Με επίκεντρο τις ραγδαίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και φόντο την αποτυχημένη –τουλάχιστον στην παρούσα φάση– διπλωματική προσπάθεια στο Ισλαμαμπάντ, η εκπομπή «Ανιχνεύσεις» με τον Παντελή Σαββίδη επιχείρησε μια εις βάθος αποτύπωση των νέων ισορροπιών που διαμορφώνονται διεθνώς.

Στο καθιερωμένο κυριακάτικο ραντεβού της διαδικτυακής τηλεόρασης, ο δημοσιογράφος φιλοξένησε τον διδάκτορα διεθνούς δικαίου και υποπτέραρχο ε.α. Γεώργιο Ανεψιού, ο οποίος ανέλυσε τις εξελίξεις τόσο από στρατιωτική όσο και από νομικο-πολιτική σκοπιά, επιχειρώντας να φωτίσει το πού οδηγείται η κρίση μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ.

Στο επίκεντρο η Μέση Ανατολή

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις διαπραγματεύσεις που «δεν μπήκαν καλά», όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, και στο τι μπορεί να ακολουθήσει σε ένα σκηνικό αυξημένης αβεβαιότητας.

Οι αναλυτές της εκπομπής υπογράμμισαν ότι:

• η σύγκρουση δεν δείχνει σημάδια άμεσης εκτόνωσης,
• οι διπλωματικές προσπάθειες βρίσκονται σε εύθραυστη ισορροπία,
• ενώ το ενδεχόμενο νέας κλιμάκωσης παραμένει ανοιχτό.

Στο πάνελ συμμετείχαν επίσης ο τουρκολόγος Βασίλης Κυρατζόπουλος και ο διεθνολόγος-οικονομολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης, οι οποίοι έδωσαν τη δική τους οπτική για τον ρόλο της Τουρκίας και τις επιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή.

Το «παράδοξο» της Τουρκίας

Ξεχωριστή αναφορά έγινε σε ένα γεγονός που προκάλεσε αίσθηση: την ταφή του Τούρκου διανοούμενου Γιαλτσίν Κιουτσούκ με στρατιωτικές τιμές.

Όπως επισημάνθηκε, πρόκειται για μια κίνηση που αποτυπώνει τις αντιφάσεις του τουρκικού κράτους, καθώς αφορά μια προσωπικότητα που δεν ταυτιζόταν με το κατεστημένο. «Αυτή είναι η Τουρκία», σχολιάστηκε χαρακτηριστικά, με τους αναλυτές να αναδεικνύουν τη διττή φύση του πολιτικού της συστήματος.

Ανάλυση πέρα από την επικαιρότητα

Η εκπομπή κινήθηκε, όπως πάντα, πέρα από την απλή καταγραφή γεγονότων, επιχειρώντας να συνδέσει:

• τη στρατιωτική πραγματικότητα,
• το διεθνές δίκαιο,
• και τις γεωπολιτικές επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων.

Το συμπέρασμα που προέκυψε είναι ότι η διεθνής σκηνή εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης ρευστότητας, όπου οι παραδοσιακές ισορροπίες δοκιμάζονται.

Σύγχυση και αντικρουόμενα μηνύματα επικρατούν γύρω από το ενδεχόμενο απευθείας επαφής ανάμεσα στη Βηρυτό και την Ιερουσαλήμ, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία για τη Μέση Ανατολή. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τα ξημερώματα της Πέμπτης μέσω Truth Social ότι οι ηγέτες του Ισραήλ και του Λιβάνου επρόκειτο να συνομιλήσουν εντός της ημέρας, κάνοντας λόγο για την πρώτη τέτοια επαφή έπειτα από περίπου 34 χρόνια και παρουσιάζοντάς την ως προσπάθεια να δημιουργηθεί «λίγος χώρος ανάσας» ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Ωστόσο, λίγο μετά την τοποθέτηση του Αμερικανού προέδρου, από τη λιβανική πλευρά ήρθε ψυχρό μήνυμα. Αξιωματούχος του προεδρικού γραφείου του Λιβάνου δήλωσε στα διεθνή μέσα ότι δεν υπάρχει καμία πληροφόρηση για επικείμενη τηλεφωνική συνομιλία ανάμεσα στους ηγέτες των δύο χωρών, ούτε για νέα συνάντηση Λιβανέζων και Ισραηλινών αξιωματούχων στην Ουάσιγκτον. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει το κλίμα αβεβαιότητας που συνοδεύει κάθε κίνηση στο συγκεκριμένο μέτωπο.

Την ίδια ώρα, από το Ισραήλ το μήνυμα ήταν διαφορετικό. Η Γκίλα Γκαμλιέλ, μέλος του υπουργικού συμβουλίου ασφαλείας, δήλωσε στο ισραηλινό ραδιόφωνο ότι ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επρόκειτο να συνομιλήσει με τον πρόεδρο του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν, δίνοντας έτσι μεγαλύτερο βάρος στο σενάριο μιας σπάνιας, υψηλού επιπέδου επαφής. Παρ’ όλα αυτά, η απουσία επίσημης και κοινής επιβεβαίωσης από τις δύο κυβερνήσεις κράτησε την εικόνα θολή.

Το παρασκήνιο αυτής της υπόθεσης συνδέεται με τις επαφές που προηγήθηκαν στην Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με το Reuters, οι συνομιλίες στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ σηματοδότησαν την πρώτη υψηλού επιπέδου συνάντηση μεταξύ των κυβερνήσεων Ισραήλ και Λιβάνου από το 1993, με τους πρεσβευτές των δύο χωρών στην αμερικανική πρωτεύουσα να συμφωνούν στην έναρξη απευθείας ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Πρόκειται για εξέλιξη με βαρύ συμβολισμό, καθώς οι επαφές αυτού του επιπέδου είναι εξαιρετικά σπάνιες.

Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι ο Λίβανος δεν αποτελεί μέρος των διαπραγματεύσεων με το Ιράν για τη δεκαπενθήμερη κατάπαυση του πυρός. Κορυφαίος Αμερικανός αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι μια πιθανή εκεχειρία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ δεν ζητήθηκε από την Ουάσιγκτον και δεν εντάσσεται στο πλαίσιο των συνομιλιών με την Τεχεράνη, αν και ο Τραμπ θα έβλεπε θετικά έναν τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας ειρήνης.

Αυτό το αμερικανικό μήνυμα έχει τη σημασία του, γιατί δείχνει ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί να κρατήσει διακριτές, τουλάχιστον σε επίσημο επίπεδο, τις δύο κρίσεις: από τη μία τον πόλεμο και τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν, και από την άλλη την ένταση στο μέτωπο Ισραήλ–Λιβάνου. Στην πράξη, όμως, τα δύο πεδία αλληλοεπηρεάζονται, καθώς η σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ έχει ενταθεί στο φόντο του ευρύτερου πολέμου στην περιοχή.

Το Ισραήλ, άλλωστε, δεν έχει σταματήσει τις επιχειρήσεις του. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις συνεχίζουν τις επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ, με έμφαση στη Μπιντ Τζμπέιλ του νότιου Λιβάνου, την οποία χαρακτήρισε βασικό προπύργιο της οργάνωσης. Ταυτόχρονα, υποστήριξε ότι το Ισραήλ ξεκίνησε σπάνιες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τον Λίβανο, θεωρώντας ότι η στρατιωτική πίεση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια πιο μόνιμη διευθέτηση.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, το Πακιστάν εμφανίζεται να αποκτά όλο και πιο ενεργό ρόλο ως διαμεσολαβητής. Ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ μετέβη στην Τεχεράνη για να στηρίξει τις προσπάθειες ανανέωσης των συνομιλιών ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, ενώ σύμφωνα με πακιστανικές και διεθνείς πηγές παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου γύρου επαφών, χωρίς όμως να έχει ακόμη καθοριστεί ημερομηνία ή τόπος.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι υπάρχει έντονη διπλωματική κινητικότητα, αλλά όχι ακόμη καθαρό και σταθερό έδαφος. Ο Τραμπ επιχειρεί να εμφανίσει μια νέα δυναμική αποκλιμάκωσης, όμως η λιβανική διάψευση και η συνεχιζόμενη στρατιωτική δράση του Ισραήλ δείχνουν ότι η απόσταση ανάμεσα στις ανακοινώσεις και στην πραγματικότητα παραμένει μεγάλη. Οι απευθείας επαφές Ισραήλ–Λιβάνου, εφόσον τελικά σταθεροποιηθούν, μπορεί να ανοίξουν μια νέα σελίδα. Προς το παρόν, όμως, αυτό που κυριαρχεί είναι η ασάφεια, η δυσπιστία και η προσπάθεια όλων των πλευρών να κερδίσουν χρόνο και θέση μέσα σε μια εξαιρετικά ρευστή περιφερειακή κρίση.

Με πάνω από 1.000 νεκρούς εργαζόμενους στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας, συχνά στα χέρια κρατών μελών, ο επικεφαλής της ανθρωπιστικής βοήθειας του ΟΗΕ απαιτεί δράση και λογοδοσία.

Δήλωση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του Τομ Φλέτσερ, Βοηθού Γενικού Γραμματέα Ανθρωπιστικών Υποθέσεων και Συντονιστή Έκτακτης Βοήθειας, σύμφωνα με την απόφαση 2730 (2024) σχετικά με την ασφάλεια και την προστασία του ανθρωπιστικού προσωπικού και την προστασία του προσωπικού των Ηνωμένων Εθνών και του συνδεδεμένου προσωπικού.

Το 2025, καταγράφηκαν τουλάχιστον 326 θάνατοι ανθρωπιστών σε 21 χώρες, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των ανθρωπιστών που σκοτώθηκαν σε τρία χρόνια σε πάνω από 1.010.

Αναγνωρίζουμε, θρηνούμε και τιμούμε τον καθένα από τους 326 συναδέλφους μας και αφιερώνουμε το έργο που έχουμε μπροστά μας στη μνήμη τους.

Από τους πάνω από 1.000 θανάτους, περισσότεροι από 560 σημειώθηκαν στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, 130 στο Σουδάν, 60 στο Νότιο Σουδάν, 25 στην Ουκρανία και 25 στη [Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό].
Αυτός ο αριθμός – πάνω από 1.000 – συγκρίνεται με 377 που έχουν καταγραφεί ως νεκροί παγκοσμίως τα προηγούμενα τρία χρόνια – επομένως, ο αριθμός αυτός σχεδόν τριπλασιάζεται.

Δεν πρόκειται για τυχαία κλιμάκωση – είναι η κατάρρευση της προστασίας.
Αυτοί οι ανθρωπιστές σκοτώθηκαν ενώ διένειμαν τρόφιμα, νερό, φάρμακα και στέγη. Πέθαιναν σε σαφώς σηματοδοτημένες φάλαγγες και σε αποστολές που συντονίζονταν απευθείας με τις αρχές.

Και, πολύ συχνά, δολοφονούνταν από κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών.

Οι ανθρωπιστές γνωρίζουν ότι αντιμετωπίζουμε κινδύνους. Είναι η φύση της δουλειάς μας, οι χώροι στους οποίους δραστηριοποιούμαστε.
Αυτοί οι θάνατοι δεν οφείλονται στο ότι είμαστε απερίσκεπτοι με τη ζωή μας. Οφείλονται στο ότι τα εμπλεκόμενα μέρη στη σύγκρουση είναι απερίσκεπτα με τη ζωή μας.

Έτσι, εκ μέρους των χιλίων και πλέον νεκρών ανθρωπιστών και των οικογενειών τους, ρωτάμε: γιατί;

Μήπως επειδή ο κόσμος δεν πιστεύει πλέον στο ψήφισμα 2730 του Συμβουλίου Ασφαλείας, στο οποίο μιλήσατε με τόσο ηθικό επείγον για τον τερματισμό της βίας κατά των ανθρωπιστών;

Μήπως επειδή το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, που σφυρηλατήθηκε από μια γενιά σοφότερων πολιτικών ηγετών για μια τέτοια εποχή, δεν είναι πλέον βολικό;
Μήπως επειδή είναι πιο σημαντικό να προστατεύσουμε όσους σχεδιάζουν, πωλούν, προμηθεύουν και χρησιμοποιούν θανατηφόρα όπλα -συμπεριλαμβανομένων των drones, των κυβερνοεργαλείων, της τεχνητής νοημοσύνης- από το να προστατεύσουμε εμάς;

Μήπως επειδή αυτοί που μας δολοφονούν δεν αισθάνονται κανένα κόστος για τις πράξεις τους; Πόσοι διώχθηκαν; Πόσοι από τους ηγέτες τους παραιτήθηκαν; Σε πόσες έρευνες επέμεινε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ; Ήσασταν ποτέ επιλεκτικοί στην οργή σας;

Ή μήπως επειδή τα κράτη μέλη βλέπουν αυτούς τους αριθμούς ως παράπλευρες απώλειες, μέρος της ομίχλης του πολέμου; Ή, ακόμα χειρότερα, μήπως τώρα μας θεωρούν νόμιμους στόχους;
Και ίσως το πιο ανατριχιαστικό ερώτημα: αν αυτοί οι θάνατοι ήταν «προλήψιμοι», γιατί τότε δεν αποτράπηκαν;

Πάνω από 110 κράτη μέλη έχουν επιλέξει να ενεργήσουν από κοινού μέσω της πολιτικής διακήρυξης για την προστασία των ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Ωστόσο, σε πολλαπλές κρίσεις, οι ανθρωπιστές δεν σκοτώνονται απλώς.
Η δράση μας περιορίζεται, τιμωρείται, απονομιμοποιείται. Μας λένε πού να μην πάμε, ποιον να μην βοηθήσουμε. Μας παρενοχλούν ή μας συλλαμβάνουν επειδή κάνουμε τη δουλειά μας.
Και μας λένε ψέματα – και αυτά τα ψέματα έχουν αυτές τις συνέπειες.

Και, φυσικά, όταν οι ανθρωπιστές ζημιώνονται, η βοήθεια συχνά σταματά. Οι κλινικές κλείνουν, τα τρόφιμα δεν φτάνουν.

Στην Υεμένη, 73 μέλη του ΟΗΕ και δεκάδες μέλη ΜΚΟ παραμένουν αυθαίρετα κρατούμενα από τους Χούθι. Στο Αφγανιστάν και την Υεμένη, οι γυναίκες ανθρωπίστριες εμποδίζονται να κάνουν τη δουλειά τους. Στη Γάζα, το Ισραήλ περιορίζει τις υπηρεσίες του ΟΗΕ και τις διεθνείς ΜΚΟ. Στη Μιανμάρ, η ανασφάλεια και οι περιορισμοί πρόσβασης έχουν διακόψει την παροχή βοήθειας σε πάνω από 100.000 ανθρώπους σε έναν μόνο μήνα.

Και στην Ουκρανία, οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν αναγκάσει ομάδες βοήθειας να αποσυρθούν από τις κοινότητες της πρώτης γραμμής.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τα αποτελέσματα των θανάτων ανθρωπιστών είναι πολύ συχνά ο θάνατος της ελπίδας για εκατομμύρια ανθρώπους που βασίζονται σε αυτούς.

Αυτές οι τάσεις, σε συνδυασμό με την κατάρρευση της χρηματοδότησης για το έργο μας που σώζει ζωές, αποτελούν σύμπτωμα ενός άνομου, πολεμοχαρούς, εγωιστικού και βίαιου κόσμου. Η δολοφονία ανθρωπιστών αποτελεί μέρος της ευρύτερης επίθεσης στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο δεν ήταν ποτέ, και δεν είναι τώρα, μια ακαδημαϊκή άσκηση. Προς τιμήν των συναδέλφων μας που σκοτώθηκαν και σε ένδειξη αλληλεγγύης προς όσους διακινδυνεύουν τώρα τη ζωή τους, σας ζητάμε να ενεργήσετε με πολύ μεγαλύτερη πεποίθηση, συνέπεια και θάρρος.

Συνήθως ολοκληρώνω με τρία αιτήματα αυτού του Συμβουλίου. Αλλά φαίνεται προσβλητικό για τους πάνω από χίλιους συναδέλφους που σκοτώθηκαν να σας επαναλαμβάνω τις δεσμεύσεις του ψηφίσματος SCR 2730: προστασία, ακεραιότητα, λογοδοσία.
Δεν ερχόμαστε εδώ για να σας υπενθυμίσουμε αυτές τις δεσμεύσεις, αλλά για να σας προκαλέσουμε να τις τηρήσετε.
Διότι αν απορρίψουμε αυτές τις αρχές που κατακτήθηκαν με κόπο, τότε η ακεραιότητα αυτού του Συμβουλίου και οι νόμοι που είμαστε εδώ για να προστατεύσουμε, πεθαίνουν μαζί με τους συναδέλφους μας.

Οι πληροφορίες μας έχουν αποσταλεί από το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΓΕΙΩΤΗΣ