Στη Λίμνη της Νίκαιας, μόλις μια ώρα από την Κωνσταντινούπολη, η απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της χριστιανικής ιστορίας κρυβόταν για αιώνες σε κοινή θέα.
Μια αεροφωτογραφία του 2014 αποκάλυψε τη χαρακτηριστική κάτοψη μιας βυθισμένης βασιλικής.
Σήμερα, εν μέσω ξηρασίας, με τα νερά να υποχωρούν υποχώρησε τα νερά, το μνημείο έχει αναδυθεί. Και οι ενδείξεις δείχνουν ότι δεν πρόκειται για οποιοδήποτε ναό, αλλά πιθανότατα για τον χώρο όπου συνεκλήθη η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος το 325 μ.Χ.
Η Wall Street Journal παρουσιάζει σε αναλυτικό ρεπορτάζ όλα τα νέα ευρήματα με αφορμή την επίσκεψη του Πάπα Λέοντα στην Τουρκία.
Ο Τούρκος αρχαιολόγος Μουσταφά Σαχίν είχε περάσει χρόνια εξερευνώντας τη Λίμνη της Νίκαιας (Ιζνίκ στα τουρκικά).
Οι ντόπιοι γνώριζαν ότι υπήρχαν πέτρινα κατάλοιπα μέσα στη λίμνη — κάποιοι μάλιστα κολυμπούσαν ανάμεσα στα ερείπια. Όμως κανείς δεν είχε συνειδητοποιήσει τη σημασία τους.
«Ήταν η διαφορά ανάμεσα στο να κοιτάς και στο να βλέπεις», λέει ο Σαχίν, δίπλα στον ναό του Αγίου Νεοφύτου που εμφανίστηκε φέτος ολόκληρος λόγω παρατεταμένης ξηρασίας.
Ένας ναός – σταθμός στην ιστορία του Χριστιανισμού
Οι πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως η βυθισμένη βασιλική ήταν κάτι πολύ περισσότερο από προσκυνηματικό σημείο: ήταν πιθανότατα ο χώρος όπου ξεκίνησε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος — η ιστορική συγκέντρωση επισκόπων που κατέληξε στο Πιστεύω της Νίκαιας, το σύμβολο της χριστιανικής πίστης που αποδέχονται ακόμη σήμερα οι περισσότερες χριστιανικές Εκκλησίες.
Την Παρασκευή, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ επισκέφθηκε τα ερείπια στη Νίκαια συνοδευόμενος από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Μπροστά στα θεμέλια του ναού, οι δύο εκκλησιαστικοί ηγέτες διάβασαν από κοινού το Σύμβολο της Πίστεως — μια συμβολική χειρονομία επαναπροσέγγισης.
«Τότε η Εκκλησία ήταν ενωμένη», δήλωσε στη WSJ ο Μητροπολίτης Γαλλίας Εμμανουήλ Αδαμάκης. «Το μήνυμα σήμερα είναι ξανά η αναζήτηση ενότητας».
Το δραματικό παρασκήνιο της Συνόδου του 325 μ.Χ.
Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο για να λύσει τη μεγάλη θεολογική διαμάχη που απειλούσε να διχάσει τον χριστιανικό κόσμο.
Ο Αρείος, ιερέας με πολυάριθμους οπαδούς, αμφισβητούσε τη θεότητα του Ιησού. Οι καταγεγραμμένες συγκρούσεις μεταξύ των επισκόπων ήταν έντονες.
Η συντριπτική πλειοψηφία των επισκόπων επέλεξε τελικά τη διατύπωση του Συμβόλου της Πίστεως, σύμφωνα με την οποία ο Υιός είναι «ὁμοούσιος τῷ Πατρί».
Γιατί μια βασιλική έξω από τα τείχη;
Η αεροφωτογραφία του 2014 εγείρει ένα ερώτημα: γιατί ένας τόσο μεγάλος ναός χτίστηκε δίπλα στη Λίμνη της Νίκαιας και όχι εντός των τειχών;
Η απάντηση βρίσκεται στην ιστορική εξέλιξη του χώρου:
- Στην ακτή της λίμνης μαρτύρησε ο Άγιος Νεόφυτος το 303 μ.Χ.
- Μετά το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.), οι Χριστιανοί έκτισαν έναν μικρό ναϊσκο πάνω από τον τάφο του.
- Γρήγορα αναπτύχθηκε νεκροταφείο με τα χαρακτηριστικά κεραμοσκεπή κτερίσματα που σώζονται ακόμη.
Ο ναϊσκος εξελίχθηκε πρώτα σε ξύλινη εκκλησία και αργότερα σε μεγαλοπρεπή βασιλική.
Αρχαιολόγοι εντόπισαν κομμάτια της σαρκοφάγου του Αγίου Νεοφύτου, καθώς και αναθήματα, όπως ένα μεταλλικό τάμα με τον Χριστό να ευλογεί.
Το κρίσιμο στοιχείο από το Βατικανό
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε το 2018. Στη Βιβλιοθήκη του Βατικανού, ο Σαχίν εντόπισε μια τοιχογραφία που δείχνει τη Σύνοδο της Νίκαιας να συνεδριάζει σε βασιλική εκτός των τειχών, δίπλα σε λίμνη.
«Ήταν η στιγμή που κατάλαβα ότι ίσως η εκκλησία μου δεν ήταν απλώς του Νεοφύτου — αλλά η ίδια η βασιλική της Συνόδου», λέει.
Μελέτες με τον Αμερικανό βιβλικό μελετητή Μαρκ Φερτσάιλντ επιβεβαιώνουν ότι η σύνοδος συνεδρίασε αρχικά στο ξύλινο κτίσμα της βασιλικής, προτού οι συζητήσεις μεταφερθούν στο αυτοκρατορικό παλάτι όπου συντάχθηκε το Πιστεύω.
Σεισμοί, καταστροφές και η βύθιση
Με τους αιώνες, σεισμοί ισοπέδωσαν τη βασιλική, αφήνοντας τα ερείπια να βυθιστούν στη Λίμνη της Νίκαιας.
Το μνημείο έμεινε κρυμμένο μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα — ένα σιωπηλό απολίθωμα της πιο κρίσιμης στιγμής της χριστιανικής θεολογίας.
Η χριστιανική κοινότητα της Νίκαιας δεν υπάρχει πλέον, αλλά το αποτύπωμά της είναι παντού:
- Η Μικρή Αγία Σοφία, η οποία φιλοξένησε την τελευταία Οικουμενική Σύνοδο κοινής αναγνώρισης Ανατολής και Δύσης.
- Το κτίσμα μετατράπηκε σε τζαμί την οθωμανική περίοδο, έγινε μουσείο στην Τουρκική Δημοκρατία και επανήλθε ξανά σε λειτουργία ως τζαμί το 2011.
- Μετά την επίσκεψη του Πάπα, αυξάνεται το ενδιαφέρον χριστιανών προσκυνητών και τουριστών. Τα καταστήματα της πόλης ήδη πουλούν σουβενίρ με θέμα τη βυθισμένη βασιλική.
Το μυστήριο που απασχολούσε ιστορικούς, θεολόγους και αρχαιολόγους για αιώνες φαίνεται πως βρήκε την απάντησή του στη γαλήνη της Λίμνης της Νίκαιας.
Η αναδυόμενη βασιλική δεν είναι μόνο ένα θαυμαστό αρχαιολογικό εύρημα, σχολιάζει η WSJ. Είναι ένας ζωντανός σύνδεσμος με τη στιγμή που γράφτηκε το θεμέλιο της χριστιανικής πίστης, ένα σιωπηλό κάλεσμα για ενότητα χιλίων επτακοσίων ετών.
Naftemporiki.gr
