Ακολουθήστε μας

Αναλύσεις

Προκόπης Παυλόπουλος: “Ανυπόστατο νομικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο”

Δημοσιεύτηκε στις

Σημεία της παρέμβασης του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας και Επίτιμου Καθηγητή της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Προκοπίου Παυλοπούλου, κατά την διαδικτυακή εκδήλωση του «European Public Law Organization» (EPLO) («Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημόσιου Δικαίου»), τον Ιούλιο του 2020, με θέμα: «Το νομικώς ανυπόστατο του «τουρκολιβυκού μνημονίου» και οι εντεύθεν νομικές συνέπειες στο πεδίο του Διεθνούς και του Ευρωπαϊκού Δικαίου»

Πρόλογος

Στις 27-11-2019 υπογράφηκε -και δημοσιοποιήθηκε στις 28-11-2019- στην Κωνσταντινούπολη, μεταξύ του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του φερόμενου ως πρωθυπουργού («επικεφαλής της Κυβέρνησης Εθνικής Συμμαχίας») της Λιβύης Φαγέζ αλ Σαράζ, το λεγόμενο «τουρκολιβυκό μνημόνιο κατανόησης», με βασικό στόχο, κατά το περιεχόμενό του, την συνεργασία Τουρκίας και Λιβύης «για τον καθορισμό θαλάσσιων διαδικασιών» και, στην πραγματικότητα, για την μεταξύ τους οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). 

Α. Το ως άνω «μνημόνιο» παραβιάζει, ως προς την διαδικασία κατάρτισής του αλλά και ως προς την ουσία του, σε τέτοιο βαθμό το Διεθνές Δίκαιο -κατ’ εξοχήν δε το Δίκαιο της Θάλασσας κατά την «Σύμβαση του Montego Bay» του 1982- ώστε καθίσταται νομικώς ανυπόστατο και δεν μπορεί, θεσμικώς, να παραγάγει έννομα αποτελέσματα.  Την ανάγκη διαρκούς ανάδειξης του νομικώς ανυποστάτου του «τουρκολιβυκού μνημονίου» αιτιολογεί, μεταξύ άλλων, και το γεγονός ότι όχι μόνον η μέσω τούτου σχεδιαζόμενη ΑΟΖ παραβιάζει καταφώρως τα δικαιώματα της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την Ελληνική και, επέκεινα, την Ευρωπαϊκή ΑΟΖ.  Αλλά και ενδεχόμενη εφαρμογή του στην πράξη θα δημιουργούσε ένα εξαιρετικά αρνητικό προηγούμενο, αναφορικά με την εφαρμογή της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982, τόσο στο πλαίσιο του ευρύτερου θαλάσσιου χώρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στο διεθνές γίγνεσθαι κατά την οριοθέτηση ΑΟΖ εν γένει.  Επιπλέον, το «τουρκολυβικό μνημόνιο» εν πάση περιπτώσει δεν παράγει έννομα αποτελέσματα ως προς τρίτους -όπως π.χ. έναντι της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης- κατά την αρχή «res inter alios acta», όπως αυτή ερμηνεύεται και εφαρμόζεται κατά την πάγια νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.

Β. Στην ανάλυση των ως άνω παραμέτρων των νομικών ελαττωμάτων του «τουρκολιβυκού μνημονίου» αποσκοπούν οι σκέψεις που ακολουθούν, με την διευκρίνιση ότι το μεγαλύτερο μέρος τους αφιερώνεται, όπως είναι φυσικό, στα νομικά επιχειρήματα, τα οποία αποδεικνύουν όλο το μέγεθος των ζητημάτων που εγείρει το γεγονός πως το «μνημόνιο» αυτό έχει συναφθεί κατά τρόπο, ο οποίος το καθιστά ανυπόστατο και,  ως εκ τούτου, κανονιστικώς ανίκανο να παραγάγει έννομα αποτελέσματα, ιδίως έναντι τρίτων.  Στους τρίτους αυτούς περιλαμβάνονται, αυτονοήτως, η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση, αφού προδήλως το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» έχει ως στόχο να πλήξει ευθέως την ΑΟΖ της Ελλάδας, άρα και την ΑΟΖ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

  1. Το νομικώς ανυπόστατο του «τουρκολιβυκού μνημονίου» εξαιτίας της κατάφωρης παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου κατά την διαδικασία της διαμόρφωσης και της σύναψής του.

Ήδη από την κατά τ’ ανωτέρω δημοσιοποίησή του, το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» προκάλεσε την Ευρωπαϊκή και την Διεθνή κατακραυγή, κυριολεκτικώς, ως προς την κατ’ ουσίαν παραβίαση της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982. Δοθέντος ότι η μέσω αυτού επιχειρούμενη χάραξη ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης συνιστά πραγματική πρόκληση ως προς τον σεβασμό του Δικαίου της Θάλασσας -στο οποίο, όπως είναι γνωστό, η Τουρκία ούτως ή άλλως δεν έχει προσχωρήσει, πλην όμως δεσμεύεται από αυτό με την μορφή εθιμικών κανόνων ή, όπερ και ορθότερο, γενικώς παραδεδεγμένων κανόνων του Διεθνούς Δικαίου, κατά την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης- αν μάλιστα αναλογισθεί κανείς ότι το όλο «εγχείρημα» αγνοεί μείζονες γεωγραφικούς όγκους, όπως εκείνους της Κρήτης και της Ρόδου.  Όμως, το κύριο πρόβλημα με το «μνημόνιο» αυτό -πρόβλημα το οποίο, όπως προεκτέθηκε, αφορά την αδυναμία του να παραγάγει οιαδήποτε έννομα αποτελέσματα- έγκειται στο ότι ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώθηκε το περιεχόμενό του και συντελέσθηκε η υπογραφή του το καθιστούν νομικώς ανυπόστατο -και όχι απλώς άκυρο ή ακυρώσιμο- όπως προκύπτει ιδίως από τα εξής:

Α. Η κατάφωρη παραβίαση των περί σύναψης Διεθνών Συνθηκών διατάξεων της Σύμβασης της Βιέννης.

    Ιδιαιτέρως νομικώς αντιπροσωπευτικές και κρίσιμες, ως προς την τεκμηρίωση του κατά την διαδικασία σύναψής του ανυποστάτου του «τουρκολιβυκού μνημονίου», είναι ιδίως οι διατάξεις του άρθρου 46 της Σύμβασης της Βιέννης -της Σύμβασης για το Δίκαιο των Συνθηκών μεταξύ Κρατών και Διεθνών Οργανισμών  καθώς και μεταξύ Διεθνών Οργανισμών της 21.3.1986, που επικυρώθηκε με τον ν. 1981/1991- κατά το μέρος τους εκείνο που ρυθμίζει την επιρροή, την οποία ασκούν επί του κύρους των Διεθνών Συνθηκών οι διατάξεις του εσωτερικού δικαίου των συμβαλλόμενων μερών.  Ερμηνευόμενες κατά το γράμμα και το πνεύμα τους, και με την συνδρομή του argumentum e contrario, οι ως άνω διατάξεις οδηγούν στην συναγωγή και των εξής συμπερασμάτων:

  1. Το κατ’ αποτέλεσμα ανυπόστατο μιας Διεθνούς Σύμβασης κατά την Σύμβαση της Βιέννης.

Οι διατάξεις του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης παρέχουν σε κάθε διεθνώς συμβαλλόμενο Κράτος την δυνατότητα να επικαλεσθεί, ύστερα από την σύναψη της οικείας Διεθνούς Σύμβασης, και το ότι η συναίνεσή του να δεσμευθεί από αυτήν παρασχέθηκε εκ μέρους του κατά παράβαση διάταξης του εσωτερικού του δικαίου: «1. Κράτος δεν μπορεί να επικαλεσθεί το γεγονός ότι η συναίνεσή του να δεσμευθεί από τη συνθήκη εδόθη κατά παραβίαση διατάξεως του εσωτερικού του δικαίου, σχετικής με την αρμοδιότητα συνομολογήσεως συνθηκών ως ελάττωμα της συναινέσεώς του, εκτός εάν η παραβίαση αυτή ήταν έκδηλη και αφορούσε κανόνα εσωτερικού δικαίου θεμελιώδους σημασίας».

α) Μια τέτοια όμως επίκληση, πάντοτε κατά τις διατάξεις του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης, είναι κανονιστικώς έγκυρη και παράγει τ’ ανάλογα έννομα αποτελέσματα, ως προς την εφεξής μη δέσμευση του συμβαλλόμενου Κράτους από την οικεία Διεθνή Σύμβαση, μόνον εφόσον η κατά τ’ ανωτέρω παραβίαση είναι έκδηλη και  αφορά κανόνα του εσωτερικού δικαίου «θεμελιώδους σημασίας», σχετιζόμενο με την διατύπωση της συναίνεσής του. Και ναι μεν οι προμνημονευόμενες διατάξεις του άρθρου 46 παρ. 1 της Συνθήκης της Βιέννης δεν υπεισέρχονται σε λεπτομέρειες ως προς το ποιος κανόνας του εσωτερικού δικαίου του συμβαλλόμενου Κράτους μπορεί να είναι «θεμελιώδους σημασίας», πλην όμως τούτο προκύπτει ιδίως από τον συνδυασμό των κανόνων του εσωτερικού και του Διεθνούς Δικαίου, οι οποίοι διέπουν την σύναψη των Διεθνών Συμβάσεων.

β) Εν προκειμένω, «θεμελιώδους σημασίας», με βάση τα διεθνώς ισχύοντα και κατά το πνεύμα της νομολογίας του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, είναι κατ’ εξοχήν οι κανόνες εκείνοι του εσωτερικού δικαίου του συμβαλλόμενου Κράτους, που προσδιορίζουν τα αρμόδια κρατικά όργανα, τα οποία πρέπει να συναινέσουν και να συμπράξουν ώστε να διατυπωθεί, εκ μέρους του Κράτους τούτου, έγκυρη και δεσμευτική δήλωση βούλησης για την σύναψη της Διεθνούς Σύμβασης.  Η διαπίστωση αυτή συνάγεται από το ότι, όπως άλλωστε προκύπτει και από την θεωρία αλλά και από την νομολογία στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, κάθε Διεθνής Σύμβαση στηρίζεται στα βασικά χαρακτηριστικά της έννοιας και των συστατικών στοιχείων της σύμβασης ως διμερούς -και δη αμφοτεροβαρούς- δικαιοπραξίας. Εάν λοιπόν κατά την σύναψη μιας σύμβασης δεν έχουν τηρηθεί οι κανόνες αναφορικά με την έγκυρη διατύπωση της απαιτούμενης δήλωσης βούλησης, τότε αυτή η σύμβαση -άρα και η Διεθνής Σύμβαση, πάντα κατά τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και κατά την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης- καθίσταται, αναλόγως, άκυρη, ακυρώσιμη ή και ανυπόστατη.  Χαρακτηριστικό δε παράδειγμα ανυπόστατης δήλωσης βούλησης είναι εκείνο, στο πεδίο του οποίου το αντισυμβαλλόμενο μέρος είτε δεν έχει εκφράσει καν δήλωση βούλησης, κυρίως διότι ουδόλως την διατύπωσε είτε, ακόμη περισσότερο, έχει διατυπώσει αρνητική δήλωση βούλησης ως προς την σύναψη της σύμβασης.

γ) Εκ των ανωτέρω προκύπτει πως, πάντοτε κατά το γράμμα και το πνεύμα των διατάξεων του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης, ένα Κράτος μπορεί να επικαλεσθεί, μετά την σύναψη Διεθνούς Σύμβασης, ότι δεν δεσμεύεται από αυτή επειδή δεν έχει εκφράσει έγκυρη δήλωση βούλησης σύναψής της, δοθέντος ότι δεν συναίνεσαν και δεν συνέπραξαν, ως προς την διατύπωση της δήλωσης βούλησης, τα αρμόδια κατά το εσωτερικό του δίκαιο κρατικά όργανα.  Και τούτο διότι, κατά τα προλεχθέντα, κατ’ εξοχήν «θεμελιώδους σημασίας», κατά τις διατάξεις του άρθρου 46 παρ. 1 της Συνθήκης της Βιέννης,  είναι οι κανόνες του εσωτερικού δικαίου, που προσδιορίζουν τα όργανα, εκ των οποίων εκπορεύεται η δήλωση βούλησης για την σύναψη Διεθνούς Σύμβασης.

δ) Συνακόλουθα, Διεθνής Σύμβαση που ενέχει τα ως άνω νομικά ελαττώματα, τα οποία κατά τις διατάξεις του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης παρέχουν στο αντισυμβαλλόμενο Κράτος την δυνατότητα υπαναχώρησης και μη δέσμευσης εξ αυτής, είναι προφανές πως δεν καθίσταται απλώς άκυρη -πολλώ δε μάλλον ακυρώσιμη- αλλά είναι νομικώς ανυπόστατη, καθ’ ό μέτρο ελλείπει παντελώς η αναγκαία δήλωση βούλησης για την σύναψή της.  Και το ανυπόστατο τούτο είναι θεσμικώς δυνατό να το επικαλεσθεί, πέραν του αντισυμβαλλόμενου Κράτους, και κάθε τρίτο Κράτος.  Το οποίο ναι μεν ούτως ή άλλως δεν δεσμεύεται από την ελαττωματική Διεθνή Σύμβαση, κατά την αρχή του Διεθνούς Δικαίου «res inter alios acta», αλλά σαφώς νομιμοποιείται, αν και εφόσον δικαιολογεί εύλογο έννομο συμφέρον, να επικαλεσθεί το κατά τα προαναφερθέντα ανυπόστατο της Διεθνούς Σύμβασης.

2. Το ανυπόστατο του «τουρκολιβυκού μνημονίου» κατά την Σύμβαση της Βιέννης.

    Από τα όσα ήδη εκτέθηκαν ως προς την γενική θεώρηση της ερμηνείας και εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης, ευθέως προκύπτει το πώς και γιατί, από θεσμική και, περαιτέρω, πολιτική άποψη το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» -και μάλιστα ανεξαρτήτως από τις «επίσημες» θέσεις Τουρκίας και Λιβύης- είναι κανονιστικώς ανυπόστατο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα, ιδίως όσον αφορά την ΑΟΖ της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Τονίζεται δε, εκ νέου, ότι τούτο ισχύει πέρα και έξω από το γεγονός ότι Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δεσμεύονται, κατά την αρχή «res inter alios acta» στο πεδίο του Διεθνούς Δικαίου, από το «τουρκολιβυκό μνημόνιο».

α) Συγκεκριμένα, το νομικώς ανυπόστατο του «τουρκολιβυκού μνημονίου» απορρέει εκ του ότι κατά την σύναψή του δεν υφίσταται έγκυρη -με βάση τα όσα ήδη έχουν λεχθεί- δήλωση βούλησης.  Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει εκ του ότι δεν εξέφρασαν εγκύρως δήλωση βούλησης τα κρατικά εκείνα όργανα της Λιβύης, τα οποία κατά το εσωτερικό της δίκαιο είναι εν προκειμένω αρμόδια.  Για την ακρίβεια, τα όργανα αυτά καθορίζονται, κατά βάση τουλάχιστον, από τις διατάξεις του άρθρου 8 παρ. 2 (f) της Πολιτικής Συμφωνίας του 2015, όπως εγκρίθηκε με το ψήφισμα 2259 (2015) του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

β) Ειδικότερα, κατά τις ως άνω διατάξεις η Λιβύη μπορεί να συνάπτει διεθνείς συμβάσεις μόνον εφόσον συναινεί και  συμπράττει, ευθέως, και το Κοινοβούλιό της, ήτοι η Βουλή των Αντιπροσώπων.  Σύμφωνα με την διατύπωση των ίδιων διατάξεων, ουδέν άλλο όργανο -συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας- της Λιβύης μπορεί να υποκαταστήσει την Βουλή των Αντιπροσώπων κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της ως προς την σύναψη Διεθνών Συμβάσεων για λογαριασμό της Λιβύης.  Συνακόλουθα, αν κατά την σύναψη Διεθνούς Σύμβασης δεν συναινέσει και δεν συμπράξει και η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, δεν υφίσταται έγκυρη δήλωση βούλησης από την πλευρά του Κράτους τούτου. Άρα, η σχετική σύμβαση είναι ανυπόστατη και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα, γεγονός το οποίο μπορεί να επικαλεσθεί, κατά τις διατάξεις του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης, η Λιβύη αλλά και τρίτο μέρος που έχει έννομο συμφέρον.  

γ) Το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» διαθέτει, εκ μέρους της Λιβύης, μόνο την υπογραφή του φερόμενου ως πρωθυπουργού «επικεφαλής της Κυβέρνησης Εθνικής Συμμαχίας» Φαγέζ αλ Σαράζ.  Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης όχι μόνο δεν συναίνεσε και δεν συνέπραξε, κατ’ ουδένα τρόπο, στην σύναψη του «τουρκολιβυκού μνημονίου» αλλά, όλως αντιθέτως, ο Πρόεδρός της, με επιστολή του προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ μετά την σύναψή του, το αποκήρυξε ρητώς ως μη υφιστάμενο, κατά τον τύπο και την ουσία του.  Η δε σύμπραξη -κατά πληροφορίες πάντα- του αναρμόδιου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας της Λιβύης ουδόλως και κατ’ ουδένα τρόπο, κατά τα προλεχθέντα, μπορεί να καλύψει το κενό της μη σύμπραξης της αρμόδιας Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης.  Εφόσον λοιπόν το «τουρκολιβυκό μνημόνιο, υπό τις ως άνω συνθήκες, έχει συναφθεί κατά παράβαση «θεμελιώδους σημασίας» διατάξεων του εσωτερικού δικαίου  της Λιβύης -άρα φέρει το στίγμα βαρύτατου νομικού ελαττώματος- με βάση την προαναφερόμενη ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης είναι ανυπόστατο.

δ) Και το ανυπόστατο τούτο μπορεί να το επικαλεσθεί, κατά την προηγηθείσα σειρά συλλογισμών, τόσον η Λιβύη όσο και κάθε τρίτο μέρος -όπως π.χ. η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση- εφόσον επικαλείται και αποδεικνύει έννομο συμφέρον.  Στο σημείο αυτό είναι ανάγκη να διευκρινισθεί ότι η εκ μέρους του τρίτου μέρους επίκληση του ανυποστάτου του «τουρκολιβυκού μνημονίου» είναι καθ’ όλα νομικώς επιτρεπτή ανεξαρτήτως του αν η ίδια η Λιβύη, δια των αρμοδίων οργάνων της κατά το εσωτερικό της δίκαιο, προσφύγει στην άσκηση του κατά τις διατάξεις του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης δικαιώματός της, σύμφωνα με όσα ήδη εκτέθηκαν αναλυτικώς.

ΙΙ. Επιμέρους νομικά ελαττώματα του «τουρκολιβυκού μνημονίου», εξαιτίας των οποίων δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

    Πέραν του κατά τα προαναφερόμενα ανυποστάτου, λόγω των βαρύτατων νομικών πλημμελειών κατά την σύναψή του, το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» εμφανίζει και άλλα, άκρως προβληματικά έως νομικώς αδιανόητα, ελαττώματα, εξαιτίας των οποίων τρίτα μέρη, ιδίως δε η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν έννομο συμφέρον αλλά και δικαίωμα ν’ αντιτάξουν σε Τουρκία και Λιβύη ότι το περιεχόμενό του δεν είναι γι’ αυτά, κατ’ ουδένα τρόπο, δεσμευτικό.  Το πιο σημαντικό από τα ελαττώματα αυτά είναι εκείνο, το οποίο συνίσταται στο ότι το «τουρκολιβυκό μνημόνιο, παραβιάζει καταφώρως πολλές και ουσιώδεις διατάξεις της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982, όπως μάλιστα αυτές έχουν ερμηνευθεί από την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.  Επιπλέον, και σύμφωνα με τα όσα ήδη έχουν διευκρινισθεί, η αρχή «res inter alios acta» στο πεδίο του Διεθνούς Δικαίου λειτουργεί και ως προς το «τουρκολιβυκό μνημόνιο», άρα αυτό δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων, όπως η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Α. Η κατάφωρη παραβίαση διατάξεων της Σύμβασης του Montego Bay από το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» και οι συνέπειές της.

    Μια απλή ανάγνωση των «ρυθμίσεων» του «τουρκολιβυκού μνημονίου», που αναφέρονται στην χάραξη ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, καταδεικνύει ότι οι μέσω αυτών παραβιάσεις της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982 -δηλαδή του Δικαίου της Θάλασσας- είναι τόσο καταφανείς, ώστε οδηγούν στην συναγωγή του συμπεράσματος πως τα συμβαλλόμενα μέρη διαμόρφωσαν το περιεχόμενό τους δίχως να υπολογίζουν τις προβλέψεις πλειάδας ουσιωδών διατάξεων του Δικαίου τούτου. Δικαίου που, όπως ήδη έχει επανειλημμένως τονισθεί, δεσμεύει, μέσω εθιμικών κανόνων ή γενικώς παραδεδεγμένων αρχών του Διεθνούς Δικαίου σύμφωνα με την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, και την Τουρκία έστω και αν η τελευταία δεν έχει προσχωρήσει στην «Σύμβαση του Montego Bay» του 1982.  Σύμβαση η οποία, μάλιστα, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Ευρωπαϊκού Κεκτημένου, λόγω της προσχώρησης σε αυτήν, αυτοτελώς, της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 1998.

  1. Η οριοθέτηση ΑΟΖ με κατάφωρη παραβίαση της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982 και των βασικών αρχών ερμηνείας της από την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.

Οι διατάξεις της «Σύμβασης του «Montego Bay» του 1982, όπως έχουν ερμηνευθεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, και ιδίως με βάση την νομολογία του κατά την τελευταία δεκαετία, περιέχουν αρκούντως σαφείς ρυθμίσεις ως προς το πώς οριοθετείται η ΑΟΖ μεταξύ συνορευόντων Κρατών, ιδίως δε ρυθμίσεις ως προς την επιρροή των νησιών στην προκείμενη διαδικασία οριοθέτησης ΑΟΖ.

    α) Όμως, η οριοθέτηση της ΑΟΖ που περιλαμβάνει το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» έγινε, μεταξύ άλλων, και κατά τρόπο, ο οποίος αγνοεί πλήρως Ελληνικά -και, επέκεινα, Ευρωπαϊκά- νησιά, όπως το Καστελόριζο, η Κάρπαθος, η Ρόδος και η Κρήτη, των οποίων η κατά την «Σύμβαση του Montego Bay» του 1982 επιρροή ως προς την οριοθέτηση της ΑΟΖ είναι αδιαμφισβήτητη.  Τούτο οφείλεται κυρίως στο ότι κατά την χάραξη της «μέσης γραμμής», σύμφωνα με την αρχή της «μέσης απόστασης» κατά την «Σύμβαση του Montego Bay» του 1982, ως αφετηρία χρησιμοποιήθηκαν αποκλειστικώς και μόνο το χερσαίο έδαφος καθώς και νησιά και βραχονησίδες της Τουρκίας.  Με άλλες λέξεις, Τουρκία και Λιβύη συμφώνησαν ότι μπορούν ν’ αξιοποιηθούν τουρκικά νησιά και τουρκικές βραχονησίδες για την οριοθέτηση της μεταξύ τους ΑΟΖ, όχι όμως Ελληνικά νησιά όπως τα προαναφερόμενα.

β) Υπό τ’ ανωτέρω δεδομένα η εκ μέρους του «τουρκολιβυκού μνημονίου» παραβίαση των διατάξεων της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982 είναι καταφανώς ευθεία και κατάφωρη, όπως ευθεία και κατάφωρη είναι και η περιθωριοποίηση της εν προκειμένω νομολογίας του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, ακόμη και της εντελώς πρόσφατης.  Σε συνδυασμό δε με το κατά τα προλεχθέντα ανυπόστατο της σύναψής του κατά το Διεθνές Δίκαιο εν γένει -στην συγκεκριμένη περίπτωση κατά την Σύμβαση της Βιέννης- το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» είναι «δείγμα γραφής» μιας άνευ προηγουμένου αυθαιρεσίας εις βάρος όχι μόνο του Διεθνούς Δικαίου και της Διεθνούς Νομιμότητας, αλλά και της Διεθνούς Κοινότητας εν γένει.  Και τούτο διότι αυθαιρεσίες αυτού του μεγέθους και αυτής της μορφής σε βάρος του Διεθνούς Δικαίου, θέτουν σε άμεσο κίνδυνο την εντός της Διεθνούς Κοινότητας ειρηνική συνύπαρξη των μελών της, στο μέτρο που καθίσταται, κατ’ αποτέλεσμα, αδύνατη η ειρηνική επίλυση των διαφορών σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις, οι οποίες συνθέτουν το πλέγμα της Διεθνούς Νομιμότητας.

2. Η εφαρμογή της αρχής «res inter alios acta» έναντι των αυθαίρετων ρυθμίσεων του «τουρκολιβυκού μνημονίου».

    Υπενθυμίζεται, για μιάν ακόμη φορά, ότι το «τουρκολιβυκό μνημόνιο», σύμφωνα με την κατά την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης αρχή «res inter alios acta», πέραν των ως άνω βαρύτατων νομικών του πλημμελειών ούτως ή άλλως δεν δεσμεύει τρίτα μέρη, όπως π.χ. εν προκειμένω την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.  Όπως επίσης υπενθυμίζεται, εκ νέου, ότι τούτο δεν σημαίνει, κατ’ ουδένα τρόπο, ότι Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ένωση, εφόσον δικαιολογούν έννομο συμφέρον -κάτι εντελώς αυτονόητο στην συγκεκριμένη περίπτωση, αφού το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» επιχειρεί να πλήξει την ΑΟΖ που τους αναλογεί κατά το Διεθνές Δίκαιο- δεν μπορούν να επικαλεσθούν, ενώπιον του κατά περίπτωση αρμόδιου Διεθνούς Forum, το ανυπόστατο ή και την ακυρότητα του «μνημονίου» τούτου.

α) Η ακρίβεια του προαναφερόμενου επιχειρήματος ως προς την εφαρμογή της αρχής «res inter alios acta» προκύπτει, όσον αφορά την Ελλάδα, και από την ad hoc  απόφαση -για την ακρίβεια «Διάταξη» («Ordonnance»)- της 11ης Σεπτεμβρίου 1976 του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.  Η Διάταξη αυτή εκδόθηκε στην βάση της διαφοράς αναφορικά με την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.  Άκρως χαρακτηριστικό και αντιπροσωπευτικό, στην συγκεκριμένη περίπτωση, είναι το ακόλουθο σκεπτικό αρ. 29 της κατά τ’ ανωτέρω Διάταξης (Ordonnance)  του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης: «Είναι προφανές ότι μονομερείς παραχωρήσεις από ένα Κράτος ή έρευνες που γίνονται μονομερώς από το Κράτος αυτό σε αμφισβητούμενες περιοχές, δεν δημιουργούν κανένα νέο δικαίωμα υπέρ αυτού ούτε στερούν το άλλο Κράτος από τα κατά το Διεθνές Δίκαιο δικαιώματά του».

β) Για μια πιο ολοκληρωμένη παρουσίαση της σχετικής νομολογίας του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, ας σημειωθεί ότι η προμνημονευόμενη Διάταξή του αναφορικά με την Ελλάδα –που, ούτως ή άλλως, στηρίχθηκε σε δικά του νομολογιακά προηγούμενα- υπήρξε «προάγγελος» και για πολλές άλλες μεταγενέστερες αποφάσεις του, προς την ίδια, ακριβώς, κατεύθυνση.  Για παράδειγμα, και πέραν των ανάλογων σκεπτικών του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης στην απόφαση «Ρουμανία vs Ουκρανίας» (Reports 2009, ιδίως σελ. 100 επ.), εξαιρετικά χαρακτηριστικό είναι το εξής σκεπτικό (αρ. 227) στην απόφασή του «Νικαράγουα vs Κολομβίας», του 2012: «Αποτελεί θεμελιώδη αρχή του Διεθνούς Δικαίου, το ότι μια συμφωνία μεταξύ δύο Κρατών δεν μπορεί, από μόνη της, να θίξει τα δικαιώματα ενός τρίτου Κράτους».

Επίλογος

Εν κατακλείδι, από την σειρά συλλογισμών που προηγήθηκαν συνάγεται ότι το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» της 27.11.2019 στερείται στοιχειώδους νομικού κύρους, τόσο λόγω του τρόπου σύναψής του κατ’ ευθεία παράβαση των διατάξεων της Σύμβασης της Βιέννης, όσο και λόγω της κατάφωρης παραβίασης ουσιωδών διατάξεων της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982, ως προς την οριοθέτηση ΑΟΖ.

Α. Επί των ανωτέρω παρατηρείται περιληπτικώς ότι το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» έχει συναφθεί κατά παράβαση κανόνων «θεμελιώδους σημασίας» του εσωτερικού Δικαίου της Λιβύης, ήτοι χωρίς την σύμπραξη της Βουλής των Αντιπροσώπων του Κράτους αυτού, ακόμη δε περισσότερο με ρητή δήλωση του Προέδρου της περί μη αναγνώρισης του «μνημονίου» τούτου.  Κατά την ορθή δε ερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 46 παρ. 1 της Σύμβασης της Βιέννης, σύμφωνα και με την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, η ως άνω πλημμέλεια καθιστά το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» νομικώς ανυπόστατο και ανίκανο να παραγάγει έννομα αποτελέσματα στο πεδίο της Διεθνούς Κοινότητας, άρα και έναντι της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Πολλώ μάλλον όταν η συνέπεια αυτή απορρέει, έναντι της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και κατ’ εφαρμογή της αρχής «res inter alios acta» κατά την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.  Επιπλέον -και κατ’ ουσίαν αυτή την φορά- το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» επιχειρεί οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραβιάζοντας τόσο κατάφωρα ουσιώδεις, εν προκειμένω, διατάξεις της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982, όπως αυτές έχουν ερμηνευθεί από την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, ώστε συνιστά πρωτόγνωρο αρνητικό παράδειγμα παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου και της Διεθνούς Νομιμότητας.  Με την έννοια ότι η ανοχή του και, πολύ περισσότερο, η αναγνώρισή του από την Διεθνή Κοινότητα και τον ΟΗΕ θέτει σε μέγιστο κίνδυνο το κύρος και την αποτελεσματικότητα του Διεθνούς Δικαίου και, στην συγκεκριμένη περίπτωση, του Δικαίου της Θάλασσας κατά την «Σύμβαση του Montego Bay» του 1982.

Β. Από την πλευρά της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει, ευθύς εξ αρχής, καταστεί σαφές ότι το «τουρκολιβυκό μνημόνιο», υπό τ’ ανωτέρω δεδομένα, είναι νομικώς ανυπόστατο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.  Άκρως χαρακτηριστικά και αντιπροσωπευτικά προς αυτή την κατεύθυνση είναι τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 2019, σύμφωνα με τα οποία το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» πάσχει από βαρύτατες νομικές πλημμέλειες, αφού παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων Κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα.  Η θέση αυτή Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι οριστική και αμετάκλητη, πράγμα που σημαίνει ότι το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» δεν μπορεί, στο ευρύτερο πεδίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Έννομης Τάξης, ν’ αποτελέσει βάση οιασδήποτε συζήτησης ως προς την οριοθέτηση της Ευρωπαϊκής ΑΟΖ, πολύ δε περισσότερο ν’ αποτελέσει, αμέσως ή εμμέσως, βάση για οιασδήποτε μορφής διαπραγμάτευση κατά την εκ μέρους της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαδικασία οριοθέτησης της Ελληνικής και της Ευρωπαϊκής ΑΟΖ στον χώρο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Με αυτή την θέση και αυτό τον τρόπο αντίδρασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτρέπει αποτελεσματικώς και τον κίνδυνο το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» να δημιουργήσει άκρως αρνητικό προηγούμενο εφαρμογής του Δικαίου της Θάλασσας για την οριοθέτηση ΑΟΖ στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό θαλάσσιο χώρο.

Σχετικά θέματα
Profile Picture

Είναι ο άγνωστος Χ, αλλά φυσικό πρόσωπο που βοηθάει στην παραγωγή ειδήσεων στο Geopolitico.gr, αλλά και τη δημιουργία βίντεο στο κανάλι του Σάββα Καλεντερίδη. Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως ανθρώπινο αλγόριθμο λόγω του όγκου των δεδομένων και πληροφοριών που αφομοιώνει καθημερινώς. Είναι καταδρομέας με ειδικότητα Χειριστή Ασυρμάτων Μέσων.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Μάικλ Ρούμπιν: Ο Τομ Μπάρακ θα Καταστρέψει την κληρονομιά του Τραμπ;

Ο Μπάρακ έχει αναδιαμορφώσει σχεδόν μόνος του την πολιτική των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς όφελος της Τουρκίας

Δημοσιεύτηκε

54 δευτερόλεπτα πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει διαλύσει χωρίς ενδοιασμούς τη σταδιοδρομία του διπλωματικού σώματος υπέρ των επιλεγμένων από τον ίδιο πολιτικών διορισμών και απεσταλμένων. Πολλά από αυτά τα άτομα είναι μακροχρόνιοι φίλοι και επιχειρηματικοί συνεργάτες. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Ορισμένοι υπηρεσιακοί παράγοντες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ διαμαρτύρονται υπερβολικά όταν προσποιούνται τους σοκαρισμένους και μιλούν για το πώς η υπηρεσία τους ήταν πάντα πάνω από την πολιτική, ενώ πολλοί από τους ίδιους διοχέτευαν τακτικά διαρροές για να υπονομεύσουν πρωτοβουλίες με τις οποίες διαφωνούσαν προσωπικά.

Ο Τομ Μπάρακ, πρέσβης του Τραμπ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του για τη Συρία, το Ιράκ και ορισμένες φορές το Λίβανο, είναι ανάμεσα στους πιο ισχυρούς συμβούλους του. Ακόμη και οι επικριτές του Μπάρακ αναγνωρίζουν ότι έχει, σχεδόν μόνος του, αναδιαμορφώσει την πολιτική των ΗΠΑ προς την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς όφελος της Τουρκίας.

Ο Μπάρακ υπήρξε πρωτεργάτης στη φωνή για την πώληση των μαχητικών αεροσκαφών F-35 Joint Strike Fighter στην Τουρκία και την άρση των κυρώσεων για την αγορά του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400 από την Τουρκία. Έχει υποβαθμίσει τόσο την εθνοκάθαρση της Τουρκίας στη Συρία όσο και την παραβίαση της κυριαρχίας της Ελλάδας. Επικριτές τόσο στην Τουρκία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες ισχυρίζονται ότι έχει χρησιμοποιήσει τη θέση του για να πλουτίσει ο ίδιος.

Όπως και να έχει, η σύγχυση σχετικά με την προέλευση της πολιτικής αναπαράγει τις χειρότερες πτυχές της θητείας της Υπουργού Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον, όταν ξένοι αξιωματούχοι πίστευαν ότι η πρόσβαση απαιτούσε δωρεές τύπου «πληρώνω για να επηρεάσω» (pay-to-play) στο Ίδρυμα Κλίντον. Ενώ ο Τραμπ και ο Μπάρακ μπορούν να επικαλεστούν τα ηθικά ατοπήματα της Κλίντον ως προηγούμενο, τα ερωτήματα γύρω από την προέλευση της πολιτικής για την Τουρκία διαβρώνουν την αξιοπιστία των ΗΠΑ όχι μόνο στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Ο Μπάρακ, φυσικά, μπορεί επίσης να πιστεύει ειλικρινά ότι η Ουάσινγκτον θα πρέπει να βασιστεί στην Άγκυρα ως πληρεξούσιο (proxy) για την υπεράσπιση των συμφερόντων ασφαλείας των ΗΠΑ στην περιοχή. Το πρόβλημα με μια τέτοια θέση είναι ότι η Τουρκία σήμερα υποστηρίζει μερικές από τις χειρότερες σουνιτικές τρομοκρατικές οργανώσεις, από τη Γάζα μέχρι τη Λιβύη. Ο Μπάρακ φαίνεται να πιστεύει ότι μια περιφερειακή ισορροπία μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μπορεί να δημιουργήσει αρκετή σταθερότητα ώστε να επιτρέψει στις ΗΠΑ να αποχωρήσουν από την περιοχή.

Σας θυμίζει κάτι; Είναι μια επανάληψη της θεωρίας του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα ότι η ειρήνη στη Μέση Ανατολή απαιτούσε μια ισορροπία μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Ολόκληρη η λογική του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA), της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, ήταν η ιδέα ότι η επανένταξη του Ιράν στο διεθνές προσκήνιο θα δημιουργούσε σταθερότητα αναπαράγοντας την αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή σε περιφερειακό επίπεδο.

Αυτό που απέτυχε να καταλάβει ο Ομπάμα ήταν ότι η ιδεολογία που τροφοδοτούσε το μίσος της Ισλαμικής Δημοκρατίας ήταν αυτή που καθιστούσε τη σταδιοδρομία της σταθερότητας αδύνατη. Η άρση των κυρώσεων και η ενθάρρυνση των επενδύσεων επέτρεψαν απλώς στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης να γεμίσει ξανά τα ταμεία του, να τροφοδοτήσει τον πόλεμο μέσω πληρεξουσίων και να επανεκκινήσει τα προγράμματα πυραύλων και drones. Μέσα σε μια δεκαετία, η περιοχή γνώρισε έναν μεγάλο πόλεμο.

Η επιθυμία του Μπάρακ να μετατρέψει την Τουρκία στη μόνη δύναμη ικανή να εξισορροπήσει την ισχύ του Ισραήλ είναι πιθανό να ακολουθήσει την ίδια τροχιά. Ο Μπάρακ μπορεί να βλέπει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως σύμμαχο, αλλά ο Τούρκος ηγέτης είναι ένας ιδεολόγος τόσο αφοσιωμένος στην οικοδόμηση της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας, την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας και την καταστροφή του Ισραήλ όσο ήταν και ο αείμνηστος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.

Οι καμώματα του Μπάρακ, οι προσπάθειες να βοηθήσει την Τουρκία να παρακάμψει τις κυρώσεις και η μονομερής προώθηση των ιμπεριαλιστικών φιλοδοξιών της Τουρκίας έχουν την προφανή υποστήριξη του Τραμπ και θα φτάσουν στο σημείο να σκιάσουν την περιφερειακή κληρονομιά του Τραμπ. Όπως κάθε λογικός ιστορικός βλέπει τις ρίζες του σημερινού πολέμου στις αποφάσεις του Ομπάμα και των υπουργών Εξωτερικών του, έτσι και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε μια δεκαετία από τώρα θα καταλάβουν ότι οι ρίζες των μελλοντικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή βρίσκονται στις αφελέις και λανθασμένες πολιτικές που προώθησε ο Πρέσβης και Ειδικός Απεσταλμένος Τομ Μπάρακ στο όνομα του Τραμπ.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Ο Πούτιν χτυπά την οικονομία, ο Τραμπ περιπλέκει το παιχνίδι: Η Ευρώπη μπροστά στη μεγάλη δοκιμασία της Ουκρανίας

Από στρατιωτικής άποψης, η προφανής λύση είναι η παροχή περισσότερων και καλύτερων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτά βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα εξαιτίας της εμπλοκής των ΗΠΑ σε συγκρούσεις με το Ιράν υπό την προεδρία Τραμπ. Για να καλυφθούν τα κενά στην αεράμυνα, απαιτούνται νέες χρηματοδοτικές λύσεις. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή κεφαλαίων για την ταχεία αποκατάσταση της χαμένης παραγωγικής ικανότητας, πιθανώς μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Δημοσιεύτηκε

31 λεπτά πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Μια παρέμβαση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ αυτή την εβδομάδα δημιούργησε και πάλι προβλήματα στην πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Η συμφωνία του με τη Μόσχα, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση εκατομμυρίων βαρελιών ρωσικού ντίζελ στις παγκόσμιες αγορές, καταδικάστηκε από τους Δημοκρατικούς αλλά και από ορισμένους επιφανείς Ρεπουμπλικάνους στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ παρουσίασε ανοιχτά τη συμφωνία ως μια προσπάθεια να εξασφαλιστούν «χαμηλότερες τιμές για τους Αμερικανούς», καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Παραμένει αβέβαιο αν η συμφωνία θα βοηθήσει ουσιαστικά το κόμμα του προέδρου να ανακτήσει ψήφους. Ωστόσο, δημιούργησε μια ακόμη ανοιχτή διαμάχη μεταξύ του Τραμπ και του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ακριβώς τη στιγμή που η Ουκρανία χρειάζεται ανανεωμένη και στοχευμένη υποστήριξη από τους συμμάχους της.

Μια κλιμακούμενη ρωσική επίθεση

Τις τελευταίες εβδομάδες παρατηρείται μια αισθητή αλλαγή στη στρατηγική της Ρωσίας στον πόλεμο. Πολλοί ανέμεναν ότι ο Πούτιν θα διέταζε νέο κύμα επιστράτευσης και μια ανανεωμένη επίθεση στο Ντονμπάς. Αντί γι’ αυτό, επέλεξε να εντείνει τις επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και drones, με στόχο να διαλύσει την ουκρανική οικονομία.

Παρατηρείται σημαντική αύξηση των επιθέσεων σε λιμάνια, αποθήκες σιτηρών και πλοία μεταφοράς, προφανώς με σκοπό να εμποδιστούν οι ουκρανικές αγροτικές εξαγωγές. Σημαντικές γέφυρες πάνω από τον ποταμό Δνείπερο στο Κίεβο έχουν πληγεί, όπως επίσης και σιδηροδρομικά δίκτυα σε ολόκληρη τη χώρα.

Οι επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο της Ουκρανίας συνεχίζονται, παρά την υποτιθέμενη «ενεργειακή εκεχειρία» που, σύμφωνα με τον Τραμπ, αποτελούσε μέρος της συμφωνίας του με τη Μόσχα. Πλέον δεν στοχεύονται μόνο οι μονάδες παραγωγής ενέργειας αλλά και οι υποδομές μεταφοράς και διανομής.

Παράλληλα, επιθέσεις σε ουκρανικά χαλυβουργεία έθεσαν οριστικά εκτός λειτουργίας πέντε υψικαμίνους. Στο στόχαστρο έχουν επίσης βρεθεί μονάδες λιανικού εμπορίου, αποθηκευτικοί χώροι και κέντρα logistics.

Η πρόθεση της Ρωσίας είναι να οδηγήσει την ουκρανική οικονομία ξανά σε ύφεση, να προκαλέσει δυσχέρειες στον πληθυσμό και να υπονομεύσει το ηθικό των Ουκρανών. Ενδεχομένως μάλιστα να ελπίζει ότι θα προκαλέσει ένα νέο μεταναστευτικό κύμα εκτός της χώρας.

Τι ζητά η Ουκρανία από τους συμμάχους της

Η επιδείνωση του κρατικού προϋπολογισμού της Ουκρανίας, καθώς το ΑΕΠ παραμένει στάσιμο, τα δημόσια έσοδα δεν αυξάνονται και το δημοσιονομικό έλλειμμα διευρύνεται, θα αυξήσει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας και τις απαιτήσεις της προς τους Ευρωπαίους συμμάχους της.

Πρόκειται για σοβαρό πρόβλημα. Η Ουκρανία είχε ήδη προειδοποιήσει ότι το 2026 αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό κενό 27 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τις αμυντικές δαπάνες, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2027 αναμένεται να φτάσει τα 32 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η κατάσταση είναι τόσο κρίσιμη ώστε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο πιθανόν να καθυστερήσει περαιτέρω εκταμιεύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος Extended Financing Facility (EFF), ύψους 7 δισ. δολαρίων, εάν δεν καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό ή δεν δοθούν νέες εγγυήσεις χρηματοδότησης.

Η εντατικοποίηση των ρωσικών επιθέσεων κατά της ουκρανικής οικονομίας, σε συνδυασμό με την παράταση του πολέμου, θα αυξήσει ακόμη περισσότερο αυτές τις ανάγκες.

Η στρατηγική του Πούτιν είναι σαφής. Επιδιώκει να αυξήσει το κόστος υποστήριξης της Ουκρανίας τη στιγμή που τα δημόσια οικονομικά πολλών ευρωπαϊκών χωρών βρίσκονται υπό πίεση και η ακροδεξιά, η οποία γενικά αντιτίθεται στη χρηματοδότηση της ουκρανικής πολεμικής προσπάθειας, ενισχύεται σε αρκετά κράτη.

Με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις να πλησιάζουν, ιδιαίτερα στη Γαλλία τον επόμενο Μάιο, ο Πούτιν ελπίζει να παρουσιάσει την ουκρανική υπόθεση ως χαμένη, υπερβολικά δαπανηρή και ως βάρος για τους Ευρωπαίους φορολογούμενους.

Το ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες για διήμερη σύνοδο κορυφής.

Τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία

Η Ευρώπη χρειάζεται να επιδείξει φιλοδοξία και δημιουργικότητα στον τρόπο χρηματοδότησης της Ουκρανίας.

Το μήνυμα προς τον Πούτιν θα πρέπει να είναι ότι, ανεξάρτητα από τον πρόεδρο Τραμπ, η Ευρώπη παραμένει προσηλωμένη μακροπρόθεσμα και είναι έτοιμη να προσφέρει στην Ουκρανία το οικονομικό «βαρύ πυροβολικό» που απαιτείται για να κερδίσει τον πόλεμο.

Αρχικά, το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας (Ukraine Support Loan – USL) ύψους 90 δισ. δολαρίων, το οποίο συμφωνήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, θα μπορούσε να αυξηθεί.

Ακόμη καλύτερη λύση θα ήταν η κατάσχεση των 210 δισ. ευρώ παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας στην ΕΕ, κυρίως στο Βέλγιο, καθώς και άλλων 25 δισ. ευρώ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Για τους Ευρωπαίους ηγέτες, θα έπρεπε να είναι προφανές ότι η Ρωσία οφείλει να πληρώσει για αυτόν τον πόλεμο αντί των Ευρωπαίων φορολογουμένων.

Η βελγική κυβέρνηση, η οποία μέχρι σήμερα αντιστέκεται στην κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων, δεν θα πρέπει να διαθέτει δικαίωμα ουσιαστικού βέτο σε ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας. Παράλληλα όμως, οι ανησυχίες της σχετικά με τις πιθανές νομικές ευθύνες πρέπει να ληφθούν υπόψη, μέσω ευρωπαϊκών εγγυήσεων που θα καλύπτουν τους σχετικούς κινδύνους.

Πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι η μεταφορά των περιουσιακών στοιχείων από τη βελγική δικαιοδοσία σε έναν κοινό ευρωπαϊκό φορέα ειδικού σκοπού (SPV). Τα κεφάλαια αυτά θα μπορούσαν στη συνέχεια να επενδυθούν αποδοτικότερα, δημιουργώντας υψηλότερες αποδόσεις οι οποίες θα χρηματοδοτούσαν ακόμη μεγαλύτερα πακέτα στήριξης προς την Ουκρανία.

Τελικά, η αναγκαιότητα της ευρωπαϊκής ασφάλειας θα πρέπει να υπερισχύσει των νομικών και οικονομικών επιχειρημάτων κατά της κατάσχεσης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

Θωρακίζοντας την Ουκρανία

Απαιτούνται επίσης επείγοντα μέτρα για την προστασία της ουκρανικής οικονομίας από τις ρωσικές επιθέσεις.

Από στρατιωτικής άποψης, η προφανής λύση είναι η παροχή περισσότερων και καλύτερων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτά βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα εξαιτίας της εμπλοκής των ΗΠΑ σε συγκρούσεις με το Ιράν υπό την προεδρία Τραμπ.

Για να καλυφθούν τα κενά στην αεράμυνα, απαιτούνται νέες χρηματοδοτικές λύσεις. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή κεφαλαίων για την ταχεία αποκατάσταση της χαμένης παραγωγικής ικανότητας, πιθανώς μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Δύο πρωτοβουλίες βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο:

1. Μηχανισμός αποζημίωσης πρώτων ζημιών (First-Loss Compensation Scheme)

Στόχος είναι η μείωση του κινδύνου που αντιμετωπίζουν οι ασφαλιστικές εταιρείες.

Υπάρχει ο φόβος ότι ακόμη και η περιορισμένη ασφαλιστική κάλυψη που είναι σήμερα διαθέσιμη στην Ουκρανία θα μειωθεί περαιτέρω εάν αυξηθούν οι απώλειες λόγω πολέμου.

Εάν όμως η ουκρανική κυβέρνηση και οι διεθνείς δωρητές αναλάβουν να καλύπτουν τις πρώτες ζημιές από επιθέσεις σε παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία, τότε οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες θα είναι πιο πρόθυμες να παρέχουν ασφαλιστική κάλυψη.

Έτσι θα εξασφαλιστούν πόροι για την ταχεία ανοικοδόμηση εργοστασίων, αγροτικών εκμεταλλεύσεων, ενεργειακών εγκαταστάσεων, καθώς και υποδομών μεταφορών και logistics.

2. Επέκταση του Ukrainian Recovery and Reconstruction Guarantee Facility (URGF)

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης προωθεί την επέκταση του υφιστάμενου μηχανισμού εγγυήσεων URGF.

Ο μηχανισμός αυτός χρησιμοποιείται ήδη για την ασφάλιση αγροτικών εξαγωγών της Ουκρανίας, αλλά διαθέτει σημαντικούς περιορισμούς:

  • Κάλυψη έως 2 εκατ. ευρώ ανά αποστολή.
  • Μέγιστο 5 εκατ. ευρώ ανά πελάτη.
  • Κάλυψη μόνο για 60 ημέρες μεταφοράς.
  • Δεν καλύπτει αποθήκευση.
  • Περιορίζεται στους όρους “Free on Board” (FOB).

Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότες δεν προστατεύονται όταν τα σιτηρά βρίσκονται σε λιμάνια ή αποθηκευτικούς χώρους, δηλαδή ακριβώς στα σημεία όπου η Ρωσία εντείνει σήμερα τις επιθέσεις της.

Οι εξαγωγές σιτηρών αποφέρουν στην Ουκρανία ετήσια έσοδα ύψους 10-11 δισ. δολαρίων.

Οι διεθνείς δωρητές πρέπει να καταστήσουν ξανά οικονομικά βιώσιμη τη ναυτιλία από τα ουκρανικά λιμάνια. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βοηθήσουν την αγορά να βρει λύσεις.

Ως πρώτο βήμα, η ουκρανική κυβέρνηση και οι δωρητές θα μπορούσαν να αυξήσουν το μέγεθος και το εύρος του URGF, ώστε να καλύπτει και την αποθήκευση σε τερματικούς σταθμούς λιμένων.

Μια συμφωνία που θα υποχρέωνε τη Ρωσία να επιστρέψει στην προηγούμενη συμφωνία ναυσιπλοΐας της Μαύρης Θάλασσας θα αποτελούσε την ιδανική λύση για την προστασία αυτού του εμπορίου. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να εξεταστεί κάποια μορφή αεροπορικής ή αμυντικής προστασίας του ΝΑΤΟ για τα πλοία που εκτελούν αυτές τις μεταφορές.

Συμπέρασμα

Η συμφωνία του Τραμπ με τον Πούτιν αποδυναμώνει την Ουκρανία, αλλά δεν πρόκειται να αλλάξει θεμελιωδώς την πορεία του πολέμου.

Αυτό που θα αποδειχθεί καθοριστικό είναι αν η ουκρανική οικονομία καταφέρει να αντέξει έναν δύσκολο χειμώνα, ώστε η χώρα να επιβιώσει από τον πόλεμο και παράλληλα να συμβάλει στη διατήρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται ολοένα και πιο απρόβλεπτες, απαιτείται ευρωπαϊκή ηγεσία για να επιτευχθεί αυτό.

Το ερώτημα παραμένει: θα ανταποκριθεί η Ευρώπη;

chathamhouse.org

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Γιατί το Πεντάγωνο ανησύχησε τόσο πολύ για τα βομβαρδιστικά B-1 στην Αγγλία

Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.

Δημοσιεύτηκε

1 ώρα πριν

στις

17 Οκτωβρίου 2026

από τον

Από τον Μάρτιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν σταθμεύσει δώδεκα βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς B-1 Lancer στη βάση RAF Fairford στη νότια Αγγλία, προς υποστήριξη του αεροπορικού τους πολέμου εναντίον του Ιράν. Τα αεροσκάφη αυτά είναι ιδιαίτερα πολύτιμα επειδή μπορούν να πετούν με υπερηχητικές ταχύτητες μεταφέροντας τεράστια φορτία κατευθυνόμενων και μη κατευθυνόμενων όπλων. Τα βομβαρδιστικά που είχαν σταθμεύσει στο Fairford αποτιμώνται σε περίπου 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια και αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο του στόλου B-1 της Ουάσιγκτον.

Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου της 3ης Οκτωβρίου, στρατιωτικοί διοικητές απομάκρυναν αιφνιδιαστικά ολόκληρο τον στόλο των B-1 από το Fairford, λόγω φόβων για επικείμενη ιρανική επίθεση. Η εντολή απομάκρυνσης ήταν τόσο ξαφνική ώστε το Πεντάγωνο φέρεται να μην διέθετε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού για τα βομβαρδιστικά τη στιγμή που αυτά απογειώνονταν. Όπως το περιέγραψε ένας δημοσιογράφος:

«Ήταν απλώς μια λογική του τύπου “βγάλτε τα από το Fairford τώρα και θα βρούμε αργότερα πώς θα τα ανεφοδιάσουμε για να περάσουν τον Ατλαντικό και να επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες”.»

Τι ήταν αυτό που ανησύχησε τόσο το Πεντάγωνο;

Ευαίσθητες πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών υπεδείκνυαν ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) σχεδίαζε μια σύνθετη, πολυφασική επίθεση με drones εναντίον της βάσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν βαν χωρίς σήμανση, σταθμευμένα σε απόσταση περίπου τετρακοσίων μέτρων από την περίφραξη του Fairford, για την εκτόξευση οπλισμένων drones εναντίον των B-1, τα οποία βρίσκονταν εκτεθειμένα σε ανοικτούς χώρους, καθώς και εναντίον των αρκετών εκατοντάδων Αμερικανών στρατιωτικών που υπηρετούσαν στη βάση.

Η ιρανική επιχείρηση παρουσίαζε εντυπωσιακές ομοιότητες με μια παρόμοια προσπάθεια που πραγματοποίησε η Ουκρανία πέρυσι εναντίον της Ρωσίας, γνωστή ως «Operation Spider’s Web» (Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης).

Ουκρανοί πράκτορες πέρασαν λαθραία εξαρτήματα drones σε δύο συνεργάτες τους στην βιομηχανική πόλη Τσελιάμπινσκ, περίπου 1.450 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόσχας. Οι δύο πράκτορες συναρμολόγησαν τα εξαρτήματα δημιουργώντας 150 drones και προσέλαβαν ανυποψίαστους οδηγούς φορτηγών για να μεταφέρουν τα αεροσκάφη σε τοποθεσίες κοντά σε πέντε διαφορετικές ρωσικές αεροπορικές βάσεις που βρίσκονταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Την προκαθορισμένη χρονική στιγμή, απομακρυσμένοι χειριστές εξαπέλυσαν ταυτόχρονα τα drones προς τους στόχους τους.

Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Σύμφωνα με πληροφορίες, σαράντα ένα ρωσικά αεροσκάφη επλήγησαν και δώδεκα καταστράφηκαν ολοσχερώς, μεταξύ των οποίων επτά στρατηγικά βομβαρδιστικά Tu-95 με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων.

Συνολικά, η Ουκρανία εξουδετέρωσε το 20% του επιχειρησιακού στόλου βομβαρδιστικών μεγάλου βεληνεκούς της Ρωσίας, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, χρησιμοποιώντας τοπικά παραγόμενα τετρακόπτερα Osa που κόστιζαν λιγότερο από 1.000 δολάρια το καθένα.

Η Ουκρανία δεν ήταν η μόνη χώρα που πραγματοποίησε μια τέτοια επιχείρηση. Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την Επιχείρηση Ιστός της Αράχνης, το Ισραήλ εξαπέλυσε την «Operation Rising Lion» στο Ιράν.

Για μήνες, η Μοσάντ είχε τοποθετήσει κρυφά οπλισμένα drones και εκρηκτικά μέσα σε συνηθισμένα οχήματα, με στόχο στρατιωτικούς αξιωματούχους, πυρηνικούς επιστήμονες και ανώτερα στελέχη του IRGC.

Με το προκαθορισμένο σήμα, το Ισραήλ ενεργοποίησε τα όπλα, εξαπολύοντάς τα εναντίον στόχων που βρίσκονταν «ακόμη στα κρεβάτια τους, στα σπίτια τους», όπως δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος στην Washington Post.

Η αποστολή σημείωσε μεγάλη τακτική επιτυχία, οδηγώντας στον θάνατο του στρατηγού Μοχαμάντ Μπαγκερί, του ανώτατου στρατιωτικού αξιωματικού του Ιράν, του στρατηγού Χοσεΐν Σαλαμί, επικεφαλής του IRGC, και του Μοχαμάντ Μεχντί Τεχραντσί, ενός από τους κορυφαίους πυρηνικούς επιστήμονες του Ιράν. Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις εξελίξεις, το Πεντάγωνο θεώρησε ότι δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει μια αντίστοιχη ιρανική επίθεση εναντίον των βομβαρδιστικών B-1.

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν, αλλά δεν παραδέχονται δημόσια, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν αυξανόμενες ευπάθειες απέναντι σε μικρότερους και πιο ευέλικτους αντιπάλους.

Τι εξηγεί αυτή τη μεταβολή και ποιες είναι οι επιπτώσεις της;

Η εξήγηση είναι απλή:

Οι στρατιωτικές καινοτομίες διαδίδονται ταχύτερα από ποτέ.

Οι οργανισμοί μπορούν πλέον να αποκτούν γνώση και τεχνογνωσία με πρωτοφανή ταχύτητα. Μπορούν να κατεβάσουν σχέδια drones από το διαδίκτυο ή να χρησιμοποιήσουν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για να δημιουργήσουν εξειδικευμένα σχέδια και στη συνέχεια να τα περάσουν σε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή ώστε να παράγουν προσαρμοσμένα οπλικά συστήματα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα ευρύ φάσμα δρώντων διαθέτει ολοένα και περισσότερο τα μέσα για να αμφισβητήσει την κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων.

Η διάδοση των στρατιωτικών καινοτομιών δεν είναι κάτι νέο, αλλά οι συνθήκες αλλάζουν

Η στρατιωτική διάχυση δεν αποτελεί νέα έννοια. Όπως περιγράφω στο βιβλίο μου Bytes and Bullets, είναι βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο τα έθνη αναδείχθηκαν ή κατέρρευσαν στο πέρασμα των αιώνων.

Από τη χρήση του αγγλικού μακρού τόξου από τον βασιλιά Ερρίκο Ε΄ εναντίον της γαλλικής αριστοκρατίας στη μάχη του Αζενκούρ το 1415, μέχρι την ανάπτυξη ταχύπλοων θωρηκτών με βαριά πυροβόλα από το ιαπωνικό ναυτικό το 1905, που συνέτριψαν τον ρωσικό στόλο της Βαλτικής, οι αυτοκρατορίες και τα κράτη αποκτούσαν βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα μέσω νέων τεχνολογιών, μόνο για να τα χάσουν αργότερα όταν οι αντίπαλοί τους μελετούσαν τις μεθόδους τους και κάλυπταν το τεχνολογικό χάσμα.

Σε πρακτικό επίπεδο, η διάχυση είναι μια διαδικασία καινοτομίας, μίμησης και προσαρμογής που ξεκινά όταν μια σημαντική καινοτομία, όπως τα drones, φτάνει σε ένα κρίσιμο στάδιο ανάπτυξης και αναγνωρίζεται από μια ευρύτερη κοινότητα.

Αυτό εγκαινιάζει έναν κύκλο τριών σταδίων.

Η διάχυση ξεκινά σταδιακά, καθώς οι πρώτοι χρήστες αξιοποιούν την καινοτομία στην πράξη. Το 2010, μόνο λίγες χώρες, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, χρησιμοποιούσαν συστηματικά οπλισμένα drones στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.

Με την πάροδο του χρόνου, η υιοθέτηση εξαπλώνεται και φτάνει σε κρίσιμη μάζα καθώς περισσότεροι δρώντες εφαρμόζουν την καινοτομία.

Μέχρι το 2019, χώρες όπως το Ιράν και η Τουρκία είχαν κατακτήσει τη διαδικασία παραγωγής drones και διέδιδαν φθηνά μοντέλα, από τα τουρκικά TB2 που χρησιμοποιήθηκαν από το Αζερμπαϊτζάν εναντίον των αρμενικών δυνάμεων μέχρι τα ιρανικά Shahed που αναπτύχθηκαν από τους αντάρτες Χούθι εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Saudi Aramco.

Στο τρίτο στάδιο, ακόμη και οι πιο καθυστερημένοι ή μεταγενέστεροι χρήστες υιοθετούν την καινοτομία. Καθώς αυτή εξαπλώνεται, οι χρήστες την τροποποιούν ώστε να ανταποκρίνεται στις δικές τους ανάγκες και συνθήκες.

Οι προσαρμογές που προέκυψαν από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τρίτης φάσης.

Όταν οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ουκρανία το 2022, η Ουκρανία διέθετε ελάχιστη βιομηχανία παραγωγής drones. Κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε στρατιωτικές εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Τουρκία και άλλες χώρες για να συνεχίσει την αντίσταση απέναντι στις δυνάμεις της Μόσχας.

Σύντομα, όμως, άρχισε να δημιουργεί τη δική της βιομηχανική βάση παραγωγής drones.

Ουκρανοί μηχανικοί τροποποίησαν εμπορικά τετρακόπτερα και δοκίμασαν σε πραγματικές συνθήκες μάχης νέα σχέδια, όπως:

  • drones πρώτου προσώπου (FPV),
  • μη επανδρωμένα αεροσκάφη οπτικών ινών,
  • ακόμη και αεροσκάφη κρούσης μεγάλου βεληνεκούς.

Με την πάροδο του χρόνου, οι προσαρμογές αυτές όχι μόνο επέτρεψαν στην Ουκρανία να αντέξει τις ρωσικές επιθέσεις, αλλά ενέπνευσαν και άλλους να τις μιμηθούν σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Μιανμάρ μέχρι το Μάλι.

Σήμερα, η διαδικασία καινοτομίας και προσαρμογής έχει επιταχυνθεί, με πολλούς δρώντες να μπορούν να αξιοποιήσουν ισχυρές τεχνολογικές δυνατότητες μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.

Μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing) για να δημιουργήσουν «στιγμιαίες αλυσίδες εφοδιασμού», κατασκευάζοντας ηλεκτρονικά εξαρτήματα, drones και ακόμη και πυρομαχικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποίησε τρισδιάστατη εκτύπωση για να παράγει τη νέα πολεμική κεφαλή BRAKER, μια βόμβα διάτρησης οχυρωμένων στόχων που προσαρμόζεται σε drone αυτοκτονίας.

Τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν έναν ακόμη καταλύτη αυτής της διάδοσης.

Για παράδειγμα, η έκθεση πληροφοριών απειλών της εταιρείας Anthropic τον Σεπτέμβριο του 2026 αποκάλυψε πώς μια ομάδα μηχανικών των Χούθι χρησιμοποίησε το Claude Code για να αναπτύξει πολυβάθμιους βαλλιστικούς πυραύλους και κατευθυνόμενες ρουκέτες, φτάνοντας τελικά μέχρι τη δοκιμαστική εκτόξευση πυραύλου ακριβείας.

Φαίνεται μάλιστα ότι η δοκιμή απέτυχε και η ομάδα επέστρεψε στο Claude Code για να καταλάβει τι είχε πάει στραβά.

Παράλληλα, στο Μάλι, ένα μόνο άτομο που εργαζόταν για την εθνική υπηρεσία ασφαλείας χρησιμοποίησε το Claude για να δημιουργήσει μια «πλατφόρμα μαζικών υποκλοπών», ικανή να παρακολουθεί επικοινωνίες από όλους τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας της χώρας και να καταρτίζει λίστες στόχων.

Ό,τι άλλοτε απαιτούσε μια ολόκληρη ομάδα μηχανικών για να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί, συχνά με τη βοήθεια κρατών όπως η Κίνα, μπορεί πλέον να πραγματοποιηθεί από έναν μόνο σύμβουλο που πειραματίζεται με ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.

Η διάχυση λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με αποκεντρωμένη λογική

Ιστορικά, οι ειδικοί θεωρούσαν ότι η τεχνολογική καινοτομία ακολουθούσε μια πορεία από πάνω προς τα κάτω.

Οι καινοτομίες αναπτύσσονταν αρχικά στις προηγμένες οικονομίες και στη συνέχεια εξαπλώνονταν προς την περιφέρεια.

Τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη θεωρούνταν ωφελημένα επειδή εισέρχονταν αργότερα στο παιχνίδι, αξιοποιώντας καινοτομίες που είχαν ήδη αναπτυχθεί από άλλους.

Ωστόσο, ένα αναδυόμενο σώμα ερευνών αμφισβητεί την άποψη ότι οι καινοτομίες ρέουν κυρίως από τους τεχνολογικούς πρωτοπόρους προς τους υπόλοιπους.

Αντίθετα, λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη αλλά και μη κρατικοί δρώντες έχουν δημιουργήσει δικά τους οικοσυστήματα καινοτομίας, τα οποία επέτρεψαν σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι να φτάσουν σε «σημεία καμπής δυνατοτήτων».

Σύμφωνα με τον αναλυτή Πίτερ Σάλισμπερι, σε αυτά τα σημεία η «εσωτερική γνώση, τα δίκτυα και η πρόσβαση στις αλυσίδες εφοδιασμού» συνενώνονται σε συστήματα που προσφέρουν σε αυτές τις οργανώσεις μακροχρόνια ανθεκτικότητα και τη δυνατότητα να αμφισβητούν πολύ ισχυρότερες δυνάμεις.

Τι σημαίνει αυτό για το περιστατικό με τα B-1;

Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το Ιράν ή οι Χούθι θα αισθάνονται ολοένα και πιο ενθαρρυμένοι να επιτίθενται σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.

Ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών MI5, Κεν ΜακΚάλουμ, προειδοποιεί ότι «η ένταση, η κλίμακα και η μορφή» αυτών των απειλών «μεταβάλλονται αυτή τη στιγμή».

Στη νέα εποχή της τεχνολογικής διάχυσης, δεν είναι πλέον ασυνήθιστο:

  • μαχητές των Χούθι να χρησιμοποιούν το Claude για να σχεδιάζουν drones και πυραύλους,
  • το Ιράν να απειλεί αμερικανικά βομβαρδιστικά B-1 που βρίσκονται βαθιά στην αγγλική ύπαιθρο,
  • ή μαχητές της Χεζμπολάχ στο νότιο Λίβανο να χρησιμοποιούν drones οπτικών ινών, εξελιγμένα στα πεδία μάχης της Ουκρανίας, για να επιτίθενται σε Ισραηλινούς στρατιώτες.

Ο κόσμος πρέπει να αναμένει περισσότερες συγκρούσεις, εντονότερο ανταγωνισμό και αυξανόμενα κόστη που θα βρίσκονται όλο και πιο πέρα από τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους.

Τι σημαίνει αυτό για τους Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής;

Οι εξελίξεις αυτές επιβάλλουν δύσκολες συζητήσεις.

Καθώς το στρατηγικό περιβάλλον μεταβάλλεται, μπορεί άραγε οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσαρμοστούν;

Μέχρι στιγμής, η απάντηση είναι αποθαρρυντική.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να επενδύουν σε εξαιρετικά ακριβά, υψηλής τεχνολογίας οπλικά συστήματα των οποίων η χρησιμότητα μειώνεται στη νέα εποχή της διάχυσης.

Η πρόταση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για ένα αντιπυραυλικό σύστημα «Golden Dome», του οποίου το κόστος θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 500 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και η προώθηση ενός πυρηνοκίνητου θωρηκτού «Trump-class», μιας πλατφόρμας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που θεωρείται ξεπερασμένη, προκαλούν απορία.

Το Πεντάγωνο θα εξυπηρετούνταν καλύτερα εάν επένδυε τους πόρους του στο να μετατραπεί σε έναν πιο προσαρμοστικό και πειραματικό οργανισμό, ικανότερο να αντιμετωπίζει τις απειλές που προέρχονται από ανερχόμενες δυνάμεις και αποκεντρωμένες ομάδες-πληρεξούσιους.

Άλλες χώρες κινούνται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.

Ένα από τα βασικά διδάγματα του πολέμου με το Ιράν ήταν ότι τα χαμηλού κόστους, αναλώσιμα συστήματα αντιμετώπισης drones, όπως αυτά που αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία, αποδείχθηκαν πολύ αποτελεσματικότερα στην αποτροπή ιρανικών επιθέσεων με drones και στην προστασία κρίσιμων υποδομών από ό,τι τα ακριβότερα αμερικανικά συστήματα.

Το παγκόσμιο περιβάλλον ασφαλείας υφίσταται έναν βαθύ μετασχηματισμό. Η διάδοση της τεχνολογίας, η τεχνητή νοημοσύνη, η τρισδιάστατη εκτύπωση και οι ταχύτατα εξελισσόμενες αλυσίδες καινοτομίας επιτρέπουν πλέον σε μικρότερους δρώντες να αναπτύσσουν στρατιωτικές δυνατότητες που άλλοτε ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων δυνάμεων. Το περιστατικό με τα B-1 στην Αγγλία αποτελεί ένα ισχυρό σημάδι αυτής της αλλαγής.

Και, σύμφωνα με τον συγγραφέα, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προσαρμοστούν εγκαίρως στη νέα αυτή πραγματικότητα, ενδέχεται να πληρώσουν βαρύ τίμημα στο μέλλον.

Steve Feldstein

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Αναλύσεις54 δευτερόλεπτα πριν

Μάικλ Ρούμπιν: Ο Τομ Μπάρακ θα Καταστρέψει την κληρονομιά του Τραμπ;

Ο Μπάρακ έχει αναδιαμορφώσει σχεδόν μόνος του την πολιτική των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς όφελος...
Απόψεις16 λεπτά πριν

Γεωπολιτική και Προφητεία: Ο γέροντας Σίμων της Λατινικής Αμερικής, οι «τρεις ημέρες σκοταδιού» στην ανθρωπότητα

Η πραγματική εγρήγορση δεν είναι ο φόβος για το αύριο· είναι η υπεύθυνη, η φροντίδα της οικογένειας για τον άνθρωπό...
Αναλύσεις31 λεπτά πριν

Ο Πούτιν χτυπά την οικονομία, ο Τραμπ περιπλέκει το παιχνίδι: Η Ευρώπη μπροστά στη μεγάλη δοκιμασία της Ουκρανίας

Από στρατιωτικής άποψης, η προφανής λύση είναι η παροχή περισσότερων και καλύτερων συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, αυτά βρίσκονται σε περιορισμένη διαθεσιμότητα...
Αναλύσεις1 ώρα πριν

Γιατί το Πεντάγωνο ανησύχησε τόσο πολύ για τα βομβαρδιστικά B-1 στην Αγγλία

Το περιστατικό συμβολίζει τη σταδιακή υποχώρηση της αμερικανικής επιρροής και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον, όπου αντίπαλοι όπως το...
Άμυνα2 ώρες πριν

Παρέλαση από το μέλλον: Τα υπερσύγχρονα συστήματα «Spyder» και «David’s Sling»

Η φετινή παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου δεν θα έχει σχέση με τις προηγούμενες, αναφέρουν από το υπουργείο Εθνικής Αμυνας, καθώς...

Δημοφιλή