Αναλύσεις
Με ”δεμένα τα χέρια” απέναντι στο εθνικιστικό παραλήρημα των Σκοπιανών
Αυτά που φοβόμασταν ήρθαν και είμαστε μόνο στην αρχή… Οι Βαλκάνιοι γείτονες (συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας που κατατάσσεται ενίοτε στην Μέση Ανατολή) δεν έχουν βιώσει τη δημοκρατία ιστορικά, γι’ αυτό δυσκολεύονται να σεβαστούν τις αξίες της και να απαρνηθούν το πνεύμα του αλυτρωτισμού και του αναθεωρητισμού μέσα στο οποίο έχουν ”μεγαλώσει”.
”Εδώ είναι Μπαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε…”, όπως λέει ο Νίκος Εγγονόπουλος (”Όρνεον 1748”). Που πάει να πει, εν προκειμένω, ότι συγκλίνουν αναγκαστικά ιστορικά (λόγω γεωγραφικής γειτνίασης) οι επίγονοι κατακτητών και κατακτημένων.
Εθνικοί πληθυσμοί συμπαγείς όλοι, που είναι είτε διάδοχοι του αρχαιοελληνικού κόσμου είτε δεσποτικών καθεστώτων με σιδηρά πυγμή (έμφορτων από την ψευδαίσθηση της συγγένειας με τη… Ρωμαϊκή αυτοκρατορία) ή συνεχιστές της… Βυζαντινής αυτοκρατορίας, αν και οι (Οθωμανοί) πρόγονοί τους υπήρξαν κατακτητές της.
Αν εξαιρέσει κανείς την Ελλάδα, που – ως λίκνο της δημοκρατίας – έχει μεταγγίσει στην Ευρώπη τις αξίες της και το συμφιλιωτικό πνεύμα καλής γειτονίας στην πράξη – τα βαλκανικά κράτη που την περιβάλλουν δεν πιστεύουν στις αξίες αυτές.
Δεν πιστεύουν στην Ευρώπη, ουσιαστικά, άσχετα αν θέλουν να μπουν σ’ αυτήν για οικονομικούς ή υποβολιμαίους λόγους (βλ. σχέδιο ισλαμοποίησής της). Καθώς έχουν ενστερνιστεί μάλιστα είτε τον ”Μακεδονισμό”-αλυτρωτισμό (‘Βόρεια Μακεδονία’-Σκόπια) είτε τον μεγαλοϊδεατισμό (Αλβανία) ή τον αναθεωρητισμό (Τουρκία), αμφισβητούν την οριοθέτηση των συνόρων τους με την Ελλάδα επιδιώκοντας την αναθεώρηση των Συνθηκών οι οποίες τα χάραξαν.
Αμφισβητούν τα εθνικά σύνορα των χωρών τους με την Ελλάδα ψάχνοντας ευκαιρίες διεκδίκησης εδαφών της. Μια τέτοια ευκαιρία δώσαμε στους Σκοπιανούς το ’18 ”πουλώντας” καθ’ υπόδειξη τρίτων (βλ. ΗΠΑ-Γερμανία) το όνομα, τη γλώσσα και την ταυτότητα της Μακεδονίας μας στους Σλαβοβούλγαρους των Σκοπίων.
Στους Σλαβοβούλγαρους των Σκοπίων στους οποίους ανοίξαμε ήδη κερκόπορτα το 2008 μετά από αίτημα της τότε ΥΠΕΞ μας στον ΟΗΕ Ντόρας Μπακογιάννη για άρση της εθνικά περήφανης θέσης της Ελλάδας (βλ. Συμβούλιο πολιτικών αρχηγών 1992 υπό την προεδρία του Κωνσταντίνου Καραμανλή: ΟΧΙ παράδοση του ονόματός της στους παραχαράκτες της ιστορίας της) και αντικατάστασή της από σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό στον όρο ”Μακεδονία” τον οποίο εκχωρήσαμε με ισχύ δεδικασμένου (”erga omnes”…) που ισχύει – υποτίθεται – για όλους.
Υποτίθεται, γιατί οι Σκοπιανοί – μετά την υπογραφή της ”Συνθήκης των Πρεσπών” – αρνούνταν (σε λαϊκό επίπεδο) να εφαρμόσουν τους όρους που συνόδευαν το νέο συνταγματικό τους όνομα (”Βόρεια Μακεδονία”), ενώ – στον τρέχοντα χρόνο – αρνούνται να τους εφαρμόσουν σε πολιτικό και πολιτειακό επίπεδο (βλ. δήλωση πρωθυπουργού Σκοπίων και αρχηγού του εθνικιστικού κόμματος VMRO-DPMNE Κριστιάν Μιτσκόσκι: ”Θα μας λέω Μακεδονία. Με την πρόεδρο [Γκορντάνα Σιλιάνοφσκα] θα την αποκαλούμε [τη χώρα μας] ”Μακεδονία”)…,
Αλλά είπαμε, εξ οικείων τα βέλη που θα σημαδεύουν ες αεί την Μακεδονία μας, δυστυχώς, από τη στιγμή που κάναμε κράτος, επικράτεια τα Σκόπια. Κράτος με όνομα, ιστορία, πολιτισμό, κληρονομιά, γλώσσα… ”μακεδονική” (βλ. άρθρα 1 [3] [γ], 7 [4] της ”Συμφωνίας Πρεσπών”).
Αναγνωρίσαμε εμμέσως πλην σαφώς, ουσιαστικά, ”μακεδονική” εθνότητα, εθνική/εθνοτική ταυτότητα για λογαριασμό ενός συνοθυλεύματος παντελώς ξένου προς την ελληνική, την ιστορική, την πραγματική Μακεδονία …
Το λέω και νιώθω το ”είναι” μου να ανατριχιάζει, αλλά αυτό λίγο ενδιαφέρει εκείνους που άνοιξαν την κερκόπορτα, τους άλλους που υπέγραψαν την ανιστόρητη λιμνιαία Συμφωνία και τους 153 (ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, πλην Π. Καμμένου) οι οποίοι συνυπέγραψαν την έγκριση του Πρωτοκόλλου για την ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ (Φεβρουάριος 2019).
Με τα νέα δεδομένα ωστόσο τορπιλισμού της Συμφωνίας των Πρεσπών από τους νέους ηγέτες των Σκοπίων (πρωθυπουργό Κριστιάν Μιτσκόσκι και πρόεδρο Γκορντάνα Σιλιάνοφσκα) θεωρώ ότι θα ήταν ολέθριο λάθος να ψηφίσουμε τα μνημόνια που απορρέουν από αυτήν στη Βουλή.
Γιατί αυτό ζητούν – σε κυβερνητικό επίπεδο – η πλήρως ευθυγραμμισμένη με τον ΣΥΡΙΖΑ στα εθνικά θέματα πρωθυπουργική αδελφή και ο Νικήτας Κακλαμάνης από την Ν.Δ, οι οποίοι δεν αντιλαμβάνονται προφανώς ότι – ακυρώνοντας τον μοναδικό μοχλό πίεσης στους ψευτομακεδόνες της σκοπιανής ηγεσίας (απογόνους Κομιτατζήδων στην πλειοψηφία τους) – θα φανούμε ότι τους φοβόμαστε και, επιπλέον, ετεροπροσδιοριζόμαστε.
Ενώ η αλήθεια είναι ότι, εδώ που φτάσαμε, είμαστε στο σημείο συνειδητοποίησης ότι ”Το μη χείρον βέλτιστον”, έστω και αν η ”Συμφωνία” είναι από άκρως προβληματική έως εθνικά ασύμφορη, κι ας τη βρίσκει… ”εξαιρετική” ο πρώην ΥΠΕΞ του ΣΥΡΙΖΑ Ν. Κοτζιάς που την υπέγραψε.
Υπέγραψε μια συμφωνία (από κοινού με τον τότε πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα) όπου οι Σκοπιανοί ΔΕΝ αποκαλούνται ”Βορειομακεδόνες” ή ”Σλαβομακεδόνες” (”North Macedonians” ή ”Slavo-Macedonians”), αλλά ”Μακεδόνες πολίτες της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας” (άρθρο 1 [3] – [β])!!!
Δεδομένα που δεν πρέπει να μας διαφεύγουν και γι’ αυτό θεωρώ ότι – σε περίπτωση ακύρωσης στην πράξη της ”Συμφωνίας των Πρεσπών” από τους βόρειους γείτονες – θα μας δώσει την ευκαιρία να την επαναδιαπραγματευτούμε (σ.σ: το βήμα για ακύρωση δεν πρέπει να είναι δικό μας, για να μη φανούμε ότι αθετούμε την υπογραφή μας [δίνοντας ”όπλο” και στην Τουρκία…] για μια ”Συμφωνία” που δεν είναι διακρατική, αλλά κατοχυρωμένη απ’ τους Διεθνείς Οργανισμούς [ΟΗΕ. ΝΑΤΟ, Ε.Ε]).
Να την επαναδιαπραγματευτούμε ρίχνοντας όλο το βάρος στην άρση των σκοπιανών αλυτρωτικών όρων οι οποίοι κρύβονται στο όνομα, τη γλώσσα και την ταυτότητα της Μακεδονίας μας, τα οποία ελαφρά τη καρδία παραχωρήσαμε.
Το ”Εδώ είναι Βαλκάνια”, δυστυχώς, επιβεβαιώνεται – σε κάθε περίπτωση- στις σχέσεις της Ελλάδας με τους γείτονές της. Ως εκ τούτου, δεν πρέπει να είμαστε πολιτικά αφελείς και ευκολόπιστοι στις (καθ’ υπόδειξη ή με την εποπτεία τρίτων) επαφές μας μαζί τους, αλλά οξυδερκείς και υποψιασμένοι, έχοντας κατά νου ότι οι υποβολιμαίες προθέσεις τους τροχοδρομούν διαχρονικά στις ράγες του αλυτρωτισμού/αναθεωρητισμού τους.
Εκφραστής του ”μακεδονικού” αλυτρωτισμού (του εθνικιστικού ”Μακεδονισμού”, δηλαδή) των Σκοπίων είναι το VMRO – DPMNE του… αλήστου μνήμης Ν. Γκρούεφσκι, φυγόδικου από εξαετίας πολιτικού που ζει φορτωμένος με καταδίκες για διαφθορά.
Ο διάδοχός του στην πρωθυπουργία Κ. Μίτσκοσκι (σε πλήρη ευθυγράμμιση με την υποψήφια του κόμματός του για την Προεδρία και πρόσφατα νεοεκλεγείσα Γ. Σιλιάνοφσκα) έδειξε από την πρώτη στιγμή την πρόθεσή του σε Ελλάδα και Ε.Ε να ”γυρίσει ανάποδα” τη Συμφωνία των Πρεσπών πάνω που νόμιζαν οι Ευρωπαίοι ότι ήταν θέμα τετελεσμένο (17 Ιουνίου 2018) λόγω της σύνδεσής της με την ευρωπαϊκή πορεία της ”Βόρειας Μακεδονίας”.
Νόμιζαν, αλλά προσγειώθηκαν στην ομιχλώδη πραγματικότητα που εξέπεμψε η πολιτική και πολιτειακή ηγεσία των Σκοπίων ”άμα τη αναλήψει των καθηκόντων της”, όπως λένε κι οι καθαρευουσιάνοι. Μια πραγματικότητα που αδιαφορεί για τη σωτήρια ώθηση στην οικονομία την οποία θα διασφαλίσει αναμφίβολα η ευρωπαϊκή προοπτική της ”Βόρειας Μακεδονίας”.
Μια εθνικιστική πραγματικότητα που γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων της τον γεωγραφικό προσδιορισμό ”Βόρεια” μπροστά από το ”Μακεδονία”, έστω κι αν η χρήση της νέας συνταγματικής ονομασίας (στη θέση της FYROM) ”είναι υποχρεωτική για τη χώρα, τους επίσημους κρατικούς φορείς, και όσες οντότητες έχουν ιδρυθεί με νόμο η χρηματοδοτούνται από το κράτος”.
Η αθέτηση προφανώς των υποσχέσεων και των συμφωνιών είναι ”ψωμοτύρι” για τους βόρειους γείτονες, οι οποίοι (με τον αέρα της ”μακεδονικής” ταυτότητας) δείχνουν έτοιμοι για νέο κύκλο αντιπαραθέσεων με την Ελλάδα (σ.σ: Ήδη σχεδιάζουν – ως φαίνεται – διπλωματικό πόλεμο εναντίον μας και απόσυρσή τους από τη ”Συμφωνία των Πρεσπών”, με τις πλάτες ενδεχομένως της Τουρκίας…).
Έτοιμοι για νέο κύκλο αντιπαραθέσεων (δια της υπονόμευσης της εν λόγω ”Συμφωνίας”) εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι την υπογράψαμε αφελώς επιτρέποντας στα Σκόπια να μπουν στο ΝΑΤΟ με τη συνταγματική τους ονομασία (”Βόρεια Μακεδονία”) και να έχουν ελευθερία κινήσεων, ενώ την ίδια στιγμή εμείς (με ”δεμένα τα χέρια” λόγω ξένων επιρροών) χάναμε το δικαίωμα να ανατρέψουμε την ανιστόρητη ”Συμφωνία” αντιπροτείνοντας νέα με εθνικά και ιστορικά αποδεκτούς από μας όρους…
Κρινιώ Καλογερίδου
Αναλύσεις
Πώς ερμήνευσε η Τουρκία τα μηνύματα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών από την Αθήνα;
Ο Ρούμπιο παρουσίασε την Αθήνα ως εταίρο που προσφέρει λύσεις στην άμυνα, την ενέργεια και τη διαχείριση των συνόρων
Του Χρήστου Κωνσταντινίδη, Middle East Forum
Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο εκφώνησε μια συγκλονιστική ομιλία στις 7 Οκτωβρίου 2026 στην Πνύκα, απέναντι από την Ακρόπολη, μόλις λίγα μέτρα από το σημείο όπου ο Απόστολος Παύλος κήρυξε το Ευαγγέλιο στους αρχαίους Αθηναίους. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών τοποθέτησε την Ελλάδα στο επίκεντρο της ιστορικής κληρονομιάς της Δύσης και της σύγχρονης στρατηγικής συνεργασίας.
Ο Ρούμπιο χρησιμοποίησε την αρχαία Ελλάδα για να θεμελιώσει το όραμα της κυβέρνησης Τραμπ για την εθνική ισχύ, την κυριαρχία και τη δυτική αναγέννηση. Συνέδεσε την ελληνική παράδοση με το καθήκον, την αριστεία και την προθυμία υπεράσπισης της πατρίδας. Παρουσίασε την Ελλάδα ως υπόδειγμα συμμάχου και κάλεσε την Ευρώπη να ακολουθήσει το παράδειγμά της. Με απλά λόγια, ο Ρούμπιο παρουσίασε την Αθήνα ως εταίρο που προσφέρει λύσεις στην άμυνα, την ενέργεια και τη διαχείριση των συνόρων.
Αυτό έστειλε ένα έμμεσο μήνυμα στην Τουρκία: οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν την αξία της Ελλάδας αυτοτελώς και όχι μόνο ως αντίβαρο στην Άγκυρα. Δείχνει επίσης ότι η γεωγραφία και το στρατιωτικό μέγεθος δεν αρκούν για να εξασφαλίσουν αποκλειστική προνομιακή μεταχείριση. Η Ελλάδα έχει εδραιώσει την αξιοπιστία της και η συμμετοχή της σε ενεργειακές και αμυντικές συνεργασίες δημιουργεί επιλογές που περιορίζουν τη δυνατότητα της Τουρκίας να εμφανίζεται ως αναντικατάστατος μεσολαβητής.
Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου αποτελεί την πρακτική δοκιμασία αυτής της σχέσης. Σε κοινή συνέντευξη Τύπου, ο Ρούμπιο εξέφρασε τη στήριξή του στην επιτυχία των ενεργειακών έργων, αλλά απέφυγε τη δημόσια αντιπαράθεση με την Τουρκία, παραπέμποντας τα ευαίσθητα ζητήματα σε ιδιωτικές διπλωματικές συνομιλίες.
Στη συνέντευξή του στον Αλέξη Παπαχελά για την «Καθημερινή», ο Ρούμπιο έγινε σαφέστερος. Χαρακτήρισε αδιανόητη μια ελληνοτουρκική σύγκρουση και περιέγραψε σχέδια διπλωματικής κινητοποίησης για το καλώδιο. Η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει ότι το έργο εξυπηρετεί και τα δικά της συμφέροντα. Η αποτροπή μιας σύγκρουσης, όμως, πρέπει να σημαίνει αποτροπή του εξαναγκασμού που την προκαλεί. Διαφορετικά, η διατήρηση της ηρεμίας μπορεί να καταλήξει στην επιβράβευση εκείνου —της Τουρκίας— που απειλεί να τη διαταράξει.
Ο τρόπος με τον οποίο τα τουρκικά Μέσα κάλυψαν την επίσκεψη δείχνει ότι η Άγκυρα έλαβε το μήνυμα.
Η Hürriyet παρουσίασε τον Ρούμπιο ως την τελευταία ελπίδα της Αθήνας απέναντι στην Άγκυρα. Η Milliyet στάθηκε στους επαίνους του Αμερικανού υπουργού προς την Ελλάδα, ενώ η φιλοκυβερνητική Türkiye είχε ήδη επιχειρήσει, στις 5 Οκτωβρίου, να παρουσιάσει την ελληνική στρατηγική ως αποτυχημένη, προβάλλοντας την τουρκική αμυντική βιομηχανία και τις ευρωπαϊκές συνεργασίες της Άγκυρας. Το A Haber και η Cumhuriyet έστρεψαν την προσοχή στις διαδηλώσεις, παρουσιάζοντας την υποδοχή του Ρούμπιο ως μεγάλο σοκ. Η εθνικιστική Aydınlık περιέγραψε την ενίσχυση του άξονα ΗΠΑ–Ελλάδας ως κίνηση κατά της Τουρκίας και συνέδεσε τον Κάθετο Διάδρομο με τον περιορισμό του τουρκικού ενεργειακού βάρους.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η ανάλυση του Γκιουρσέλ Τοκμάκογλου, πρώην επικεφαλής του τμήματος πληροφοριών της τουρκικής αεροπορίας, στην τουρκική έκδοση της Independent. Διαχώρισε την ομιλία από ένα αντιτουρκικό δόγμα, αλλά εκτίμησε ότι η ευρύτερη συνεργασία περιορίζει τα διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα της Τουρκίας. Οι αντιδράσεις στον τουρκικό Τύπο δείχνουν ξεκάθαρα πόσο ενόχλησαν την Άγκυρα η επίσκεψη και η ομιλία, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η περιοδεία του Ρούμπιο δεν περιλάμβανε στάση στην Τουρκία.
Υπάρχει, όμως, και η άλλη όψη της εικόνας. Την ημέρα της ομιλίας Ρούμπιο στην Πνύκα, δύο οπλισμένα F-16, ένα CN-235 και τρία άοπλα τουρκικά drones πραγματοποίησαν τέσσερις παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και τρεις παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών, ενώ την προηγουμένη είχαν σημειωθεί δεκαπέντε παραβιάσεις του εναέριου χώρου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αξιολογήσουν σοβαρά αυτήν τη συμπεριφορά. Όταν τουρκικά αεροσκάφη παραβιάζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο ενώ ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών βρίσκεται στην Αθήνα, η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να μένει αδιάφορη απέναντι σε αυτήν την αντίδραση.
Ο Ρούμπιο μίλησε για κυριαρχία και αξιόπιστες συμμαχίες. Οι προκλητικές παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου από την Τουρκία, την ημέρα της επίσκεψης του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, κάθε άλλο παρά εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία της εμπνέουν. Ενισχύουν ξεκάθαρα το επιχείρημα ότι η Άγκυρα δεν έχει καμία πρόθεση να εγκαταλείψει την αναθεωρητική πολιτική και τις παράνομες αξιώσεις της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, όπως αποτυπώνονται στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο κατανόησης.
GEOPOLITICO
Το τουρκοκαταριανό μάθημα του Ισραήλ! Τι γνώριζε η Άγκυρα πριν από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου
Η Άγκυρα παρείχε στη Χαμάς ασφαλές καταφύγιο, χρηματοοικονομικές υποδομές και πολιτική νομιμοποίηση, ενώ αντιτασσόταν σε μια περιφερειακή τάξη που απειλούσε να παρακάμψει την Τουρκία. Αφού η 7η Οκτωβρίου κατέλυσε αυτή την τάξη, το Ισραήλ άρχισε να αντιμετωπίζει την Τουρκία όχι απλώς ως έναν δύσκολο εταίρο, αλλά ως μέρος του στρατηγικού προβλήματος.
Η Τουρκία είχε το κίνητρο, τα μέσα και την ευκαιρία για την 7η Οκτωβρίου
Του Σάι Γκαλ, Israel Hayom
Η Άγκυρα είναι απίθανο να σπεύσει να εγκαταλείψει μια τόσο σημαντική ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Φωτογραφία: AFP, Getty Images.
Δεκαοκτώ ημέρες πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023, ο πρώην επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών και ο διάδοχός του κάθονταν μαζί με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέναντι από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ο Χακάν Φιντάν ήταν πλέον υπουργός Εξωτερικών· ο Ιμπραχίμ Καλίν διηύθυνε τη ΜΙΤ, την εθνική υπηρεσία πληροφοριών της Τουρκίας. Στο τραπέζι βρίσκονταν η ενέργεια, η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια. Τρία χρόνια νωρίτερα, οι δύο άνδρες είχαν καθίσει δίπλα στον Ερντογάν, μαζί με τον ηγέτη της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια — ο Φιντάν τότε διηύθυνε τη ΜΙΤ, ενώ ο Καλίν υπηρετούσε ως εκπρόσωπος του Ερντογάν. Οι φάκελοι της Άγκυρας για το Ισραήλ και τη Χαμάς συναντιούνταν στην κορυφή του τουρκικού κράτους.
Ο φάκελος της Χαμάς είχε επιχειρησιακό χαρακτήρα. Ο Μούσα Ακάρι, βετεράνος των Ταξιαρχιών Κασάμ της Χαμάς, ο οποίος απελευθερώθηκε κατά την ανταλλαγή κρατουμένων για τον Σαλίτ το 2011, αφηγήθηκε ότι ο Ερντογάν έστειλε κυβερνητικό αεροσκάφος για να μεταφέρει τον ίδιο και άλλους εννέα από την Αίγυπτο στην Άγκυρα και δεσμεύθηκε να τους προστατεύει «όπως προστατεύουμε τα δικά μας παιδιά». Οι κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών προσδιόρισαν τον Ζάχερ Τζαμπαρίν, με έδρα την Τουρκία, ως επικεφαλής των οικονομικών της Χαμάς και σύνδεσμό της με την ιρανική Δύναμη Κουντς, τη Redin Exchange ως δίαυλο διοχέτευσης 10 εκατομμυρίων δολαρίων στις Ταξιαρχίες και ένα μυστικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο άνω των 500 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο περιλάμβανε τουρκικές εταιρείες και επιχειρησιακά στελέχη. Η Άγκυρα παρείχε επίσης νομική κάλυψη: ο Χανίγια είχε τουρκική υπηκοότητα, περίπου δώδεκα στελέχη της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη είχαν λάβει ή ανέμεναν τουρκικά έγγραφα ταυτότητας, ενώ στοιχεία εμπορικών μητρώων έδειχναν ότι ο χρηματοδότης της Χαμάς Χισάμ Γιούνις Καφίσεχ είχε πολιτογραφηθεί ως Χασμέτ Ασλάν (Haşmet Aslan). Έγγραφο της Χαμάς, που ανακτήθηκε από την κατοικία του Χάμζα Αμπού Σανάμπ, συνεργάτη του ηγέτη της οργάνωσης στη Γάζα Γιαχία Σινουάρ, προέβλεπε πυρήνες, ασφαλή καταλύματα, δολιοφθορές, δολοφονίες και απαγωγές με ορμητήριο το τουρκικό έδαφος.
Δεν είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι η ΜΙΤ δεν τα είχε αντιληφθεί. Η υπηρεσία συνδύαζε τη θεσμικά κατοχυρωμένη δυνατότητα δράσης σε ολόκληρο τον τουρκικό κρατικό μηχανισμό με δυνατότητες συλλογής πληροφοριών σημάτων, κυβερνοπληροφοριών, πληροφοριών εξωτερικού και αντικατασκοπείας, καθώς και με άμεση πρόσβαση στον πρόεδρο· είχε ήδη χαρτογραφήσει ιρανικούς πυρήνες και εξαρθρώσει μηχανισμούς χρηματοδότησης του ISIS σε συνεργασία με συμμαχικές υπηρεσίες. Ο Σινουάρ μπορούσε να αποκρύψει το τελικό σχέδιο μάχης χωρίς να αποκρύπτει ολόκληρο τον μηχανισμό. Για να ευσταθεί η εκδοχή της τουρκικής άγνοιας, θα έπρεπε η ΜΙΤ να είχε χαρτογραφήσει το Ιράν και το ISIS, αλλά όχι τη Χαμάς, να είχε συναντηθεί με ηγέτες της Χαμάς χωρίς να χαρτογραφήσει τα δίκτυά τους και να είχε δεχθεί επί χρόνια προειδοποιήσεις από συμμάχους χωρίς να διαμορφώσει δική της εικόνα πληροφοριών.
Ο Ερντογάν έδωσε αργότερα το όνομά της σε αυτή την πολιτική: η Χαμάς δεν ήταν τρομοκρατική οργάνωση, αλλά νόμιμο κίνημα αντίστασης και πολιτικός δρών. Η Άγκυρα είχε ήδη κάνει την καθοριστική επιχειρησιακή επιλογή: ο μηχανισμός της Χαμάς στην Τουρκία δεν θα διαλυόταν ως εχθρική υποδομή. Αυτή η επιλογή προηγήθηκε των όποιων πληροφοριών διέθετε η ΜΙΤ για την τελική επίθεση.
Ο Νετανιάχου και ο Ερντογάν με φόντο έναν χάρτη της Μέσης Ανατολής. Φωτογραφία: Oren Ben Hakoon, AFP.
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ευρωπαίοι εταίροι παρουσίασαν τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος θα συνέδεε την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και του Ισραήλ, παρακάμπτοντας την Τουρκία. Ο Ερντογάν το αντιλήφθηκε αμέσως: «Δεν μπορεί να υπάρξει διάδρομος χωρίς την Τουρκία». Έντεκα ημέρες αργότερα, ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν δήλωσε ότι η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ πλησίαζε «κάθε μέρα»· δύο ημέρες μετά, ο Νετανιάχου είπε στα Ηνωμένα Έθνη ότι το Ισραήλ βρισκόταν στο κατώφλι μιας ειρήνης ικανής να μεταμορφώσει τη Μέση Ανατολή.
Από κοινού, αυτές οι εξελίξεις απειλούσαν την ισχύ που αντλούσε η Άγκυρα από τον ρόλο της ως πύλης διέλευσης. Ο IMEC θα μπορούσε να συνδυάσει την κλίμακα της ινδικής οικονομίας, τα κεφάλαια του Κόλπου και την πρόσβαση που προσέφερε το Ισραήλ στην Ευρώπη, υπό αμερικανική αιγίδα και χωρίς την Τουρκία, ενώ η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση θα αποδυνάμωνε το παλαιστινιακό βέτο στην περιφερειακή ολοκλήρωση. Ένα λειτουργικό παλαιστινιακό κράτος απαιτεί μία ενιαία αρχή, ικανή να κυβερνά, να έχει το μονοπώλιο της ένοπλης ισχύος και να επιβάλλει την εφαρμογή μιας συμφωνίας, και θα περιόριζε ακόμη περισσότερο την τουρκική επιρροή· η Χαμάς διατηρεί τον κατακερματισμό που προσφέρει στην Άγκυρα πρόσβαση στην παλαιστινιακή πολιτική, δυνατότητα άσκησης πίεσης στο Ισραήλ, πεδίο ανταγωνισμού με το Κάιρο, το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι, καθώς και διαμεσολαβητικό ρόλο κάθε φορά που η περιοχή διχάζεται.
Η 7η Οκτωβρίου ανέκοψε και τις δύο αυτές πορείες. Η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση πάγωσε, ο IMEC έχασε το πολιτικό του θεμέλιο, το παλαιστινιακό βέτο επανεμφανίστηκε και η Άγκυρα επέστρεψε στο διπλωματικό επίκεντρο· μέσα σε δύο εβδομάδες, ο Φιντάν πρότεινε την Τουρκία ως εγγυήτρια μιας ισραηλινοπαλαιστινιακής διευθέτησης. Δεν ήταν απαραίτητο η Τουρκία να επιθυμεί τη σφαγή για να ωφεληθεί από όσα αυτή κατέστρεψε. Στις 20 Οκτωβρίου, ο Φιντάν, έχοντας διευθύνει τη ΜΙΤ επί δεκατρία χρόνια, δήλωσε ότι η Άγκυρα είχε κατανοήσει πως η προπολεμική περιφερειακή αρχιτεκτονική δεν ήταν βιώσιμη και ότι κάποια στιγμή θα ξεσπούσε κρίση. Η Άγκυρα ανέμενε την περιφερειακή ρήξη, γνώριζε τον μηχανισμό της Χαμάς στην Τουρκία και διέθετε τα μέσα για να διεισδύσει σε αυτόν.
Το Ισραήλ γνώριζε τον μηχανισμό της Χαμάς στην Τουρκία, ενώ αποκαθιστούσε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με την Άγκυρα, συναντούσε τον Ερντογάν και ενέτασσε την κυβερνοασφάλεια στη διμερή ατζέντα. Παράλληλα, συντηρούσε τη Χαμάς μέσω της επί χρόνια χρηματοδότησης της Γάζας από το Κατάρ· το Qatargate δημιούργησε αργότερα υποψίες ότι καταριανά χρήματα και επιρροή έφθαναν στον στενό κύκλο του πρωθυπουργού. Η Ιερουσαλήμ πίστευε ότι τα χρήματα, η πρόσβαση και οι μεσάζοντες μπορούσαν να κρατήσουν τη Χαμάς υπό έλεγχο. Αντί γι’ αυτό, η Ντόχα απέκτησε μοχλούς επιρροής, η Άγκυρα διατήρησε τη Χαμάς και η Χαμάς ενίσχυσε τις δυνατότητές της.
Μια κρατική εξεταστική επιτροπή, διορισμένη από τον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου και όχι από την κυβέρνηση την οποία εξετάζει, θα διερευνήσει αυτή την αρχιτεκτονική που προϋπήρχε της 7ης Οκτωβρίου, όχι απλώς τον φράχτη που παραβιάστηκε, τις προειδοποιήσεις της 6ης Οκτωβρίου ή τις μονάδες που απέτυχαν το επόμενο πρωί. Στο πεδίο της έρευνάς της θα περιλαμβάνονται οι φάκελοι της Τουρκίας και του Κατάρ και τα σημεία στα οποία διασταυρώνονται, η πολιτική διαχείρισης της Χαμάς και όσα γνώριζε το Ισραήλ πριν από την επίθεση. Οι έρευνες της Μοσάντ και της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών περιλαμβάνουν ήδη διαβαθμισμένα ευρήματα για εξωτερικούς δρώντες και σχέσεις συνεργασίας με άλλες υπηρεσίες· η Επιτροπή θα παραλάβει ένα πολύ ευρύτερο σύνολο στοιχείων.
Το Ισραήλ έμαθε το τουρκοκαταριανό μάθημα με αίμα και πολύ αργά. Πλέον αποκλείει την παρουσία τουρκικών και καταριανών δυνάμεων στη Γάζα και απορρίπτει την Άγκυρα και την Ντόχα ως θεματοφύλακες της μεταπολεμικής τάξης. Οι πρώην οικοδεσπότες της Χαμάς δεν θα εποπτεύσουν το μέλλον της Γάζας.
Το ίδιο μάθημα μεταμόρφωσε τον τουρκικό φάκελο του Ισραήλ. Η συλλογή πληροφοριών για την Τουρκία αυξήθηκε, η Χαμάς με έδρα την Τουρκία εντάχθηκε στον ισραηλινό επιχειρησιακό σχεδιασμό και, τον Δεκέμβριο του 2023, ο Ρόνεν Μπαρ, τότε επικεφαλής της Σιν Μπετ, της ισραηλινής υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας, κατονόμασε τον Λίβανο, το Κατάρ και την Τουρκία ως θέατρα επιχειρήσεων στα οποία το Ισραήλ θα έφθανε στους ηγέτες της Χαμάς. Το πλήγμα στην Ντόχα τον Σεπτέμβριο του 2025 μετέτρεψε το δόγμα σε προηγούμενο. Το καταφύγιο στο εξωτερικό δεν εξασφάλιζε πλέον ασυλία.
Η διευρυμένη συλλογή πληροφοριών αποκάλυψε επίσης τους κινδύνους που ενυπήρχαν στις σχέσεις συνεργασίας της ΜΙΤ με άλλες υπηρεσίες. Το 2025, ο σερ Ρίτσαρντ Μουρ, τότε επικεφαλής της βρετανικής MI6, χαρακτήρισε τον Φιντάν και τον Καλίν «άψογους επαγγελματίες και στενούς φίλους». Αυτή η εγγύτητα αυξάνει την έκθεση σε κίνδυνο όταν οι ιεραρχήσεις των απειλών αποκλίνουν. Ακόμη και η ανάθεση μιας αποστολής συλλογής πληροφοριών αποτελεί πληροφορία: ένα αίτημα συλλογής αποκαλύπτει τους στόχους, τα κενά και τις προτεραιότητες μιας υπηρεσίας. Η ανάθεση στη ΜΙΤ συλλογής πληροφοριών για έναν δρώντα που η Άγκυρα σκοπεύει να διατηρήσει μπορεί να εκθέσει την υπηρεσία που ζητά τις πληροφορίες πριν ακόμη απαντήσει η ΜΙΤ.
Το Ισραήλ μοιράστηκε διαβαθμισμένες πληροφορίες και συγκεκριμένες περιπτώσεις τουρκικών πρακτικών που στρέφονταν εναντίον των συμφερόντων των ίδιων των εταίρων της Τουρκίας. Η ΜΙΤ προειδοποίησε τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν για Κούρδους μαχητές που κινούνταν προς το Ιράν· το ίδιο τουρκικό επιχειρησιακό περιβάλλον συνέδεε τη χρηματοδότηση της Χαμάς με το Foxtrot, ένα σουηδικό εγκληματικό δίκτυο που υπηρετούσε τις ιρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, ενώ η New Way Group Global, με έδρα την Τουρκία, υπηρετούσε τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, την GRU. Η Τουρκία ήταν το σημείο διασταύρωσης. Στις υπηρεσίες που ενημερώθηκαν, οι πρακτικές συνεργασίας έχουν αλλάξει αναλόγως: η συνεργασία με την Άγκυρα και η έκθεση στην Άγκυρα αντιμετωπίζονται πλέον ως ξεχωριστές αποφάσεις, με τις πηγές, τους στόχους και τα αιτήματα συλλογής πληροφοριών να τηρούνται σε διακριτά, στεγανά πεδία.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει πλέον τη Χαμάς και το Ιράν, τη Συρία και την Κύπρο, το Αιγαίο και τη Λιβύη, τη Ρωσία και το ΝΑΤΟ, τη διπλωματία και τις υπηρεσίες πληροφοριών ως ένα ενιαίο τουρκικό στρατηγικό σύστημα. Στη Συρία, η εκτίμηση μετατράπηκε σε δράση παρεμπόδισης, όταν το Ισραήλ έπληξε αεροπορικές βάσεις που είχε εξετάσει η Άγκυρα, πριν μπορέσει η Τουρκία να τις μετατρέψει σε στρατιωτικό βάθος. Η υπό τουρκική κατοχή βόρεια Κύπρος βρίσκεται στον ίδιο επιχειρησιακό χάρτη: είναι η πλησιέστερη τουρκική πλατφόρμα στρατιωτικών επιχειρήσεων και πληροφοριών προς το θέατρο επιχειρήσεων του Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο. Εάν η Άγκυρα χρησιμοποιήσει το κατεχόμενο βόρειο τμήμα ως όπλο, η αποκατάσταση της κυπριακής κυριαρχίας καθίσταται ισραηλινός στόχος ασφαλείας και ο τερματισμός του τουρκικού στρατιωτικού ελέγχου κοινή αποστολή του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου.
Η εγγύηση συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ δεν επαναχαράσσει αυτόν τον χάρτη. Η τουρκική υπηκοότητα δεν επεκτείνει την προστασία του ΝΑΤΟ στη Χαμάς και η τουρκική κατοχή δεν επεκτείνει το έδαφος του ΝΑΤΟ στη βόρεια Κύπρο. Το πλήγμα κατά της Χαμάς σε τουρκικό έδαφος αποτελεί επιχειρησιακή επιλογή· η Άγκυρα δεν μπορεί να κατασκευάσει ασυλία υπό την ομπρέλα της Συμμαχίας με τουρκικά διαβατήρια ή τουρκικές σημαίες.
Το αν η ΜΙΤ γνώριζε την ώρα της επίθεσης δεν αποτέλεσε ποτέ το καθοριστικό κριτήριο. Η Τουρκία γνώριζε τη Χαμάς σε επιχειρησιακό επίπεδο· η Ιερουσαλήμ γνώριζε τον μηχανισμό της στην Τουρκία· και η 7η Οκτωβρίου κατέστρεψε την περιφερειακή τάξη, την ανάδυση της οποίας η Άγκυρα είχε κάθε λόγο να αποτρέψει. Το Ισραήλ ανοικοδομεί τώρα αυτή την τάξη μαζί με τους εταίρους του, γύρω από μια αρχιτεκτονική που δεν περνά πλέον από την Άγκυρα.
GEOPOLITICO
Για ένα Ελληνικό καινούριο κόσμο Μέγα!
Η Ελλάς μπορεί! Μπορεί να καταστεί πλανητική κομβική πολιτισμική και πολιτική δύναμη ειρήνης!
Γράφει ο Νίκος Ταμουρίδης Αντγος (ε.α)-Επίτιμος Α’ Υπαρχηγός ΓΕΣ
Η χώρα μας, η Ελλάδα, θα έπρεπε φυσιολογικά να αποτελεί πολιτικό και πολιτιστικό πρότυπο παγκόσμιας εμβέλειας, αξιοποιώντας το όνομα, την γεωπολιτική της αξία, την τεράστια πολιτιστική της κληρονομιά, την ιστορία της, την κλασσική παιδεία, την μοναδική-υπέροχη ελληνική γλώσσα, τις πλουτοπαραγωγικές της πηγές, την ευφυΐα των Ελλήνων, την πολεμική αρετή και την ναυτοσύνη.
Αντιθέτως ζει σε ένα θυελλώδες περιβάλλον κρίσης αξιών, που μετετράπη σε κρίση πρωτίστως πνευματική, αλλά και πολιτική, οικονομική, κοινωνική και εθνική. Ένας πραγματικός ιδιότυπος κατακλυσμός καταπνίγει το Γένος. Μέσα στο έλεος αυτού του καταστροφικού κατακλυσμού, ο Ελληνικός λαός, ως άλλος Νώε, είναι καταδικασμένος αυτός ο ίδιος να κατασκευάσει την κιβωτό του!
Ο Ελληνισμός έχει τεράστια πνευματικά αποθέματα, με τα οποία έχει την δύναμη να αναγεννηθεί και να μεγαλουργήσει ξανά. Αρκεί να ενεργοποιηθεί η κρίσιμη μάζα των αγνών Ελλήνων πατριωτών, οι οποίοι «πνευματικά ελεύθεροι» και ενωμένοι να ορθώσουν ανάστημα και να αναλάβουν τις τύχες του Γένους μας στα χέρια τους.
Απαιτείται όσο ποτέ άλλοτε επιστροφή στις αξίες! Να θυμηθούμε και να πορευτούμε σύμφωνα με τις βασικές ανθρώπινες αρχές.
Αυτό σημαίνει ότι, αρχικά στο εσωτερικό πλαίσιο επιβάλλεται η ανατροπή του σαθρού και ενίοτε προδοτικού πολιτικού κατεστημένου. Απαιτείται ριζική ανανέωση, αλλαγή νοοτροπίας και χάραξη νέας πορείας. Στο πλαίσιο των αναγκαίων κοινωνικών και πολιτικών ισορροπιών απαιτείται μια νέα έκφραση της γνήσιας πολιτικής δημοκρατίας.
Άμεσος πολιτικός στόχος θα πρέπει να είναι η βαθιά και ριζική ανανέωση του δημόσιου βίου, η εισαγωγή ενός νέου πολιτικού ήθους, η αναμόρφωση των λειτουργιών της Πολιτείας με νέο ελληνοκεντρικό Σύνταγμα, θεσμικές αλλαγές και τολμηρές μεταρρυθμίσεις.
Η νέα «πολιτική» θα απορρίπτει τις ολιγαρχίες του σκληρού συντηρητισμού και του αθεϊστικού μαρξιστικού κομμουνισμού και προ παντός την καπηλεία των ιδεών, τον πολιτικό φενακισμό και τον αδίστακτο αμοραλισμό των δημαγωγών και των επαγγελματιών του δήθεν προοδευτισμού. Θα αρνείται τον διαλεκτικό υλισμό και τον αθεϊσμό. Θα στηρίζεται στον ανθρωπισμό, την χριστιανική ηθική και την ελληνική φιλοσοφία του μέτρου και του άριστου.
Προφανής είναι λοιπόν η ανάδειξη νέων πολιτικών δυνάμεων, οι οποίες θα γαλβανίσουν το αλλοτριωμένο πνεύμα των Ελλήνων και θα διεγείρουν την θύελλα, η οποία θα αλλάξει την πολιτική οπτική τους!
Κάθε νέα πολιτική κίνηση πρέπει να αγκαλιάζει όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους θέση, το επάγγελμα και την οικονομική τους κατάσταση. Να είναι αδογμάτιστη, ριζοσπαστική και ανανεωτική. Να υπηρετεί μόνο τα ιδεώδη του Ελληνισμού και να ατενίζει στους θόλους της εθνικής κιβωτού που κατασκεύασε ο Ελληνισμός για την σωτηρία του. Εκεί όπου οι πατέρες μας έστησαν την ελευθερία μαζί με την πίστη και δίπλα τους τοποθέτησαν την ισονομία, την αδελφοσύνη, την αξιοπρέπεια και την αρετή των Ελλήνων.
Στο πλαίσιο της αφύπνισης και της ενεργοποίησης των Ελλήνων πολιτών, θα πρέπει να αξιοποιήσουμε πλήρως την άυλη και υλική μας αξεπέραστη κληρονομιά. Από την θαυμάσια πανελλήνια ιστορία μας, θα πάρουμε ως παραδείγματα εκείνες τις στιγμές τις νικηφόρες, τις περίλαμπρες, τις περιλάλητες, τις δοξασμένες, τις απαράμιλλες. Θα τις διδάξουμε στους Έλληνες και στις Ελληνίδες κάθε ηλικίας και με κεντρική ιδέα την ειρήνη θα φτιάξουμε ένα ελληνικό καινούριο κόσμο Μέγα! Μην ξεχνάμε ότι είμαστε ένας πολεμικός λαός, που λατρεύει την ειρήνη!
Η ύψιστη αυτή πρόκληση απευθύνεται στην καρδιά των αγνών Ελλήνων πατριωτών, που μάχονται μεν αλλά μεμονωμένα, οπότε η δυναμική του αγώνα τους εξαντλείται γρήγορα. Από την απόφασή τους θα εξαρτηθεί η πορεία της φιλτάτης πατρίδας μας! Από την ελεύθερη δε πορεία της Ελλάδας μπορεί να προέλθει και η συντριβή των δηλητηριωδών πλοκαμιών της απάνθρωπης και ανώμαλης νέας παγκόσμιας τάξης!
Ας ενώσουμε λοιπόν τις δυνάμεις μας, ας αγωνιστούμε έτσι ώστε η Ελλάδα μας να εξέλθει από τα χαρακώματα της κατάθλιψης, να υψώσει ανάστημα και να μεγαλουργήσει ξανά!
Η Ελλάς μπορεί! Μπορεί να καταστεί πλανητική κομβική πολιτισμική και πολιτική δύναμη ειρήνης!
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας