Ο Δρ. Andrew Novo παρακολουθεί στενά τα πράγματα στην ανατολική Μεσόγειο, ενώ ο ίδιος ως καθηγητής στην ανώτατη σχολή πολέμου των ΗΠΑ, προβαίνει σε εκτενείς αναλύσεις της γεωπολιτικής κατάστασης, στη γειτονιά μας αλλά και στην Ευρώπη γενικότερα. Ο διεθνολόγος είναι επίσης επίκουρος καθηγητής και στο Πανεπιστήμιο Georgetown και ανώτερος εξωτερικος συνεργάτης του Κέντρου Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής.

Μάλιστα, έχει εντρυφήσει στα ελληνικά πράγματα, αφού έχει συγγράψει δύο βιβλία, το ένα για την αρχαία μας κληρονομιά και τις διδαχές του σήμερα με τίτλο «Επαναφέροντας τον Θουκυδίδη: Εφαρμόζοντας γνωστά μαθήματα και μαθαίνοντας νέα διδάγματα» και το άλλο για τον κυπριακό αγώνα της ανεξαρτησίας, με τίτλο «Ο Σκοπός της ΕΟΚΑ: Ο Εθνικισμός και η αποτυχία της Ένωσης της Κύπρου» (2021) και το άλλο (2020).

Στη χώρα μας θα βρεθεί ξανά στις 26-29 Απριλίου, αφού θα συμμετάσχει σε ειδικό πάνελ στο 8ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.

Στη μακρά συζήτηση με το Newsbomb.gr, αρχικά μας ξεκαθάρισε προς αποφυγή παρεξηγήσεων ότι οι απόψεις του που εκφράζονται σε αυτή τη συνέντευξη είναι εξ ολοκλήρου δικές του και δεν αντιπροσωπεύουν την επίσημη πολιτική της κυβέρνησης των ΗΠΑ, τις απόψεις του Υπουργείου Άμυνας ή του Πανεπιστημίου Εθνικής Άμυνας.

Ο Δρ. Andrew Novo δηλώνει αρχικά απαισιόδοξος για τον πόλεμο στην Ουκρανία, θεωρώντας ότι ο κίνδυνος κλιμάκωσης -και μάλιστα επικίνδυνης για όλο τον κόσμο κλιμάκωσης, υπό την απειλή και πυρηνικού όλεθρου – είναι υπαρκτός, και ενώ δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα κάποιο πιθανό σενάριο για ειρήνευση.

Για την Τουρκία, δε, δεν μοιράζεται τον ενθουσιασμό συναδέλφων του και αναλυτών, περί σταθερής αποκλιμάκωσης της έντασης και της προκλητικής ρητορικής -που μπορεί να μην είναι για πάντα μόνο ρητορική- κατά της χώρας μας, εξαιτίας του πρόσφατου καταστροφικού σεισμού.

«Η Τουρκία είναι δύσκολο να αλλάξει πορεία στη στάση της διότι οι πολίτες της αρχίζουν να υιοθετούν όλο και πιο εχθρικές συμπεριφορές. Μόνο αν μειωθεί η ισχύς της ή απειληθεί πραγματικά, θα το περιμέναμε αυτό, και μάλιστα βραχυπρόθεσμα», σημειώνει.

Σε περίπτωση πολέμου Ελλάδας-Τουρκίας δε, ο ίδιος εκτιμά ότι το ΝΑΤΟ στην πραγματικότητα θα παρέλυε και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιμετώπιζε επίσης θεμελιώδεις προκλήσεις», αφού οι μηχανισμοί που υπάρχουν για επίλυση τέτοιων κρίσεων ουσιαστικά δεν έχουν χρησιμοποιηθεί ποτέ.

Η «στρατηγική αυτονομία» πέρα από οργανισμούς και συμμαχίες είναι απαραίτητη για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, εκτιμά.

Τέλος, ο ίδιος διαβλέπει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία ίσως να μπορέσει να αποτελέσει ένα έναυσμα για μια δίκαιη λύση στο Κυπριακό, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ο αγαπημένος του συγγραφέας-ιστορικός, δε, ο Θουκυδίδης, έχει να μας μάθει ακόμα πολλά για όλα αυτά που ζούμε σήμερα…

Διαβάστε τη συνέντευξη του Andrew Novo στο Newsbomb.gr:

Newsbomb.gr: Κύριε Novo, ένα χρόνο μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία που συγκλόνισε τον κόσμο και ακόμα, δεν φαίνεται το τέλος της αιματοχυσίας. Ποια είναι η εκτίμησή σας και ποιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε ειρήνη; Παραμονεύει ο κίνδυνος κλιμάκωσης και επέκτασης του πολέμου πέρα από τις δύο εμπλεκόμενες χώρες;

Andrew Novo: Σας ευχαριστώ για την ευκαιρία να μιλήσω μαζί σας σήμερα. Επιτρέψτε μου να πω εξαρχής ότι αυτό που λέω εδώ δεν είναι η επίσημη πολιτική της κυβέρνησης των ΗΠΑ, οι απόψεις του Υπουργείου Άμυνας ή του Πανεπιστημίου Εθνικής Άμυνας. Είναι απλά οι δικές μου απόψεις για την κατάσταση.

Θα απαντήσω πρώτα στο δεύτερο μέρος αυτής της ερώτησης. Σίγουρα υπάρχει κίνδυνος κλιμάκωσης και επέκτασης του πολέμου. Οι πόλεμοι τείνουν να επεκτείνονται και να κλιμακώνονται. Οι ρωσικές δυνάμεις επιτίθενται σε ουκρανικές πόλεις, στοχεύουν το ενεργειακό δίκτυο της Ουκρανίας και δολοφονούν Ουκρανούς πολίτες—και εδώ μιλάω για στόχευση και εκτέλεση Ουκρανών αμάχων, όχι παράπλευρες ζημιές, ούτε ατυχήματα, ούτε καν μεμονωμένα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από αμελείς ή επιθετικούς στρατιώτες. Η Ρωσία ανακοίνωσε την «προσάρτηση» ανατολικών εδαφών μέσω «δημοψηφισμάτων». Βάζω αυτές τις λέξεις σε εισαγωγικά γιατί κανείς στη διεθνή κοινότητα δεν αποδέχεται τη νομιμότητά τους. Αυτές οι ενέργειες αντιπροσωπεύουν σημαντικές κλιμακώσεις από την πρώτη φάση του πολέμου.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία και οι ευρωπαϊκές χώρες παρείχαν μια συνεχή προμήθεια όλο και πιο εξελιγμένων όπλων τον περασμένο χρόνο. Πιο πρόσφατα, οι ΗΠΑ, η Βρετανία και οι ευρωπαϊκές χώρες συμφώνησαν να στείλουν άρματα μάχης (όπως το γερμανικό Leopard II, το Βρετανικό Challenger και το αμερικανικό M1A1) στην Ουκρανία. Αρχικά, αυτά τα οπλικά συστήματα ήταν εκτός τραπεζιού των διαπραγματεύσεων, τώρα είναι καθ’ οδόν προς το μέτωπο. Ο μεγαλύτερος φόβος για κλιμάκωση και επέκταση είναι ότι θα μπορούσε να υπάρξει άμεση αντιπαράθεση μεταξύ στρατευμάτων από χώρες του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας.

Αυτό θα αποτελούσε πραγματικό κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης. Αυτοί οι φόβοι θα μπορούσαν να ασκήσουν κάποια πίεση για την επίτευξη ειρήνης, αλλά αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει προφανής δρόμος προς την ειρήνη. Η Ρωσία είναι ανένδοτη ότι δεν θα επιστρέψει τα εδάφη που κατέκτησε στην Ουκρανία. Στην πραγματικότητα, πιέζουν στο πεδίο της μάχης για να κερδίσουν ακόμη περισσότερα εδάφη. Η Ουκρανία δεν πρόκειται να συμφωνήσει να παραδώσει μέρη του εαυτού της στη Ρωσία, ειδικά όταν η κατάσταση στο πεδίο της μάχης την ευνοεί.

Υπάρχουν μόνο δύο σενάρια που οδηγούν στην ειρήνη: αμοιβαίες παραχωρήσεις ή σοβαρές στρατιωτικές ανατροπές για τη μία ή την άλλη πλευρά. Μια διευθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων εξαρτάται σχεδόν πάντα από το να κάνει παραχωρήσεις η μία πλευρά στην άλλη. Αυτό το σενάριο δεν φαίνεται πιθανό προς το παρόν. Θα κάνει η Ουκρανία παραχωρήσεις, όπως η νομιμοποίηση των ρωσικών προσαρτήσεων; Θα κάνει η Ρωσία παραχωρήσεις και θα αποσυρθεί στα σύνορά της του 2022 ή στα σύνορα του 2014; Και τα δύο φαίνονται απίθανα. Αυτό αφήνει την πιθανότητα να αποφασιστεί το ζήτημα στο πεδίο της μάχης, αλλά αυτό είναι απίθανο να συμβεί βραχυπρόθεσμα.

Είναι επίσης απίθανο η δράση στο πεδίο της μάχης να έχει ως αποτέλεσμα την ολική νίκη ή ήττα κάθε πλευράς. Η ήττα και η νίκη είναι ευέλικτες έννοιες. Είναι κατανοητό, για παράδειγμα, ότι τόσο η Ουκρανία όσο και η Ρωσία θα μπορούσαν να ισχυριστούν τη «νίκη» εάν η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία εγκριθεί επίσημα στους τελικούς όρους μιας συμφωνίας, αλλά με την προϋπόθεση ότι οι ρωσικές δυνάμεις αποσυρθούν από την υπόλοιπη ανατολική Ουκρανία. Δεν προτείνω ούτε υποστηρίζω μια τέτοια διευθέτηση, αλλά είναι κατανοητό ότι τόσο η Μόσχα όσο και το Κίεβο θα μπορούσαν να ισχυριστούν τη νίκη υπό τέτοιες συνθήκες.

Η ρητορική της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα πρόκλησης, απειλώντας ανοιχτά με πόλεμο και εισβολή. Πιστεύετε ότι πρόκειται για προεκλογικά παιχνίδια του Ερντογάν ή υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ανάφλεξης στο Αιγαίο; Εάν ο Ερντογάν χάσει τις εκλογές, θα περιμένατε διαφορετική στάση από την τουρκική εξωτερική πολιτική;

Αναμφίβολα υπάρχει μια πτυχή της εσωτερικής της πολιτικής σε αυτή τη ρητορική. Πρώτον, η πολιτική θέση του Ερντογάν είναι πιο στενά συνδεδεμένη με την υπερεθνικιστική πτέρυγα της τουρκικής πολιτικής μέσω της συνεργασίας του με το Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (MHP). Η εθνικιστική ρητορική τους ταιριάζει και αυξάνει την υποστήριξή τους στο κόμμα του Ερντογάν στις επόμενες εκλογές.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, νομίζω ότι υπάρχει ένα πιο μακροοικονομικό στοιχείο πίσω από τη ρητορική του Ερντογάν. Η ισχύς της Τουρκίας έχει αυξηθεί σημαντικά στην περιοχή κατά τη διάρκεια της θητείας του. Η οικονομική επέκταση και η δημογραφική ανάπτυξη σε συνδυασμό με τη μείωση της ισχύος των γειτόνων της Τουρκίας: της Συρίας, του Ιράκ και της Ελλάδας, ενθάρρυνε την Άγκυρα. Η Τουρκία είναι ένας αναθεωρητικός παράγοντας στην περιοχή. Ως εκ τούτου, θα αναζητήσει τρόπους να υπονομεύσει τους γείτονές της και να επεκτείνει τη δύναμή της. Δεν είμαι σίγουρος πόσο μια αλλαγή στην ηγεσία θα αλλάξει αυτές τις πραγματικότητες. Στοιχεία μέσα στον πληθυσμό της Τουρκίας επηρεάζονται επίσης από αυτή τη συνεχή προπαγάνδα. Θα είναι δύσκολο να αλλάξει πορεία γιατί οι πολίτες αρχίζουν να υιοθετούν και πιο εχθρικές συμπεριφορές.

Αυτό που θα μπορούσε να δημιουργήσει μια διαφορετική στάση στην τουρκική εξωτερική πολιτική είναι η μείωση της τουρκικής ισχύος ή μια αυξημένη αίσθηση απειλής για την Τουρκία. Ο πρόσφατος σεισμός ή η οικονομική παρακμή (η Τουρκία αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα πληθωρισμού) μπορεί να μειώσει την τουρκική ισχύ βραχυπρόθεσμα. Η ρωσική εχθρότητα θα αύξανε επίσης τον φόβο της Τουρκίας για ενδεχόμενη απειλή. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο, νομίζω ότι ο Ερντογάν προσπαθεί να διατηρήσει μια παραγωγική σχέση με τον «φίλο» του κ. Πούτιν, για να αποφύγει τη σκλήρυνση της ρωσικής στάσης εναντίον της Τουρκίας, που θα ανάγκαζε την Τουρκία να επιστρέψει στην αγκαλιά της Δύσης.

Τι πιστεύετε ότι θα γινόταν σε περίπτωση πολέμου Ελλάδας-Τουρκίας; Ποια θα ήταν η θέση του ΝΑΤΟ, της Ευρώπης και των χωρών της Μέσης Ανατολής;

Σε περίπτωση πολέμου Ελλάδας-Τουρκίας, το ΝΑΤΟ στην πραγματικότητα θα παρέλυε! Ο οργανισμός λειτουργεί με ομοφωνία στη λήψη αποφάσεων, έτσι κάθε είδους συλλογική δράση θα ήταν σχεδόν αδύνατη. Οι συνθήκες από την οποία ξεκίνησε ο πόλεμος θα είχαν σημασία, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη θα περνούσαν σε κατάσταση πλήρους κρίσης προσπαθώντας να αποκλιμακώσουν την κατάσταση αμέσως και να σταματήσουν τις μάχες. Μπορεί να δείτε μια χώρα όπως το Ισραήλ, η οποία έχει παραγωγικές σχέσεις τόσο με την Ελλάδα όσο και με την Τουρκία να προσπαθεί να μεσολαβήσει όπως και στην τρέχουσα σύγκρουση στην Ουκρανία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιμετώπιζε επίσης θεμελιώδεις προκλήσεις, επειδή ένα κράτος μέλος, η Ελλάδα θα βρισκόταν σε πόλεμο με ένα κράτος μη μέλος, την Τουρκία. Η Ευρώπη θα πρέπει να βρει έναν τρόπο να ενεργήσει συλλογικά για την υπεράσπιση των μελών της. Για ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη, όπως η Ελλάδα, εδώ παίζει ρόλο η συζήτηση για τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία της Ευρώπης (PESCO), η οποία αποτελεί μέρος της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ, υπάρχει ήδη.

Αυτό θα ήταν σημαντικό για την προστασία ενός κράτους μέλους όπως η Ελλάδα σε μια σύγκρουση με ένα κράτος εκτός ΕΕ όπως η Τουρκία. Υπάρχει ένας νομικός μηχανισμός, αλλά η αποφασιστικότητα αυτών των θεσμών δεν δοκιμάστηκε ποτέ, επομένως θα βρισκόμασταν σε αχαρτογράφητα ύδατα, ιδιαίτερα εφόσον μεγάλο μέρος της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης συνδέεται με το ΝΑΤΟ.

Και από την άλλη, οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Τουρκία βρίσκονται στο χειρότερο σημείο τους, με βασικό σημείο διαμάχης την προμήθεια των F-16, παρά την πρόσφατη επίσκεψη του Άντονι Μπλίνκεν στην Άγκυρα. Ποια είναι η γνώμη σας για το θέμα; Θα μπορέσει η Τουρκία να ξεπεράσει τον σκόπελο και να συνεχίσει να προμηθεύεται όπλα, τόσο από τη Δύση όσο και από τη Ρωσία, κατά παράβαση των κανόνων του ΝΑΤΟ;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία συμμετέχουν σε μια σειρά διαπραγματεύσεων για πολλά διαφορετικά ζητήματα: Τη σχέση της Αμερικής με τις κουρδικές δυνάμεις στη Συρία, πωλήσεις όπλων (F-16 στην Τουρκία, F-35 στην Ελλάδα, αναβαθμίσεις του συστήματος πυραύλων Patriot για την Τουρκία και η αγορά πυραύλων ρωσικών S-400 από την Τουρκία), η ρητορική της Τουρκίας προς την Ελλάδα, οι ενέργειες της Τουρκίας στο Αιγαίο και προς την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, τις πολιτικές της Τουρκίας να «ανοίγει» απαγορευμένες περιοχές της Κύπρου (Βαρώσια). Όπως αντιλαμβάνεστε, είναι μια αρκετά μεγάλη λίστα και μπορεί να απαιτήσει κάποιου είδους μεγάλης συμφωνίας για να επιλυθεί.

Η απόκτηση από την Τουρκία του συστήματος S-400 από τη Ρωσία δεν αποτελεί άμεση παραβίαση οποιωνδήποτε «κανόνων» του ΝΑΤΟ, αυτή καθαυτή. Το ΝΑΤΟ έχει πραγματικά έλλειψη σε νομικές λεπτομέρειες, αλλά το άρθρο VIII δηλώνει ότι τα μέρη της συνθήκης δεν πρέπει να αναλαμβάνουν «διεθνή δέσμευση σε σύγκρουση με αυτή τη Συνθήκη». Η αγορά του συστήματος S-400 από την Τουρκία μπορεί ασφαλώς να θεωρηθεί ως παραβίαση αυτού. Είτε η δράση της Τουρκίας παραβιάζει το γράμμα του νόμου είτε απλώς το πνεύμα του νόμου και δημιουργεί ζητήματα διαλειτουργικότητας και προκλήσεις για τον αμυντικό σχεδιασμό.

Η αγορά των S-400 από την Τουρκία ήταν περισσότερο πολιτική επιλογή παρά στρατιωτική. Δεν νομίζω ότι αντιπροσωπεύει μια τουρκική ανάγκη ή επιθυμία να προμηθεύονται ρωσικά ή κινεζικά συστήματα στο μέλλον. Από πολλές απόψεις, η αγορά της Τουρκίας μπορεί να θεωρηθεί ως μέρος της συγγνώμης της Τουρκίας προς τη Ρωσία για την κατάρριψη ενός ρωσικού αεροσκάφους. Η Ρωσία άσκησε μεγάλη πίεση στην Τουρκία, απείλησε με διπλωματικές και οικονομικές κυρώσεις (τουρισμός, ενέργεια, εμπόριο κ.λπ.) και η Τουρκία συνθηκολόγησε και ζήτησε συγγνώμη αγοράζοντας τους S-400. Αυτό ωφελεί τη Ρωσία με τη δημιουργία τμημάτων εντός του ΝΑΤΟ. Η Τουρκία προσπαθεί να διαχειριστεί λοιπόν τις επιπτώσεις από αυτό, αλλά η θέση της στο ΝΑΤΟ έχει υπονομευτεί.

Και τώρα που μιλήσαμε για ΝΑΤΟ… Το μπλόκο της Τουρκίας στην ενσωμάτωση Σουηδίας και Φινλανδίας έχει εκνευρίσει τους συμμάχους, ενώ στο Αιγαίο κάθε άλλο παρά «συμμαχική» είναι η στάση της. Έχει συζητηθεί το σενάριο ενός ΝΑΤΟ χωρίς την Τουρκία και πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό;

Δεν νομίζω ότι οι χώρες του ΝΑΤΟ θέλουν να σκεφτούν μια συμμαχία χωρίς την Τουρκία. Οι χώρες μπορούν να αποχωρήσουν από τη συμμαχία, αλλά δεν υπάρχει μηχανισμός για την απομάκρυνση ενός μέλους. Η θέση της Τουρκίας εντός της συμμαχίας εκτιμάται πάντα και παραμένει σημαντική για την ασφάλεια της συμμαχίας. Παρά τη διαμάχη για την ένταξη της Σουηδίας και την ανθελληνική ρητορική, οι χώρες του ΝΑΤΟ θέλουν να κρατήσουν την Τουρκία στη συμμαχία. Η ανταγωνιστική πολιτική της Τουρκίας προς χώρες όπως η Σουηδία και η Ελλάδα, ωστόσο, έχει κάνει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες να αναζητήσουν εναλλακτικούς τρόπους για να διασφαλίσουν την ασφάλειά τους. Ως αποτέλεσμα, πολλές ευρωπαϊκές χώρες μιλούν για την έννοια της «στρατηγικής αυτονομίας», όπως ανέφερα παραπάνω, και τρόπους ανάπτυξης μιας ανεξάρτητης ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας που δεν θα εξαρτάται από τον συντονισμό του ΝΑΤΟ.

Κατά καιρούς, κάποιοι ισχυρίστηκαν ότι η «στρατηγική αυτονομία» ήταν ένας τρόπος για να ενεργήσει η Ευρώπη ανεξάρτητα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά υπάρχουν λίγα (αν υπάρχουν) διεθνή ζητήματα στα οποία η Ευρώπη θα φαινόταν πιο επιθετική από τις ΗΠΑ, ώστε να εμπλακεί και μόνη της σε αυτά. Αντίθετα, ένας τρόπος χρήσης της «στρατηγικής αυτονομίας» είναι ως κώδικας για το πώς οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να προστατευτούν από την τουρκική επιθετικότητα. Για χώρες όπως η Ελλάδα ή η Κύπρος, αυτό είναι απαραίτητο.

Έχετε ασχοληθεί πολύ με το Κυπριακό και κατά την τουρκική εισβολή δεν υπήρξε καμία αντίδραση από τη διεθνή κοινότητα, όπως είδαμε στην Ουκρανία. Δεδομένης της συνολικής αντίδρασης της Δύσης στη ρωσική εισβολή, θα βλέπατε μια θετική, δίκαιη εξέλιξη όσον αφορά στην επίλυση του Κυπριακού; Ποια θα ήταν αυτή;

Δυστυχώς, η Κύπρος έχει υποστεί τον αντίκτυπο της εισβολής και της κατοχής για σχεδόν πενήντα χρόνια. Πριν από μισό αιώνα ο κόσμος ήταν διαφορετικός. Η εισβολή της Τουρκίας έγινε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η Αμερική ανησυχούσε για την κλιμάκωση με τη Σοβιετική Ένωση. Όταν η Τουρκία επιτέθηκε στην Κύπρο, το έκανε ως σύμμαχος του ΝΑΤΟ. Σήμερα, η Ρωσία επιτίθεται στην Ουκρανία, αλλά είναι ανοιχτός ανταγωνιστής της Δύσης. Δεν υπάρχουν πολιτικές συμμαχίες με τη Ρωσία που πρέπει να διαχειριστεί η Δύση.

Το 1974, η Τουρκία μπόρεσε να εκμεταλλευτεί τις αμερικανικές ανησυχίες για τη Μόσχα για να πραγματοποιήσει την εισβολή της. Η Τουρκία μπόρεσε επίσης να εκμεταλλευτεί μια μοναδική ιστορική στιγμή. Υπήρχε χούντα στην Ελλάδα. Ο Μακάριος είχε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική σχέση με τη χούντα και έτσι άναψε το πράσινο φως για το πραξικόπημα εναντίον του. Τότε, ο Μακάριος πήγε στον ΟΗΕ και μίλησε για «εισβολή» της χούντας. Η Τουρκία χρησιμοποίησε αυτό το πλαίσιο για να νομιμοποιήσει την εισβολή της.

Εν τω μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν μόλις αποσυρθεί από το Βιετνάμ και δεν υπήρχε δημόσια υποστήριξη για περισσότερη στρατιωτική δράση στο εξωτερικό. Τέλος, ο Πρόεδρος Νίξον βρισκόταν στη μέση των ακροάσεων για την παραπομπή του και ήταν έτοιμος να παραιτηθεί. Παραιτήθηκε στις 9 Αυγούστου, μετά την πρώτη τουρκική εισβολή στις 20 Ιουλίου και πριν από τη δεύτερη, και πιο επιζήμια, φάση στις 15 Αυγούστου. Η Τουρκία αναμφίβολα το κεφαλαιοποίησε και αυτό.

Στον απόηχο της εισβολής της Τουρκίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν ένα (σύντομο) εμπάργκο όπλων στην Τουρκία. Τα Ηνωμένα Έθνη καταδίκασαν την εισβολή. Καμία χώρα δεν αναγνωρίζει τη νομιμότητα της κατοχής από την Τουρκία στο βόρειο τρίτο του νησιού. Δεν αναγνώρισαν την «Τουρκική Δημοκρατία» όταν κήρυξε την «ανεξαρτησία». Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαιρέτισε την ένταξη της Κύπρου παρά τη συνεχιζόμενη διαίρεση του νησιού. Δεν θεωρεί την προσάρτηση στην Τουρκία ως λύση. Αυτές οι ενέργειες εκφράζουν, ομολογώ, μια πολύ περιορισμένη διεθνή αντίδραση, αλλά είναι κάτι.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα μπορούσε να είναι μια ευκαιρία για τους ηγέτες που εμπλέκονται στο Κυπριακό να τονίσουν την ανάγκη για λύση. Από την Ουκρανία, βλέπουμε τους κινδύνους ασταθών και ελλιπών λύσεων στις πολιτικές διαφορές. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, διάφορες συνθήκες και εκεχειρίες (για παράδειγμα, το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994 και οι Συμφωνίες του Μινσκ του 2014 και του 2015) δεν κατέληξαν σε μόνιμη λύση. Οποιαδήποτε λύση στην Κύπρο πρέπει να παρέχει τη βάση για μια διαρκή ειρήνη. Η Κύπρος έχει ιστορία ασταθών ειρηνευτικών συμφωνιών. Ο οικισμός του 1960 διαλύθηκε με τη βία στα τέλη του 1963. Το 1967 υπήρξε κρίση και, φυσικά, η εισβολή του 1974 και η συνεχιζόμενη κατοχή έκτοτε.

Η επίλυση του Κυπριακού θα είναι πρόκληση, κυρίως επειδή η κατάσταση στο νησί είναι αρκετά ειρηνική από το 1974.

Κατά την άποψή μου, ένα ψήφισμα έχει τρία βασικά στοιχεία.

Πρώτον, πρέπει να υπάρξει επίλυση των εντάσεων μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Για πάρα πολύ καιρό, ορισμένοι Ελληνοκύπριοι είχαν προσεγγίσει τους Τουρκοκύπριους ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας ή ανεπιθύμητους «επισκέπτες» σε ένα «ελληνικό» νησί. Αυτού του είδους ο εθνικισμός αποτελεί εμπόδιο για μια μόνιμη ή «δίκαιη» λύση. Ορισμένοι Τουρκοκύπριοι αρνήθηκαν παρομοίως να αποδεχτούν την ιδέα μιας ενοποιημένης Κύπρου, επιδιώκοντας στενότερες σχέσεις με την Τουρκία και αρνούμενοι να ζήσουν με τις πλειοψηφικές αρχές στο νησί. Αυτές οι συμπεριφορές αποτελούν επίσης εμπόδια. Υπάρχουν συμβιβασμοί που πρέπει να κάνουν και οι δύο πλευρές, αλλά η λύση πρέπει να είναι κυπριακή (ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή).

Δεύτερον, ενώ πιστεύω ότι χρειαζόμαστε περισσότερη τουρκοκυπριακή παρουσία σε μια λύση, υπάρχει ανάγκη για λιγότερη Τουρκία. Η Τουρκία χρησιμοποιεί την τουρκοκυπριακή μειονότητα ως δικαιολογία για τον συνεχιζόμενο ιμπεριαλισμό στην Κύπρο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία διαλύθηκε το 1919. Η Τουρκία παραμέρισε επισήμως οποιαδήποτε αξίωση έναντι της Κύπρου με τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923. Η Τουρκία δεν μπορεί να έχει ρόλο εγγυήτριας, κατοχικής, αποικιακής δύναμης κ.λπ. στην Κύπρο. Δεν είναι μια σταθερή κατάσταση για τους Κύπριους και οι περισσότεροι Κύπριοι (ιδιαίτερα οι Ελληνοκύπριοι) θα αντισταθούν.

Τρίτον, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διευθέτηση του Κυπριακού. Ολόκληρο το νησί έγινε δεκτό στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004. Ενώ οι Ελληνοκύπριοι συνέχισαν να ενσωματώνονται στο ευρωπαϊκό εγχείρημα, οι Τουρκοκύπριοι δεν το έχουν κάνει. Η κατεχόμενη περιοχή βρίσκεται σε μια περίεργη κατάσταση όπου είναι μεν μέρος της ευρωπαϊκής θεωρίας, αλλά όχι στην πράξη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να βοηθήσει στην ενσωμάτωση αυτών των περιοχών σε μια επανενωμένη Κύπρο και μια επανενωμένη Κύπρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση πληρέστερα. Έτσι, με λίγα λόγια, νομίζω ότι σταθερότητα και «δίκαιη» λύση σημαίνει περισσότερους Τουρκοκύπριους, λιγότερη Τουρκία και περισσότερη Ευρώπη στη λύση.

Τέλος, θα ήθελα να σας ρωτήσω για το πρόσφατο βιβλίο σας, που αφορά στα μαθήματα από τον Θουκυδίδη και πώς μπορούμε να τα εφαρμόσουμε σήμερα. Ποια είναι η κεντρική ιδέα του βιβλίου και τι μπορεί να μας διδάξει ο μεγάλος Έλληνας ιστορικός για τα τρέχοντα και μελλοντικά γεγονότα;

Η κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι ότι αν θέλουμε πραγματικά να αντλήσουμε μαθήματα από κλασικά κείμενα όπως ο Θουκυδίδης, θα πρέπει να βασιστούμε τόσο σε μια ολοκληρωμένη ανάγνωση του ίδιου του βιβλίου όσο και σε μια πιο εμπεριστατωμένη κατανόηση της εποχής του συγγραφέα. Με τον συν-συγγραφέα μου Jay Parker, προσπαθούμε να εμβαθύνουμε από τις τυπικές ερμηνείες και αναλύσεις. Για παράδειγμα, ο Θουκυδίδης υποστήριξε περίφημα ότι η πιο αληθινή αιτία του πολέμου ήταν «η ανάπτυξη της αθηναϊκής δύναμης και ο φόβος που προκάλεσε αυτό στη Σπάρτη». Αυτή η δήλωση έχει χρησιμοποιηθεί για να συναχθούν πολλές θεωρίες της διεθνούς πολιτικής.

Οι θεωρίες, για παράδειγμα, ότι όταν ένας ανερχόμενος διεκδικητής απειλεί έναν καθιερωμένο ηγέτη, τότε υπάρχει συνήθως ένταση και αυξημένος κίνδυνος σύγκρουσης. Αυτό είναι πραγματικά χρήσιμο για τη χάραξη πολιτικής. Η βαθύτερη κατανόηση του φόβου και της δύναμης είναι απαραίτητη εάν θέλουμε να κατανοήσουμε χρήσιμα διδάγματα από το επιχείρημα του Θουκυδίδη και να κατανοήσουμε το ίδιο το επιχείρημα. Πρέπει να διαβάσουμε τον Θουκυδίδη πιο διεξοδικά και να εξερευνήσουμε το ιστορικό πλαίσιο της Σπάρτης και της Αθήνας για να καταλάβουμε τι σημαίνουν αυτοί οι όροι.

Η Σπάρτη, ως μοναδική ιστορική οντότητα είχε ένα ιδιαίτερο σύνολο φόβων. Μερικοί από αυτοί είναι ιδιόμορφοι ειδικά για τη Σπάρτη, όπως ο φόβος της εξέγερσης των ειλώτων (ιδιαίτερα η εξέγερση των ειλώτων που υποκινείται από τις αθηναϊκές ιδέες για τη δημοκρατία). Άλλοι σπαρτιατικοί φόβοι ήταν σχετικά πιο κοινοί, αλλά ίσχυαν και ευρύτερα. Η Σπάρτη, για παράδειγμα, φοβόταν ότι θα έχανε τους συμμάχους της αν αποτύγχανε να αντιμετωπίσει την Αθήνα. Τώρα, πολλά κράτη ανησυχούν για το καθεστώς των συμμαχιών τους. Μιλήσαμε για το πώς τα κράτη σήμερα μπορεί να χάσουν συμμάχους. Για τη Σπάρτη, η απώλεια συμμάχων σήμαινε απώλεια ανθρώπινου δυναμικού εντός της στρατιωτικής συμμαχίας της, απώλεια πλοίων, απώλεια διπλωματικής μόχλευσης και απώλεια της περιφερειακής υπεροχής. Αυτοί ήταν χειροπιαστοί και σοβαροί φόβοι που την ώθησαν στον πόλεμο με την Αθήνα.

Στο βιβλίο αναλύουμε και την έννοια της εξουσίας. Όταν ο Θουκυδίδης καταγράφει την «άνοδο της αθηναϊκής εξουσίας», για τι είδους δύναμη μιλάει; Υπάρχει στρατιωτική ισχύς, οικονομική ισχύς, διπλωματική ισχύς, ιδεολογική δύναμη, κ.λπ. Μέρος του πλούτου της αφήγησης του Θουκυδίδη είναι ότι μας αναγκάζει να σκεφτούμε πώς να συλλάβουμε την εξουσία. Η δύναμη είναι κάτι περισσότερο από πλοία και ανθρώπους. Είναι σύμμαχοι, είναι ιδέες και ιδεολογία, είναι οικονομία. Είναι η δύναμη να ταΐζεις τους πολίτες σου, να προμηθεύεις τους στρατούς σου, ακόμα και η δύναμη της εσωτερικής δομής ενός κράτους να αντέξει μπροστά σε εξωτερικές και εσωτερικές πιέσεις.

Για παράδειγμα, το αθηναϊκό κράτος κατέρρευσε κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο και η Δημοκρατία ανατράπηκε με ολιγαρχικό πραξικόπημα. Το μικτό σύνταγμα της Σπάρτης επέζησε του πολέμου ανέπαφο και βοήθησε την ίδια τη Σπάρτη να επιβιώσει. Η σπαρτιατική κοινωνία, ιεραρχική και κατασταλτική όπως ήταν, ανταποκρίθηκε στις κακουχίες του πολέμου καλύτερα από την αθηναϊκή κοινωνία. Αυτό δεν είναι ένα μάθημα ότι οι ολιγαρχίες είναι καλύτερες γενικά ή σε καιρό πολέμου από τις δημοκρατίες, αλλά είναι μια πρόσκληση να διερευνήσουμε λεπτομερέστερα τι κάνει τις κοινωνίες πιο ανθεκτικές ή πιο ευάλωτες στο εσωτερικό όταν εμπλέκονται σε συγκρούσεις.

*Ο Δρ. Andrew Novo είναι Καθηγητής Στρατηγικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας στην Ουάσιγκτον, DC, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Georgetown και ανώτερος εξωτερικος συνεργάτης του Κέντρου Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής.

Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτή τη συνέντευξη είναι εξ ολοκλήρου δικές του και δεν αντιπροσωπεύουν την επίσημη πολιτική της κυβέρνησης των ΗΠΑ, τις απόψεις του Υπουργείου Άμυνας ή του Πανεπιστημίου Εθνικής Άμυνας.

ΠΗΓΗ: newsbomb.gr