Αναλύσεις

Ο νέος Ψυχρός Πόλεμος και η Ουκρανία

Δημοσιεύτηκε στις

23 Ιουνίου 2022 στις 11:45

από τον

Eίναι ο νέος Ψυχρός Πόλεμος πιο επικίνδυνος από τον παλιό;

Ευριπίδης Λ. Ευρυβιάδης, Πρέσβης, ε.τ.

Βρισκόμαστε ήδη σε ένα έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο; Και είναι ο νέος Ψυχρός Πόλεμος πιο επικίνδυνος από τον παλιό; Σκέφτονται σοβαρά οι Ρώσοι να χρησιμοποιήσουν τακτικά πυρηνικά όπλα στην Ουκρανία, όπως μας λένε επανειλημμένα στη Δύση;

Είναι ο κόσμος σήμερα σε μια πιο επικίνδυνη κατάσταση από όταν οι δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις βρέθηκαν μετωπικά αντιμέτωπες κατά τη διάρκεια της κρίσης των πυραύλων της Κούβας το 1962, όταν ο αμερικανικός και ο σοβιετικός λαός, μαζί με τον υπόλοιπο κόσμο, κρατούσαν την ανάσα τους εκείνες τις “13 ημέρες του Οκτώβρη”;

Η απάντηση είναι και “όχι” και “ναι”.

Εξέχοντες αναλυτές της Δύσης – καθηγητές, μελετητές, δημοσιογράφοι σχολιαστές, ενεργοί κρατικοί αξιωματούχοι καθώς και κάθε μορφης ειδήμονες – επιμένουν ότι ναι, σίγουρα, αυτός ο εξελισσόμενος νέος Ψυχρός Πόλεμος είναι πιο επικίνδυνος από τον παλιό. Και ότι ναι, ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι πιο επικίνδυνος από την κρίση των πυραύλων της Κούβας του 1962. Για να υποστηρίξουν τα επιχειρήματά τους, επικαλούνται επαναλαμβανόμενες ρωσικές δηλώσεις και ενέργειες (π.χ. μια πρόσφατη δοκιμή Ρωσικού διηπειρωτικού πύραυλου), πως με τις συμπεριφορές της αυτές η Μόσχα θέλει να αποτρέψει τη Δύση και το ΝΑΤΟ από άμεση εμπλοκή στον πόλεμο στην Ουκρανία. Ακόμη χειρότερα, υποστηρίζουν ότι η Μόσχα και ο δεσποτικός Πούτιν μπορεί, από “απελπισία» πως χάνουν τον πόλεμο ή ακόμα απλά και μόνο για να αποφύγουν τη ντροπή μιας ήττας, να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα. Και πως αν χρησιμοποιηθούν έστω τακτικά πυρηνικά όπλα, τότε θα ανοίξει ο δρόμος για την κόλαση.

Ο παλιός Ψυχρός Πόλεμος διήρκεσε από το 1947 έως το 1990. Τελείωσε με την αποδοχή από τη Σοβιετική Ένωση και άλλους, της ενοποίησης της Γερμανίας (22/9/1990). Η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε ένα χρόνο αργότερα, τον Δεκέμβρη του 1991. Η διαίρεση της Γερμανίας και το Τείχος του Βερολίνου αποτέλεσαν την ουσία και το σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου, ο οποίος ως γεωπολιτική αλλά κυρίως μανιχιαστική ιδεολογική σύγκρουση, σύντομα εξελίχθηκε σε παγκόσμια σύγκρουση.

Ακριβώς επειδή ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν ιδεολογικός με οικουμενικά και μεσσιανικά οράματα, παρουσιάζονταν ως μια αέναη σύγκρουση. Όσοι από εμάς ζήσαμε τον Ψυχρό Πόλεμο, ειδικά σε αμερικανικά πανεπιστήμια, μαθαίναμε πως ο Ψυχρός Πόλεμος δεν είχε “τέλος”. Ατέλειωτες ήταν επίσης και οι θεωρίες που κατασκευάσθηκαν για να μας βοηθήσουν ώστε να κατανοήσουμε την

” ατέρμονη” αυτή σύγκρουση. Ήταν όμως όλες τους ανεπαρκείς και αποτυχημένες θεωρίες. Λίγοι ήταν εκείνοι οι επαγγελματίες και οι μελετητές που προέβλεψαν την κατάρρευση του Ψυχρού Πολέμου. Προφήτες σίγουρα δεν ήταν. Ήταν όμως όλοι μελετητές της ιστορίας με εξαιρετικές αναλυτικές δεινότητες.

Ο παλιός Ψυχρός Πόλεμος πέρασε από τρεις φάσεις. Η πρώτη κράτησε από το 1947 έως το 1962. Όλοι συμφωνούν ότι αυτή ήταν η πιο επικίνδυνη φάση του Ψυχρού Πολέμου. Οι αλλεπάλληλες κρίσεις στο Βερολίνο αλλά κυρίως αυτή της Κούβας, έφεραν τις δύο υπερδυνάμεις στα πρόθυρα ενός Αρμαγεδδώνα. Μετά το 1962 ο κόσμος γνώρισε μια μεταβατική περίοδο – αυτή της ειρηνικής συνύπαρξης – και, μετά το 1969, ο Ψυχρός Πόλεμος εισήλθε στη δεύτερη του φάση, αυτή της περιόδου της ύφεσης. Η ύφεση διήρκεσε από το 1969 έως το 1979. Κατά τη γνώμη μου, η ύφεση ήταν κρίσιμη για τις μετέπειτα εξελίξεις που οδήγησαν στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Παραμένει δε άμεσα σχετική σήμερα αναφορικά με την Ουκρανική κρίση. Ήταν κατά τη διάρκεια της περιόδου την ύφεσης που δημιουργήθηκαν πολυεπίπεδα κανάλια επικοινωνίας- ιεραρχικά και κάθετα – μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η ύφεση διευκόλυνε τη “θεσμοθέτηση” των περισσότερων κανόνων και κανονισμών της ψυχροπολεμικής σύγκρουσης, η ύπαρξη των οποίων επέτρεψε την ορθολογική διαχείριση του αγώνα ισχύος μεταξύ των υπερδυνάμεων. Παράλληλα η ύφεση έκανε δυνατή την ανάπτυξη και ενίσχυση συναλλαγών και συνδυαλλαγών σε πολλούς τομείς και κυρίως σε ανθρώπινο και ανθρωπιστικό επίπεδο -αυτό που σήμερα ονομάζουμε “κοινωνία πολιτών”. Η δυναμική της απρόσμενης αυτής – για την εποχή – εξελίξης διεδραμάτισε καταλυτικό ρόλο για τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου και για την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Η τρίτη και τελευταία φάση του παλαιού Ψυχρού Πολέμου έτυχε περίτεχνης διαχείρισης μέχρι το τέλος της το 1990. Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου παραμένει ένα γεγονός χωρίς προηγούμενο στην πολιτική ιστορία του κόσμου: μια υπερδύναμη κατέρρευσε χωρίς πόλεμο. Αυτό που συνέβη με την κατάρρευση της κραταιάς Σοβιετική Ένωση, δεν έχει ξανασυμβεί.

Επιστρέφω στο αρχικό ερώτημα. Βρισκόμαστε σήμερα και λόγω ενός ακόμη πολέμου στην Ευρώπη, σε έναν πιο επικίνδυνο κόσμο από αυτόν του Ψυχρού Πολέμου; Η γνώμη που είναι πως, όχι.

Και στηρίζω την θέση μου στο διακύβευμα της κουβανικής πυραυλικής κρίσης. Το 1962 το διακύβευμα ήταν υπαρξιακό όχι μόνο για τις δύο υπερδυνάμεις αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο. Εκείνες τις μέρες οι δύο υπερδυνάμεις αντιμετώπιζαν η μία την άλλη μετωπικά, σε όλα τα μήκη και πλάτυ του κόσμου. Όλες οι δυνάμεις τους βρίσκονταν σε κόκκινο συναγερμό παντού και όχι μόνο στην περιοχή της Κούβας. Σε ποιό επίπεδο πυρηνικού συναγερμού (DEFCON- Defence Ready Condition) βρίσκονται σήμερα οι ΗΠΑ, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία; Σίγουρα όχι στο επίπεδο της κρίσης του 1962. Το ίδιο ισχύει και στη περίπτωση της Ρωσίας.

Ωστόσο μας λένε επίσημοι και μή, με πάσα βεβαιότητα , ότι ο Αρμαγεδδών μπορεί να είναι προ των πυλών. Νομίζω ότι είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης (και αναμφίβολα και λόγω κατάλληλης ιδεολογικής προδιάθεσης) οι άνθρωποι να βλέπουν μια ζωντανή και συνεχιζόμενη κρίση – όπως την Ουκρανική σήμερα- ως χειρότερη από μια άλλη που συνέβη πριν από δεκαετίες τον περασμένο αιώνα και η οποία επιλύθηκε ειρηνικά. Ωστόσο στην περίπτωση της Κούβας, για παράδειγμα, γνωρίζουμε τώρα -και αυτό που δεν γνώριζαν τότε οι Αμερικανοί υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων- ότι εκτός από τους πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές, στην Κούβα υπήρχαν και πολλά τακτικά πυρηνικά όπλα με τοπικούς Σοβιετικούς διοικητές εξουσιοδοτημένους να τα χρησιμοποιήσουν αν η Κούβα δεχόταν επίθεση. Τα σοβιετικά πυρηνικά υποβρύχια γύρω από την Κούβα είχαν επίσης άδεια χρήσης πυρηνικών όπλων εάν δέχονταν επίθεση. (Και σε τουλάχιστον μία περίπτωση, η χρήση πυρηνικών όπλων είχε αποφευχθεί λόγω της ψυχραιμίας των Σοβιετικών, το υποβρύχιο των οποίων δέχθηκε ψευδοβόμβες βυθού στα νερά της Κούβας από αμερικανικό αντιτορπιλικό).

Το πόσο επικίνδυνη ήταν η κρίση του 1962 για τους Αμερικανούς τεκμειριώνεται και από μια συγκεκριμένη αμερικανική δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε μήνες μετά την κρίση. Ερωτηθέντες τι έκαναν εκείνες τις τρομακτικές μέρες του Οκτώβρη, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων απάντησαν ότι κατέφυγαν σε ερωτικες περιπτύξεις, αποφασισμένοι προφανώς να εγκαταλείψουν τα εγκόσμια με το δικό τους χαρακτηριστικό τρόπο.

Η κρίση των πυραύλων της Κούβας επιλύθηκε με έντεχνους συμβιβασμούς και αμοιβαίες και ουσιαστικές παραχωρήσεις από τις δύο πλευρές. Οι Αμερικανοί δεν κέρδισαν και οι Σοβιετικοί δεν έχασαν.

Η Σοβιετική Ένωση μπορεί να μην υπάρχει σήμερα. Ωστόσο μια ανεξάρτητη κομμουνιστική Κούβα είναι ακόμα εκεί, κληρονομιά του συμβιβασμού του 1962 βάσει του οποίου οι ΗΠΑ ανέλαβαν να μην επιτεθούν στην Κούβα (και να αποσύρουν επιθετικούς πυραύλους από την Τουρκία), με αντάλλαγμα οι Σοβιετικοί να αποσύρουν τους πυραύλους τους από το νησί του Κάστρο.

Ποιό σημαντικό, για τους σκοπούς μας, η παγκόσμια ειρήνη και ασφάλεια διατηρήθηκαν παρόλο που οι δύο υπερδυνάμεις πλησίασαν επικίνδυνα σε έναν πυρηνικό πόλεμο. Δεν συμβαίνει αυτό σήμερα, παρά τον αναμεταξύ τους πόλεμο “δια αντιπροσώπων” στην Ουκρανία. Η Κούβα ήταν η “μητέρα όλων των μαχων” του Ψυχρού Πολέμου, αλλά δεν ήταν η μόνη κρίση. Και ήταν ο Πρόεδρος Κένεντυ που περιέγραψε καλύτερα το υπαρξιακό δίλημμα που αντιμετωπίζε ο κόσμος την πυρηνική εποχή, μετά την διπλωματική επίλυση της κρίσης του Τείχους του Βερολίνου το 1961. Η αποδοχή της ύπαρξης του Τείχους από τους Αμερικανούς, “ήταν στον διάβολο πολύ καλύτερα από έναν πόλεμο”, φέρεται να είπε. Και ήταν “κουβέντα στην κουβέντα”, δηλαδή μέσω διαπραγματεύσεων, που βρέθηκε λύση στην Κούβα.

Ο παλιός Ψυχρός Πόλεμος ήταν πιο επικίνδυνος από αυτό που αντιμετωπίζει ο κόσμος σήμερα μέσα και γύρω από την Ουκρανία. Αλλά όσοι χειρίστηκαν τις επαναλαμβανόμενες ψυχροπολεμικές κρίσεις (συμπεριλαμβανομένων εκείνων στην Κορέα, το Βιετνάμ, τη Μέση Ανατολή, το Αφγανιστάν) είχαν βιωματικές

εμπειρίες στη διαχείριση κρίσεων σε όλα τα επίπεδα. Όλοι είχαν ζήσει την κόλαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και γνώριζαν από την πρώτη στιγμή πως τα πυρηνικά όπλα άλλαξε τη φύση του πολέμου και ως εκ τούτου τους κανόνες του παιχνιδιού. Ο αφορισμός του Πρώσσου στρατηγιστή Κλάουζεβιτς του 19ου αιώνα, πως η πολιτική είναι η συνέχισει του πολέμου με αλλά μέσα, έπαυσε να ισχύει μετά το 1945. Ο Αρμαγεδδών ήταν πλέον μέρος της εξίσωσης στον αγώνα για ισχύ. Ο ορθολογισμός, η αποτροπή και η διπλωματία- μυστικες, διμερείς διαπραγματεύσεις, σύνοδοι κορυφής, πολυμερείς διάσκεψεις – όλα συνδυάστηκαν για να κρατήσουν τον Ψυχρό Πόλεμο ψυχρό. Σχεδόν εκ φύσεως Αμερικανοί και Σοβιετικοί έμπαιναν στη θέση του άλλου. Αυτό τους έδινε την ικανότητα να εκτονώνουν κρίσεις που τους έφερναν σε μετωπικές αντιπαραθέσεις και, επιπλέον, να χειριζονται ανάλογα τους ανά τον κόσμο πληρεξούσιούς τους.

Η θεσμοθέτηση πολλών πτυχών του Ψυχρού Πολέμου, ιδιαίτερα των διαφόρων συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών και οι διαδικασίες επίτευξης τους μέσω επίπονων και μακροχρόνιων διαπραγματεύσεων, δημιούργησαν μια κάστα υψηλού επιπέδου αξιωματούχων και γραφειοκρατών με κεκτημένα συμφέροντα για τη διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας. Σοβαρό συστατικό αυτής της ατέρμονης διαδικασίας αποτελούσε ο μηχανισμός αποφυγής ατυχημάτων, που υπήρξαν πάμπολα και επικίνδυνα σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Αλλά με τον ένα ή τον άλλο τρόπο παγκόσμια ειρήνη και η ασφάλεια διατηρήθηκαν.

Η ουσία είναι ότι στον παλιό Ψυχρό Πόλεμο υπήρχαν πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες (και μια συμπληρωματική γραφειοκρατία) που είχαν εμπειρίες πολέμου και κρίσεων, είχαν επίγνωση των διακυβεύσεων, που μελετούσαν και γνώριζαν τους αντιπάλους τους στη διαδικασία διαχείρισης της “ατέρμονης σύγκρουσης” του Ψυχρού Πολέμου. Η τελευταία τέτοια περίπτωση υπήρξε ο περίτεχνος χειρισμός της τελευταίας φάσης του Ψυχρού Πολέμου από τον Γκορμπατσόφ και τις κυβερνήσεις Ρήγκαν/Μπους.

Επιστρέφοντας στο αρχικό ερώτημα, ναι, ο εξελισσόμενος νέος Ψυχρός Πόλεμος, φαινομενικά για την Ουκρανία αλλά που σίγουρα δεν περιορίζεται εκεί, είναι πιο επικίνδυνος από τον παλιό, επειδή κανένας από τους περιορισμούς και μηχανισμούς που περιέγραψα συνοπτικά δεν υπάρχουν σήμερα. Μπορεί να υπάρχει ορθολογισμός σε επίπεδο Μπάιντεν και Πούτιν, με αναφορά στον πυρηνικό πόλεμο (και από χώρες όπως π.χ. η Γερμανία). Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Οι υπόλοιποι θεσμικοί περιορισμοί που χαρακτήριζαν τη «μακρόχρονη ειρήνη» του παλιού Ψυχρού Πολέμου έχουν σταδιακά -από το 1991- αποδομηθεί. Η πειθαρχία του παλιού Ψυχρού Πολέμου, αυτή που άσκησαν οι υπερδυνάμεις στους εαυτούς τους και στους πληρεξούσιούς τους, φαίνεται να μην υπάρχει πλέον.

Αυτό είναι που κάνει τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία πιο επικίνδυνο από ανάλογες κρίσεις. Δεν υπήρχε , διαβάζουμε, καμία επικοινωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας από τις 15 Φεβρουαρίου. Και το επίπεδο της εχθρικής ρητορικής και προπαγάνδας έχουν ξεπεράσει κάθε όριο. Πού πραγματικά θα οδηγήσει αυτή η αντιπαράθεση χωρίς διαπραγμάτευση;

Αν ο πόλεμος ξεφύγει από τα γεωγραφικά όρια της Ουκρανίας, τι θα συνεπαγόταν; Οι Ευρωπαίοι, ιδίως το Ηνωμένο Βασίλειο, θα πρέπει να αναλογιστούν σοβαρά το γεγονός ότι λαμβάνει χώρα ένας ακόμη πόλεμος στην Ευρώπη που μπορούσε να είχε αποφεύχθεί. Ποιές είναι οι δικές τους ευθύνες πριν και μετά; Πού τα ευρωπαϊκά κράτη και η ΕΕ ως αυτόνομοι δρώντες; Θέλουν πραγματική αυτονομία σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας; Ή να συνεχίζουν να βολεύονται ως λαθρεπιβάτες στο αποκλειστικό “λεωφορείο ασφάλειας” που όχι ανιδιοτελώς τους προσφέρει η Ουάσιγκτον; Η μέχρι σήμερα συμπεριφορά των Ευρωπαίων είναι καταθλιπτική. Και, χειρότερα, τα ευρωπαϊκά κράτη και η ΕΕ συμπεριφέρονται στον πόλεμο στην Ουκρανία ως βασιλικότεροι του βασιλέως. Αντιλαμβάνονται πως εάν ο πόλεμος κλιμακωθεί και ξεφύγει, αυτοί που, επιπλέον θα υποφέρουν δεν θα είναι οι κάτοικοι της Σιβηρίας και της Αλάσκας;

Σημ.: Το άρθρο γνώμης δημοσιεύτηκε 30/5/2022 στα Αγγλικά στο RUSI – Royal United Services Institute– την παλαιότερη δεξαμενή σκέψης σε θέματα άμυνας και ασφάλειας στο κόσμο

https://rusi.org/explore–our–research/publications/commentary/new–cold–war–and–ukraine

Σχετικά θέματα

Σταύρος Καλεντερίδης

Ο Σταύρος Καλεντερίδης, ξεκίνησε τις σπουδές του στην Αθήνα, σπουδάζοντας Πολιτική Επιστήμη στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έπειτα από τέσσερα χρόνια συμμετοχής στα φοιτητικά όργανα συνδιοίκησης της σχολής του και σε διάφορες οργανώσεις νέων, αποφάσισε να συνεχίσει τις σπουδές του στο εξωτερικό. Στη Βοστόνη των Η.Π.Α. ολοκλήρωσε δύο μεταπτυχιακά προγράμματα, στις Διεθνείς Σχέσεις (Αμερικανική εξωτερική πολιτική) και στην Επικοινωνία (Πολιτική Επικοινωνία), ενώ παράλληλα εργάστηκε στο Ελληνικό Προξενείο της Βοστόνης, στη σχολή του ως βοηθός έρευνας και σε δύο πολιτικές καμπάνιες Αμερικανών πολιτικών (Δημοκρατικών – Ρεπουμπλικάνων). Μετά από τρία χρόνια στις Η.Π.Α., άκουσε το κάλεσμα της πατρίδας του και επέστρεψε πίσω με μεγάλο πόθο για προσφορά στην Ελλάδα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος δύο κοινωφελών οργανισμών, του δέλτα – πολιτική επανάσταση (πολιτικός οργανισμός) και της Λεοντίδας (ίδρυμα προώθησης θεμάτων ιστορίας, πολιτισμού και δημοκρατίας). Σήμερα ζει και εργάζεται στην Αθήνα, ασχολείται με διάφορα εγχειρήματα πολιτικής διπλωματίας και δημοκρατίας, γράφει πολιτικά άρθρα, σχολιάζει την επικαιρότητα και συνεχίζει την προσωπική του μελέτη στην ιστορία και την πολιτική φιλοσοφία.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Γιατί το Πεντάγωνο ανησύχησε τόσο πολύ για τα βομβαρδιστικά B-1 στην Αγγλία

Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.

Δημοσιεύτηκε

2 λεπτά πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Geopolitico team

Από τον Μάρτιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν σταθμεύσει δώδεκα βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς B-1 Lancer στη βάση RAF Fairford στη νότια Αγγλία, προς υποστήριξη του αεροπορικού τους πολέμου εναντίον του Ιράν. Τα αεροσκάφη αυτά είναι ιδιαίτερα πολύτιμα επειδή μπορούν να πετούν με υπερηχητικές ταχύτητες μεταφέροντας τεράστια φορτία κατευθυνόμενων και μη κατευθυνόμενων όπλων. Τα βομβαρδιστικά που είχαν σταθμεύσει στο Fairford αποτιμώνται σε περίπου 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια και αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο του στόλου B-1 της Ουάσιγκτον.

Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου της 3ης Οκτωβρίου, στρατιωτικοί διοικητές απομάκρυναν αιφνιδιαστικά ολόκληρο τον στόλο των B-1 από το Fairford, λόγω φόβων για επικείμενη ιρανική επίθεση. Η εντολή απομάκρυνσης ήταν τόσο ξαφνική ώστε το Πεντάγωνο φέρεται να μην διέθετε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού για τα βομβαρδιστικά τη στιγμή που αυτά απογειώνονταν. Όπως το περιέγραψε ένας δημοσιογράφος:

«Ήταν απλώς μια λογική του τύπου “βγάλτε τα από το Fairford τώρα και θα βρούμε αργότερα πώς θα τα ανεφοδιάσουμε για να περάσουν τον Ατλαντικό και να επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες”.»

Τι ήταν αυτό που ανησύχησε τόσο το Πεντάγωνο;

Ευαίσθητες πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών υπεδείκνυαν ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) σχεδίαζε μια σύνθετη, πολυφασική επίθεση με drones εναντίον της βάσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν βαν χωρίς σήμανση, σταθμευμένα σε απόσταση περίπου τετρακοσίων μέτρων από την περίφραξη του Fairford, για την εκτόξευση οπλισμένων drones εναντίον των B-1, τα οποία βρίσκονταν εκτεθειμένα σε ανοικτούς χώρους, καθώς και εναντίον των αρκετών εκατοντάδων Αμερικανών στρατιωτικών που υπηρετούσαν στη βάση.

Η ιρανική επιχείρηση παρουσίαζε εντυπωσιακές ομοιότητες με μια παρόμοια προσπάθεια που πραγματοποίησε η Ουκρανία πέρυσι εναντίον της Ρωσίας, γνωστή ως «Operation Spider’s Web» (Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης).

Ουκρανοί πράκτορες πέρασαν λαθραία εξαρτήματα drones σε δύο συνεργάτες τους στην βιομηχανική πόλη Τσελιάμπινσκ, περίπου 1.450 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόσχας. Οι δύο πράκτορες συναρμολόγησαν τα εξαρτήματα δημιουργώντας 150 drones και προσέλαβαν ανυποψίαστους οδηγούς φορτηγών για να μεταφέρουν τα αεροσκάφη σε τοποθεσίες κοντά σε πέντε διαφορετικές ρωσικές αεροπορικές βάσεις που βρίσκονταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Την προκαθορισμένη χρονική στιγμή, απομακρυσμένοι χειριστές εξαπέλυσαν ταυτόχρονα τα drones προς τους στόχους τους.

Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Σύμφωνα με πληροφορίες, σαράντα ένα ρωσικά αεροσκάφη επλήγησαν και δώδεκα καταστράφηκαν ολοσχερώς, μεταξύ των οποίων επτά στρατηγικά βομβαρδιστικά Tu-95 με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων.

Συνολικά, η Ουκρανία εξουδετέρωσε το 20% του επιχειρησιακού στόλου βομβαρδιστικών μεγάλου βεληνεκούς της Ρωσίας, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, χρησιμοποιώντας τοπικά παραγόμενα τετρακόπτερα Osa που κόστιζαν λιγότερο από 1.000 δολάρια το καθένα.

Η Ουκρανία δεν ήταν η μόνη χώρα που πραγματοποίησε μια τέτοια επιχείρηση. Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης, το Ισραήλ εξαπέλυσε την «Operation Rising Lion» στο Ιράν.

Για μήνες, η Μοσάντ είχε τοποθετήσει κρυφά οπλισμένα drones και εκρηκτικά μέσα σε συνηθισμένα οχήματα, με στόχο στρατιωτικούς αξιωματούχους, πυρηνικούς επιστήμονες και ανώτερα στελέχη του IRGC.

Με το προκαθορισμένο σήμα, το Ισραήλ ενεργοποίησε τα όπλα, εξαπολύοντάς τα εναντίον στόχων που βρίσκονταν «ακόμη στα κρεβάτια τους, στα σπίτια τους», όπως δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος στην Washington Post.

Η αποστολή σημείωσε μεγάλη τακτική επιτυχία, οδηγώντας στον θάνατο του στρατηγού Μοχαμάντ Μπαγκερί, του ανώτατου στρατιωτικού αξιωματικού του Ιράν, του στρατηγού Χοσεΐν Σαλαμί, επικεφαλής του IRGC, και του Μοχαμάντ Μεχντί Τεχραντσί, ενός από τους κορυφαίους πυρηνικούς επιστήμονες του Ιράν. Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις εξελίξεις, το Πεντάγωνο θεώρησε ότι δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει μια αντίστοιχη ιρανική επίθεση εναντίον των βομβαρδιστικών B-1.

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν, αλλά δεν παραδέχονται δημόσια, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν αυξανόμενες ευπάθειες απέναντι σε μικρότερους και πιο ευέλικτους αντιπάλους.

Τι εξηγεί αυτή τη μεταβολή και ποιες είναι οι επιπτώσεις της;

Η εξήγηση είναι απλή:

Οι στρατιωτικές καινοτομίες διαδίδονται ταχύτερα από ποτέ.

Οι οργανισμοί μπορούν πλέον να αποκτούν γνώση και τεχνογνωσία με πρωτοφανή ταχύτητα. Μπορούν να κατεβάσουν σχέδια drones από το διαδίκτυο ή να χρησιμοποιήσουν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για να δημιουργήσουν εξειδικευμένα σχέδια και στη συνέχεια να τα περάσουν σε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή ώστε να παράγουν προσαρμοσμένα οπλικά συστήματα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα ευρύ φάσμα δρώντων διαθέτει ολοένα και περισσότερο τα μέσα για να αμφισβητήσει την κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων.

Η διάδοση των στρατιωτικών καινοτομιών δεν είναι κάτι νέο, αλλά οι συνθήκες αλλάζουν

Η στρατιωτική διάχυση δεν αποτελεί νέα έννοια. Όπως περιγράφω στο βιβλίο μου Bytes and Bullets, είναι βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο τα έθνη αναδείχθηκαν ή κατέρρευσαν στο πέρασμα των αιώνων.

Από τη χρήση του αγγλικού μακρού τόξου από τον βασιλιά Ερρίκο Ε΄ εναντίον της γαλλικής αριστοκρατίας στη μάχη του Αζενκούρ το 1415, μέχρι την ανάπτυξη ταχύπλοων θωρηκτών με βαριά πυροβόλα από το ιαπωνικό ναυτικό το 1905, που συνέτριψαν τον ρωσικό στόλο της Βαλτικής, οι αυτοκρατορίες και τα κράτη αποκτούσαν βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα μέσω νέων τεχνολογιών, μόνο για να τα χάσουν αργότερα όταν οι αντίπαλοί τους μελετούσαν τις μεθόδους τους και κάλυπταν το τεχνολογικό χάσμα.

Σε πρακτικό επίπεδο, η διάχυση είναι μια διαδικασία καινοτομίας, μίμησης και προσαρμογής που ξεκινά όταν μια σημαντική καινοτομία, όπως τα drones, φτάνει σε ένα κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης και αναγνωρίζεται από μια ευρύτερη κοινότητα.

Αυτό εγκαινιάζει έναν κύκλο τριών σταδίων.

Η διάχυση ξεκινά σταδιακά, καθώς οι πρώτοι χρήστες αξιοποιούν την καινοτομία στην πράξη. Το 2010, μόνο λίγες χώρες, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, χρησιμοποιούσαν συστηματικά οπλισμένα drones στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.

Με την πάροδο του χρόνου, η υιοθέτηση εξαπλώνεται και φτάνει σε κρίσιμη μάζα καθώς περισσότεροι δρώντες εφαρμόζουν την καινοτομία.

Μέχρι το 2019, χώρες όπως το Ιράν και η Τουρκία είχαν κατακτήσει τη διαδικασία παραγωγής drones και διέδιδαν φθηνά μοντέλα, από τα τουρκικά TB2 που χρησιμοποιήθηκαν από το Αζερμπαϊτζάν εναντίον των αρμενικών δυνάμεων μέχρι τα ιρανικά Shahed που αναπτύχθηκαν από τους αντάρτες Χούθι εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Saudi Aramco.

Στο τρίτο στάδιο, ακόμη και οι πιο καθυστερημένοι ή μεταγενέστεροι χρήστες υιοθετούν την καινοτομία. Καθώς αυτή εξαπλώνεται, οι χρήστες την τροποποιούν ώστε να ανταποκρίνεται στις δικές τους ανάγκες και συνθήκες.

Οι προσαρμογές που προέκυψαν από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τρίτης φάσης.

Όταν οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ουκρανία το 2022, η Ουκρανία διέθετε ελάχιστη βιομηχανία παραγωγής drones. Κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε στρατιωτικές εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Τουρκία και άλλες χώρες για να συνεχίσει την αντίσταση απέναντι στις δυνάμεις της Μόσχας.

Σύντομα, όμως, άρχισε να δημιουργεί τη δική της βιομηχανική βάση παραγωγής drones.

Ουκρανοί μηχανικοί τροποποίησαν εμπορικά τετρακόπτερα και δοκίμασαν σε πραγματικές συνθήκες μάχης νέα σχέδια, όπως:

drones πρώτου προσώπου (FPV),
μη επανδρωμένα αεροσκάφη οπτικών ινών,
ακόμη και αεροσκάφη κρούσης μεγάλου βεληνεκούς.

Με την πάροδο του χρόνου, οι προσαρμογές αυτές όχι μόνο επέτρεψαν στην Ουκρανία να αντέξει τις ρωσικές επιθέσεις, αλλά ενέπνευσαν και άλλους να τις μιμηθούν σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Μιανμάρ μέχρι το Μάλι.

Σήμερα, η διαδικασία καινοτομίας και προσαρμογής έχει επιταχυνθεί, με πολλούς δρώντες να μπορούν να αξιοποιήσουν ισχυρές τεχνολογικές δυνατότητες μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.

Μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing) για να δημιουργήσουν «στιγμιαίες αλυσίδες εφοδιασμού», κατασκευάζοντας ηλεκτρονικά εξαρτήματα, drones και ακόμη και πυρομαχικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποίησε τρισδιάστατη εκτύπωση για να παράγει τη νέα πολεμική κεφαλή BRAKER, μια βόμβα διάτρησης οχυρωμένων στόχων που προσαρμόζεται σε drone αυτοκτονίας.

Τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν έναν ακόμη καταλύτη αυτής της διάδοσης.

Για παράδειγμα, η έκθεση πληροφοριών απειλών της εταιρείας Anthropic τον Σεπτέμβριο του 2026 αποκάλυψε πώς μια ομάδα μηχανικών των Χούθι χρησιμοποίησε το Claude Code για να αναπτύξει πολυβάθμιους βαλλιστικούς πυραύλους και κατευθυνόμενες ρουκέτες, φτάνοντας τελικά μέχρι τη δοκιμαστική εκτόξευση πυραύλου ακριβείας.

Φαίνεται μάλιστα ότι η δοκιμή απέτυχε και η ομάδα επέστρεψε στο Claude Code για να καταλάβει τι είχε πάει στραβά.

Παράλληλα, στο Μάλι, ένα μόνο άτομο που εργαζόταν για την εθνική υπηρεσία ασφαλείας χρησιμοποίησε το Claude για να δημιουργήσει μια «πλατφόρμα μαζικών υποκλοπών», ικανή να παρακολουθεί επικοινωνίες από όλους τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας της χώρας και να καταρτίζει λίστες στόχων.

Ό,τι άλλοτε απαιτούσε μια ολόκληρη ομάδα μηχανικών για να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί, συχνά με τη βοήθεια κρατών όπως η Κίνα, μπορεί πλέον να πραγματοποιηθεί από έναν μόνο σύμβουλο που πειραματίζεται με ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.

Η διάχυση λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με αποκεντρωμένη λογική

Ιστορικά, οι ειδικοί θεωρούσαν ότι η τεχνολογική καινοτομία ακολουθούσε μια πορεία από πάνω προς τα κάτω.

Οι καινοτομίες αναπτύσσονταν αρχικά στις προηγμένες οικονομίες και στη συνέχεια εξαπλώνονταν προς την περιφέρεια.

Τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη θεωρούνταν ωφελημένα επειδή εισέρχονταν αργότερα στο παιχνίδι, αξιοποιώντας καινοτομίες που είχαν ήδη αναπτυχθεί από άλλους.

Ωστόσο, ένα αναδυόμενο σώμα ερευνών αμφισβητεί την άποψη ότι οι καινοτομίες ρέουν κυρίως από τους τεχνολογικούς πρωτοπόρους προς τους υπόλοιπους.

Αντίθετα, λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη αλλά και μη κρατικοί δρώντες έχουν δημιουργήσει δικά τους οικοσυστήματα καινοτομίας, τα οποία επέτρεψαν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι να φτάσουν σε «σημεία καμπής δυνατοτήτων».

Σύμφωνα με τον αναλυτή Πίτερ Σάλισμπερι, σε αυτά τα σημεία η «εσωτερική γνώση, τα δίκτυα και η πρόσβαση στις αλυσίδες εφοδιασμού» συνενώνονται σε συστήματα που προσφέρουν σε αυτές τις οργανώσεις μακροχρόνια ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα να αμφισβητούν πολύ ισχυρότερες δυνάμεις.

Τι σημαίνει αυτό για το περιστατικό με τα B-1;

Ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών MI5, Κεν ΜακΚάλουμ, προειδοποιεί ότι «η ένταση, η κλίμακα και η μορφή» αυτών των απειλών «μεταβάλλονται αυτή τη στιγμή».

Στη νέα εποχή της τεχνολογικής διάχυσης, δεν είναι πλέον ασυνήθιστο:

μαχητές των Χούθι να χρησιμοποιούν το Claude για να σχεδιάζουν drones και πυραύλους,
το Ιράν να απειλεί αμερικανικά βομβαρδιστικά B-1 που βρίσκονται βαθιά στην αγγλική ύπαιθρο,
ή μαχητές της Χεζμπολάχ στο νότιο Λίβανο να χρησιμοποιούν drones οπτικών ινών, εξελιγμένα στα πεδία μάχης της Ουκρανίας, για να επιτίθενται σε Ισραηλινούς στρατιώτες.

Ο κόσμος πρέπει να αναμένει περισσότερες συγκρούσεις, εντονότερο ανταγωνισμό και αυξανόμενα κόστη που θα βρίσκονται όλο και πιο πέρα από τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους.

Τι σημαίνει αυτό για τους Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής;

Οι εξελίξεις αυτές επιβάλλουν δύσκολες συζητήσεις.

Καθώς το στρατηγικό περιβάλλον μεταβάλλεται, μπορεί άραγε οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσαρμοστούν;

Μέχρι στιγμής, η απάντηση είναι αποθαρρυντική.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επενδύουν σε εξαιρετικά ακριβά, υψηλής τεχνολογίας οπλικά συστήματα των οποίων η χρησιμότητα μειώνεται στη νέα εποχή της διάχυσης.

Η πρόταση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για ένα αντιπυραυλικό σύστημα «Golden Dome», του οποίου το κόστος θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 500 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και η προώθηση ενός πυρηνοκίνητου θωρηκτού «Trump-class», μιας πλατφόρμας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που θεωρείται ξεπερασμένη, προκαλούν απορία.

Το Πεντάγωνο θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εάν επένδυε τους πόρους του στο να μετατραπεί σε έναν πιο προσαρμοστικό και πειραματικό οργανισμό, ικανότερο να αντιμετωπίζει τις απειλές που προέρχονται από ανερχόμενες δυνάμεις και αποκεντρωμένες ομάδες-πληρεξούσιους.

Άλλες χώρες κινούνται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.

Ένα από τα βασικά διδάγματα του πολέμου με το Ιράν ήταν ότι τα χαμηλού κόστους, αναλώσιμα συστήματα αντιμετώπισης drones, όπως αυτά που αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία, αποδείχθηκαν πολύ αποτελεσματικότερα στην αποτροπή ιρανικών επιθέσεων με drones και στην προστασία κρίσιμων υποδομών από ό,τι τα ακριβότερα αμερικανικά συστήματα.

Το παγκόσμιο περιβάλλον ασφαλείας υφίσταται έναν βαθύ μετασχηματισμό. Η διάδοση της τεχνολογίας, η τεχνητή νοημοσύνη, η τρισδιάστατη εκτύπωση και οι ταχύτατα εξελισσόμενες αλυσίδες καινοτομίας επιτρέπουν πλέον σε μικρότερους δρώντες να αναπτύσσουν στρατιωτικές δυνατότητες που άλλοτε ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων δυνάμεων. Το περιστατικό με τα B-1 στην Αγγλία αποτελεί ένα ισχυρό σημάδι αυτής της αλλαγής.

Και, σύμφωνα με τον συγγραφέα, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προσαρμοστούν εγκαίρως στη νέα αυτή πραγματικότητα, ενδέχεται να πληρώσουν βαρύ τίμημα στο μέλλον.

Steve Feldstein

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Αντι-NAVTEX της Τουρκίας ανοιχτά της Καρπάθου μετά την ελληνική οδηγία για άσκηση

Η Άγκυρα απάντησε στην ελληνική NAVTEX για πολυεθνική άσκηση με αντι-οδηγία, αξιώνοντας δικαιοδοσία στην περιοχή ανοιχτά της Καρπάθου. Η Αθήνα δηλώνει ότι ο σχεδιασμός για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ προχωρά κανονικά

Δημοσιεύτηκε

1 ώρα πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Geopolitico team

Κλιμακώνει την ένταση η Τουρκία, εκδίδοντας αντι-NAVTEX λίγες ώρες μετά την ελληνική οδηγία για τη διεξαγωγή πολυεθνικής άσκησης στη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Καρπάθου. Η Άγκυρα ισχυρίζεται ότι πρόκειται για περιοχή δικής της δικαιοδοσίας, προκαλώντας νέα ένταση στο πεδίο των θαλάσσιων ζωνών.

Το ενεργειακό έργο και οι αδειοδοτήσεις

Η περιοχή όπου εκδίδονται οι οδηγίες συμπίπτει με το θαλάσσιο δρομολόγιο όπου πρόκειται να περάσει το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Από ελληνικής πλευράς τονίζεται ότι οποιαδήποτε τουρκική ενέργεια που επιχειρεί να μπλοκάρει δραστηριότητες στην περιοχή συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου και δεν πρόκειται να επηρεάσει τον εθνικό προγραμματισμό.

Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, για τις εν λόγω εργασίες απαιτείται άδεια μόνο από δύο ελληνικές αρχές: το Υπουργείο Εξωτερικών και το Λιμενικό, καθώς πρόκειται για δραστηριότητες που θα εκτελεστούν από ξένο πλοίο.

Τουρκικές αξιώσεις και δημοσιεύματα

Η Άγκυρα εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει υψηλούς τόνους, αξιώνοντας λόγο για το έργο. Δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Χουριέτ αναφέρει ότι ζητείται «γραπτός συντονισμός» για εργασίες σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα, με αναφορές και προς τη Γαλλία για έγγραφες διαβεβαιώσεις περί συντονισμού. Δεν έχει αποσαφηνιστεί ποια θα είναι η στάση του γαλλικού κράτους στο σκέλος αυτό.

Μήνυμα Δένδια από Σαουδική Αραβία

Από τη Σαουδική Αραβία, όπου επισκέφθηκε τη βάση που φιλοξενεί την ελληνική πυροβολαρχία Patriot, ο Νίκος Δένδιας υπογράμμισε ότι η αποστολή σχετίζεται με την άμυνα της χώρας και ότι η παρουσία του προσωπικού εκεί προσφέρει πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία. «Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που δεν αντιμετωπίζει απειλές. Η γειτονιά μας δεν είναι η γειτονιά των αγγέλων», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ο υπουργός Άμυνας ανέφερε επίσης ότι συζητήθηκαν ζητήματα που αφορούν την παράταση της παραμονής της ελληνικής πυροβολαρχίας στο Γιαμπού, συμπεριλαμβανομένων τεχνικών θεμάτων. Οι αποφάσεις για το μέλλον της αποστολής θα ληφθούν από το ΚΥΣΕΑ.

ethnos.gr

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Εγκολφόπουλος: «Δεν χρειάζεται καμία ενημέρωση της Τουρκίας για το καλώδιο»

Την πεποίθηση ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου θα προχωρήσει στην προβλεπόμενη διαδρομή, χωρίς να απαιτείται ενημέρωση ή συναίνεση της Τουρκίας, εξέφρασε ο αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος στη «Ναυτεμπορική». Συνέδεσε την εκτίμησή του με τα μηνύματα Ρούμπιο, τον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο και τα κοινά συμφέροντα Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου.

Δημοσιεύτηκε

2 ώρες πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Geopolitico team

«Θα προχωρήσει κανονικότατα». Με αυτή τη φράση ο Γιάννης Εγκολφόπουλος έδωσε το στίγμα της παρέμβασής του στη «Ναυτεμπορική», εκτιμώντας ότι η Άγκυρα δεν θα μπορέσει να εμποδίσει την υλοποίηση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου.

Ο αντιναύαρχος ε.α. υποστήριξε ότι το έργο εντάσσεται σε έναν ευρύτερο διεθνή σχεδιασμό για την ενεργειακή ασφάλεια και τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών τροφοδοσίας της Ευρώπης. Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία δεν βρίσκεται απέναντι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ένα πλέγμα κρατικών συμφερόντων που συγκλίνουν στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Καμία» πρόσθετη ενημέρωση προς την Τουρκία

Ιδιαίτερα κατηγορηματικός εμφανίστηκε στο ερώτημα εάν η συνέχιση των εργασιών προϋποθέτει κάποια συνεννόηση με την Άγκυρα.

Όπως υποστήριξε, θα ακολουθηθούν οι προβλεπόμενες αναγγελίες από την ελληνική και την κυπριακή πλευρά, χωρίς να απαιτείται πρόσθετη ενημέρωση, ανακοίνωση ή ερώτημα προς την Τουρκία. Στη σχετική ερώτηση του δημοσιογράφου, η απάντησή του ήταν μονολεκτική: «Καμία».

Αναφερόμενος στον χάρτη που παρουσιαζόταν στην εκπομπή, επέμεινε ότι το καλώδιο θα ακολουθήσει τη συγκεκριμένη διαδρομή. Υποστήριξε ότι η χάραξη έχει ήδη επιλεγεί με σημαντικές τεχνικές και οικονομικές παραμέτρους και δεν μπορεί να ανατρέπεται εξαιτίας τουρκικών απαιτήσεων, τις οποίες χαρακτήρισε αυθαίρετες.

Σημείωσε, παράλληλα, ότι μια συνεργατική Τουρκία θα μπορούσε να συμμετέχει σε ενεργειακές υποδομές της περιοχής. Το πρόβλημα, κατά τον ίδιο, είναι η προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλλει τις θέσεις της στους υπόλοιπους.

Πώς ερμηνεύει τα μηνύματα Ρούμπιο

Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η ερμηνεία των τοποθετήσεων του Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα.

Ο κ. Εγκολφόπουλος απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στην ομιλία στην Πνύκα, την οποία προσέγγισε ως τοποθέτηση με μακροπρόθεσμο στρατηγικό ορίζοντα. Κατά την εκτίμησή του, η επιλογή της Ελλάδας και του συγκεκριμένου ιστορικού χώρου συνδεόταν με ένα ευρύτερο μήνυμα για το μέλλον της Δύσης.

Στο ζήτημα του καλωδίου, υποστήριξε ότι η προσεκτική δημόσια διατύπωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών αντανακλούσε την ανάγκη διπλωματικών χειρισμών. Δεν θεώρησε, δηλαδή, ότι η αποφυγή μιας ευθείας δημόσιας αντιπαράθεσης με την Τουρκία σήμαινε εγκατάλειψη του έργου.

Αντιθέτως, ερμήνευσε τις αναφορές στην ασφάλεια της μεταφοράς ενέργειας ως μήνυμα που αφορά και την Ανατολική Μεσόγειο. Στην ίδια συλλογιστική ενέταξε το σχήμα «3+1» και τη σημασία της Αιγύπτου για τις περιφερειακές ισορροπίες.

Το καλώδιο μέσα στον ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό

Ο αντιναύαρχος ε.α. συνέδεσε τη διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου με τη συζήτηση για εναλλακτικούς ενεργειακούς διαδρόμους και με την προοπτική επανενεργοποίησης του σχεδίου EastMed.

Κατά την προσέγγισή του, οι πολεμικές συγκρούσεις και η ανασφάλεια στις υφιστάμενες οδούς μεταφοράς αυξάνουν την ανάγκη αναζήτησης νέων διαδρομών. Η Ελλάδα, υποστήριξε, μπορεί να αποκτήσει ενισχυμένο ρόλο στη μεταφορά ενέργειας προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Στη βάση αυτή επέμεινε ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να ανατρέψει έναν σχεδιασμό στον οποίο εμπλέκονται πολλά κράτη. Το καλώδιο, όπως το παρουσίασε, αποτελεί κρίσιμο τμήμα αυτής της ευρύτερης αρχιτεκτονικής.

«Πολλά γίνονται και δεν λέγονται»

Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο νέας τουρκικής ναυτικής παρεμπόδισης, ο κ. Εγκολφόπουλος προέβλεψε ότι η Τουρκία θα αποφύγει μια τέτοια κίνηση.

Υποστήριξε, μάλιστα, ότι έχουν ήδη μεταφερθεί μηνύματα προς την τουρκική ηγεσία από την αμερικανική πλευρά. Η συγκεκριμένη αναφορά διατυπώθηκε ως δική του εκτίμηση για τις παρασκηνιακές διεργασίες.

Επιστρατεύοντας τη φράση ότι «πολλά γίνονται και δεν λέγονται», περιέγραψε μια διπλωματική διαδικασία που, κατά την άποψή του, εξελίσσεται πέρα από τις δημόσιες δηλώσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο ξεχώρισε τις προσωπικές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν από τα στρατηγικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως υποστήριξε, η προσωπική οικειότητα μεταξύ ηγετών δεν αρκεί για να παραμεριστούν ευρύτερες κρατικές επιδιώξεις.

Ελλάδα, Ισραήλ και Αίγυπτος στον ίδιο υπολογισμό

Με αιχμηρό τόνο, ο κ. Εγκολφόπουλος αμφισβήτησε την εικόνα μιας Τουρκίας που μπορεί να επιβάλλεται στρατιωτικά σε κάθε περιφερειακή κρίση.

Εκτίμησε ότι, εάν η Άγκυρα επέλεγε την αντιπαράθεση για το καλώδιο, θα ερχόταν αντιμέτωπη και με τα συμφέροντα του Ισραήλ και της Αιγύπτου. Προέβλεψε ότι οι δύο χώρες θα στήριζαν την ελληνική πλευρά, συνδέοντας αυτή τη θέση με τη σύγκλιση συμφερόντων στην περιοχή.

Πρόκειται για πρόβλεψη του ίδιου ως προς τη στάση των συγκεκριμένων κρατών σε ένα υποθετικό σενάριο κρίσης.

Αναφερόμενος, επίσης, στην Κύπρο, απέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα σε δηλώσεις που επικαλέστηκε από την αμερικανική διπλωματική πλευρά, τις οποίες ερμήνευσε ως μήνυμα αποτροπής έναντι απειλών κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η πραγματική ισχύς και οι συμμαχίες

Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο αντιναύαρχος ε.α. επέμεινε ότι η σύγκριση Ελλάδας–Τουρκίας απαιτεί σοβαρή αποτίμηση των πραγματικών στρατιωτικών δυνατοτήτων και του περιφερειακού περιβάλλοντος.

Υποστήριξε ότι οι συμμαχίες και τα κοινά συμφέροντα επηρεάζουν καθοριστικά τον συσχετισμό ισχύος. Παράλληλα, άσκησε κριτική σε πρόχειρες συγκρίσεις που παράγονται με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης από πληροφορίες ανοικτών πηγών, χωρίς επαρκή αξιολόγηση.

Η βασική του πρόβλεψη παρέμεινε σαφής: το καλώδιο θα προχωρήσει και η Τουρκία θα αποφύγει να μετατρέψει την αντίδρασή της σε ουσιαστική παρεμπόδιση. Μια εκτίμηση που ο ίδιος συνέδεσε με το βάρος των ενεργειακών συμφερόντων και τη διαμόρφωση των συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο.