Κλέαρχος Α. Κυριακίδης

Αξιότιμη κυρία Πρέσβη,

Συνέταξα αυτήν την ανοιχτή επιστολή για να εγείρω κάποιες ανησυχίες και για να θέσω σχετικά ερωτήματα για τη συμπεριφορά του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Γράφω υπό το φως του Ψηφίσματος 2674 (2023), που υιοθετήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2023, αφού εγκρίθηκε από όλα τα δεκαπέντε μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων των πέντε Μόνιμων Μελών, ένα εκ των οποίων είναι το Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ). Αυτό το Ψήφισμα όχι μόνο ανανέωσε τη θητεία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ για δώδεκα επιπρόσθετους μήνες, άλλα ασχολήθηκε με την ευρύτερη «κατάσταση στην Κύπρο» (‘situation in Cyprus’). Βρίσκεται στο https://research.un.org/en/docs/sc/quick/meetings/2023 και https://undocs.org/S/RES/2674 (2023).

Ο νεο-αποικιακός ρόλος του ΗΒ

Απευθύνομαι σε εσάς, ως Μόνιμη Αντιπρόσωπο του ΗΒ στον ΟΗΕ, για αυτονόητους λόγους. Εδώ και χρόνια στη Νέα Υόρκη, το ΗΒ ασκεί νεο-αποικιακό ρόλο ως ‘penholder’ («κάτοχος της πένας»), δηλαδή συγγραφέας των προσχεδίων των Ψηφισμάτων που κατά καιρούς υιοθετούνται από το Συμβούλιο Ασφαλείας για «την κατάσταση στην Κύπρο». Ο ρόλος είναι νεο-αποικιακός επειδή, ως ‘penholder’, το ΗΒ συνεχίζει να επηρεάζει εδάφη που είναι συνώνυμα με τη ληγμένη «χρυσή εποχή» της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Από το 1878 έως το 1960, το ΗΒ ήταν αποικιακός ηγεμόνας σε ολόκληρη τη Νήσο Κύπρο. Πέραν τούτου, από τις 16 Αυγούστου 1960, όταν εγκαθιδρύθηκε η Δημοκρατία της Κύπρου, το ΗΒ έχει παραμένει αποικιακός ηγεμόνας σε δύο παραθαλάσσια απομεινάρια της Βρετανικής Αποικίας του Στέμματος της Κύπρου, γνωστά ως Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας.

Σιωπή για το ΗΒ και για την Τουρκία

Παρά το γεγονός ότι το Ψήφισμα 2674 εκτείνεται σε επτά σελίδες και επικεντρώνεται «στην κατάσταση στην Κύπρο», δεν λέει τίποτα ευθέως για το ΗΒ, τις Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων και τις Βρετανικές Δυνάμεις Κύπρου. Ούτε λέει τίποτα ευθέως για την Τουρκία, τη συνεχιζόμενη αλλά παράνομη κατοχή για την οποία ευθύνεται από το 1974 και το γεγονός ότι η Τουρκία κατέχει το 36 τοις εκατόν της επικράτειας και το 57 τοις εκατόν της ακτογραμμής της διχοτομημένης Δημοκρατίας της Κύπρου.

Ως αποτέλεσμα, το Ψήφισμα 2674 δεν εντοπίζει την αδιαμφισβήτητη νεο-αποικιακή πραγματικότητα ότι, μεταξύ τους, δύο πρώην αποικιακές δυνάμεις όχι μόνο ελέγχουν την πλειοψηφία της ακτογραμμής, της παρακείμενης θάλασσας και της αλιείας της Νήσου Κύπρου, αλλά κρατούν στα χέρια τους μεγάλα μέρη της επικράτειας, του εναέριου χώρου, του υπεδάφους, των ορυκτών και των φυσικών πόρων της Νήσου. Παράλληλα, το Ψήφισμα 2674 δεν τονίζει τη γεωπολιτική πραγματικότητα ότι, ενώ η Δημοκρατία της Κύπρου είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Τουρκία παραμένει μη μέλος και, εξ αιτίας του Brexit, το ΗΒ έχει γίνει πρώην μέλος.

Το Ψήφισμα 2674 δεν εντοπίζει την αδιαμφισβήτητη νεο-αποικιακή πραγματικότητα ότι, μεταξύ τους, δύο πρώην αποικιακές δυνάμεις όχι μόνο ελέγχουν την πλειοψηφία της ακτογραμμής, της παρακείμενης θάλασσας και της αλιείας της Νήσου Κύπρου, αλλά κρατούν στα χέρια τους μεγάλα μέρη της επικράτειας, του εναέριου χώρου, του υπεδάφους, των ορυκτών και των φυσικών πόρων της Νήσου

Σιωπή για την κατοχή, τους εκτοπισμένους και τους εγκλωβισμένους

Στην εισαγωγή του Ψηφίσματος 550 (1984) της 11ης Μαΐου 1984, το Συμβούλιο Ασφαλείας παραδέχθηκε την ύπαρξη του «κατεχόμενου τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας» (‘the occupied part of the Republic of Cyprus’). Ωστόσο, στο Ψήφισμα 2674, το Συμβούλιο Ασφαλείας αποφεύγει να κάνει οποιαδήποτε ρητή αναφορά στο κατεχόμενο τμήμα ή στη συνεχιζόμενη κατοχή, για την οποία ευθύνεται η Τουρκία.

Μια συνέπεια είναι ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν υπογραμμίζει το καθεστώς της Τουρκίας ως κατοχικής δύναμης με αντίστοιχα καθήκοντα που πρέπει να τηρήσει σύμφωνα με διάφορες διαστάσεις του Διεθνούς Δικαίου, όπως το Διεθνές Δίκαιο της Κατοχής (International Law of Occupation), το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο (International Humanitarian Law), το Διεθνές Ποινικό Δίκαιο (International Criminal Law) και το Διεθνές Δίκαιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (International Human Rights Law).

Συναφής συνέπεια είναι ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν υποχρεώνει την Τουρκία να σεβαστεί την προστασία της οποίας θα έπρεπε να τυγχάνουν τόσο οι εκτοπισμένοι όσο και οι εγκλωβισμένοι πολίτες της Δημοκρατίας της Κύπρου. Μάλιστα, το Ψήφισμα 2674 αγνοεί αυτούς τους πολίτες. Ως εκ τούτου, καταπατεί εκ νέου την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους.

Πώς εξηγείται η σιωπή του Ψηφίσματος 2674 για καθένα από τα κρίσιμα ζητήματα που ανέφερα πιο πάνω; Και γιατί απουσιάζουν από προηγούμενα Ψηφίσματα όπως το Ψήφισμα 2646 (2022) που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας στις 28 Ιουλίου του 2022 (και βρίσκεται στο https://undocs.org/S/RES/2646(2022)); Όταν κατά καιρούς το Συμβούλιο Ασφαλείας εξετάζει «την κατάσταση στην Κύπρο», αυτά τα ζητήματα αναλύονται; Ή, όπως φαίνεται, βρίσκονται ανάμεσα στους ελέφαντες στο δωμάτιο που παραλείπονται επειδή ο κάθε διπλωμάτης έχει κλείσει τα μάτια του υπό την καθοδήγηση της βρετανικής Μόνιμης Αντιπροσωπίας στον ΟΗΕ;

Όποιες και να είναι οι απαντήσεις, συμπεραίνω ότι, έχοντας διαγραφεί από την ατζέντα του Συμβούλιου Ασφάλειας, οι εκτοπισμένοι και οι εγκλωβισμένοι έχουν υποβαθμιστεί και ανήκουν στην εξευτελιστική κατηγορία των ‘unpeople’, άρα διαγραμμένα άτομα. Όπως θα ξέρετε, ο εκφραστικός αγγλικός όρος ‘unpeople’ χρησιμοποιείται για να περιγράψει ταλαιπωρημένα άτομα, τα οποία, συνήθως για ιδεολογικούς, πολιτικούς ή διπλωματικούς λόγους, αντιμετωπίζονται με περιφρόνηση από όσους κάθονται στο πολιτικο-διπλωματικό τραπέζι εξεχόντων προσωπικοτήτων. Δείτε, για παράδειγμα, το κλασικό βιβλίο του Mark Curtis, Unpeople: Britain’s Secret Human Rights Abuses (London: Vintage, 2004).

«Turkish forces»

Στο Ψήφισμα 2674 γίνεται μία και μόνο μία αναφορά στις «Τουρκικές δυνάμεις» (‘Turkish forces’) – στην Παράγραφο 15, όπου το Συμβούλιο Ασφαλείας «επαναλαμβάνει τις εκκλήσεις του προς την τουρκοκυπριακή πλευρά και τις τουρκικές δυνάμεις να αποκαταστήσουν στα Στροβίλια το στρατιωτικό status quo που υπήρχε εκεί πριν από τις 30 Ιουνίου 2000». Εκτιμώ ότι η αναφορά ‘Turkish forces’ έχει χρησιμοποιηθεί ως ευφημισμός για να μην αναφερθούν οι Turkish Armed Forces (Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις), όπως ονομάζονται επισήμως από το Άρθρο 92, το Άρθρο 104 και άλλα Άρθρα της αγγλικής έκδοσης του Συντάγματος της Τουρκίας. (Δείτε ΕΔΩ).

Στο Ψήφισμα 2674, γιατί χαρακτηρίζονται οι Turkish Armed Forces με κεφαλαίο ‘F’ ως ‘Turkish forces’ με πεζό ‘f’; Και γιατί αναφέρονται μόνο μία φορά, στο στενό πλαίσιο των Στροβιλιών, αλλά όχι σε σχέση με τα εδάφη της Δημοκρατίας της Κύπρου που παραμένουν υπό συνεχιζόμενη τουρκική κατοχή; Μήπως η εξήγηση βρίσκεται στο γεγονός ότι στα Στροβίλια εμπλέκονται βρετανικά συμφέροντα; Υποθέτω ότι η απάντηση είναι «ναι». Σε νεο-αποικιακές συνθήκες, τα Στροβίλια απλώνονται στην ανατολική πτέρυγα της Περιοχής Κυρίαρχης Βάσης Δεκέλειας, μεταξύ των βρετανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στον Άγιο Νικόλα, όπου υψώνεται η σημαία του ΗΒ και το κατεχόμενο τμήμα της Δημοκρατίας της Κύπρου, όπου υψώνεται η σημαία της Τουρκίας.

«Cyprus»

Έρχομαι τώρα στο όνομα ‘Cyprus’ («Κύπρος»). Στην επίσημη αγγλική εκδοχή του Ψηφίσματος 2674, παρουσιάζεται σε 14 σημεία, όπως στην Παράγραφο 13, όπου το Συμβούλιο Ασφαλείας «προτρέπει έντονα τον πλήρη σεβασμό για την ελεύθερη κυκλοφορία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ σε όλη την Κύπρο». Όμως, επειδή το όνομα ‘Cyprus’ δεν ερμηνεύεται σε κανένα από αυτά τα 14 σημεία, είναι διφορούμενο όποτε εμφανίζεται.

Τι, λοιπόν, σημαίνει το όνομα ‘Cyprus’ κάθε φορά που εμφανίζεται στο Ψήφισμα 2674; Σημαίνει the Republic of Cyprus (η Δημοκρατία της Κύπρου), το κυρίαρχο κράτος που εγκαθιδρύθηκε στις 16 Αυγούστου 1960 και αποτελεί σήμερα κράτος μέλος του ΟΗΕ, της Κοινοπολιτείας, του Συμβουλίου της Ευρώπης, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων διεθνών οργανισμών; Αντ’ αυτού, μήπως το όνομα ‘Cyprus’ ισοδυναμεί με the Island of Cyprus (τη Νήσο Κύπρο), τη γεωγραφική τοποθεσία στην οποία εγκαθιδρύθηκε η Δημοκρατία της Κύπρου (στα 97 τοις εκατόν της Νήσου) και στην οποία βρίσκονται τα δύο προαναφερόμενα απομεινάρια της Βρετανικής Αποικίας του Στέμματος της Κύπρου (στα 3 τοις εκατόν της Νήσου); Αν όχι, το όνομα ‘Cyprus’ σημαίνει κάτι άλλο;

Ενώ η Νήσος Κύπρος είναι γεωγραφική οντότητα και γέννημα της φύσης, η Δημοκρατία της Κύπρου είναι κυρίαρχο κράτος που εγκαθιδρύθηκε ως αποτέλεσμα ανθρώπινων και κρατικών πράξεων. Συνεπώς, η Νήσος Κύπρος δεν είναι η ίδια με τη Δημοκρατία της Κύπρου. Μάλιστα, αυτή η διαφοροποίηση αναγνωρίζεται τόσο από το Αγγλικό Δίκαιο όσο και από το Διεθνές Δίκαιο. Αρκεί να επικαλεστώ το Cyprus Act 1960, την ιστορική νομοθεσία του Κοινοβουλίου του ΗΒ που έλαβε Βασιλική Έγκριση στις 29 Ιουλίου 1960, και τη Συνθήκη που αφορά την Εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας της Κύπρου, η οποία υπογράφτηκε στη Λευκωσία στις 16 Αυγούστου 1960. Και τα δύο αυτά νομικά κείμενα όχι μόνο ενσωματώνουν αλλά ξεχωρίζουν τους όρους ‘the Island of Cyprus’ και ‘the Republic of Cyprus’ (Δείτε στο www.legislation.gov.uk/ukpga/Eliz2/8-9/52 και https://peacemaker.un.org/cyprus-nicosia-treaty60 αντίστοιχα.)

Εφόσον η βρετανική αντιπροσωπία στον ΟΗΕ πρέπει να τα γνωρίζει όλα αυτά, γιατί συνέταξε ή ενέκρινε το Ψήφισμα 2674 με επανειλημμένες αναφορές στο διφορούμενο όνομα ‘Cyprus’ χωρίς να διευκρινίζει τι σημαίνει κάθε φορά που χρησιμοποιείται; Ποια ήταν τα υποκείμενα ή ανομολόγητα κίνητρα που εξηγούν αυτήν την ολοφάνερη ασάφεια;

Η απάλειψη της Δημοκρατίας της Κύπρου

Στο Ψήφισμα 2674 γίνονται δύο ρητές αναφορές στην «Κυβέρνηση της Κύπρου» (‘the Government of Cyprus’) αλλά απουσιάζει η Δημοκρατία της Κύπρου με το επίσημο όνομά της, the Republic of Cyprus, όπως ενσωματώνεται στα αγγλικά στο Cyprus Act 1960, στη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης του 1960, στο Σύνταγμα της Δημοκρατία της Κύπρου του 1960 και σε τόσες άλλες νομικές πηγές. Πρόσφατη περίπτωση είναι η Συμφωνία για την αποχώρηση του ΗΒ από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας. Εκεί μέσα, το επίσημο όνομα της Δημοκρατίας της Κύπρου εμφανίζεται 53 φορές (Δείτε στο legislation αντίστοιχα).

Στο Ψήφισμα 2674, πώς εξηγείται η απάλειψη του επίσημου ονόματος της Δημοκρατίας της Κύπρου; Μήπως είναι ένδειξη του κατευνασμού της Τουρκίας, η οποία δεν μπορεί να χωνέψει το γεγονός ότι αυτό αποτελεί το μόνο νόμιμο και ευρέως αναγνωρισμένο κυρίαρχο κράτος στη Νήσο Κύπρο;

Όποια και να είναι η απάντηση, σε σχέση με «τη σύρραξη Κύπρου» (‘the Cyprus conflict’), άλλος ένας διφορούμενος όρος που εισήχθη στο Ψήφισμα 2674, μήπως το ΗΒ προβλέπει ως «λύση» την άμεση ή την έμμεση διάλυση της Δημοκρατίας της Κύπρου, καθώς και τη νομιμοποίηση της κατοχής εάν ή όταν εγκαθιδρυθεί η προτεινόμενη «δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα», δηλαδή την προτεινόμενη διαχωριστική οντότητα που αναφέρεται δύο φορές στο Ψήφισμα 2674; Προς αυτήν την κατεύθυνση αλλά ως ενδιάμεσο μέτρο, το ΗΒ έχει ενθαρρύνει το Συμβούλιο Ασφαλείας να περιθωριοποιήσει το επίσημο όνομα της Δημοκρατίας της Κύπρου;

«Τhe island»

Σε έξι σημεία, το Ψήφισμα 2674 υιοθετεί ακόμα έναν διφορούμενο όρο, ‘the island’ («το νησί») με πεζό ‘i’. Επιπλέον, χρησιμοποιεί παρόμοιους διφορούμενους όρους όπως ‘intra-island trade’ («ενδονησιωτικό εμπόριο») με πεζό ‘i’ και ‘island-wide implications’ («επιπτώσεις σε όλο το νησί») και πάλι με πεζό ‘i’. Η παράγραφος 16 του Ψηφίσματος 2674 είναι εμβληματική. Προβλέπει την επίτευξη «μιας Κύπρου χωρίς νάρκες» (‘a mine-free Cyprus’) μέσω «ταχείας προόδου προς τον καθαρισμό των υπόλοιπων 29 ύποπτων επικίνδυνων περιοχών στο νησί» (‘on the island’).

Όπως θα ξέρει το ΗΒ καλύτερα από όλα τα μέλη του Συμβουλίου Ασφάλειας, ο σωστός όρος δεν είναι ‘the island’ με πεζό ‘i’ αλλά ‘the Island of Cyprus’ με κεφαλαίο ‘I’. Στα αγγλικά, το Cyprus Act 1960 και η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης του 1960 αναφέρονται ξανά και ξανά στη Νήσο Κύπρου ως ‘the Island of Cyprus’ με κεφαλαίο ‘I’ και όχι με πεζό ‘i’. Άλλες νομικές πηγές κάνουν το ίδιο. Πρόσφατο παράδειγμα είναι το Διάταγμα του Βασιλέα Κάρολου Γ΄ που τέθηκε σε ισχύ στις 15 Δεκεμβρίου του 2022 υπό τον τίτλο The Russia (Sanctions) (Overseas Territories) (Amendment) (No. 4) Order 2022 (Δείτε: www.legislation.gov.uk/uksi/2022/1338/made).

Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη, τι γυρεύει ο όρος ‘island’ με πεζό ‘i’ στο Ψήφισμα 2674; Έχει γίνει κάποιο λάθος; Ή μήπως ο όρος ‘island’ έχει χρησιμοποιηθεί κατ’ επανάληψιν ως παραπλανητικός ευφημισμός για χάρη της Τουρκίας, για να αποφευχθεί οποιαδήποτε ρητή αναφορά στη Δημοκρατία της Κύπρου, η νόμιμη κυβέρνηση της οποίας δεν αναγνωρίζεται από αυτήν;

«Cypriots»

Στο Ψήφισμα 2674, ακόμη ένας διφορούμενος όρος, ‘Cypriots’ («Κύπριοι»), εμφανίζεται τέσσερεις φορές χωρίς να ερμηνευτεί. Ποιοι είναι ‘Cypriots’; Κατά τη γνώμη του ΗΒ, είναι οι νόμιμοι πολίτες της Δημοκρατίας της Κύπρου και μόνον αυτοί; Εάν όχι, το ΗΒ θεωρεί ως ‘Cypriots’ τους πολίτες της Τουρκίας που έχουν μεταφερθεί παράνομα στο κατεχόμενο τμήμα της Δημοκρατίας της Κύπρου, σε εγκληματική αντίθεση με τα άρθρα 49(6) και 147 της Τέταρτης Σύμβασης της Γενεύης Πέρι Προστασίας Άμαχου Πληθυσμού εν καιρώ πολέμου της 12ης Αυγούστου του 1949 και σε αντίθεση με τον ανάλογο Νόμο της Δημοκρατίας του 1966; Εν πάση περιπτώσει, στο Ψήφισμα 2674, γιατί δεν γίνεται ούτε μία ρητή αναφορά στους πολίτες της Δημοκρατίας της Κύπρου;

Οι φράσεις του διαχωρισμού

Στο Ψήφισμα 2674 απουσιάζει οποιαδήποτε ρητή αναφορά στη δημοκρατία (democracy) και στη δημοκρατική έννοια του λαού (the people). Αντιθέτως, στο ίδιο Ψήφισμα, εμφανίζονται διάφοροι διαχωριστικοί όροι όπως «οι δύο κυπριακές κοινότητες» (‘the two Cypriot communities’), «οι κοινότητες στην Κύπρο» (‘the communities in Cyprus’), «οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων» (‘the leaders of the two communities’), «οι δύο πλευρές») (‘both sides’) και η προτεινομένη «δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία». Πώς εξηγείται αυτή η αντιπαράθεση;

Ενώπιον των πολλαπλών επιθέσεων κατά της δημοκρατίας στη σημερινή Ευρώπη, γιατί το ΗΒ, μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας, τροφοδοτεί την κοινοτητοκρατία (communitocracy), κάτι που έχει ως ιδεολογική βάση τον Οθωμανικό διαχωρισμό των μη μουσουλμάνων από τους μουσουλμάνους; Γιατί το ΗΒ προωθεί σχετικές διχαστικές έννοιες, όπως τον δικοινοτικό διαχωρισμό (bi-communal segregation), τη διζωνική πόλωση (bi-zonal polarization) και την ατομική ανισότητα (individual inequality) μέσω της λεγόμενης αλλά παραπλανητικής «πολιτικής ισότητας» (‘political equality’);

Το ΗΒ δεν συνειδητοποιεί ότι εάν υποσκάπτονται τα θεμέλια της δημοκρατίας σε ένα ευρωπαϊκό νησιωτικό κράτος στη νοτιοανατολική άκρη της Ευρώπης, αυτή η εξέλιξη θα δημιουργήσει ένα ελεεινό προηγούμενο, που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο όλα τα άλλα ευρωπαϊκά νησιωτικά κράτη, συμπεριλαμβανομένου του ΗΒ στη βορειοδυτική άκρη της Ευρώπης;

Εποικοδομητική ασάφεια και συσκότιση

Ολοκληρώνω αυτήν την ανοιχτή επιστολή με τρία τελευταία ερωτήματα.

Πρώτον, έχω δίκαιο όταν υποθέτω ότι τα περιεχόμενα και οι παραλείψεις του Ψηφίσματος 2674 και προηγουμένων Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι προϊόντα της εποικοδομητικής ασάφειας και συσκότισης (constructive ambiguity and obfuscation), για την οποία φημίζεται η βρετανική διπλωματία;

Δεύτερον, ποιανού τα συμφέροντα εξυπηρετήθηκαν από το Ψήφισμα 2674;

Τρίτον, στο μέλλον, το ΗΒ θα προσπαθήσει να τροποποιήσει τη φρασεολογία του Συμβουλίου Ασφαλείας με στόχο την υιοθέτηση αυστηρών και αποτελεσματικών μέτρων κατά της Τουρκίας και υπέρ των θυμάτων της; Εάν ναι, πώς; Εάν όχι, γιατί όχι;

Αναμένω τις απαντήσεις σας, τις οποίες σκοπεύω να δημοσιεύσω, προς όφελος του κοινού, μέσω της εφημερίδας «Σημερινή» και άλλων Μέσων.

Με εκτίμηση,

Κλέαρχος Κυριακίδης

Πηγή: Σημερινή