη, αν και του χρόνου μετά την οριστική διακοπή της ρωσικής παροχής θα δείξει τα δόντια της. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, βαίνει αισίως να κλείσει τα πέντε χρόνια χωρίς ακόμα ορατό σημείο περάτωσης, όπως είχαμε συμπεράνει προ πολλών μηνών σε σχετικό μας άρθρο (21 & 28/12/25). Η απουσία της πολιτικής με την παραγωγική της έννοια (policy) κι όχι της ευτελούς διαχειριστικής της μορφής (politics), συνεχίζει να είναι παρούσα εντός της «ευρωπαϊκής απουσίας». Οι επερχόμενες αμερικανικές εκλογές είναι ένα ερώτημα για τον Πρόεδρο Τραμπ, που δέχεται κοινωνικές πιέσεις λόγω των τιμών των καυσίμων. Εδώ να πούμε ότι το γαλόνι (= 4 λίτρα) στις ΗΠΑ κοστίζει 6$. Με την τρέχουσα ισοτιμία προς το € ( 1$ = 0,89 €) και την σχετική αναγωγή βλέπουμε πως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού το λίτρο πετρελαίου κοστίζει 1,34 € όταν στην Ευρώπη είναι στα 2€. Απλή αριθμητική είναι…. Την παραγωγό Ρωσία δεν την καταγράφουμε, διότι η διαφορά προς τα κάτω στις τιμές καυσίμων προκαλούν ίλιγγο …. πάντα επικίνδυνο, πόσο μάλλον σαββατιάτικα.

Να δούμε λίγο τους κερδισμένους και χαμένους αυτής της συμφωνίας? Μεγάλη κερδισμένη είναι η Ρωσία. Επανεμφανιζόμενη ηχηρά στο διεθνές προσκήνιο πέρυσι στην Αλάσκα, δραστικά κεφαλαιοποιεί την παρουσία της. Με σύμμαχο την αλάνθαστη Γεωγραφία, επαναπροωθεί προς τα δυτικά το βασικό αγαθό που διαθέτει προς πώληση. Αν και οι ΗΠΑ με το σχιστολιθικό πετρέλαιο έχουν πάψει να έχουν την βάσανο της αυτάρκειας, ξαναπαίρνουν ρωσικό πετρέλαιο από το οποίο για δεκαετίες συμπλήρωναν τα στρατηγικά τους αποθέματα σε ποσοστό μεγαλύτερο του 7%. Η Ρωσία δείχνει να αποκαθιστά ισορροπίες με τον βασικό (μοναδικό ουσιαστικά) πάροχο ασφαλείας για τον δυτικό κόσμο, τις ΗΠΑ. Οι οποίες επίσης κερδισμένες, δείχνουν για μια ακόμα φορά την αποφασιστικότητα τους προς την υπόλοιπη Δύση η οποία περί άλλων τυρβάζει… Σε μετρήσιμο πολιτικό επίπεδο ο Τράμπ προσπαθεί να ρεφάρει ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών και να προστατεύσει τα ποσοστά του. Σε στρατηγικό (μη μετρήσιμο) επίπεδο, δείχνει την ευελιξία του …. απλά. Οι γεωπολιτικές συνθήκες καμιά φορά παίζουν περίεργα παιχνίδια. Με την συγκεκριμένη προοπτική, οι ΗΠΑ δύνανται να διατηρήσουν τη στάση τους έναντι του Ιράν στο Ορμούζ και να μην νερώσουν το κρασί τους έναντι του γεωοικονομικού αντιπάλου τους. Ταυτόχρονα όμως και το Ιράν μπορεί να (αυτό)επιβεβαιώνεται για την σθεναρή του στάση στο Ορμούζ. Διότι πολύ απλά η αλάνθαστη Γεωγραφία συνδυάζεται πρωτίστως με την Οικονομία και μετά με την Γεωπολιτική, δίνοντας κατευθυντήριες γραμμές και άξονες στην Στρατηγική.

Όπου κερδισμένοι, δεν γίνεται να μην υπάρχουν και χαμένοι. Εκκινούμε από εκείνον που έχει χάσει κι ακόμα (…) δεν το ξέρει. Την Ουκρανία. Ο Τράμπ δείχνει πως δεν νοιάζεται και πολύ για την τύχη της. Όχι βέβαια πως θα κάνει πλάτες στον Πούτιν, αλλά σίγουρα δεν θα φέρει προσκόμματα κι εμπόδια στην ρωσική ειδική επιχείρηση (sic). Όποτε κι όπως τελειώσει αυτή, τα αμερικανικά συμφέροντα έχουν εδραιωθεί στην Ουκρανία. Φυσικά προς τέρψη του «συνδαιτυμόνος» έγινε και η ανάλογη σύσταση προς τον Ζελένσκι ώστε να μην στοχοποιεί ρωσικά διυλιστήρια. Τώρα εάν αυτός το ακούσει, είναι άλλο θέμα. Αφού ο πόλεμος και μόνον αυτός εξυπηρετεί την πολιτική του επιβίωση. Ο οποίος από την επανεκλογή Τράμπ και μετά έχει βρει αποκούμπι στους ευρωπαίους πολιτικούς κι επικεφαλής που έχουν προ πολλού διαζευχθεί με τον όρο του ηγέτη. Αν η πολύπαθη Ουκρανία είναι χαμένη, η Ευρώπη είναι πολλαπλά χαμένη. Και το χειρότερο είναι πως μυωπικά δεν το βλέπει, οπότε και δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει. Εκτός αν κάποιοι επικεφαλής ηγετίσκοι έχουν καταλάβει το μέγεθος της βλακείας που διέπραξαν και δεν έχουν θάρρος κι ανάστημα να το πούνε νέτα/σκέτα στους ψηφοφόρους τους. Οπότε θα συνεχίσουν υπό την παρούσα ανεπαρκέσταση έως εντελώς ανύπαρκτη ηγεσία των θεσμικών ευρωπαϊκών οργάνων, να ρίχνουν δεκάδες δισεκατομμύρια από τους κοινοτικούς πόρους σε ένα κυριολεκτικά τρύπιο (ουκρανικό) σταμνί, τα οποία έχουν κι αμφίβολη πορεία χρησιμοποίησης. Φυσικά χαμένοι είναι και οι ευρωπαίοι πολίτες, οι οποίοι απλά θα πρέπει να καταλάβουν ότι θα ξεχάσουν για τα επόμενα (το ολιγότερο) είκοσι χρόνια τα φθηνά καύσιμα του πρόσφατου παρελθόντος. Κι επαναλαμβάνουμε πως τα ζόρια δεν είναι για τον φετινό χειμώνα αλλά για του χρόνου και μετά, οπότε παύει η ροή ρωσικού φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Τότε θα καταλάβουν όπως και οι Έλληνες πολίτες πως, μπαρούφες του στυλ «πάρε το φυσικό σου αέριο και κάντο ότι θες, δεν σε έχουμε ανάγκη» είναι βαρύγδουπες μαγκιές που όταν λέγονται χωρίς λογική επιστρέφουν ως δυνατές φάπες που τσούζουν πολύ. Εδώ σκόπιμα δεν θα παραθέσουμε ποια επίσημα χείλη το είπανε, θα πρέπει να το ξέρει κάθε Έλληνας ή/και Ευρωπαίος ψηφοφόρος. Σπεύσαμε να παρακολουθήσουμε τις «αντιδράσεις – τοποθετήσεις» διαφόρων «πολιτικών» και λογής αυτοανακηρυχθέντων «αναλυτών», που μας προκάλεσαν το λιγότερο απορία….. με την κενότητα τους. Θα έπρεπε η Ελλάδα να διατρανώνει συνεχώς την ανάγκη εξόρυξης υδρογονανθράκων που βρίσκονται στην υφαλοκρηπίδα και δυνητική της ΑΟΖ, που η δεύτερη αποτελεί φυσικό τμήμα της ευρωπαϊκής ΑΟΖ. Κάποτε θα πρέπει και η ΕΕ να ασχοληθεί σοβαρά με το θέμα, διότι αφορά την υπόσταση της. Κλείνοντας και για να κάνουμε πικρό χιούμορ θα πούμε το εξής, που αν συμβεί θα είναι ο νέος ορισμός του τραγέλαφου, πανευρωπαϊκά. Με τον nord stream νεκρό όπως τον ξέραμε (από Ρωσία προς Γερμανία), ας αναλογιστούμε μήπως Βλαδίμηρος και Ντόναλντ, μεταβάλλουν το «ιδιοκτησιακό καθεστώς» του αγωγού…. Κι αρχίσει να ρέει προς την Ευρώπη ακριβό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, το οποίο θα είναι το ίδιο ακριβώς που κάποτε ήτανε φθηνό…. στραγγίζοντας τις οικονομίες των κ-μ της ΕΕ και γεμίζοντας τις αντίστοιχες ΗΠΑ & Ρωσίας. Τέτοιο πικρό γεωπολιτικό γέλιο δεν θα έχει ξαναϋπάρξει. Το οποίο θα είναι και πολύ ακριβό διότι στους γάμους από παλιά στους γάμους πλήρωναν τις νύφες και τα χατίρια τους, ενώ ξυρίζανε τον γαμπρό….. Κι όπως φαίνεται η νύφη της Αλάσκα είναι πολύ απαιτητική και κάποιος πρέπει να πληρώσει τη νύφη. Βοήθεια μας.

Του Νίκου Ι. Σπανού, Ναυάρχου Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ. ε.α. – Διεθνούς Πραγματογνώμονα Ναυτιλιακών Θεμάτων

Η παγκόσμια ναυτιλία εισέρχεται σε μια νέα εποχή. Τα πλοία καλούνται να περιορίσουν δραστικά τις εκπομπές τους, να εγκαταλείψουν σταδιακά τα συμβατικά καύσιμα και να υιοθετήσουν τεχνολογίες φιλικότερες προς το περιβάλλον.

Πίσω όμως από τη μεγάλη υπόσχεση της πράσινης μετάβασης αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα:

Μήπως, στην προσπάθειά μας να προστατεύσουμε το περιβάλλον, δημιουργούμε νέους κινδύνους για την ανθρώπινη ζωή και την ασφάλεια των λιμένων;

Δεν πρόκειται για κινδυνολογία. Πρόκειται για ένα ζήτημα που απασχολεί πλέον σοβαρά τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα.

Το καύσιμο του μέλλοντος μπορεί να γίνει ο κίνδυνος του παρόντος

Η αμμωνία, η μεθανόλη και το υδρογόνο βρίσκονται στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης της ναυτιλίας.

Κάθε καύσιμο, ωστόσο, παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά επικινδυνότητας.

Η αμμωνία είναι ιδιαίτερα τοξική και μια ανεξέλεγκτη διαρροή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Η μεθανόλη είναι εύφλεκτη και τοξική, ενώ το υδρογόνο απαιτεί εξαιρετικά αυστηρές προδιαγραφές αποθήκευσης και διαχείρισης, λόγω της υψηλής ευφλεκτότητάς του.

Φανταστείτε ένα εμπορικό πλοίο που ανεφοδιάζεται με αμμωνία σε λιμάνι κοντά σε κατοικημένη περιοχή.

Ένα τεχνικό σφάλμα, μια αστοχία σύνδεσης ή η ανεπαρκής εφαρμογή διαδικασιών ασφαλείας θα μπορούσαν, υπό δυσμενείς συνθήκες, να οδηγήσουν σε επικίνδυνη έκλυση αερίου.

Τότε το ζήτημα δεν θα αφορούσε αποκλειστικά το πλήρωμα.

Θα αφορούσε τους χρήστες λιμένων, τις γειτονικές εγκαταστάσεις, τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ενδεχομένως τον πληθυσμό της ευρύτερης περιοχής.

Ποιος θα αντιμετωπίσει το πρώτο μεγάλο περιστατικό;

Τον Σεπτέμβριο του 2026, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός επανέφερε στο επίκεντρο την ανάγκη εκπαίδευσης των ναυτικών στα εναλλακτικά καύσιμα και την αποτελεσματική αντιμετώπιση περιστατικών ρύπανσης που συνδέονται με αυτά.

Το μήνυμα είναι ουσιαστικό.

Δεν αρκεί να σχεδιάζουμε πλοία νέας τεχνολογίας. Πρέπει να εξασφαλίζουμε ότι τα πληρώματα και οι λιμενικές υπηρεσίες είναι πραγματικά προετοιμασμένα να διαχειριστούν τους νέους κινδύνους.

Ένα συμβατικό περιστατικό διαρροής πετρελαιοειδών δεν αντιμετωπίζεται με τις ίδιες επιχειρησιακές μεθόδους που απαιτεί μια διαρροή αμμωνίας.

Η αντιμετώπιση προϋποθέτει διαφορετικό εξοπλισμό, ειδική εκπαίδευση, κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας, σχέδια έκτακτης ανάγκης και σαφείς διαδικασίες συνεργασίας μεταξύ εμπλεκόμενων αρχών.

Η Ελλάδα μπροστά σε μια κρίσιμη πρόκληση

Για την Ελλάδα, με τη μεγάλη εμπορική ναυτιλία, τα πολυάριθμα λιμάνια και τη στενή σύνδεση λιμενικών δραστηριοτήτων με αστικές περιοχές, το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η προετοιμασία δεν μπορεί να περιοριστεί στην εγκατάσταση νέων υποδομών ανεφοδιασμού.

Απαιτείται προηγουμένως ολοκληρωμένη εκτίμηση επικινδυνότητας, καθορισμός ζωνών ασφαλείας, επικαιροποίηση σχεδίων αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών και συστηματική εκπαίδευση του προσωπικού.

Το Λιμενικό Σώμα, οι φορείς διοίκησης και εκμετάλλευσης λιμένων, οι πυροσβεστικές υπηρεσίες και οι ναυτιλιακές εταιρείες θα πρέπει να διαθέτουν σαφώς προσδιορισμένες αρμοδιότητες και επιχειρησιακά δοκιμασμένες διαδικασίες.

Η περιβαλλοντική πρόοδος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της ανθρώπινης ασφάλειας.

Η πράσινη μετάβαση χρειάζεται πρώτα μια κόκκινη γραμμή

Η απανθρακοποίηση της ναυτιλίας αποτελεί αναγκαίο στρατηγικό στόχο. Δεν πρέπει όμως να εξελιχθεί σε αγώνα τεχνολογικής ταχύτητας χωρίς αντίστοιχη εξέλιξη των κανόνων ασφαλείας.

Η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται μόνο σε μειωμένες εκπομπές ρύπων, αλλά και στην ικανότητα πρόληψης ατυχημάτων, προστασίας της ανθρώπινης ζωής και αποτελεσματικής διαχείρισης κρίσεων.

Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να κατασκευάσουμε το πλοίο του μέλλοντος. Είναι να διασφαλίσουμε ότι το πλοίο του μέλλοντος δεν θα μεταφέρει μαζί με το φορτίο του και έναν νέο, ανεπαρκώς ελεγχόμενο κίνδυνο.

Γιατί η ναυτιλία δεν θα γίνει πραγματικά πράσινη εάν προηγουμένως δεν παραμείνει απολύτως προσηλωμένη στην ασφάλεια.

Και το επόμενο μεγάλο ναυτικό ατύχημα δεν πρέπει να αποτελέσει την αφορμή για να ανακαλύψουμε όσα οφείλαμε να έχουμε προβλέψει σήμερα.

Σε μια εποχή όπου οι τεχνολογικές εξελίξεις προηγούνται συχνά της θεσμικής και επιχειρησιακής προσαρμογής, η ναυτιλιακή ασφάλεια οφείλει να παραμείνει αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα. Η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα δεν πρέπει να περιμένει την εκδήλωση ενός σοβαρού ατυχήματος για να αναγνωρίσει τις αδυναμίες της. Χρειάζεται προληπτικός σχεδιασμός, διαρκής αξιολόγηση των νέων κινδύνων και ουσιαστική επένδυση στον ανθρώπινο παράγοντα. Γιατί η μεγαλύτερη ευθύνη της σύγχρονης ναυτιλίας δεν είναι μόνο να παραδώσει στις επόμενες γενιές καθαρότερες θάλασσες, αλλά και να διασφαλίσει ότι οι άνθρωποι που εργάζονται σε αυτές, καθώς και οι κοινωνίες που ζουν δίπλα τους, θα παραμείνουν ασφαλείς. Η πράσινη μετάβαση θα αποτελεί πραγματική επιτυχία μόνο όταν η περιβαλλοντική βιωσιμότητα συμβαδίζει με την προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Στα δύο προηγούμενα μέρη εξετάσαμε τις εσωτερικές αδυναμίες της Ελλάδας και τις αυταπάτες που εμποδίζουν τη σωστή εκτίμηση της τουρκικής απειλής. Η συζήτηση για τη σχέση οικονομίας και πολιτικής έδειξε ότι η οικονομική ενοποίηση δεν καταργεί την επιδίωξη ισχύος. Το τρίτο μέρος εξετάζει τώρα τις οικουμενικές διακηρύξεις που συνοδεύουν αυτή την ενοποίηση: τα ανθρώπινα δικαιώματα, το όραμα ενός παγκόσμιου κράτους και την προσδοκία μιας αιώνιας ειρήνης.

Της Μαγδαληνής Αθανασιάδου

Στο επίκεντρο της συζήτησης για το εθνικό κράτος βρίσκεται ο «οικουμενισμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Παρά το ότι στην ουσία του συνδέεται με έναν ακραίας μορφής ατομικισμό, ο «οικουμενισμός» αυτός έχει συνδεθεί με ηθικές προσδοκίες για κατάργηση του κράτους. Το εθνικό κράτος έχει κατά καιρούς προσληφθεί είτε ως φορέας που ασκεί ωμή βία που καταπνίγει προς το συμφέρον των κυριάρχων κινήματα ελευθερίας και αιτήματα ισότητας που διατυπώνουν οι κατώτερες τάξεις (η δημοκρατική μυθολογία για το κράτος) είτε ως αυτόνομη οντότητα υπέρ άνω όλων των τάξεων που έχει ρόλο θεματοφύλακα του δημοσίου συμφέροντος (αυταρχική μυθολογία για το κράτος). Η ιστορική πραγματικότητα είναι ότι το κράτος έχει υπηρετήσει τόσο την αντίδραση όσο και την υπεράσπιση ή και την καταπολέμηση των κατεστημένων συμφερόντων.

Ειδικότερα, κατά την μεταπολεμική εποχή – στη διάρκεια του λεγόμενου «Ψυχρού Πολέμου» – το κυρίαρχο κράτος πολεμήθηκε και από τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα, τα οποία διεξήγαγαν εξίσου τον αγώνα τους στο όνομα οικουμενικών και διεθνιστικών αρχών, του οικονομικού φιλελευθερισμού η Δύση και του προλεταριακού διεθνισμού η ΕΣΣΔ. Οι υπερεθνικές αυτές αρχές γοήτευσαν τους ανθρώπους ανά τον κόσμο και τους έπεισαν πως οφείλουν σε αυτές περισσότερη πολιτική νομιμοφροσύνη από ό,τι στις πατρίδες τους. Στην σημερινή εποχή, την εποχή της πλανητικής πολιτικής, πολλοί διανοητές υποστήριξαν ότι η συμμόρφωση των εθνικών κρατών στις αρχές μιας οικουμενικής ηθικής θα οδηγούσε στην εξαΰλωση της κρατικής κυριαρχίας. Παρά ταύτα, ο κύκλος της ιστορικής εξέλιξης έδειξε πως τα κομμουνιστικά κινήματα, παρά τις διεθνιστικές προλεταριακές διακηρύξεις τους, συνδέθηκαν στενά με εθνικιστικούς στόχους και βασικά υπηρέτησαν τα ρωσικά – σοβιετικά κρατικά συμφέροντα. Κατά παρόμοιο τρόπο και ο «ηθικός οικουμενισμός» υπηρέτησε τις αυτοκρατορικές βλέψεις της παγκόσμιας υπερδύναμης των ΗΠΑ.

Ο οικουμενισμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην πράξη αποκρυσταλλώνεται σε κάτι επιμέρους και τίθεται στην υπηρεσία κρατικών σκοπών και μάλιστα υπόκειται στη δεσμευτική ερμηνεία των ισχυρών, οι οποίοι ακριβώς λόγω της ισχύος τους επιβάλλουν την ερμηνευτική αποκλειστικότητα του όρου.

Με τον όρο «ανθρώπινο δικαίωμα», αν θέλουμε να κυριολεκτούμε, εννοούμε μονάχα ένα δικαίωμα που απολαμβάνουν όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι μόνο και μόνο επειδή είναι άνθρωποι χωρίς να μεσολαβούν άλλες εξουσιαστικές αρχές και συλλογικά υποκείμενα, όπως εχθροί και κράτη, τα οποία εννοιολογικά έχουν περιορισμένη ευρύτητα σε σχέση με την ανθρωπότητα ως σύνολο. Στην πραγματικότητα όμως, δεν υπάρχει κράτος που να μπορεί να εγγυηθεί ότι δικαιώματα, τα οποία θεωρούνται ως κατεξοχήν ανθρώπινα δικαιώματα, όπως είναι το δικαίωμα της σωματικής ακεραιότητας, ασφάλειας και ελευθερίας του λόγου, είναι δυνατόν να τα απολαύσουν άνθρωποι που βρίσκονται έξω από τα όρια της εδαφικής επικράτειας ενός κράτους.

Τέτοιας μορφής και έκτασης δικαιώματα θα μπορούσε δυνητικά να χορηγήσει μόνο ένα παγκόσμιο κράτος, προς το οποίο όλα τα άτομα θα βρίσκονταν σε ίση και άμεση σχέση, δηλαδή θα ήταν φορείς δικαιωμάτων εξαιτίας του κράτους αυτού, ως εκπροσώπου ολόκληρης της ανθρωπότητας [16].

Η παραπάνω άποψη φέρει το πρόβλημα της σύγχυσης της πραγματικότητας με την ανεδαφική βούληση για κατάργηση των πολέμων που τάχα θα επέλθει αν καταργηθεί το εθνικό κράτος. Όσοι ελπίζουν πως η παγκόσμια ειρήνη θα επέλθει μέσα από τη διάλυση των εθνικών κρατών ξεχνούν πως οι πόλεμοι είναι φαινόμενο προγενέστερο του εθνικού κράτους αλλά και ότι πολύ χειρότερος από κάθε μορφή σύγκρουσης και πολέμου μπορεί να καταλήξει να είναι ο άμεσος αγώνας ανθρώπου προς άνθρωπο υπό συνθήκες παγκόσμιας ανομίας [17]. Επιπλέον, είναι σημαντικό να αποσαφηνιστεί ότι η ομογενοποίηση του πλανητικού πεδίου δεν συνεπάγεται αναγκαστικά και εκκολαπτόμενη κοινότητα συμφερόντων των συλλογικών υποκειμένων. Με άλλα λόγια, η αναπόφευκτη ενοποίηση των εξελίξεων και των προβλημάτων σε παγκόσμια κλίμακα δεν μπορεί να οδηγεί νομοτελειακά στο συμπέρασμα ότι θα επέλθει και ενοποίηση των σκοπών και των λύσεων.

Η αιτία που εξηγεί τη διαρκή ρητορική επίκληση των οικουμενικών δικαιωμάτων από τα πάση φύσεως πολιτικά υποκείμενα είναι το γεγονός ότι η αύξουσα πύκνωση της πλανητικής πολιτικής στον 20ο αιώνα εξαναγκάζει τα υποκείμενα που αποτελούν φορείς ισχύος να διατυπώνουν τις επιδιώξεις τους στο λεξιλόγιο των οικουμενικών σκοπών και οικουμενικών κοινωνικών μοντέλων. Το γεγονός αυτό είχε χρονικό σημείο εκκίνησης το 1917∙ από τότε βασικό σημείο αντίφασης της πλανητικής πολιτικής αποτέλεσε το γεγονός ότι φορείς των οικουμενικών ιδεολογιών (προλεταριακός διεθνισμός και καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση) ήταν ισχυρά έθνη (ΕΣΣΔ και ΗΠΑ) [18] .

Στην ιδεολογική αυτή συνάφεια διατυπώθηκε το όραμα του παγκόσμιου κράτους, το οποίο ταυτίστηκε, από τους υποστηρικτές της, με την ιδέα της αιώνιας ειρήνης. Σύμφωνα με την ιδέα αυτή, η υπέρβαση του πολιτικού κατακερματισμού της ανθρωπότητας (που, κατά τη γνώμη τους, αποτυπωνόταν στον χωρισμό της οικουμένης σε εθνικά κράτη) θα μπορούσε να τερματίσει τις τριβές και διενέξεις που γεννιούνταν εξαιτίας του και θα καθιστούσε τα ανθρώπινα συμφέροντα θεμέλια μιας παγκόσμιας και εξ ορισμού τελειωτικής πολιτικής οργάνωσης.

Η παραπάνω άποψη παραβλέπει δύο σημαντικά σημεία που αποτελούν προϋποθέσεις για να υλοποιηθεί το παγκόσμιο κράτος: την ελεύθερη συναίνεση όλων των κρατών και κυρίως των ισχυρών και την αποδοχή από μέρους τους μίας κοινά αποδεκτής λύσης του προβλήματος της κατανομής. Παραβλέπεται ότι η ενοποίηση του κόσμου θα οξύνει αναγκαστικά το πρόβλημα της κατανομής αφού τώρα όλοι θα αγωνίζονται για τους ίδιους σκοπούς και τα ίδια μέσα. Συνεπώς, ο Π. Κονδύλης προβλέπει ότι οι πρώτοι που θα θέσουν εμπόδια στην ίδρυση ενός τέτοιου παγκόσμιου κράτους θα είναι οι ίδιες οι παγκόσμιες Δυνάμεις.

Είναι πολύ εύκολο να μιλά κανείς για «μία παγκόσμια τάξη» όταν βρίσκεται σε θέση ισχύος και γνωρίζει πως το «άνοιγμα των συνόρων» θα επιφέρει τη διεύρυνση του δικού του πεδίου δράσης. Μόλις όμως ανακαλύψει πως το ίδιο αυτό «άνοιγμα» αυξήσει αναπόφευκτα και τα πλεονεκτήματα άλλων Μεγάλων Δυνάμεων και το δικό του μερίδιο σε οικονομικά και πολιτικά αγαθά περιοριστεί, τότε ο ενθουσιασμός θα δώσει τη θέση του στην επιφύλαξη. Η βασική αντίφαση που διαπερνά την άποψη και το όραμα για το παγκόσμιο κράτος συνίσταται στο ότι από τη μία πλευρά, προπαγανδίζεται ως υπερώριμη υπέρβαση του εθνικού κράτους που θα εξαλείψει όλα τα δεινά του κόσμου, για τα οποία ευθύνονται αποκλειστικά τα εθνικά κράτη και από την άλλη, το ίδιο το εθνικό κράτος που καταγγέλλεται, αποτελεί και το πρότυπο του παγκόσμιου κράτους αφού το τελευταίο θα διαθέτει επίσης το μονοπώλιο της νόμιμης βίας και επιπλέον θα οφείλει να διασφαλίζει την νομική ισότητα όλων των ανθρώπων με μία ενιαία και οικουμενική νομοθεσία.

Απέναντι στα παραπάνω, ο Π. Κονδύλης εξέφρασε την επιφύλαξή του και θεωρούσε πως όχι μόνο η παραλληλότητα ανάμεσα στη γέννηση των εθνικών κρατών και στη γέννηση του παγκόσμιου κράτους δεν είναι αναγκαία και καθόλου σίγουρη αλλά και πως αν εμφανιστεί μία τέτοια πολιτική δομή, από άποψη πολιτικής και δικαίου, θα θύμιζε περισσότερο τις αυτοκρατορίες της προεθνικής εποχής παρά το σύγχρονο εθνικό κράτος. Όσο ισχυρή και να ήταν – δημογραφικά, τεχνοοικονομικά και στρατιωτικά – η παγκόσμια Δύναμη και πάλι δεν θα μπορούσε να ελέγχει άμεσα κάθε άνθρωπο πάνω στη γη, με τον τρόπο που υλοποιείται η σχέση κράτους – πολίτη στο πλαίσιο του εθνικού κράτους. Ούτε και θα ήταν σε θέση να εισάγει μία ενιαία νομοθεσία που θα ισοπέδωνε τις προηγούμενες πολιτισμικές και εθνικές διαφορές, όπως έκανε το εθνικό κράτος σε σχέση με τις προγενέστερες φεουδαρχικές τοπικές παραδόσεις. Μάλλον, θα αναγκαζόταν να καταφύγει σε υπηρεσίες τοποτηρητών, οι οποίοι δεν θα διέθεταν μεν κυριαρχικά δικαιώματα απέναντι στη Μεγάλη Δύναμη αλλά ως τοπικοί σατράπες ή φύλακες της τάξης θα έπρεπε αναγκαστικά να διαθέτουν μέσα νόμιμης βίας ή έννομες εξουσίες. Αυτό θα οδηγούσε στην επανασύσταση της ενδοκρατικής πυραμίδας των φεουδαλικών ή ημιφεουδαλικών αυτοκρατοριών με χαλαρούς δεσμούς μεταξύ κορυφής και βάσης και συνεπώς θα χαρακτηριζόταν από ανομία και όχι από τη θεσμική συνοχή του εθνικού κράτους. Στην πραγματικότητα, η μόνη εξέλιξη που θα μπορούσε να εγγυηθεί η εγκαθίδρυση του παγκόσμιου κράτους θα ήταν όχι η εξάλειψη των πολέμων αλλά η μετατροπή τους σε εμφυλίους [19].

Σε μία ακόμα χειρότερη πρόβλεψη αναφορικά με τις πολιτικές συνέπειες του «οικουμενισμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», ο Π. Κονδύλης εκτιμούσε πως ο εν λόγω οικουμενισμός προλειαίνει τον δρόμο προς τον παραμερισμό των συνόρων, σύμφωνα με τη δική του λογική, αφού επιδιώκει να αποσπάσει το άτομο από τη δικαιοδοσία του εθνικού κράτους και να αναθέσει την προστασία των δικαιωμάτων του σε διεθνείς οργανισμούς. Αποκρυσταλλώνεται έτσι βαθμιαία η συνείδηση ότι κανείς αιωρείται μεταξύ έθνους και ανθρωπότητας και εν τέλει ό,τι αρχικά σχεδιάστηκε ως θεσμική κατοχύρωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας θα καταλήξει να αποτελέσει προοίμιο της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης των λαών και εν τέλει της άμεσης και στοιχειακής αντιπαράθεσης ανθρώπου προς άνθρωπο [20].

Σημειώσεις και παραπομπές

[16] Παναγιώτης Κονδύλης, «Ανθρώπινα δικαιώματα»: εννοιολογική σύγχυση και πολιτική εκμετάλλευση”, στο Από τον 20ο στον 21ο αιώνα. Τομές στην πλανητική πολιτική περί το 2000, Αθήνα: Θεμέλιο, 2000, σσ. 61 – 67.

[17] Παναγιώτης Κονδύλης, «Παγκοσμιοποίηση: πολιτική, οικονομία και κατανομή» στο Από τον 20ο στον 21ο αιώνα. Τομές στην πλανητική πολιτική περί το 2000, Αθήνα: Θεμέλιο, 2000, σελ. 74.

[18] Παναγιώτης Κονδύλης, «Τα Ηνωμένα Έθνη», στο Από τον 20ο στον 21ο αιώνα. Τομές στην πλανητική πολιτική περί το 2000, Αθήνα: Θεμέλιο, 2000, σσ. 125 – 135.

[19] Παναγιώτης Κονδύλης, «Οι παγκόσμιες Δυνάμεις και το παγκόσμιο κράτος», στο Από τον 20ο στον 21ο αιώνα. Τομές στην πλανητική πολιτική περί το 2000, Αθήνα: Θεμέλιο, 2000, σσ. 135 – 146.

[20] Παναγιώτης Κονδύλης, «Από τον οικονομικό στον βιολογικό χαρακτήρα της πολιτικής;», στο Πλανητική πολιτική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, Αθήνα: Θεμέλιο, 2011, σσ. 68 – 69.