Aπόδoση – επιμέλεια: Γιώργος Δ. Παυλόπουλο
Στο πολυσύχναστο σύμπαν των influencers παροχής οικονομικών συμβουλών στο διαδίκτυο, ο σεΐχης Τζο Μπράντφορντ έχει βρει τη θέση του. Ειδικός στον ισλαμικό νόμο, διδάσκει στο κοινό του πώς να επενδύει τα χρήματά του με μέθοδο “χαλάλ”.
Οι ενότητες σχολίων των λογαριασμών του, με 85.000 ακολούθους σε Facebook, Instagram και Twitter, είναι γεμάτες ερωτήσεις σχετικά με το ποιες ακριβώς επενδύσεις επιτρέπονται στους μουσουλμάνους και ποιες είναι απαγορευμένες (χαράμ). Τα ερωτήματα αποκαλύπτουν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει μια γενιά οικονομικά και τεχνολογικά εγγράμματων μουσουλμάνων που θέλουν να μάθουν πώς εφαρμόζονται οι παραδοσιακές ισλαμικές διδαχές στα πάντα, από μετοχές έως μη ανταλλάξιμα ψηφιακά νομίσματα.
Ορισμένοι από τους κανόνες είναι απλοί: οι πιστοί μουσουλμάνοι δεν επιτρέπεται να επωφελούνται από τόκους, πωλήσεις χοιρινού κρέατος ή “αμαρτωλές μετοχές” που συνδέονται με τυχερά παιχνίδια, αλκοόλ και πορνογραφία. Αυτό γενικά καθιστά επιτρεπτές τις μετοχές τεχνολογικών κολοσσών όπως οι Apple και Tesla, αποκλείει ωστόσο χρηματοοικονομικές εταιρείες όπως η JPMorgan. Η κατοχή μετοχών της Berkshire Hathaway απαγορεύεται λόγω των μεγάλων της συμμετοχών σε εταιρείες ασφάλισης περιουσίας και έναντι ατυχημάτων, οι οποίες λαμβάνουν τόκους από επενδύσεις σε ομόλογα.
Γρήγορα όμως τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα. Η Netflix, με πρωτότυπο περιεχόμενο, τύπου “Too Hot to Handle”, όπου οι συμμετέχοντες χάνουν χρήματα αν συνδεθούν ερωτικά με συμπαίκτες τους, είναι δύσκολη περίπτωση, καθώς μπορεί να προωθεί την “ασυδοσία”. Ακόμη και το καθεστώς της Walmart καθίσταται αμφίβολο, καθώς στα καταστήματά της πωλούνται αλκοόλ, χοιρινό και καπνός. Εταιρείες αποκλείονται εάν το χρέος τους υπερβαίνει το 33% της κεφαλαιοποίησής τους· ποσοστό που αυξομειώνεται διαρκώς για ορισμένες επιχειρήσεις. Με τα επιτόκια να αυξάνονται μετά από μια δεκαετία κοντά στο μηδέν, οι εταιρείες με μεγάλο δανεισμό ενδέχεται να υπερβούν το ισλαμικό “όριο”. Περίπου οι μισές από τις εταιρείες του δείκτη Russell 2000 δεν θα περνούσαν το συγκεκριμένο “τεστ”.
Η ισλαμική χρηματοοικονομική “βιομηχανία” παγκοσμίως είναι καλά εδραιωμένη και εκτιμάται ότι αξίζει περίπου 3,6 τρισεκατομμύρια δολάρια. Εξ αυτών, περίπου 630 δισεκατομμύρια δολάρια είναι sukuk (ισλαμικά ομόλογα). Αντί να δανείζουν χρήματα σε έναν συμβατικό δανειολήπτη με αντάλλαγμα τόκους, οι κάτοχοι σουκούκ αποκτούν μερίδιο του περιουσιακού στοιχείου που υποστηρίζει το χρέος και λαμβάνουν εισόδημα από οποιοδήποτε κέρδος δημιουργεί.
Νέα μέσα
Οι επενδύσεις Halal είναι ακόμη σχετικά νέες στις ΗΠΑ, όπου οι μουσουλμάνοι αποτελούν περίπου το 1% του πληθυσμού. Οι παλαιότερες γενιές μουσουλμάνων συχνά προσκολλιούνταν σε αγορές κατοικιών και φυσικού χρυσού ως επενδύσεις ή επέλεγαν ορισμένες μετοχές που συνιστιόνταν από φίλους και επικυρώνονταν ανεπίσημα από την κοινότητά τους.
Υπάρχει μια διττή εξέλιξη, λέει ο Μπράντφορντ, ο οποίος εργάζεται στην εκπαίδευση επενδυτών από το 2015. Μερικοί μουσουλμάνοι με υψηλές αποδοχές έχουν γίνει πιο θρησκευόμενοι μεγαλώνοντας και θέλουν να διαφοροποιήσουν τα χαρτοφυλάκια τους. Υπάρχει ταυτόχρονα μια πλήρως νέα γενιά ανθρώπων των οποίων οι γονείς δεν ήταν ιδιαίτερα πλούσιοι, τώρα όμως έχουν χρήματα να επενδύσουν για πρώτη φορά.
Χρηματοοικονομικοί “εκπαιδευτές” όπως ο Μπράντφορντ, νεοφυείς fintech, ειδικοί σε επιλογή μετοχών χαλάλ και εξειδικευμένα ETF έρχονται να καλύψουν το κενό. Εν τω μεταξύ, η ανάδυση χρηματομεσιτικών μηδενικής προμήθειας έχει καταστήσει τα χρηματοοικονομικά πιο προσβάσιμα στους πιστούς μουσουλμάνους.
Όσοι θέλουν να διαπραγματεύονται ενεργά μετοχές μπορούν να χρησιμοποιήσουν “φίλτρα” ισλαμικού ελέγχου μετοχών όπως το Zoya Finance, το οποίο λανσαρίστηκε το 2020 και σύντομα θα προσθέσει πλατφόρμα συναλλαγών. Η εφαρμογή του επιτρέπει στους χρήστες να γνωρίζουν ποιες εταιρείες είναι χαλάλ και γιατί. Η εταιρεία, απαντώντας σε ερωτήσεις χρηστών, αναφέρει ότι “όπως πάντα, ο Αλλάχ γνωρίζει καλύτερα!”.
Στο Ισλάμ, πάντως, βασιλεύει σύγχυση γύρω από ορισμένα νεότερα χρηματοοικονομικά μέσα. Το 2021, το θρησκευτικό συμβούλιο της Ινδονησίας, της πολυπληθέστερης μουσουλμανικής χώρας, αποφάσισε ότι η κατοχή κρυπτονομισμάτων, με στοιχεία στοιχηματισμού, απαγορεύεται για τους μουσουλμάνους. Το συμβούλιο της γειτονικής Μαλαισίας έχει χαρακτηρίσει το ψηφιακό νόμισμα “επιτρεπτό”.
Οι επιλογές για τους πιστούς μουσουλμάνους στις ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα περιορισμένες όταν πρόκειται για προγράμματα συνταξιοδοτικής αποταμίευσης. Λίγοι λογαριασμοί 401(k) συμμορφώνονται με τον ισλαμικό νόμο, επειδή συχνά περιέχουν ομόλογα που πληρώνουν τόκο ή “απαγορευμένες” μετοχές. Μόνον περίπου το 50% των εργοδοτών προσφέρουν αυτοδιαχειριζόμενους λογαριασμούς που επιτρέπουν στους μουσουλμάνους να επιλέξουν επενδύσεις χαλάλ, μηδενίζοντας τις μη “επιτρεπόμενες” συμμετοχές.
Αποδόσεις
Δεν είναι ξεκάθαρο πόσοι μουσουλμάνοι προτιμούν να επενδύουν σύμφωνα με τους ισλαμικούς κανόνες ενώ, ακόμη και σε χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία όπου αφθονούν οι “ισλαμικές” επενδυτικές επιλογές, ορισμένοι επιλέγουν να επενδύουν συμβατικά.
Όταν οι μουσουλμάνοι είναι σε θέση να επενδύσουν με μέθοδο χαλάλ, ενίοτε διαπιστώνουν ότι οι αποδόσεις είναι διαφορετικές από εκείνες των συμβατικών επενδύσεων. Το πρώτο αμοιβαίο κεφάλαιο “ισλαμικού” προσανατολισμού στις ΗΠΑ, Amana Income Fund, ιδρύθηκε το 1986 και διαθέτει περιουσιακά στοιχεία 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι συμμετοχές του περιλαμβάνουν τον φαρμακευτικό κολοσσό Eli Lilly και τη Microsoft. Την πενταετία έως τα μέσα Νοεμβρίου, η αξία του αυξήθηκε κατά 17%, έναντι 52% για τον S&P 500. Ένα νεότερο αμοιβαίο κεφάλαιο, το Amana Growth, ξεπέρασε τον δείκτη αναφοράς, σημειώνοντας άλμα 59% και διπλασιάζοντας συνολικά τα χρήματα των επενδυτών.
Ο αποκλεισμός ολόκληρων κλάδων από ένα χαρτοφυλάκιο σημαίνει αναπόφευκτα απόκλιση από τις γενικές αποδόσεις της αγοράς μακροπρόθεσμα.
“Είμαστε όλοι άνθρωποι, επομένως θέλουμε τις καλύτερες αποδόσεις”, λέει ο Suhail Alhreish, 39 ετών, φαρμακοποιός στο Φοίνιξ, που διαχειρίζεται το συνταξιοδοτικό του λογαριασμό με μέθοδο χαλάλ. Τα κεφάλαια για το μεταπτυχιακό του τα συγκέντρωσε από μέλη της οικογένειάς του, καθώς δεν είχε καμία διάθεση να λάβει δάνειο. “Προτιμώ να έχω λίγο χαμηλότερη απόδοση παρά να ρισκάρω τη σχέση μου με τον Θεό”, σημειώνει.
Bloomberg Opiniom
