Άμυνα
Το F-35 θα συμβάλλει στην αποτροπή – ή μήπως όχι; (Μέρος Β’)
Ποιος ο ρόλος των F-35 στην εθνική μας άμυνα;
γράφει Ειδικός Συνεργάτης
Τον Ιούνιο 2022, η Ελλάς υπέβαλε επίσημο αίτημα προς τις Αμερικανικές Αρχές (LOR – Letter Of Request) για την προμήθεια 20 (+20) F-35Α. Τον Ιανουάριο 2022, είχε δημοσιευτεί το άρθρο “Το F-35 θα συμβάλλει στην αποτροπή – ή μήπως όχι;” στο ιστολόγιο Βελισάριος. Θα είχε ενδιαφέρον να επιχειρηθεί η εξέταση των προβλέψεων που είχαν διατυπωθεί τότε, εν είδει επικαιροποίησης, λαμβάνοντας υπόψη τα νεώτερα στοιχεία που έχουν προκύψει.
Κόστος
Σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί στον τύπο, η τιμή προμήθειας 20 F-35A ανέρχεται σε 3,5-4 δισ. $. Με άλλα λόγια, από τα 3 δισ. $ που είχε εκτιμηθεί μία Μοίρα 20 Α/Φ το 2020, το κόστος ανέβηκε έως και ένα δισ. $ παραπάνω (3,5-3,7 δισ. $, 3,7 δισ. $ χωρίς SSI, “θα αγγίξει τα 4 δισ. ευρώ”), αναλόγως του ύψους των διαβόητων προγραμμάτων SSI. Το εντυπωσιακό είναι ότι τα περισσότερα ΜΜΕ δεν σχολίασαν καθόλου αυτή την εντυπωσιακή αύξηση, η οποία ισοδυναμεί σχεδόν με το κόστος προμήθειας της 4ης φρεγάτας FDI (ας μην ξεχνάμε ότι ο προϋπολογισμός του ΥΠΕΘΑ είναι ενιαίος και ό,τι δαπανάται σε μία προμήθεια, θα λείψει από κάπου αλλού). Για λόγους υπολογισμού, ας κρατήσουμε την πιο ευμενή εκτίμηση, ότι το κόστος προμήθειας 20 Α/Φ είναι 3,2 δισ. $, όπως γράφτηκε την έντυπη Πτήση (τεύχος Απρ 23, σελ. 7). Εκτιμάται ότι το ποσό αυτό περιλαμβάνει αρχικό πακέτο υποστήριξης, προσομοιωτές πτήσεως, βασικές υποδομές, καθώς και εν συνεχεία υποστήριξη μέχρι την ολοκλήρωση των παραδόσεων των Α/Φ, χωρίς SSI, χωρίς όπλα. Το χρονοδιάγραμμα παραδόσεων είναι 4 Α/Φ το 2028, 2 το 2029, 3 το 2030, 3 το 2031, 4 το 2032 και 4 το 2033, αν και σύμφωνα με πρόσφατη συνέντευξη του κ. ΥΕΘΑ, “αναμένουμε τα πρώτα αεροσκάφη να έρθουν το 2028 ή το 2029”. Για την ακρίβεια, τα πρώτα Α/Φ θα παραδοθούν και θα παραμείνουν στο έδαφος των ΗΠΑ για περίπου ενάμιση έτος, για την αρχική εκπαίδευση του προσωπικού. Ως εκ τούτου, τα πρώτα F-35 θα πρέπει να αναμένονται στην Ελλάδα περί τα τέλη του 2029 ή πιο ρεαλιστικά γύρω στις αρχές της νέας δεκαετίας.
Το πιο σημαντικό όμως δεν είναι το κόστος προμήθειας αλλά το κόστος υποστήριξης. Έτσι, σύμφωνα με την πρόσφατη αναφορά του Γραφείου Λογοδοσίας των ΗΠΑ (US GAO – Government Accountability Office) του Νοε 22 GAO-23-106217, το μέσο κόστος ώρας πτήσεως (ΚΩΠ) του F-35 (-A/B/C) για το έτος 2020 είναι σχεδόν 42000$, ενώ ειδικά για το F-35Α είναι σχεδόν 38000$ (37.988,57$, σελ. 460). Για λόγους σύγκρισης, από την υπόψη αναφορά προκύπτει ότι το μέσο ΚΩΠ του F-16 είναι ιστορικά περίπου 22.000$, αν και ειδικά το 2020 όπου έγιναν λιγότερες ώρες πτήσεως (πιθανότατα λόγω κορωνοϊού), το ΚΩΠ πλησίασε τα 27.000$. Εκτιμάται ότι στη συνέχεια το ΚΩΠ του F-16 επανήλθε στο επίπεδο των 22.000$, αν και δεν υπάρχει κάποια επίσημη αναφορά.
Θα πρέπει όμως να ληφθεί υπόψη ότι ο μέσος όρος ζωής των F-35 είναι χαμηλός (3,8 έτη το 2021, εν αντιθέσει με 31 έτη για το F-16), καθώς με την εισαγωγή όλο και περισσότερων καινούργιων F-35 στην USAF ο μέσος όρος ζωής τους διατηρείται χαμηλά. Ένα καινούργιο Α/Φ δεν χρειάζεται γενικές επισκευές, οι οποίες κοστίζουν. Δηλαδή, ένα καινούργιο αεροπλάνο για ένα διάστημα 4-5 ετών απαιτεί μόνο καύσιμο, την καθημερινή συντήρηση και τις απλές περιοδικές επιθεωρήσεις. Στη συνέχεια όμως, τα διάφορα συγκροτήματα (κινητήρας, σερβομηχανισμοί, εκτινασσόμενο κάθισμα, υλικά λήξης ορίου ζωής/λειτουργίας) απαιτούν αντικατάσταση ή γενική επισκευή, αυξάνοντας το κόστος σημαντικά. Με λίγα λόγια, το ΚΩΠ του F-35 αναμένεται μεσοπρόθεσμα να αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό, καθώς θα αρχίσουν να “λήγουν” υλικά, παρότι τα τελευταία έτη εμφανίζεται μία μείωση σε σχέση με το παρελθόν, λόγω βελτιστοποίησης των διαδικασιών συντήρησης.
REPORT THIS ADΑΠΟΡΡΗΤΟ
Η κατάσταση επιδεινώνεται με την πρόσφατη διαπίστωση “κατώτερων προδιαγραφών” του κινητήρα F135 (‘Under-Speccing’), δηλαδή της σχετικής αδυναμίας του F135 να παράσχει την απαιτούμενη ώση, ισχύ και ψύξη. Ως εκ τούτου, ο κινητήρας λειτουργεί κατά κανόνα σε υψηλότερο σημείο λειτουργίας, με υψηλότερες θερμοκρασίες, με αποτέλεσμα να φθείρεται πρόωρα, μειώνοντας το όριο ωρών για προγραμματισμένη γενική επισκευή και αυξάνοντας φυσικά το ΚΩΠ. Το σοβαρότατο αυτό πρόβλημα θα αμβλυνθεί με μία αναμενόμενη αναβάθμιση του κινητήρα, η οποία όμως τοποθετείται στις αρχές της επόμενης δεκαετίας, ενώ το κόστος θα το επωμιστούν οι χρήστες. Επομένως, τα “δικά μας” F-35 δεν θα φέρουν τον αναβαθμισμένο κινητήρα, ενώ η υφιστάμενη διαμόρφωση του F135 φαίνεται ότι δεν καλύπτει τις απαιτήσεις του επόμενου στάνταρ Block 4.
Η αναμενόμενη αύξηση του ΚΩΠ επιβεβαιώνεται από την τιμή 38.655$ που δίνει το Jane’s για το 2021. Ακόμα περισσότερο, σύμφωνα με πρόσφατη (29-03-23) ακρόαση του Lt Gen Michael Schmidt, Γενικού Διευθυντή του Προγράμματος, ενώπιον της αρμόδιας Επιτροπής των ΗΠΑ, το ΚΩΠ για το 2022 ήταν 36.100$ σε τιμές έτους 2012 (βάσει του οποίου συνήθως υπολογίζεται το ΚΩΠ του F-35, χωρίς όμως να διευκρινίζεται πάντα), ήτοι 46.015,34$ σε τιμές 2022 (βάσει του https://www.usinflationcalculator.com/). Έτσι, σε ένα “ώριμο” F-35, το ΚΩΠ αναμένεται να αυξηθεί πολύ πάνω από 50.000$, ίσως και πολύ περισσότερο, ακόμα κι αν μιλάμε για δολάρια σημερινής αξίας και όχι Then Year Dollars. Διαπιστώνεται λοιπόν ότι το F-35 έχει υπερδιπλάσιο ΚΩΠ σε σχέση με το F-16.
Στην εκτίμηση αυτή συνάδει και μία ανάλυση με βάση την πρόσφατη απόφαση του Καναδά να αγοράσει F-35, από όπου προκύπτει ΚΩΠ ίσο με 53.693 USD (σημερινής αξίας). Καθίσταται προφανές ότι οι υποσχέσεις της κατασκευάστριας εταιρείας για ΚΩΠ “25 by 25”, δηλαδή 25.000$ (αξίας 2012 φυσικά) έως το έτος 2025, είναι εκτός πραγματικότητας, όπως άλλωστε εκτιμούν και οι Αμερικανικές Αρχές (GAO-21-439 σελ. 40).
Επομένως, δεδομένου ότι το F-35 έχει σχεδιαστεί για 8000 ώρες πτήσεως, το συνολικό κόστος χρήσης με ΚΩΠ της τάξης των 50.000$ μας δίνει 400 εκατ. $ (σημερινής αξίας). Προσθέτοντας το κόστος προμήθειας καθώς και απόσυρσης, το κόστος κύκλου ζωής για κάθε αεροπλάνο υπερβαίνει το μισό δισ. $. Αγνοώντας τον πληθωρισμό για λόγους απλοποίησης, προκύπτει ότι το συνολικό κόστος σε βάθος χρόνου, δηλαδή το κόστος αρχικής επένδυσης (3,2 δισ. $) και χρήσης (20 Α/Φ επί 400 εκατ. $ μείον το κόστος υποστήριξης έως το 2033), ξεπερνά κατά πολύ τα 10 δισ. $ για τα 20 Α/Φ, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ενδεχόμενες αναβαθμίσεις κινητήρα, λογισμικού κλπ.
Επομένως, η προμήθεια και η χρήση 20 Α/Φ F-35 θα κοστίσουν σε βάθος χρόνου πάνω από 10 δισ. $ σημερινής αξίας, ποσό τεράστιο, το οποίο θα λείψει από άλλα προγράμματα, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης άλλων οπλικών συστημάτων. Κι όμως, η ΠΑ αντιμετωπίζει πολλά άλλα προβλήματα, όπως π.χ. η διαθεσιμότητα των μεταγωγικών αλλά και των ελικοπτέρων έρευνας-διάσωσης. Το θέμα δεν είναι τόσο τα «προβλήματα», όσο το ότι δεσμεύονται πόροι που δεν μπορούν να διατεθούν για άλλες κρίσιμες αγορές. Εκτιμάται ότι η αντιμετώπιση των θεμάτων αυτών (μία σύντομη καταγραφή των οποίων επιχειρείται εδώ) θα έπρεπε να βρισκόταν σε υψηλότερη προτεραιότητα από την προμήθεια καινούργιων μαχητικών, η οποία μάλιστα θα αυξήσει κατακόρυφα την πολυτυπία.
Διαθεσιμότητα
Σύμφωνα με την ακρόαση του Lt Gen Michael Schmidt, τον Φεβ 23 η μέση διαθεσιμότητα (Mission Capable rate, όπου το Α/Φ μπορεί να εκτελεί τουλάχιστον μία από τις αποστολές που του έχουν ανατεθεί) του στόλου των F-35 ήταν 53,1%, ενώ η μέση πλήρως επιχειρησιακή διαθεσιμότητα (Full Mission Capable rate, όπου το Α/Φ μπορεί να εκτελεί όλες τις αποστολές που του έχουν ανατεθεί) ήταν 29,3%. Με άλλα λόγια, εάν υποθέσουμε ότι θα φτάσουμε διαθεσιμότητα ανάλογη με αυτήν των ΗΠΑ, από την συνολική δύναμη 20 F-35, θα διαθέτουμε ανά πάσα στιγμή 10-11 πτήσιμα αεροπλάνα, ενώ θα είναι σε θέση να εκτελέσουν όλες τις αποστολές τους τα 6 εξ αυτών, κατά μέσο όρο.
Όπλα
Κατ’ αρχάς επισημαίνεται ότι στην προμήθεια που εξετάζεται δεν έχει αναφερθεί πουθενά ότι περιλαμβάνονται και όπλα. Βεβαίως, το F-35 μπορεί να αξιοποιήσει όπλα των F-16, όπως ο πύραυλος αέρος-αέρος AIM-120C-7 AMRAAM και η “έξυπνη” βόμβα GBU-31 JDAM, καθώς και κατευθυνόμενες βόμβες laser. Αναφορικά με το πρόγραμμα ενσωμάτωσης όπλων, δεν υπήρξε καμία εξέλιξη. Κανένα όπλο δεν ολοκλήρωσε την πιστοποίησή του, ενώ παραμένει το ερώτημα σχετικά με το χρόνο (και την πρόθεση) πιστοποίησης του AGM-154 JSOW στο F-35Α. Όσον αφορά την βόμβα ανεμοπορίας GBU-53/B StormBreaker (SDB IΙ), διευκρινίζεται ότι δεν αναμένεται να πιστοποιηθεί στο F-35Α, όπως προκύπτει από την πρόσφατη αναφορά του DOT&E, καθώς η προσπάθεια ενσωμάτωσης επικεντρώνεται στα F-35B/C. Σε κάθε περίπτωση, παραμένει το ερώτημα γιατί δεν τίθεται θέμα αξιοποίησης των GBU-39 SDB I, καθώς και των AGM-158 JASSM στα F-16 της ΠΑ, στα οποία είναι ήδη πιστοποιημένα (εν αντιθέσει με το F-35A, στο οποίο τα JASSM δεν έχουν πιστοποιηθεί ακόμη).
Προβλήματα
Πολλά πρόσφατα δημοσιεύματα αναλύουν τις δυνατότητες που θα προσφέρει η αναβάθμιση TR-3 και αργότερα η διαμόρφωση Block 4, ενώ αρκετοί αφήνουν να εννοηθεί ότι τα Α/Φ της ΠΑ θα παραδοθούν σε Block 4. Όμως αυτό είναι αναληθές, καθώς όπως είχε πει ο Gregory Ulmer, Executive Vice President της LM Aero, όταν είχε επισκεφτεί την Ελλάδα: “The configuration Greece will get is what’s called the TR-3 and that will host Block 4 content”. Το TR-3 είναι προαπαιτούμενο για το Block 4, αλλά άλλο TR-3, άλλο Block 4. Και είναι αδύνατο τα πρώτα F-35 που θα παραδοθούν το 2028 ή το 2029 να έρθουν σε Block 4, γιατί πολύ απλά δεν θα είναι έτοιμο. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την αναφορά GAO-22-105128, το Block 4 αναμενόταν στο τέλος του 2026 και τώρα αναμένεται στο τέλος του 2029 (ενώ δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι δεν θα καθυστερήσει κι άλλο). Μάλιστα, ακόμα και το TR-3 θα καθυστερήσει κατά ένα χρόνο.
Στο άρθρο του Ιαν 22 είχε γραφεί εσφαλμένα ότι τα F-35 του USMC έχουν κηρυχθεί σε πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα (FOC – Full Operational Capability). Στην πραγματικότητα όμως όλες οι εκδόσεις του F-35 στις ΗΠΑ έχουν επιτύχει μόνο αρχική επιχειρησιακή ικανότητα (ΙOC – Initial Operational Capability), ενώ δεν υπάρχει πρόβλεψη για το πότε θα κηρυχθούν FOC. Επίσης, ακόμα δεν έχει ξεκινήσει η παραγωγή πλήρους ρυθμού (full rate production), παρότι έχουν ήδη κατασκευαστεί πάνω από 900 αεροπλάνα, καθώς ακόμα αναμένονται συγκεκριμένες δοκιμές προσομοίωσης (Joint Simulation Environment – JSE) που θα αποδεικνύουν τις ικανότητες του Α/Φ σε περιβάλλον υψηλών απαιτήσεων. Γενικώς, το πρόγραμμα του F-35 παρουσιάζει εξαιρετικά μικρή εξέλιξη, πρακτικά μοιάζει “κολλημένο” (stalled) εδώ και ένα χρόνο τουλάχιστον, ενώ παραμένουν 831 ανοιχτές παρατηρήσεις (εκ των οποίων 5 σοβαρές “κατηγορίας 1”).
Περιορισμοί
Υπενθυμίζεται ότι το MDL (Mission Data Load), το οποίο αποτελείται από τα αρχεία MDF (Mission Data Files), είναι απαραίτητο για την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του F-35, όπως εξηγείται στο άρθρο του Ιαν 22. Διαφαίνεται ότι ελάχιστοι χρήστες πέραν των ΗΠΑ έχουν αναπτύξει δικά τους εργαστήρια λογισμικού για την παραγωγή τέτοιων αρχείων, καθώς το κόστος είναι υψηλό. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει το Australia Canada UK Reprogramming Lab – ACURL και το Norwegian-Italian Reprogramming F-35 Lab – NIRL. Σημειώνεται ότι όλα τα εργαστήρια αυτά βρίσκονται στις ΗΠΑ, κατά κύριο λόγο στην Eglin Air Force Base, οπότε ο αμερικανικός έλεγχος είναι αυταπόδεικτος. Είναι πασιφανές ότι το F-35 προορίζεται κυρίως για νατοϊκή χρήση, ενώ η αξιοποίησή του εναντίον ενός νατοϊκού συμμάχου (όπως η Τουρκία) φαίνεται να είναι εκτός πραγματικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, παραμένει αναπάντητο το ερώτημα σχετικά με τη δυνατότητα στοχοποίησης ενός αντίπαλου F-16, το οποίο έχει αναγνωριστεί (π.χ. από την εκπομπή του ραντάρ του). Ακόμη και εάν αυτό είναι δυνατόν, και δεδομένου ότι το ζήτημα είναι πολιτικά κρίσιμο, δεν δίνεται καμία διαβεβαίωση από τους διεξάγοντες τη διαδικασία προμήθειας ότι η δυνατότητα αυτή είναι συμβατικά διασφαλισμένη. Όσο δεν παρέχεται καμία τέτοια διαβεβαίωση -και δεν διασφαλίζεται καμία τέτοια διαβεβαίωση- το ζήτημα τίθεται επιτακτικά.
Επιπρόσθετοι περιορισμοί
Η υπόθεση περί απαίτησης ειδικών κωδικών για την επιχειρησιακή αξιοποίηση του αεροπλάνου, πέραν των φημών που έχουν ακουστεί και γραφτεί, έχει επιβεβαιωθεί σε τρεις διαφορετικές συνεντεύξεις από τον Επισμηναγό (Ι) ε.α. Στέφανο Καραβίδα (ο οποίος έχει εικόνα του προγράμματος από την οπτική γωνία των ΗΑΕ όπου εργάζεται πλέον, ενώ έχει πει επί λέξει ότι “εάν δεν επιθυμεί ο κατασκευαστής, αυτό το αεροπλάνο δεν παίρνει μπροστά”). Κατόπιν τούτων, γίνεται αντιληπτό ότι η περίπτωση πρώτου πλήγματος με το F-35 (η οποία είναι άλλωστε η κύρια αποστολή του) εναντίον της Τουρκίας κινείται στη σφαίρα της φαντασίας, ενώ επισημαίνεται ότι όλα αυτά είναι απολύτως γνωστά στην γείτονα, η οποία συμμετείχε στο πρόγραμμα μέχρι πρόσφατα.
Τι κάνουν άλλοι χρήστες
α. Ισραήλ: απαίτησε και κατάφερε να ενσωματώσει δικά του κρίσιμα ηλεκτρονικά συστήματα, αποφεύγοντας τους ασφυκτικούς αμερικανικούς περιορισμούς, ενώ δεν θα πρέπει να ξεχνάμε την σχεδόν δωρεάν παραχώρηση οπλικών συστημάτων που απολαμβάνει από τις ΗΠΑ μέσω FMF (Foreign Military Financing).
β. Τουρκία: αντελήφθη όλα τα προαναφερθέντα προβλήματα και περιορισμούς, οπότε ανάγκασε τις ΗΠΑ να την εκδιώξουν από το πρόγραμμα λόγω των S-400, ενώ φυσικά διεκδικεί τα χρήματα που έχει δώσει.
γ. ΗΑΕ (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα): είχαν καταλήξει σε μία κολοσσιαία συμφωνία επί Τράμπ, ύψους 23 δισ. $, για 50 F-35, 18 MQ-9 και εξελιγμένα όπλα αξίας 10 δισ. $. Επί Τζο Μπάιντεν, διατυπώθηκαν ορισμένες επιπρόσθετες απαιτήσεις, οπότε στις 03-12-21 τα ΗΑΕ αποφάσισαν την αγορά 80 Rafale. Δέκα μέρες αργότερα, ανακοίνωσαν ότι παγώνουν τις διαπραγματεύσεις για το F-35, επικαλούμενοι “technical requirements, sovereign operational restrictions and cost-benefit analysis”.
δ. Όλοι οι υπόλοιποι χρήστες: δεν υπάρχει περίπτωση να διανοηθούν να κάνουν κάτι χωρίς τις ΗΠΑ ή ενάντια στις αμερικανικές επιθυμίες, οπότε δεν τίθεται θέμα περιορισμών.
Συμπέρασμα
Η Ελλάς διατηρούσε επί τουλάχιστον μισό αιώνα την πρωτοβουλία των κινήσεων στον ελληνο-τουρκικό στρατιωτικό τομέα αντιπαράθεσης, διατηρώντας ισχυρότατες ΕΔ, με κρίσιμα ποιοτικά πλεονεκτήματα. Αυτό φαίνεται ότι έπαψε να ισχύει σταδιακά από το 2010. Η Τουρκία έχει εντωμεταξύ αναπτύξει ιδιαίτερα ικανή αμυντική βιομηχανία (εν αντιθέσει με την Ελλάδα, η οποία είχε απεμπολήσει την αντίστοιχη ικανότητα από την δεκαετία του ‘90), με σημαντική δυνατότητα παραγωγής οπλικών συστημάτων, πολλά εκ των οποίων είναι τουρκικής σχεδίασης, όπως βαλλιστικοί πύραυλοι, πύραυλοι πλεύσης (cruise), κατευθυνόμενες βόμβες, καθώς και μη επανδρωμένα αεροχήματα, τα οποία πλέον πωλεί σε διάφορες χώρες. Έτσι, η Τουρκία έχει αναπτύξει σημαντικές ικανότητες πρώτου πλήγματος, έχοντας τη δυνατότητα να χτυπήσει αεροδρόμια, ραντάρ, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και άλλες κρίσιμες υποδομές της χώρας, ακυρώνοντας το όποιο πλεονέκτημα διατηρεί η ΠΑ στον αεροπορικό τομέα.
Η χώρα, αντί να προσπαθεί να αντιμετωπίσει την υφιστάμενη απειλή (με προμήθεια σύγχρονων ραντάρ και εξελιγμένων αντιαεροπορικών/αντιβαλλιστικών συστημάτων) και να αντιτάξει ανάλογες στρατιωτικές δυνατότητες (π.χ. με απόκτηση αντίστοιχων βαλλιστικών πυραύλων), προγραμματίζει να δαπανήσει υπέρογκα κονδύλια αγοράζοντας 20 Α/Φ F-35. Όμως, κανένα Α/Φ δεν μπορεί να αντιμετωπίσει βαλλιστικούς κλπ, ενώ για όλα τα σύγχρονα μαχητικά τα κόστη προμήθειας και υποστήριξης είναι πλέον υψηλότατα. Διαπιστώνεται ότι τα 20 F-35 με τα συναφή υλικά, υπηρεσίες και υποδομές θα κοστίσουν τουλάχιστον 3,2 δισ. $, τα οποία θα αρχίσουν να καταβάλλονται άμεσα, ενώ τα πρώτα F-35 αναμένονται στην Ελλάδα στις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Επομένως, όσο κι αν διάφορα “αυθόρμητα” δημοσιεύματα προσπαθούν να μας πείσουν για το πόσο ισχυροί είμαστε με τα F-35, προκύπτει ένα κενό περίπου 7 ετών από σήμερα μέχρι την άφιξη των πρώτων Α/Φ στην Ελλάδα. Σε βάθος χρόνου, το πρόγραμμα F-35 αναμένεται να κοστίσει πολύ περισσότερο από 10 δισ. $ (σημερινής αξίας). Τέλος, με βάση τις διαθεσιμότητες των ΗΠΑ, εκτιμάται ότι θα έχουμε κατά μέσο όρο 10-11 εν ενεργεία Α/Φ, εκ των οποίων μόνο 6 Α/Φ θα μπορούν να αναλάβουν όλες τις αποστολές που τους έχουν ανατεθεί. Φυσικά, απολύτως ελεγχόμενα. Και χωρίς ιδιαίτερα όπλα.
Πηγή: Βελισάριος
GEOPOLITICO
Καμπανάκι για Ελλάδα! Γαλλία και Τουρκία μπαίνουν σε νέα αμυντική εποχή
Ο Οδικός Χάρτης Άγκυρας–Παρισιού ανοίγει δρόμο για στενότερη στρατιωτική συνεργασία – SAMP/T και Meteor αλλάζουν τα δεδομένα και δημιουργούν ερωτήματα για τη στρατηγική σχέση Ελλάδας–Γαλλίας
Η υπογραφή Οδικού Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας ανάμεσα στην Τουρκία και τη Γαλλία δεν είναι μία τυπική διπλωματική κίνηση και ασφαλώς δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη από την Αθήνα.
Άγκυρα και Παρίσι συμφώνησαν να εμβαθύνουν τον στρατηγικό τους διάλογο, να αυξήσουν τις στρατιωτικές επαφές και να εξετάσουν νέα πεδία συνεργασίας. Η τουρκική πλευρά μιλά ήδη για μετάβαση από τα «θετικά μηνύματα» σε συγκεκριμένη αμυντική συνεργασία.
Για την Ελλάδα, όμως, το ζήτημα δεν είναι απλώς ότι η Γαλλία συνομιλεί με την Τουρκία. Το κρίσιμο είναι τι ακριβώς είναι διατεθειμένη να δώσει στο τουρκικό οπλοστάσιο και κατά πόσο αυτό μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Από τον στρατηγικό εταίρο της Ελλάδας στον εξοπλιστικό διάλογο με την Άγκυρα
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή η Γαλλία δεν είναι για την Ελλάδα ένας απλός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.
Αθήνα και Παρίσι έχουν υπογράψει από το 2021 Στρατηγική Εταιρική Σχέση για την Άμυνα και την Ασφάλεια, η οποία περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά της επικράτειας της μίας πλευράς. Η συμφωνία ανανεώθηκε τον Απρίλιο του 2026 για ακόμη πέντε χρόνια.
Πάνω σε αυτή τη σχέση οικοδομήθηκε ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής αμυντικής στρατηγικής των τελευταίων ετών: Rafale, φρεγάτες FDI, κοινές ασκήσεις και στενός στρατηγικός διάλογος.
Τώρα, όμως, το Παρίσι ανοίγει ταυτόχρονα έναν θεσμοθετημένο δρόμο αμυντικής συνεργασίας και με την Άγκυρα.
Αυτό δεν ακυρώνει την ελληνογαλλική συμφωνία. Δημιουργεί, όμως, μια προφανή αντίφαση συμφερόντων, ιδίως εάν η νέα συνεργασία οδηγήσει στην ενίσχυση κρίσιμων τουρκικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.
Το πρώτο καμπανάκι: SAMP/T
Το πιο σοβαρό ζήτημα αφορά το SAMP/T.
Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια την απόκτηση του γαλλοϊταλικού συστήματος αεράμυνας μεγάλου βεληνεκούς και, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η γαλλική αντίσταση σε μία τέτοια συμφωνία έχει υποχωρήσει σημαντικά. Οι συζητήσεις συνδέονται και με τον σχεδιαζόμενο τουρκικό ολοκληρωμένο θόλο αεράμυνας «Steel Dome».
Για την Ελλάδα, μία πιθανή τουρκική απόκτηση SAMP/T δεν είναι αδιάφορη.
Θα ενίσχυε σημαντικά την τουρκική αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα και θα δυσκόλευε τον επιχειρησιακό σχεδιασμό της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας σε περίπτωση κρίσης.
Ακόμη σημαντικότερο θα ήταν ένα ενδεχόμενο πλαίσιο συμπαραγωγής ή μεταφοράς τεχνολογίας, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει σταθερά όχι μόνο την αγορά συστημάτων αλλά και την ενσωμάτωση ξένης τεχνογνωσίας στη δική της αμυντική βιομηχανία.
Σε αυτή την περίπτωση, το Παρίσι δεν θα πουλούσε απλώς ένα όπλο στην Τουρκία. Θα βοηθούσε στην ενίσχυση της μακροπρόθεσμης τουρκικής αμυντικής αυτονομίας.
Το δεύτερο καμπανάκι: Meteor
Ακόμη πιο άμεσα αφορά την Ελλάδα η πιθανότητα πρόσβασης της Τουρκίας στον πύραυλο Meteor.
Ο Meteor αποτελεί βασικό όπλο των ελληνικών Rafale και ένα από τα σημαντικότερα ποιοτικά πλεονεκτήματα της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας στον αέρα.
Εάν η Τουρκία αποκτήσει το ίδιο βλήμα και καταφέρει να το ενσωματώσει σε νέα μαχητικά αεροσκάφη, ένα μέρος αυτού του ελληνικού πλεονεκτήματος περιορίζεται.
Δεν σημαίνει ότι εξισώνονται αυτομάτως οι δυνατότητες των δύο αεροποριών. Σημαίνει όμως ότι η Άγκυρα αποκτά πρόσβαση σε όπλο της ίδιας τεχνολογικής κατηγορίας, με μεγάλη ακτίνα εμπλοκής και ισχυρή δυνατότητα μάχης πέραν οπτικής επαφής.
Αυτό είναι στοιχείο που η Αθήνα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει ως μια ακόμη εμπορική απόφαση της γαλλικής αμυντικής βιομηχανίας.
Η Γαλλία παίζει σε δύο ταμπλό
Η εικόνα είναι πλέον σαφής.
Η Γαλλία διατηρεί στρατηγική αμυντική σχέση με την Ελλάδα, αλλά ταυτόχρονα επιδιώκει να αποκαταστήσει και να διευρύνει τη σχέση της με την Τουρκία.
Από τη γαλλική σκοπιά αυτό μπορεί να είναι απολύτως συμβατό: το Παρίσι επιδιώκει γεωπολιτική επιρροή, αμυντικές εξαγωγές και ισχυρή παρουσία στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Για την Αθήνα όμως υπάρχει ένα πολύ απλό ερώτημα:
Μπορεί μία χώρα να αποτελεί στρατηγικό αμυντικό εταίρο της Ελλάδας και ταυτόχρονα να εξοπλίζει την Τουρκία με συστήματα που μεταβάλλουν την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο;
Η απάντηση δεν είναι νομική. Είναι στρατηγική.
Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής παραμένει – αλλά δεν αρκεί από μόνη της
Η ελληνογαλλική συμφωνία είναι σαφής: σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά της επικράτειας μίας από τις δύο χώρες προβλέπεται αμοιβαία βοήθεια και συνδρομή, ακόμη και με χρήση ένοπλης ισχύος.
Αυτό αποτελεί σημαντική στρατηγική δέσμευση.
Όμως η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζει ολόκληρη την αποτρεπτική της στρατηγική στην υπόθεση ότι ένας σύμμαχος θα παρέμβει σε μία μελλοντική κρίση.
Το ουσιαστικότερο είναι να μην επιτρέπεται στο μεταξύ η σταδιακή συρρίκνωση του ελληνικού ποιοτικού πλεονεκτήματος.
Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο πρέπει να εξεταστεί η γαλλοτουρκική συνεργασία.
Η Άγκυρα προσπαθεί να σπάσει την απομόνωση από τη Δύση
Η συμφωνία με το Παρίσι εντάσσεται και σε μια ευρύτερη τουρκική στρατηγική.
Η Τουρκία επιδιώκει να επανενταχθεί βαθύτερα στα δυτικά αμυντικά δίκτυα, χωρίς να εγκαταλείψει την αυτόνομη στρατηγική της.
Συνομιλεί με τις ΗΠΑ για F-35 και κυρώσεις CAATSA, με την Ευρώπη για Eurofighter, SAMP/T και Meteor και ταυτόχρονα αναπτύσσει τα δικά της drones, πυραύλους και συστήματα αεράμυνας.
Ο στόχος είναι προφανής: να αποκτήσει πρόσβαση στη δυτική τεχνολογία χωρίς να χάσει τη δυνατότητα να ασκεί ανεξάρτητη περιφερειακή πολιτική.
Η προσέγγιση με τη Γαλλία εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη στρατηγική.
Τι πρέπει να κρατήσει η Αθήνα
Η Ελλάδα δεν έχει λόγο να δραματοποιήσει μία συμφωνία της οποίας το ακριβές εξοπλιστικό περιεχόμενο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Έχει όμως κάθε λόγο να ζητήσει καθαρές απαντήσεις.
Άλλο πράγμα ο στρατηγικός διάλογος Γαλλίας–Τουρκίας και άλλο η μεταφορά στην Άγκυρα συστημάτων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν απέναντι στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Το όριο βρίσκεται εκεί.
Για την Αθήνα το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η Γαλλία θέλει καλές σχέσεις με την Τουρκία.
Είναι εάν αυτές οι σχέσεις θα χρηματοδοτηθούν και θα οικοδομηθούν πάνω στην ενίσχυση του τουρκικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος απέναντι στην Ελλάδα.
Και ειδικά σε SAMP/T, Meteor και μεταφορά τεχνολογίας, η ελληνική κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να ζητήσει σαφείς εξηγήσεις από έναν εταίρο με τον οποίο έχει υπογράψει όχι μια απλή εμπορική συμφωνία, αλλά μια στρατηγική αμυντική εταιρική σχέση.
Γιατί οι στρατηγικές συμμαχίες δεν κρίνονται μόνο από τις υπογραφές.
Κρίνονται και από το ποιον εξοπλίζεις όταν τα συμφέροντα των συμμάχων σου συγκρούονται.
Καμπουρίδης: “Συμφωνία ενίσχυσης διαλόγου και προπαγάνδα”
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Τουρκικού Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, στις 03 Οκτωβρίου υπεγράφη ο “Οδικός Χάρτης Αμυντικής Συνεργασίας” μεταξύ της Τουρκίας και της Γαλλίας….
Πρόκειται για μια Συμφωνία “ενίσχυσης του στρατιωτικού διαλόγου με απώτερο σκοπό το αμοιβαίο όφελος”…
Πρόκειται για μια Συμφωνία η οποία προήλθε μετά από την επίσκεψη μελών του Γαλλικού Κοινοβουλίου στην Τουρκία το 2025 για αναζήτηση κοινών τόπων συνεργασίας.
Τουρκικά ΜΜΕ σχολίασαν το θέμα με συγκρατημένη αισιοδοξία τονίζοντας ότι η Συμφωνία αυτή δεν αναφέρει πουθενά θέματα προμήθειας των πυραύλων meteor για τα τουρκικά Eurofighter, του Γαλλοιταλικου Αντιαεροπορικου – Αντιβαλλιστικου Συστήματος SAMP/T κλπ.
Αντιθέτως ελληνικοί κύκλοι υπερθεματισαν, υπερτονίζοντας τη σημασία αυτής της Συμφωνίας αναφέροντας ότι αυτή διεμβολιζει την Αμυντική Συμφωνία Ελλάδας – Γαλλίας και επιπλέον εμφανίζοντας τη γαλλική πλευρά να δίνει το πράσινο φως για τους πυραύλους meteor!!!!
Το αβάσιμο αυτού του ισχυρισμού φαίνεται και από το γεγονός ότι στις επιτροπές Τουρκίας και Γαλλίας οι οποίες υπέγραψαν τη Συμφωνία αυτή, δεν υπήρχαν αξιωματούχοι του τομέα Αμυντικής Βιομηχανίας των δύο χωρών!!!
Δεν υφίσταται τέτοιο θέμα και επιπλέον δεν υφίσταται και καμία πρόοδος στο θέμα της προμήθειας του Αντιβαλλιστικου – Αντιαεροπορικου Συστήματος SAMP-T στην Τουρκία αφού η Άγκυρα επιδιώκει απόκτηση τεχνολογίας και συμπαραγωγή, κάτι το οποίο δεν το συζητά η Γαλλοιταλικη πλευρά!!!
Σίγουρα μια τέτοια Συμφωνία Τουρκίας – Γαλλίας δεν είναι καλή εξέλιξη για τον Ελληνισμό όμως πρόκειται για ένα πλαίσιο έναρξης διαλόγου και τίποτα περισσότερο…
Η Τουρκία έχει πολλά ανοιχτά θέματα με τη Γαλλία και σύγκρουση συμφερόντων στο γεωπολιτικό πεδίο και ο διάλογος αυτός είναι καταδικασμένος να αποτύχει.!!!
Καλό είναι εμείς οι ίδιοι να μην “ρίχνουμε νερό στον μύλο” της τουρκικής προπαγάνδας!!!
GEOPOLITICO
Πώς η Τουρκία επιχειρεί να επιβάλει έλεγχο στο Αιγαίο – Οι προτάσεις για την προστασία των ακριτικών νησιών
Η σταδιακή διεύρυνση των τουρκικών διεκδικήσεων, η ενίσχυση του Λιμενικού και η οικονομική και δημογραφική αντοχή των νησιών κυριάρχησαν στις εισηγήσεις του Στέλιου Φενέκου και της Ντόρας Βακιρτζή. Παρεμβάσεις για την ΑΟΖ Ελλάδας–Κύπρου, τις γραμμές βάσης και την άμυνα του Αιγαίου.
Η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της από τους χάρτες στην καθημερινή λειτουργία του Αιγαίου, ενώ τα ακριτικά νησιά αντιμετωπίζουν πιέσεις που αγγίζουν τη δυνατότητά τους να διατηρούν πληθυσμό, παραγωγή και κοινωνική συνοχή. Αυτές οι δύο όψεις της εθνικής ασφάλειας βρέθηκαν στο επίκεντρο της εσπερίδας του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, με θέμα «Πρακτικές προσεγγίσεις για τις θαλάσσιες ζώνες, τη νησιωτική πολιτική και τα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας».
Βασικοί εισηγητές ήταν ο υποναύαρχος ε.α. Στέλιος Φενέκος και η Ντόρα Βακιρτζή. Την εκδήλωση προλόγισε ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπαλτζώης, ενώ τη συζήτηση συντόνισε ο Λεόντιος Πορτοκαλάκης. Οι εισηγήσεις και οι παρεμβάσεις ανέδειξαν συγκεκριμένες προτάσεις, αλλά και διαφορετικές προσεγγίσεις για την κατοχύρωση των ελληνικών δικαιωμάτων.
Φενέκος: Η διεκδίκηση γίνεται καθημερινή πίεση
Ο Στέλιος Φενέκος εστίασε στην προσπάθεια της Άγκυρας να εμφανίζεται ως αρχή ελέγχου σε περιοχές όπου προβάλλει μονομερείς διεκδικήσεις. Χρησιμοποίησε τον όρο «creeping jurisdiction», περιγράφοντας μια σταδιακά διευρυνόμενη δικαιοδοσία που επιχειρείται να επιβληθεί στην πράξη.
Συνέδεσε τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα, τη «Γαλάζια Πατρίδα», τις ανταγωνιστικές NAVTEX και την παρουσία μέσων επιτήρησης με μια ευρύτερη τακτική: τη δημιουργία της εντύπωσης ότι για δραστηριότητες στο Αιγαίο απαιτείται τουρκική έγκριση ή συνεννόηση.
Διευκρίνισε ότι οι μονομερείς αυτές πράξεις δεν δημιουργούν από μόνες τους διεθνές δίκαιο. Μπορούν, όμως, κατά την εκτίμησή του, να αποθαρρύνουν αλιείς, εταιρείες και τρίτες χώρες από τη δραστηριοποίηση σε συγκεκριμένες περιοχές.
Έθεσε ως υποθετικό παράδειγμα τη σύλληψη αλιέων από τουρκικό σκάφος και τη μεταφορά τους σε τουρκικό δικαστήριο. Το ζητούμενο για την Ελλάδα, υποστήριξε, είναι η έγκαιρη αποτροπή μιας τέτοιας ενέργειας, καθώς η διαχείρισή της γίνεται δυσκολότερη αφού συντελεστεί.
«Η στρατηγική της καθημερινότητος απαιτεί συνεχή παρουσία στο Αιγαίο»
Η απάντηση που πρότεινε περιλαμβάνει ενίσχυση του Λιμενικού με προσωπικό, ισχυρά σκάφη και εκπαίδευση, καθώς και στενότερη συνεργασία και συνεκπαίδευση με το Πολεμικό Ναυτικό.
Κατά τον ίδιο, η πολιτική ηγεσία χρειάζεται περισσότερα εργαλεία χειρισμού κρίσεων, ώστε να αντιμετωπίζει ενέργειες αστυνομικού χαρακτήρα στο αντίστοιχο επίπεδο, διατηρώντας τη δυνατότητα στρατιωτικής αντίδρασης εφόσον απαιτηθεί.
Πρότεινε επίσης να εξεταστεί η αξιοποίηση στο Λιμενικό περιπολικών που έχουν παραληφθεί από τις ΗΠΑ, καθώς και η μεταφορά εμπειρίας από στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού.
«Η στρατηγική της καθημερινότητος απαιτεί συνεχή παρουσία στο Αιγαίο», τόνισε, συνδέοντας την παρουσία αυτή με την προστασία των ψαράδων και την ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας των νησιωτών.
Η αποτροπή, στην προσέγγισή του, απαιτεί έναν κρατικό μηχανισμό που λειτουργεί καθημερινά. Όπως υπογράμμισε, «η ισχύς της χώρας δεν είναι μόνο τα όπλα της»: περιλαμβάνει την πολιτική απόφαση, τους διοικητικούς μηχανισμούς και τα μέτρα αστυνόμευσης.
Γραμμές βάσης και 12 μίλια: Η προετοιμασία πίσω από τις αποφάσεις
Ο υποναύαρχος αναφέρθηκε στην αξιοποίηση των γραμμών βάσης και στο κλείσιμο κόλπων, υποστηρίζοντας ότι μπορούν να διευρύνουν τον θαλάσσιο χώρο ελληνικής κυριαρχίας. Επέμεινε ότι η εφαρμογή τους προϋποθέτει πολιτική απόφαση και προετοιμασία.
Για την επέκταση της χωρικής θάλασσας στα 12 ναυτικά μίλια, έδωσε έμφαση στον σχεδιασμό για τις προσβάσεις στο Αιγαίο και στη διαχείριση της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Στη συζήτηση διευκρινίστηκε ότι δεν κλείνουν όλες οι νότιες προσβάσεις με μια τέτοια επέκταση, καθώς σε ορισμένα περάσματα οι αποστάσεις επιτρέπουν τη διατήρηση διαδρόμων πέρα από τη χωρική θάλασσα.
Έγιναν επίσης παρεμβάσεις για τη διάκριση ανάμεσα στην αβλαβή διέλευση και τη διέλευση τράνζιτ. Η συζήτηση ανέδειξε τη σημασία της ακριβούς εξέτασης κάθε στενού, με διαφορετικές τοποθετήσεις σε επιμέρους νομικά ζητήματα.
Ο Ηρακλής Καλογεράκης επισήμανε τη διάκριση μεταξύ αρχιπελάγους και αρχιπελαγικού κράτους: ο γεωγραφικός χαρακτηρισμός του Αιγαίου ως αρχιπελάγους δεν συνεπάγεται ότι η Ελλάδα υπάγεται στο ειδικό καθεστώς των αρχιπελαγικών κρατών.
Το καλώδιο προς την Κύπρο και η παγίδα του «συντονισμού»
Ιδιαίτερο βάρος έδωσε ο Φενέκος στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και στις τουρκικές απαιτήσεις για την πόντιση καλωδίων.
Στη δική του προσέγγιση, η διάκριση μεταξύ καλωδίων και αγωγών έχει κρίσιμη σημασία. Υποστήριξε ότι η Άγκυρα μετακινεί τη διατύπωσή της από την απαίτηση «άδειας» στην απαίτηση «συντονισμού», επιδιώκοντας να διατηρήσει ρόλο στη διαδικασία.
Αξιολόγησε θετικά την ανάδειξη του έργου ως ευρωπαϊκού ζητήματος, επειδή διευρύνει τα διαθέσιμα διπλωματικά εργαλεία. Παρουσίασε ως ενδεχόμενες επιλογές μια διαφορετική όδευση σε σχέση με την οριοθετημένη περιοχή Ελλάδας–Αιγύπτου και έναν χειρισμό μέσω NAVTEX, τον οποίο χαρακτήρισε επισφαλή ως προς τον τρόπο εφαρμογής του.
Οι επιλογές αυτές παρουσιάστηκαν ως σενάρια χειρισμού και όχι ως ανακοινωμένες αποφάσεις αλλαγής του έργου.
Ο ίδιος ζήτησε συστηματική προετοιμασία των ελληνικών νομικών επιχειρημάτων και ενεργή παρουσία στους διεθνείς οργανισμούς, ώστε καμία τουρκική διεκδίκηση να μη μένει αναπάντητη.
Βακιρτζή: Η ασφάλεια των νησιών περνά από την αντοχή των κοινωνιών τους
Η Ντόρα Βακιρτζή εξέτασε τη νησιωτική πολιτική μέσα από τις κρίσεις και την ανθεκτικότητα. Έθεσε το ερώτημα κατά πόσο οι ευρωπαϊκές πολιτικές για τις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές ανταποκρίνονται στις ανάγκες του Ανατολικού Αιγαίου και της Κύπρου.
Επισήμανε ότι χαρακτηριστικά απειλής που αναγνωρίζονται σε άλλα ευρωπαϊκά σύνορα —η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης, οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου και η εχθρική ρητορική— αφορούν και τον ελληνικό και κυπριακό χώρο.
Επικαλούμενη στοιχεία στην παρουσίασή της, ανέφερε δημογραφική συρρίκνωση περίπου 12% στο Βόρειο Αιγαίο μεταξύ 2019 και 2023 και κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης στο 41,2% του ευρωπαϊκού μέσου όρου για το 2024.
Συνέδεσε αυτές τις πιέσεις με την ανάγκη ενίσχυσης της τοπικής παραγωγής, των υπηρεσιών και των υποδομών που επιτρέπουν στους κατοίκους να παραμένουν στον τόπο τους.
Η παραγωγή των νησιών και η κτηνοτροφική κρίση
Η εισηγήτρια ανέδειξε τα ιδιαίτερα προϊόντα των νησιών, όπως η μαστίχα της Χίου και το ελαιόλαδο της Λέσβου, ως βάση μιας οικονομίας με περισσότερα στηρίγματα.
Άσκησε έντονη κριτική στη διαχείριση της κτηνοτροφικής κρίσης στη Λέσβο, υποστηρίζοντας ότι οι εκτεταμένες θανατώσεις ζώων απειλούν την τοπική παραγωγή και έναν σημαντικό γενετικό πόρο. Διατύπωσε επίσης καταγγελίες για τον τρόπο ταφής των ζώων και τους κινδύνους που, κατά την ίδια, δημιουργούνται για το έδαφος και τον υδροφόρο ορίζοντα.
Η τοποθέτησή της συνέδεσε την προστασία της παραγωγής με την παραμονή των κατοίκων: η απώλεια ενός παραγωγικού κλάδου σε μια ακριτική περιοχή επηρεάζει την απασχόληση, τις οικογένειες και τη συνοχή της τοπικής κοινωνίας.
Τουρισμός και επενδύσεις με κριτήριο την ασφάλεια
Στο πεδίο του τουρισμού, η Βακιρτζή αναγνώρισε τα έσοδα από τους Τούρκους επισκέπτες και τη θετική σημασία των σχέσεων μεταξύ των πληθυσμών. Προειδοποίησε, ωστόσο, για τις επιπτώσεις της υπερβολικής εξάρτησης της τοπικής οικονομίας από τη ζήτηση της γειτονικής χώρας.
Έθεσε παράλληλα ζητήματα ελέγχου επενδύσεων και αγορών ακινήτων σε ευαίσθητες περιοχές. Στη συζήτηση που ακολούθησε, επισημάνθηκε από παρεμβαίνοντες ότι υπάρχουν διαδικασίες ελέγχου στις παραμεθόριες περιοχές και δυνατότητα παρέμβασης των αρμόδιων αρχών άμυνας.
Η εισήγησή της έδωσε προτεραιότητα στην οικονομική ανθεκτικότητα με γνώμονα την ασφάλεια: παραγωγή με περισσότερες πηγές εισοδήματος, σύνδεση με την ελληνική ενδοχώρα και φίλιες αγορές, καθώς και υποδομές που μπορούν να λειτουργούν σε περίοδο κρίσης.
Υποδομές, ιστορική μνήμη και εμπιστοσύνη στους ακρίτες
Οι προτάσεις της περιλάμβαναν υποδομές διπλής χρήσης για την ανάπτυξη και την άμυνα, μεγαλύτερη ενεργειακή και υδατική αυτονομία, ενίσχυση κοινωνικών υπηρεσιών και υποστήριξη της αποκεντρωμένης παραγωγής.
Στάθηκε επίσης στην ιστορική μνήμη και την πολιτισμική ταυτότητα. Πρότεινε στενότερη σύνδεση της στρατιωτικής θητείας με τη γνωριμία των στρατευμένων με τις ακριτικές κοινωνίες, δικτύωση σχολείων και προσανατολισμό των μαθητικών επισκέψεων προς τις παραμεθόριες περιοχές.
Κλείνοντας, επέκρινε τη στάση της πολιτείας απέναντι στις αντιδράσεις των νησιωτών για τη διαχείριση του μεταναστευτικού, αναφερόμενη στα γεγονότα του 2020.
«Δεν νομίζω ότι με αυτό τον τρόπο χτίζεις συνοχή», ανέφερε. «Δεν νομίζω ότι με αυτό τον τρόπο δημιουργείς αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης στους ακρίτες».
Μαρτζούκος: Το πρόβλημα είναι πολιτικό και επεκτατικό
Ο αντιναύαρχος ε.α. Βασίλειος Μαρτζούκος υπογράμμισε ότι πίσω από τη νομική συζήτηση βρίσκεται ένα πολιτικό και επεκτατικό ζήτημα.
Προειδοποίησε ότι «κάθε παραχώρηση και συμβιβασμός απομονώνει τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου», ενώ έθεσε ερωτήματα για το δημογραφικό και τις επενδύσεις σε περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος.
Η παρέμβασή του ανέδειξε την ανάγκη συνολικής αντιμετώπισης των πιέσεων στα νησιά, συνδέοντας τη διπλωματική στάση με την άμυνα και την κοινωνική τους αντοχή.
Κατσούφρος: Η πρόταση για ΑΟΖ Ελλάδας–Κύπρου μέσω του Δικαστηρίου της ΕΕ
Στη διαδικτυακή παρέμβασή του, ο Θεόδωρος Κατσούφρος παρουσίασε την πρόταση προσφυγής Ελλάδας και Κύπρου στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με επίκληση του άρθρου 273 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ και κοινό συνυποσχετικό, για την οριοθέτηση της μεταξύ τους ΑΟΖ.
Κατά την άποψή του, η διαδρομή αυτή προϋποθέτει πολιτική βούληση και εξέταση των σχετικών προϋποθέσεων, με εφαρμογή του διεθνούς δικαίου.
Ο Φενέκος εξέφρασε επιφυλάξεις για τις επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις και το ζήτημα της επήρειας του Καστελλόριζου, τονίζοντας ότι μια τέτοια επιλογή χρειάζεται ισχυρή υποστήριξη.
Η συζήτηση ανέδειξε συγκεκριμένες επιλογές για την ελληνική πολιτική: καθημερινή προστασία στη θάλασσα, διεθνή τεκμηρίωση των ελληνικών θέσεων και παραγωγική, δημογραφική και κοινωνική ενίσχυση των ακριτικών νησιών.
GEOPOLITICO
Η Τουρκία δοκιμάζει επιστράτευση στη Φώκαια – Στο επίκεντρο η πολεμική ετοιμότητα των αμφίβιων δυνάμεων
Από τις 21 έως τις 27 Οκτωβρίου η «Yıldırım-2026» – Έφεδροι καλούνται να παρουσιαστούν στην 1η Ταξιαρχία Αμφίβιου Πεζικού, την ώρα που η Άγκυρα εντείνει τις ασκήσεις μεγάλης κλίμακας στη δυτική Τουρκία
Νέα διάσταση αποκτά η στρατιωτική κινητικότητα της Τουρκίας στα παράλια του Αιγαίου, καθώς η Άγκυρα προχωρά σε άσκηση επιστράτευσης με επίκεντρο μία από τις σημαντικότερες μονάδες αμφίβιων επιχειρήσεων των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Από τις 21 έως τις 27 Οκτωβρίου 2026 θα πραγματοποιηθεί στη Φώκαια η άσκηση «Yıldırım-2026», με κεντρικό σχηματισμό την 1η Ταξιαρχία Αμφίβιου Πεζικού του τουρκικού Ναυτικού.
Το ιδιαίτερο στοιχείο της άσκησης δεν είναι αυτή τη φορά η παρουσία νέων οπλικών συστημάτων, αλλά ο ίδιος ο μηχανισμός μετάβασης από την ειρηνική στην πολεμική σύνθεση.
Καλούνται έφεδροι με διαταγές πολεμικής τοποθέτησης
Στο πλαίσιο της «Yıldırım-2026» αναμένεται να κληθούν έφεδροι στους οποίους έχει ήδη αποδοθεί το λεγόμενο «sefer görev emri», δηλαδή διαταγή πολεμικής τοποθέτησης.
Οι έφεδροι θα παρουσιαστούν στις μονάδες στις οποίες έχουν κατανεμηθεί και θα εκπαιδευτούν στα καθήκοντα που προβλέπεται να αναλάβουν σε συνθήκες επιστράτευσης.
Παράλληλα θα δοκιμαστούν στην πράξη οι διαδικασίες ειδοποίησης, προσέλευσης και κατάταξης προσωπικού, η συνεργασία μεταξύ στρατιωτικών και πολιτικών αρχών, αλλά και ο συντονισμός των Ενόπλων Δυνάμεων με υπουργεία και άλλες κρατικές υπηρεσίες.
Στην ουσία, η Τουρκία ελέγχει την ικανότητα ενός στρατιωτικού σχηματισμού να περάσει γρήγορα από την καθημερινή του διάταξη στην πλήρη πολεμική επάνδρωση.
Δεν είναι μεμονωμένη άσκηση
Η συγκεκριμένη κινητοποίηση εντάσσεται σε ευρύτερο πρόγραμμα ασκήσεων επιστράτευσης για το 2026.
Συνολικά προβλέπεται η συμμετοχή 7.686 εφέδρων, οι οποίοι είχαν αρχίσει να ενημερώνονται μέσω SMS από τις 15 Μαΐου.
Αντίστοιχη άσκηση έχει ήδη πραγματοποιηθεί στην 1η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία στο Μπαμπάεσκι της Ανατολικής Θράκης, ενώ έχουν προγραμματιστεί και άλλες ασκήσεις «Yıldırım» στην 5η Κύρια Αεροπορική Βάση στη Μερζιφούντα, από τις 3 έως τις 9 Οκτωβρίου, καθώς και στην 70ή Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία στο Μαρντίν, από τις 15 έως τις 21 Οκτωβρίου.
Το γεγονός, επομένως, δεν συνιστά από μόνο του έκτακτη κινητοποίηση λόγω Αιγαίου.
Η σημασία του, ωστόσο, αυξάνεται από τη στιγμή που η άσκηση στη Φώκαια αφορά μονάδα αμφίβιων επιχειρήσεων στη δυτική ακτή της Τουρκίας και πραγματοποιείται σε μία περίοδο αυξημένης στρατιωτικής δραστηριότητας.
Μετά τη μεταφορά της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών στο Σόκε
Η «Yıldırım-2026» έρχεται μετά τη μεταφορά της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών στο Σόκε, απέναντι από τη Σάμο, εξέλιξη που έχει προκαλέσει αυξημένη προσοχή στην ελληνική πλευρά.
Η 1η Ταξιαρχία Αμφίβιου Πεζικού στη Φώκαια αποτελεί βασικό κρίκο της τουρκικής αμφίβιας ικανότητας στο Αιγαίο και βρίσκεται σε περιοχή με ιδιαίτερη επιχειρησιακή σημασία για τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Αυτό που προκύπτει από το σύνολο των κινήσεων είναι ότι η Άγκυρα δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων, αλλά δίνει ιδιαίτερο βάρος στην εκπαίδευση προσωπικού, στην ταχύτητα κινητοποίησης και στην ικανότητα συντονισμού διαφορετικών κλάδων.
Χρονιά μεγάλης στρατιωτικής δραστηριότητας
Το 2026 έχει ήδη καταγραφεί ως μία ιδιαίτερα δραστήρια χρονιά για τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Στη «Mavi Vatan-2026», τον Απρίλιο, συμμετείχαν περίπου 120 πλοία, 50 εναέρια μέσα και 15.000 στελέχη, ενώ από το «TC
Θεσσαλονίκη: Αλιείς «έσπασαν» την απεργία και αγόρασαν ψάρια από τουρκικό φορτηγό
Ένταση προκαλεί στη Θεσσαλονίκη υπόθεση αγοραπωλησίας αλιευμάτων εκτός ιχθυόσκαλας, την ώρα που ο κλάδος βρίσκεται σε κινητοποιήσεις. Βίντεο που παρουσίασε...
Σμαραγδής: «Στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας» – Ο Κολοκοτρώνης, η εθνική ταυτότητα και η απάντηση στους επικριτές
Ο σκηνοθέτης μίλησε στην Όλγα Λαθύρη στον Star Κεντρικής Ελλάδας για τη νέα ταινία με επίκεντρο τον Γέρο του Μωριά,...
Κάλλιο να πείσεις την Ουάσιγκτον να δεχθεί τα Εθνικά Χωρικά Ύδατα σου στα 12 ν.μ. στο Αιγαίο, παρά να κινδυνεύουν τα κυριαρχικά δικαιώματά σου από την Άγκυρα…
Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΥΛΟΥ, Hellas Journal – Όσλο Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έρχεται στην Ελλάδα στον απόηχο του θορύβου...
Ένοπλος Αζέρος πέρασε στην Αρμενία και πυροβόλησε μητέρα μπροστά στα παιδιά της! Σε πόλη αδελφοποιημένη με τη Νέα Σμύρνη το περιστατικό
Απαγγέλθηκαν συνολικά πέντε κατηγορίες, μεταξύ των οποίων παράνομη διέλευση των κρατικών συνόρων της Αρμενίας, λαθρεμπόριο στρατιωτικού υλικού, πυροβόλων όπλων και...
Μονή Σινά: Στο Ευρωκοινοβούλιο το ζήτημα – Ο διπλωματικός αγώνας
Υστερα από την επίσκεψη του ευρωβουλευτή Νικόλα Φαραντούρη στο Σινά και στο Υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας