Ακολουθήστε μας

Αναλύσεις

Από τον Ιγνάτιεφ στον Μίτσκοσκι – κομβικός ο ρόλος του Κοτζιά στη δημιουργία της «Ενωμένης Μακεδονίας»

Δημοσιεύτηκε στις

Γράφει ο Δρ. Ιωάννης Αμπατζόγλου*

Νικολάι Ιγνάτιεφ: Η γένεση του Μακεδονικού Ζητήματος

Το Μακεδονικό Ζήτημα δημιουργήθηκε από τους Ρώσους, οι οποίοι μέσω της θεωρίας του πανσλαβισμού και των Βουλγάρων θέλησαν να κατέβουν στο Αιγαίο Πέλαγος. Κομβικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια έπαιξε ο στρατηγός Νικολάι Ιγνάτιεφ, ο οποίος διορίστηκε το 1864 ως πρεσβευτής της Ρωσίας στην Κωνσταντινούπολη1. Με ενέργειες του Ιγνάτιεφ συστάθηκε το 1870 η Βουλγαρική Εξαρχία και το 1878 υπογράφηκε η βραχύβια Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου με την οποία η Βουλγαρία επεκτάθηκε μέχρι το Αιγαίο Πέλαγος (Μεγάλη Βουλγαρία). Λίγους μήνες μετά υπογράφηκε η Συνθήκη του Βερολίνου με την οποία αφαιρέθηκαν εδάφη από τη Μεγάλη Βουλγαρία.

Ακολούθησε το 1893 η ίδρυση της αυτονομιστικής οργάνωσης ΒΜΡΟ (ΕΜΕΟ – Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση) από τους Βουλγάρους με σύνθημα τη φράση «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες» και στόχο τη δημιουργία μιας αυτόνομης Μακεδονίας, η οποία μελλοντικά θα ενώνονταν με τη Βουλγαρία2.

Επί κομμουνιστικής Σοβιετικής Ένωσης (διάδοχη κατάσταση της Ρωσίας) αρχικά υποστηρίχτηκε ο μακεδονισμός των Βουλγάρων και στη συνέχεια η ύπαρξη χωριστού μακεδονικού έθνους και μακεδονικής γλώσσας (Κομιντέρν, 1934)3.

Κρστε Μισίρκωφ: Η ιδέα του ξεχωριστού σλαβικού μακεδονισμού

Το 1903 ο Κρστε Μισίρκωφ διατύπωσε για πρώτη φορά την ιδέα ότι ο μακεδονισμός δεν σχετίζεται με τους Βουλγάρους ούτε με τους υπόλοιπους γνωστούς λαούς των Βαλκανίων. Σχετικά μας διαφωτίζει με την εργασία του «Ιστορική επισκόπηση του Μακεδονικού Ζητήματος (1870-1990) – Ανατομία ενός περίπλοκου διαβαλκανικού ζητήματος»4 ο Σπυρίδων Σφέτας, πανεπιστημιακός καθηγητής και μελετητής της βαλκανικής ιστορίας (απεβίωσε το 2021).

Αναφέρει λοιπόν ο Σφέτας ότι ο Κρστε Μισίρκωφ (με καταγωγή από τη Νέα Πέλλα των Γιαννιτσών) υπήρξε ο εμπνευστής του σλαβομακεδονικού έθνους –ως ξεχωριστού έθνους– και ότι ήταν αυτός που εξέδωσε ένα φυλλάδιο το 1903 στη Σόφια της Βουλγαρίας με τίτλο «Για τις μακεδονικές υποθέσεις». Το κείμενο αυτού του φυλλαδίου είναι γραμμένο στη σλαβική διάλεκτο της περιοχής του Μοναστηρίου και αποτελεί το πολιτικό μανιφέστο του κινήματος της αυτονομίας των «Μακεδόνων». Οι «Μακεδόνες» κατά τον Μισίρκωφ δεν είναι Βούλγαροι ούτε ανήκουν σε κάποιο άλλο γνωστό έθνος των Βαλκανίων αλλά αποτελούν ξεχωριστό έθνος με ξεχωριστή γλώσσα.

Γράφει μεταξύ άλλων στο φυλλάδιό του ο Μισίρκωφ: «…Ποτέ δεν υπήρξε μακεδονική εθνότητα, θα μας πουν, ούτε και τώρα υπάρχει. Στη Μακεδονία υπήρξαν και υπάρχουν δύο σλαβικές εθνότητες, οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι. Αυτό σημαίνει ότι μια σλαβομακεδονική εθνική αναγέννηση είναι απλά μια κενή δουλειά μερικών φαντασιόπληκτων που δεν έχουν ιδέα της νοτιοσλαβικής ιστορίας. Η Μακεδονία, θα μας πουν κατόπιν οι αντίπαλοί μας, δεν αποτελεί ούτε γεωγραφική ούτε εθνογραφική ούτε ιστορική ενότητα. Ποτέ δεν επέδρασε στις τύχες των γειτονικών λαών, αλλά υπήρξε η κονίστρα του πολιτικού και πολιτιστικού αγώνα μεταξύ των διαφόρων βαλκανικών εθνοτήτων. Τις ίδιες κρίσεις για την πατρίδα μας ίσως να ακούσουμε και από μερικούς συμπατριώτες μας, Μακεδόνες Σλάβους που αποκαλούνται Βούλγαροι, όταν θα εξαντλήσουν όλα τα άλλα μέσα στον αγώνα εναντίον της μακεδονικής εθνικής συσπείρωσης. Στη Μακεδονία δεν υπάρχει γλώσσα, αλλά μονάχα πολλές διάλεκτοι που διαφέρουν μεταξύ τους, αλλά όλες είναι συγγενείς με τις βουλγαρικές διαλέκτους και μ’ αυτές αποτελούν ένα σύνολο, τη βουλγαρική γλώσσα. Άλλες από τις μακεδονικές διαλέκτους είναι πιο κοντά στη σερβική γλώσσα, θα συνεχίσουν τις αντιρρήσεις τους οι αντίπαλοί μας…»

Και ο ίδιος ο Μισίρκωφ αντικρούει τις πιο πάνω αντιρρήσεις με το εξής απλό επιχείρημα: «ό,τι δεν υπήρχε στο παρελθόν, μπορεί να δημιουργηθεί αργότερα, αρκεί να το απαιτούν ιδιαίτερα οι διάφορες ιστορικές περιστάσεις».

Τελικά αποδείχτηκε ότι ο Μισίρκωφ είχε δίκιο. Αυτά που δεν υπήρχαν πριν (το μακεδονικό έθνος ως ξεχωριστό έθνος και η μακεδονική γλώσσα ως ξεχωριστή γλώσσα) δημιουργήθηκαν επειδή το απαίτησαν οι ιστορικές περιστάσεις. Και αυτές οι περιστάσεις είναι τα γεωστρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ και της Γερμανίας στην περιοχή των Βαλκανίων, σε συνδυασμό με τους πρόθυμους Αριστερούς από την ελληνική πλευρά, δηλαδή τους Τσίπρα, Κοτζιά κ.λπ., που δέχτηκαν να συμβάλουν στη σύνταξη της Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία στη συνέχεια υπέγραψαν και επικύρωσαν. Έτσι, έγινε πραγματικότητα το όνειρο του Μισίρκωφ. Αυτό που δεν υπήρχε πριν από τη Συμφωνία των Πρεσπών το έδωσαν σάρκα και οστά. Δημιούργησαν ξεχωριστό «μακεδονικό έθνος» και ξεχωριστή «μακεδονική γλώσσα» με ελληνική συναίνεση.

Γιόσιπ Μπροζ (Τίτο): Ο ξεχωριστός σλαβικός μακεδονισμός – Από το «Βαρντάρσκα» στο «Μακεδονία»

Το 1944 ο κομμουνιστής ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας, Γιόσιπ Μπροζ (Τίτο), μετονόμασε τα Σκόπια από Βαρντάρσκα σε Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας και καλλιέργησε την ιδέα ενός χωριστού και διακριτού μακεδονικού έθνους στην προσπάθεια της περαιτέρω αποβουλγαροποίησής του5,6.

Οι λόγοι που έκανε αυτή την ενέργεια, πέραν του γεγονότος ότι ήθελε να απαγκιστρώσει τα Σκόπια από τη Βουλγαρία, ήταν αφενός για να θεμελιώσει μελλοντικές εδαφικές διεκδικήσεις της Γιουγκοσλαβίας επί των ελληνικών εδαφών (Μακεδονία) και αφετέρου για να εξασφαλίσει διέξοδο στο Αιγαίο. Ήδη από το 1944 ανήγγειλε δημόσια ότι στόχος του ήταν να επανενώσει «όλα τα τμήματα της Μακεδονίας που διασπάστηκαν το 1912 και 1913 από τους βαλκάνιους ιμπεριαλιστές»6.

Για την ιστορία αξίζει να αναφερθεί ότι οι ΗΠΑ δεν αποδέχτηκαν αυτές τις ενέργειες του Τίτο και αντέδρασαν δια του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Stettinius, ο οποίος τον Δεκέμβριο του 1944, μεταξύ άλλων έγραψε το εξής: «Η (αμερικανική) κυβέρνηση θεωρεί ότι αναφορές του τύπου “μακεδονικό έθνος”, “μακεδονική Μητέρα Πατρίδα” ή “μακεδονική εθνική συνείδηση” αποτελούν αδικαιολόγητη δημαγωγία που δεν αντικατοπτρίζει καμία πολιτική πραγματικότητα και βλέπει σε αυτές την αναγέννηση ενός πιθανού μανδύα που θα υποκρύπτει επιθετικές βλέψεις εναντίον της Ελλάδας»6.

Νικόλαος Κοτζιάς: Η αναγνώριση του ξεχωριστού σλαβικού μακεδονισμού από την Ελλάδα

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας κ. Νικόλαος Κοτζιάς (Σεπτέμβριος 2015 – Οκτώβριος 2018) σχεδίασε και ολοκλήρωσε τη Συμφωνία των Πρεσπών στην οποία οι Σκοπιανοί χαρακτηρίζονται «Μακεδόνες» και η γλώσσα τους «μακεδονική». Η συγκεκριμένη συμφωνία έγινε με υπόδειξη των ΗΠΑ και της Γερμανίας μιας και αυτή εξυπηρετούσε τα γεωστρατηγικά τους συμφέροντα στην περιοχή των Βαλκανίων. Βέβαια, υπήρχαν και δύο ακόμα λόγοι που ώθησαν τον κ. Κοτζιά να κάνει αυτή την πράξη.

Ως παλιός κομμουνιστής ήθελε να συνεχίσει το έργο της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία υποστήριξε το μακεδονισμό, αρχικά με τη βουλγαρική εκδοχή και στη συνέχεια ως ξεχωριστό μακεδονισμό (Κομιντέρν, ξεχωριστό μακεδονικό έθνος και μακεδονική γλώσσα).

Επίσης, η επιλογή του χωριού Ψαράδες, ως σημείου υπογραφής της Συμφωνίας των Πρεσπών, σχετίζεται με την κομμουνιστική ιδεολογία του κ. Κοτζιά. Το 1949 πραγματοποιήθηκε στους Ψαράδες Πρεσπών το δεύτερο συνέδριο του ΣΝΟΦ (СНОФ, Славјаномакедонски Народно Ослободителен Фронт – Σλαβομακεδονικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο). Σε εκείνο το συνέδριο, οι ιδεολογικοί πρόγονοι του κ. Κοτζιά, διακήρυξαν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του «Μακεδονικού λαού» και ίδρυσαν την ΚΟΕΜ (Комунистичка организација на Егејска Македонија – Κομμουνιστική Οργάνωση της Μακεδονίας του Αιγαίου) ως τμήμα του ΚΚΕ7.

Έτσι, μέσω του κ. Κοτζιά οι ηττημένοι του συμμοριτοπολέμου πήραν το αίμα τους πίσω. Πέραν όμως των ΗΠΑ, της Γερμανίας και των ιδεοληψιών της ελληνικής Αριστεράς, κάτι ακόμα ώθησε τον κ. Κοτζιά να σχεδιάσει και να ολοκληρώσει τη Συμφωνία των Πρεσπών. Αυτό περιγράφεται στο πιο κάτω περιστατικό.

Στις 15-5-2019 ο κ. Κοτζιάς πραγματοποίησε μία ομιλία σχετικά με τη Συμφωνία των Πρεσπών, σε κλειστό ακαδημαϊκό κύκλο στην Οξφόρδη. Κατά τη διάρκεια εκείνης της ομιλίας ανέφερε πάνω από 25 φορές τη φράση «ήθελα να μείνω στην Ιστορία ως ένας πολιτικός που λύνει προβλήματα και όχι που τα διαιωνίζει»8,9,10.

Επομένως, υπήρχαν και λόγοι προσωπικοί, ιδιοτελείς. Ο άνθρωπος αυτός θέλησε να μείνει στην ιστορία μέσω της Συμφωνίας των Πρεσπών. Δεν βρέθηκε κάποιος να του πει ότι και ο Εφιάλτης έμεινε στην ιστορία, όπως επίσης και ο Νενέκος. Δηλαδή τώρα νιώθει υπερήφανος που συμπλήρωσε την τριάδα με τους πιο πάνω αναφερόμενους;

Ο Μισίρκωφ, όπως αναφέρθηκε πριν, έριξε τον σπόρο το 1903 για ένα ξεχωριστό μακεδονικό έθνος και μία ξεχωριστή μακεδονική γλώσσα. Σίγουρα ο σπόρος εκείνος δεν είχε φυτευτεί πολύ βαθιά επειδή ήταν απλά ευσεβείς πόθοι ενός ανθρώπου. Τη σκυτάλη πήρε ο κομμουνισμός για να φτάσουμε στη σημερινή εποχή όπου οι ΗΠΑ και η Γερμανία για τα δικά τους γεωστρατηγικά συμφέροντα έβαλαν μία Αριστερή ελληνική κυβέρνηση (Τσίπρας, Κοτζιάς), 115 χρόνια μετά, να επαναφυτεύσει αυτό τον σπόρο (Συμφωνία Πρεσπών, 2018), σε μεγαλύτερο βάθος αυτή τη φορά, αφού η ελληνική συναίνεση, ότι υφίσταται ξεχωριστό μακεδονικό έθνος και ξεχωριστή μακεδονική γλώσσα, ήταν κομβικής σημασίας.

Χρίστιαν Μίτσκοσκι: Ο σλαβικός μακεδονισμός του VMRO-DPMNE συμπεριλαμβάνει και τους αρχαίους Μακεδόνες

Από τη στιγμή που επικράτησε το VMRO-DPMNE στις διπλές εκλογές των Σκοπίων της 8ης Μαΐου 2024 (προεδρικές και βουλευτικές) περάσαμε στην επόμενη φάση. Αμφισβητείται η Συμφωνία των Πρεσπών από την πρόεδρο των Σκοπίων κ. Γκορντάνα Σιλιάνοφσκα, από τον πρωθυπουργό κ. Χρίστιαν Μίτσκοσκι αλλά και από το σύνολο της νέας κυβέρνησης, επειδή οι πιο πάνω πολιτικοί –όπως και συνολικά το VMRO-DPMNE όλα αυτά τα χρόνια– δεν δέχονται ότι η ονομασία του κράτους τους μπορεί να είναι κάτι άλλο πέραν του σκέτο «Μακεδονία» και επίσης επιθυμούν να έχουν την αποκλειστικότητα του μακεδονισμού. Δεν θέλουν ούτε το «Βόρεια» μπροστά από το «Μακεδονία», ούτε να τους απαγορεύεται να χρησιμοποιούν τον Ήλιο της Βεργίνας, ούτε να αμφισβητείται η καταγωγή τους από τους αρχαίους Μακεδόνες κ.λπ.11,12,13

Ας δούμε όμως τι ακριβώς σημαίνει η ονομασία αυτού του κόμματος. Το αγγλικό ακρωνύμιο «VMRO-DPMNE», γράφεται στα σκοπιανά «ВМРО-ДПМНЕ» και σημαίνει «Внатрешна македонска револуционерна организација – Демократска партија за македонско национално единствo». Στα ελληνικά μεταφράζεται ως «Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση – Δημοκρατικό Κόμμα για τη Μακεδονική Εθνική Ενότητα». Έχουν πάρει το πρώτο τμήμα του ακρωνύμιου (VMRO) από την οργάνωση που ίδρυσαν οι Βούλγαροι το 1893 και διέλυσαν επίσης οι Βούλγαροι το 1934 και με το DPMNE δηλώνουν ότι επιδιώκουν την «μακεδονική εθνική ενότητα».

Το κόμμα αυτό, ούτε τώρα, ούτε τα προηγούμενα χρόνια έκρυψε τις απόψεις και τις επιδιώξεις του. Ασπάζεται τη θεωρία που λέει ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες δεν ήταν Έλληνες, άλλωστε αυτό το αναφέρουν τα σχολικά σκοπιανά βιβλία εδώ και πολλά χρόνια. Κατ’ αυτούς, οι Σλάβοι που κατέβηκαν στην περιοχή της Μακεδονίας αναμείχθηκαν με τους αρχαίους Μακεδόνες και το αποτέλεσμα αυτής της ανάμειξης είναι οι σημερινοί Σκοπιανοί, οι οποίοι είναι οι πιο κοντινοί συγγενείς των αρχαίων Μακεδόνων. Επομένως ως γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων δικαιούνται να διεκδικούν την ιστορία των προγόνων τους, τα εδάφη τους, τα σύμβολά τους κ.λπ. Δεν είναι τυχαίο ότι ο χαιρετισμός που κάνουν τα στελέχη, τα μέλη και οι ψηφοφόροι του VMRO-DPMNE (συμπεριλαμβανομένης ολόκληρης της ηγεσίας του κόμματος, πρόεδρος, αντιπρόεδροι κ.λπ.) είναι με τον αντίχειρα και τον δείκτη να σχηματίζουν κύκλο και τα υπόλοιπα τρία δάχτυλα ανασηκωμένα, όπως ακριβώς είναι η γνωστή χειρονομία «ΟΚ». Το «Ο» που σχηματίζουν ο αντίχειρας με τον δείκτη, κατ’ αυτούς, συμβολίζει το αρχικό γράμμα της λέξης «Oбединетa» (προφέρεται «Ομπεντίνετα») που σημαίνει «Ενωμένη», ενώ τα τρία ανασηκωμένα δάκτυλα συμβολίζουν τις τρεις «Μακεδονίες», δηλαδή τη «Μακεδονία του Βαρδάρη» (Σκόπια), τη «Μακεδονία του Αιγαίου» (ελληνική Μακεδονία) και τη «Μακεδονία του Πιρίν» (τμήμα της Βουλγαρίας). Με το συγκεκριμένο χαιρετισμό οι Σκοπιανοί δηλώνουν ότι αγωνίζονται για την «Ενωμένη Μακεδονία», η οποία θα επιτευχθεί με την ένωση των τριών πιο πάνω περιοχών («Μακεδονιών») σε ένα κράτος, δηλαδή ούτε λίγο ούτε πολύ έχουν ως στόχο την κατάληψη ελληνικών εδαφών μέχρι και τη Χαλκιδική! Ο χαιρετισμός αυτός αποκαλείται χαιρετισμός της «Ενωμένης Μακεδονίας» (United Macedonia salute)14.

Αφού λοιπόν πήραν οι Σκοπιανοί από τους Έλληνες τη συγκατάθεση, μέσω της Συμφωνίας των Πρεσπών, ότι είναι και αυτοί Μακεδόνες, τώρα με το VMRO-DPMNE διεκδικούν την αποκλειστικότητα στον μακεδονισμό, επομένως και όλα αυτά που αναφέρθηκαν πιο πάνω, τη μακεδονική ιστορία, τα μακεδονικά εδάφη κ.λπ. με απώτερο στόχο τη δημιουργία της «Ενωμένης Μακεδονίας». Δεν ήταν τυχαία η αναφορά που έκανε πρόσφατα η πρόεδρος των Σκοπίων κ. Σιλιάνοφσκα στα «προσφυγόπουλα από το Αιγαιακό τμήμα της Μακεδονίας» και μέσω αυτής επανέφερε τον «μακεδονικό» αλυτρωτισμό κατά της χώρας μας15,16. Η Συμφωνία των Πρεσπών ήταν ο προθάλαμος όλων αυτών των καταστάσεων που ζούμε τώρα.

Τελικά, ο Νικολάι Ιγνάτιεφ αγωνίστηκε για την ιδέα του πανσλαβισμού, ο Κρστε Μισίρκωφ για την ιδέα του ανεξάρτητου σλαβικού μακεδονισμού, ο Τίτο και ο Μίτσκοσκι για το συμφέρον των πατρίδων τους (ασχέτως του παραλογισμού τους ως προς την απαίτηση οικειοποίησης του μακεδονισμού) και ο Νικόλαος Κοτζιάς για τα συμφέροντα των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων (ΗΠΑ, Γερμανίας), τις ιδεοληψίες της ελληνικής Αριστεράς και τη ματαιοδοξία του. Ο κ. Κοτζιάς συγκρινόμενος με τους υπόλοιπους είναι ο λιγότερο ιδεολόγος. Είναι ταπεινότερα τα ελατήρια που τον οδήγησαν να κάνει ότι έκανε και πραγματικά αποδείχθηκε κατώτερος των περιστάσεων. Τώρα, ότι, αναφέρει συνεχώς τον εαυτό του ως «Καθηγητή» είναι μία ακόμη απόδειξη ότι ο άνθρωπος είναι «κύμβαλο αλαλάζον» γι’ αυτό κάνει θόρυβο. Αφήστε που σχετικά με τους «Καθηγητές» τα έχει πει μια χαρά ο Μπίσμαρκ (Καθηγητές τρεις κι εχάθη η πατρίς!)

Συνοπτικά τα παραπάνω περιγράφονται ως εξής:

Οι οκτώ (8) βαθμίδες για τη δημιουργία Ανεξάρτητου Μακεδονικού Κράτους, στο οποίο θα συμπεριλαμβάνεται και το έδαφος της ελληνικής Μακεδονίας:

  1. Ρωσία – βουλγαρικός μακεδονισμός: Οι Ρώσοι μέσω του Νικολάι Ιγνάτιεφ καταφέρνουν το 1870 να ιδρύσουν τη Βουλγαρική Εξαρχία και το 1878 να υπογραφεί η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (δημιουργία Μεγάλης Βουλγαρίας). Λίγους μήνες μετά υπογράφεται η Συνθήκη του Βερολίνου με την οποία η Βουλγαρία χάνει εδάφη που είχε λάβει με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Έτσι δημιουργείται το Μακεδονικό Ζήτημα. To 1893 Βούλγαροι ιδρύουν το VMRO. Οι Ρώσοι στηρίζουν τον βουλγαρικό μακεδονισμό.

  2. Μισίρκοφ – ξεχωριστός σλαβικός μακεδονισμός: Ο Κρστε Μισίρκοφ το 1903 διατυπώνει την ιδέα του ξεχωριστού μακεδονικού έθνους και της ξεχωριστής μακεδονικής γλώσσας. Ο μακεδονισμός του Μισίρκοφ είναι ανεξάρτητος από τους Βουλγάρους και από τους άλλους γνωστούς βαλκανικούς λαούς.

  3. Κομμουνισμός – βουλγαρικός μακεδονισμός: Η Κομμουνιστική Σοβιετική Ένωση (διάδοχη κατάσταση της Ρωσίας) συνεχίζει να υποστηρίζει τον βουλγαρικό μακεδονισμό.

  4. Κομμουνιστική Διεθνής – ξεχωριστός σλαβικός μακεδονισμός: Το 1934 μέσω της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Κομιντέρν) ο σοβιετικός κομμουνισμός αναγνωρίζει την ύπαρξη χωριστού μακεδονικού έθνους και μακεδονικής γλώσσας.

  5. Τίτο – ξεχωριστός σλαβικός μακεδονισμός, από το «Βαρντάρσκα» στο «Μακεδονία»: Ο κομμουνιστής ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας, Τίτο, το 1944 μετονομάζει τα Σκόπια από Βαρντάρσκα σε Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας και καλλιεργεί την ιδέα ενός χωριστού και διακριτού μακεδονικού έθνους.

  6. Κοτζιάς – ξεχωριστός σλαβικός μακεδονισμός με ελληνική συναίνεση: Ο Νικόλαος Κοτζιάς το 2018 ολοκληρώνει και υπογράφει τη Συμφωνία των Πρεσπών, η οποία στις αρχές του 2019 επικυρώνεται από την ελληνική Βουλή. Σε αυτή τη συμφωνία, με τη συναίνεση της ελληνικής πλευράς, οι Σκοπιανοί χαρακτηρίζονται Μακεδόνες και η γλώσσα τους μακεδονική.

  7. Μίτσκοσκι – ξεχωριστός σλαβικός μακεδονισμός που περιλαμβάνει τη μακεδονική αρχαιότητα: Ο Χρίστιαν Μίτσκοσκι το 2024 κερδίζει τις εκλογές στα Σκόπια με το κόμμα VMRO-DPMNE, αναλαμβάνει πρωθυπουργός και ξεκινάει τη θητεία του με μπαράζ παραβιάσεων της Συμφωνίας των Πρεσπών. Για το VMRO-DPMNE η μακεδονική αρχαιότητα ανήκει στους Σκοπιανούς, επειδή θεωρούν ότι αυτοί είναι οι απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων. Στόχος του συγκεκριμένου κόμματος είναι η δημιουργία μιας «Ενωμένης Μακεδονίας» που θα περιλαμβάνει και το έδαφος της ελληνικής Μακεδονίας.

  8. Ανεξάρτητο μακεδονικό κράτος: Στην τελευταία βαθμίδα βρίσκεται η δημιουργία ανεξάρτητου μακεδονικού κράτους, μη ελληνικού, στο οποίο θα συμπεριλαμβάνεται και το έδαφος της ελληνικής Μακεδονίας («Ενωμένη Μακεδονία»). Αυτό θα συμβεί μελλοντικά εάν η Ελλάδα δεν ακυρώσει τη Συμφωνία των Πρεσπών και δεν υπάρξει στη χώρα μας εθνοκεντρική πολιτική.

Ενδεικτικά παρατίθενται μερικές φωτογραφίες ώστε να μην υπάρχει αμφιβολία ότι οι Σκοπιανοί έχουν βλέψεις στα ελληνικά εδάφη.

Ο χαιρετισμός της «Ενωμένης Μακεδονίας». Το μεσαίο από τα τρία ανασηκωμένα δάκτυλα αναγράφει τη λέξη «ЕГЕЈ» που στα σλαβικά σημαίνει «ΑΙΓΑΙΟ» και συμβολίζει την ελληνική Μακεδονία, την οποία οι Σκοπιανοί αποκαλούν «Μακεδονία του Αιγαίου».

Ο αντιπρόεδρος του VMRO-DPMNE, κ. Βλάντο Μισαϊλόφσκι, τη στιγμή που κάνει τον χαιρετισμό της «Ενωμένης Μακεδονίας» (είναι αυτή που περιλαμβάνει και τη Χαλκιδική) ενώ σχολιάζει με τη φράση «Για μια τέλεια Μακεδονία»17.

Ο πρόεδρος της Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών των Σκοπίων, κ. Λιούπτσο Κότζαρεφ (πέμπτος από αριστερά), στις 4-2-2023, σε εκδήλωση Σκοπιανών στον Καναδά για την 150η επέτειο της γέννησης του Βούλγαρου Γκότσε Ντέλτσεφ. Πίσω του σε τεράστιες διαστάσεις βρίσκονται ο Ήλιος της Βεργίνας και ο χάρτης της λεγόμενης «Ενωμένης Μακεδονίας» (είναι αυτή που περιλαμβάνει και τη Χαλκιδική) στον οποίο αναγράφεται η λέξη «Μακεδονία»18.

Ο δήμαρχος της πόλης Ντεμίρ Χισάρ κ. Νίκολα Ναϊντόφσκι (πρώτος από αριστερά) με μέλη του δημοτικού συμβουλίου του στις 10-7-2022 κατά τη διάρκεια πορείας διαμαρτυρίας στα Σκόπια κάνουν το χαιρετισμό της «Ενωμένης Μακεδονίας» ενώ κρατούν πανό που φέρει τον Ήλιο της Βεργίνας, τη λέξη «Μακεδονία» και χάρτη που περιλαμβάνει τη Θάσο και τη Χαλκιδική19.

1. https://www.antibaro.gr/article/20695

2. https://el.wikipedia.org/wiki/Εσωτερική_Μακεδονική_Επαναστατική_Οργάνωση

3. https://el.wikipedia.org/wiki/Ψήφισμα_της_Κομιντέρν_για_το_Μακεδονικό_Ζήτημα

4. https://www.anixneuseis.gr/ιστορικη-επισκόπηση-του-μακεδονικού/

5. https://www.eleftheria.gr/m/απόψεις/item/207115-8-αυγούστου-1944-ο-τίτο-μετονομάζει-τα-σκόπια-από-βαρντάρσκα-σε-«λαϊκή-δημοκρατία-της-μακεδονίας».html

6. https://www.mfa.gr/to-zetema-tou-onomatos-tes-boreias-makedonias/

7. https://www.dimokratia.gr/apopseis/401057/mia-istoria-tha-sas-po/

8. https://www.antibaro.gr/article/23319

9. https://www.antibaro.gr/article/29195

10. https://www.antibaro.gr/article/33837

11. https://www.epitropiellinismou.gr/post/499

12. https://www.epitropiellinismou.gr/post/2089

13. https://www.epitropiellinismou.gr/post/2261

14. https://en-academic.com/dic.nsf/enwiki/9099277

15. https://www.protothema.gr/politics/article/1513861/xefuge-teleios-i-gordana-silianofska-thumithike-tora-tous-makedones-tou-aigaiou/

16. https://x.com/gogamkd/status/1806303063289778322?t=mrnzp4RhgEg4PDMAfb6Q8g&s=19

17. https://www.facebook.com/misajlovskivlado/posts/2624407727866247

18. https://www.facebook.com/groups/203897086311812/posts/6312641085437351/

19. https://x.com/dayastic777/status/1546143107321847810

*Ο Ιωάννης Αμπατζόγλου είναι Ακτινοφυσικός Ιατρικής, διδάκτωρ του Τμήματος Ιατρικής του ΔΠΘ, Επιστημονικά Υπεύθυνος του Τμήματος Ιατρικής Φυσικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης και Πρόεδρος της Επιτροπής Ελληνισμού.

abadzoglou@yahoo.gr

Σχετικά θέματα
Profile Picture

Είναι ο άγνωστος Χ, αλλά φυσικό πρόσωπο που βοηθάει στην παραγωγή ειδήσεων στο Geopolitico.gr, αλλά και τη δημιουργία βίντεο στο κανάλι του Σάββα Καλεντερίδη. Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως ανθρώπινο αλγόριθμο λόγω του όγκου των δεδομένων και πληροφοριών που αφομοιώνει καθημερινώς. Είναι καταδρομέας με ειδικότητα Χειριστή Ασυρμάτων Μέσων.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Η σχέση ΕΕ–Ινδίας μπορεί να εξελιχθεί από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές σχέσεις των επόμενων δεκαετιών

Η πολιτική ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ–Ινδίας, σε συνδυασμό με την προώθηση μιας νέας Συνεργασίας Ασφάλειας και Άμυνας, δείχνουν ότι Βρυξέλλες και Νέο Δελχί επιχειρούν να περάσουν σε μία εντελώς νέα εποχή.

Δημοσιεύτηκε

1 ώρα πριν

στις

9 Οκτωβρίου 2026

από τον

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ινδία πλησιάζουν η μία την άλλη με ρυθμούς που πριν από μία δεκαετία θα θεωρούνταν δύσκολο να προβλεφθούν.

Εμπόριο, άμυνα, τεχνολογία, θαλάσσια ασφάλεια και ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες μετατρέπονται σταδιακά στους βασικούς πυλώνες μιας πολύ ευρύτερης στρατηγικής σχέσης.

Η πολιτική ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ–Ινδίας, σε συνδυασμό με την προώθηση μιας νέας Συνεργασίας Ασφάλειας και Άμυνας, δείχνουν ότι Βρυξέλλες και Νέο Δελχί επιχειρούν να περάσουν σε μία εντελώς νέα εποχή.

Στα χαρτιά, μάλιστα, όλα μοιάζουν σχεδόν απόλυτα ευθυγραμμισμένα.

Και οι δύο πλευρές μιλούν για δημοκρατία, κυριαρχία, στρατηγική αυτονομία, πολυμερή συνεργασία και διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες.

Όμως πίσω από την κοινή διπλωματική γλώσσα κρύβεται μία πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα:

Ευρώπη και Ινδία χρησιμοποιούν συχνά τις ίδιες λέξεις, αλλά δεν εννοούν πάντα τα ίδια πράγματα.

Και αυτή ακριβώς η διαφορά μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της σχέσης τους.

Κυριαρχία: Η Ευρώπη θέλει να τη μοιράζεται – Η Ινδία να την προστατεύει

Η βασική διαφορά ξεκινά από την Ιστορία.

Η σημερινή Ευρώπη οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια δύο παγκοσμίων πολέμων και στην πεποίθηση ότι η ανεξέλεγκτη εθνική κυριαρχία μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικά αποτελέσματα.

Γι’ αυτό μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η ευρωπαϊκή τάξη στράφηκε προς διεθνείς συνθήκες, δικαστήρια, υπερεθνικούς θεσμούς και τελικά προς την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Για τις Βρυξέλλες, η κυριαρχία μπορεί να είναι κοινή, περιορισμένη ή εκχωρημένη εν μέρει.

Η ευρωπαϊκή λογική είναι ότι ένα κράτος μπορεί να παραχωρήσει μέρος της ανεξαρτησίας του προκειμένου να αποκτήσει μεγαλύτερη συλλογική ισχύ.

Η Ινδία, όμως, προέρχεται από ακριβώς αντίθετη ιστορική εμπειρία.

Το σύγχρονο ινδικό κράτος γεννήθηκε μέσα από την αποικιοκρατία και έναν μακροχρόνιο αγώνα για πολιτική ανεξαρτησία.

Για το Νέο Δελχί η κυριαρχία δεν ήταν κάτι που έπρεπε να περιοριστεί.

Ήταν κάτι που έπρεπε πρώτα να κερδηθεί και μετά να προστατευτεί.

Αυτή η ιστορική μνήμη εξακολουθεί να καθορίζει την ινδική εξωτερική πολιτική.

Γιατί η Ινδία είναι καχύποπτη απέναντι στους «κανόνες»

Εδώ βρίσκεται και ένα από τα σημαντικότερα σημεία τριβής.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορεί να θεωρούν τις απαιτήσεις για εργασιακά δικαιώματα, περιβαλλοντική πολιτική, εταιρική διακυβέρνηση ή κανονιστικές προϋποθέσεις ως απολύτως θεμιτές.

Η Ινδία, όμως, μπορεί να θέτει ένα διαφορετικό ερώτημα:

Ποιος αποφασίζει ποιοι είναι οι σωστοί κανόνες και ποιος έχει το δικαίωμα να τους επιβάλλει;

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Νέο Δελχί απορρίπτει τις διεθνείς αρχές.

Σημαίνει ότι είναι πολύ πιο ευαίσθητο στην ιδέα ότι ισχυρές χώρες ή οργανισμοί μπορεί να αποκτούν το δικαίωμα να καθορίζουν μονομερώς τι είναι αποδεκτό.

«Στρατηγική αυτονομία»: Ίδια φράση, αντίθετη φιλοσοφία

Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν οι δύο πλευρές μιλούν για στρατηγική αυτονομία.

Για την Ευρώπη, η έννοια αυτή συνδέεται κυρίως με τη μείωση εξαρτήσεων και την ενίσχυση της δυνατότητας της ΕΕ να ενεργεί αυτόνομα.

Δεν σημαίνει όμως απαραίτητα απομάκρυνση από συμμαχίες.

Αντίθετα, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία συχνά σημαίνει ότι η Ευρώπη θέλει να γίνει ισχυρότερος και πιο ικανός εταίρος μέσα στις υπάρχουσες συλλογικές δομές.

Η ινδική προσέγγιση είναι πολύ διαφορετική.

Οι ρίζες της φτάνουν μέχρι τον Jawaharlal Nehru και την πολιτική του μη ευθυγραμμισμού.

Διαβάστε επίσης:  India’s Defence Transformation Accelerates: BrahMos, AMCA, Missile Shield, C-295 and Record Exports Reshape the Indo-Pacific

Σήμερα αυτή η λογική έχει εξελιχθεί σε ένα είδος «πολλαπλής ευθυγράμμισης».

Το Νέο Δελχί θέλει να διατηρεί σχέσεις ταυτόχρονα με Ουάσινγκτον, Μόσχα, Βρυξέλλες και άλλους πόλους ισχύος, χωρίς να επιτρέπει σε κανέναν να περιορίζει την ελευθερία των στρατηγικών του επιλογών.

Η διαφορά είναι θεμελιώδης:

Η Ευρώπη μοιράζεται κυριαρχία για να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία. Η Ινδία προστατεύει την κυριαρχία της για να διατηρήσει την αυτονομία της.

Η ΕΕ θέλει να προστατεύσει το σύστημα – Η Ινδία να το αλλάξει

Η ίδια αντίθεση εμφανίζεται και στο θέμα της πολυμερούς διεθνούς τάξης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δίνει μεγάλη σημασία στην προστασία διεθνών οργανισμών, δικαστηρίων και θεσμών.

Για την Ευρώπη, ο ΟΗΕ, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και το διεθνές νομικό σύστημα αποτελούν εμπόδια απέναντι σε μία επιστροφή στην ωμή πολιτική ισχύος.

Η Ινδία δεν απορρίπτει την πολυμέρεια.

Αλλά ζητά «μεταρρυθμισμένη πολυμέρεια».

Και η συγκεκριμένη λέξη έχει τεράστια σημασία.

Το Νέο Δελχί θεωρεί ότι πολλοί διεθνείς θεσμοί εξακολουθούν να αντανακλούν τον συσχετισμό δυνάμεων του 1945 και όχι τον κόσμο του 2026.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.

Η Ινδία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες και τη μεγαλύτερη δημογραφικά χώρα στον κόσμο, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός του μόνιμου πυρήνα εξουσίας του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Για την Ινδία, αυτό δεν είναι απλώς θεσμική αδικία. Είναι σύμβολο ενός διεθνούς συστήματος που ζητά από τις ανερχόμενες δυνάμεις να αποδέχονται κανόνες που δεν συνέγραψαν.

Παρά τις διαφορές, η σχέση θα γίνει ισχυρότερη

Οι διαφορές αυτές δεν σημαίνουν ότι η συνεργασία ΕΕ–Ινδίας θα αποτύχει.

Το αντίθετο.

Υπάρχουν πλέον ισχυρότατοι λόγοι που ωθούν τις δύο πλευρές πιο κοντά.

Και οι δύο θέλουν πιο ασφαλείς εφοδιαστικές αλυσίδες, τεχνολογική ανθεκτικότητα, ενεργειακή ασφάλεια, μεγαλύτερη βιομηχανική ισχύ και περιορισμό υπερβολικών εξαρτήσεων.

Παράλληλα, τόσο η Ευρώπη όσο και η Ινδία προσπαθούν να κινηθούν μέσα σε έναν κόσμο όπου ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας γίνεται ολοένα και πιο έντονος.

Η Ευρώπη βλέπει την Ινδία ως έναν τεράστιο οικονομικό και στρατηγικό εταίρο στον Ινδο-Ειρηνικό.

Η Ινδία βλέπει την Ευρώπη ως πηγή τεχνολογίας, επενδύσεων, αγορών και στρατηγικής διαφοροποίησης.

Το πραγματικό τεστ για Βρυξέλλες και Νέο Δελχί

Η μεγάλη πρόκληση δεν είναι οι διαφωνίες.

Είναι ο κίνδυνος να θεωρήσουν οι δύο πλευρές ότι συμφωνούν απλώς επειδή χρησιμοποιούν το ίδιο λεξιλόγιο.

Όταν η Ευρώπη λέει «κυριαρχία», σκέφτεται συχνά τον διαμοιρασμό της. Όταν η Ινδία λέει «κυριαρχία», σκέφτεται την προστασία της.

Όταν η Ευρώπη μιλά για στρατηγική αυτονομία, θέλει μεγαλύτερη συλλογική ικανότητα.

Όταν η Ινδία μιλά για στρατηγική αυτονομία, θέλει μεγαλύτερη ελευθερία ελιγμών.

Και όταν η Ευρώπη θέλει να προστατεύσει τη διεθνή τάξη, η Ινδία θέλει να τη μεταρρυθμίσει.

Η σχέση ΕΕ–Ινδίας μπορεί πράγματι να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές σχέσεις των επόμενων δεκαετιών.

Αλλά για να συμβεί αυτό, Βρυξέλλες και Νέο Δελχί θα πρέπει να καταλάβουν κάτι πολύ βαθύτερο από τα κοινά ανακοινωθέντα:

Δεν αρκεί να συμφωνούν στις λέξεις. Πρέπει να συμφωνήσουν – ή τουλάχιστον να κατανοήσουν – τι σημαίνουν πραγματικά αυτές οι λέξεις.

Και αυτό ίσως αποδειχθεί πολύ δυσκολότερο από την υπογραφή οποιασδήποτε εμπορικής συμφωνίας.

ΠΗΓΗ: International Institute of Strategy

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Πώς ερμήνευσε η Τουρκία τα μηνύματα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών από την Αθήνα;

Ο Ρούμπιο παρουσίασε την Αθήνα ως εταίρο που προσφέρει λύσεις στην άμυνα, την ενέργεια και τη διαχείριση των συνόρων

Δημοσιεύτηκε

2 ώρες πριν

στις

9 Οκτωβρίου 2026

από τον

Του Χρήστου Κωνσταντινίδη, Middle East Forum

Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο εκφώνησε μια συγκλονιστική ομιλία στις 7 Οκτωβρίου 2026 στην Πνύκα, απέναντι από την Ακρόπολη, μόλις λίγα μέτρα από το σημείο όπου ο Απόστολος Παύλος κήρυξε το Ευαγγέλιο στους αρχαίους Αθηναίους. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών τοποθέτησε την Ελλάδα στο επίκεντρο της ιστορικής κληρονομιάς της Δύσης και της σύγχρονης στρατηγικής συνεργασίας.

Ο Ρούμπιο χρησιμοποίησε την αρχαία Ελλάδα για να θεμελιώσει το όραμα της κυβέρνησης Τραμπ για την εθνική ισχύ, την κυριαρχία και τη δυτική αναγέννηση. Συνέδεσε την ελληνική παράδοση με το καθήκον, την αριστεία και την προθυμία υπεράσπισης της πατρίδας. Παρουσίασε την Ελλάδα ως υπόδειγμα συμμάχου και κάλεσε την Ευρώπη να ακολουθήσει το παράδειγμά της. Με απλά λόγια, ο Ρούμπιο παρουσίασε την Αθήνα ως εταίρο που προσφέρει λύσεις στην άμυνα, την ενέργεια και τη διαχείριση των συνόρων.

Αυτό έστειλε ένα έμμεσο μήνυμα στην Τουρκία: οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν την αξία της Ελλάδας αυτοτελώς και όχι μόνο ως αντίβαρο στην Άγκυρα. Δείχνει επίσης ότι η γεωγραφία και το στρατιωτικό μέγεθος δεν αρκούν για να εξασφαλίσουν αποκλειστική προνομιακή μεταχείριση. Η Ελλάδα έχει εδραιώσει την αξιοπιστία της και η συμμετοχή της σε ενεργειακές και αμυντικές συνεργασίες δημιουργεί επιλογές που περιορίζουν τη δυνατότητα της Τουρκίας να εμφανίζεται ως αναντικατάστατος μεσολαβητής.

Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου αποτελεί την πρακτική δοκιμασία αυτής της σχέσης. Σε κοινή συνέντευξη Τύπου, ο Ρούμπιο εξέφρασε τη στήριξή του στην επιτυχία των ενεργειακών έργων, αλλά απέφυγε τη δημόσια αντιπαράθεση με την Τουρκία, παραπέμποντας τα ευαίσθητα ζητήματα σε ιδιωτικές διπλωματικές συνομιλίες.

Στη συνέντευξή του στον Αλέξη Παπαχελά για την «Καθημερινή», ο Ρούμπιο έγινε σαφέστερος. Χαρακτήρισε αδιανόητη μια ελληνοτουρκική σύγκρουση και περιέγραψε σχέδια διπλωματικής κινητοποίησης για το καλώδιο. Η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει ότι το έργο εξυπηρετεί και τα δικά της συμφέροντα. Η αποτροπή μιας σύγκρουσης, όμως, πρέπει να σημαίνει αποτροπή του εξαναγκασμού που την προκαλεί. Διαφορετικά, η διατήρηση της ηρεμίας μπορεί να καταλήξει στην επιβράβευση εκείνου —της Τουρκίας— που απειλεί να τη διαταράξει.

Ο τρόπος με τον οποίο τα τουρκικά Μέσα κάλυψαν την επίσκεψη δείχνει ότι η Άγκυρα έλαβε το μήνυμα.

Η Hürriyet παρουσίασε τον Ρούμπιο ως την τελευταία ελπίδα της Αθήνας απέναντι στην Άγκυρα. Η Milliyet στάθηκε στους επαίνους του Αμερικανού υπουργού προς την Ελλάδα, ενώ η φιλοκυβερνητική Türkiye είχε ήδη επιχειρήσει, στις 5 Οκτωβρίου, να παρουσιάσει την ελληνική στρατηγική ως αποτυχημένη, προβάλλοντας την τουρκική αμυντική βιομηχανία και τις ευρωπαϊκές συνεργασίες της Άγκυρας. Το A Haber και η Cumhuriyet έστρεψαν την προσοχή στις διαδηλώσεις, παρουσιάζοντας την υποδοχή του Ρούμπιο ως μεγάλο σοκ. Η εθνικιστική Aydınlık περιέγραψε την ενίσχυση του άξονα ΗΠΑ–Ελλάδας ως κίνηση κατά της Τουρκίας και συνέδεσε τον Κάθετο Διάδρομο με τον περιορισμό του τουρκικού ενεργειακού βάρους.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η ανάλυση του Γκιουρσέλ Τοκμάκογλου, πρώην επικεφαλής του τμήματος πληροφοριών της τουρκικής αεροπορίας, στην τουρκική έκδοση της Independent. Διαχώρισε την ομιλία από ένα αντιτουρκικό δόγμα, αλλά εκτίμησε ότι η ευρύτερη συνεργασία περιορίζει τα διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα της Τουρκίας. Οι αντιδράσεις στον τουρκικό Τύπο δείχνουν ξεκάθαρα πόσο ενόχλησαν την Άγκυρα η επίσκεψη και η ομιλία, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η περιοδεία του Ρούμπιο δεν περιλάμβανε στάση στην Τουρκία.

Υπάρχει, όμως, και η άλλη όψη της εικόνας. Την ημέρα της ομιλίας Ρούμπιο στην Πνύκα, δύο οπλισμένα F-16, ένα CN-235 και τρία άοπλα τουρκικά drones πραγματοποίησαν τέσσερις παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και τρεις παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών, ενώ την προηγουμένη είχαν σημειωθεί δεκαπέντε παραβιάσεις του εναέριου χώρου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αξιολογήσουν σοβαρά αυτήν τη συμπεριφορά. Όταν τουρκικά αεροσκάφη παραβιάζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο ενώ ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών βρίσκεται στην Αθήνα, η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να μένει αδιάφορη απέναντι σε αυτήν την αντίδραση.

Ο Ρούμπιο μίλησε για κυριαρχία και αξιόπιστες συμμαχίες. Οι προκλητικές παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου από την Τουρκία, την ημέρα της επίσκεψης του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, κάθε άλλο παρά εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία της εμπνέουν. Ενισχύουν ξεκάθαρα το επιχείρημα ότι η Άγκυρα δεν έχει καμία πρόθεση να εγκαταλείψει την αναθεωρητική πολιτική και τις παράνομες αξιώσεις της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, όπως αποτυπώνονται στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο κατανόησης.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Το τουρκοκαταριανό μάθημα του Ισραήλ! Τι γνώριζε η Άγκυρα πριν από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου

Η Άγκυρα παρείχε στη Χαμάς ασφαλές καταφύγιο, χρηματοοικονομικές υποδομές και πολιτική νομιμοποίηση, ενώ αντιτασσόταν σε μια περιφερειακή τάξη που απειλούσε να παρακάμψει την Τουρκία. Αφού η 7η Οκτωβρίου κατέλυσε αυτή την τάξη, το Ισραήλ άρχισε να αντιμετωπίζει την Τουρκία όχι απλώς ως έναν δύσκολο εταίρο, αλλά ως μέρος του στρατηγικού προβλήματος.

Δημοσιεύτηκε

13 ώρες πριν

στις

8 Οκτωβρίου 2026

από τον

Η Τουρκία είχε το κίνητρο, τα μέσα και την ευκαιρία για την 7η Οκτωβρίου

Του Σάι Γκαλ, Israel Hayom

Η Άγκυρα είναι απίθανο να σπεύσει να εγκαταλείψει μια τόσο σημαντική ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Φωτογραφία: AFP, Getty Images.

Δεκαοκτώ ημέρες πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023, ο πρώην επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών και ο διάδοχός του κάθονταν μαζί με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέναντι από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ο Χακάν Φιντάν ήταν πλέον υπουργός Εξωτερικών· ο Ιμπραχίμ Καλίν διηύθυνε τη ΜΙΤ, την εθνική υπηρεσία πληροφοριών της Τουρκίας. Στο τραπέζι βρίσκονταν η ενέργεια, η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια. Τρία χρόνια νωρίτερα, οι δύο άνδρες είχαν καθίσει δίπλα στον Ερντογάν, μαζί με τον ηγέτη της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγια — ο Φιντάν τότε διηύθυνε τη ΜΙΤ, ενώ ο Καλίν υπηρετούσε ως εκπρόσωπος του Ερντογάν. Οι φάκελοι της Άγκυρας για το Ισραήλ και τη Χαμάς συναντιούνταν στην κορυφή του τουρκικού κράτους.

Ο φάκελος της Χαμάς είχε επιχειρησιακό χαρακτήρα. Ο Μούσα Ακάρι, βετεράνος των Ταξιαρχιών Κασάμ της Χαμάς, ο οποίος απελευθερώθηκε κατά την ανταλλαγή κρατουμένων για τον Σαλίτ το 2011, αφηγήθηκε ότι ο Ερντογάν έστειλε κυβερνητικό αεροσκάφος για να μεταφέρει τον ίδιο και άλλους εννέα από την Αίγυπτο στην Άγκυρα και δεσμεύθηκε να τους προστατεύει «όπως προστατεύουμε τα δικά μας παιδιά». Οι κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών προσδιόρισαν τον Ζάχερ Τζαμπαρίν, με έδρα την Τουρκία, ως επικεφαλής των οικονομικών της Χαμάς και σύνδεσμό της με την ιρανική Δύναμη Κουντς, τη Redin Exchange ως δίαυλο διοχέτευσης 10 εκατομμυρίων δολαρίων στις Ταξιαρχίες και ένα μυστικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο άνω των 500 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο περιλάμβανε τουρκικές εταιρείες και επιχειρησιακά στελέχη. Η Άγκυρα παρείχε επίσης νομική κάλυψη: ο Χανίγια είχε τουρκική υπηκοότητα, περίπου δώδεκα στελέχη της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη είχαν λάβει ή ανέμεναν τουρκικά έγγραφα ταυτότητας, ενώ στοιχεία εμπορικών μητρώων έδειχναν ότι ο χρηματοδότης της Χαμάς Χισάμ Γιούνις Καφίσεχ είχε πολιτογραφηθεί ως Χασμέτ Ασλάν (Haşmet Aslan). Έγγραφο της Χαμάς, που ανακτήθηκε από την κατοικία του Χάμζα Αμπού Σανάμπ, συνεργάτη του ηγέτη της οργάνωσης στη Γάζα Γιαχία Σινουάρ, προέβλεπε πυρήνες, ασφαλή καταλύματα, δολιοφθορές, δολοφονίες και απαγωγές με ορμητήριο το τουρκικό έδαφος.

Δεν είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι η ΜΙΤ δεν τα είχε αντιληφθεί. Η υπηρεσία συνδύαζε τη θεσμικά κατοχυρωμένη δυνατότητα δράσης σε ολόκληρο τον τουρκικό κρατικό μηχανισμό με δυνατότητες συλλογής πληροφοριών σημάτων, κυβερνοπληροφοριών, πληροφοριών εξωτερικού και αντικατασκοπείας, καθώς και με άμεση πρόσβαση στον πρόεδρο· είχε ήδη χαρτογραφήσει ιρανικούς πυρήνες και εξαρθρώσει μηχανισμούς χρηματοδότησης του ISIS σε συνεργασία με συμμαχικές υπηρεσίες. Ο Σινουάρ μπορούσε να αποκρύψει το τελικό σχέδιο μάχης χωρίς να αποκρύπτει ολόκληρο τον μηχανισμό. Για να ευσταθεί η εκδοχή της τουρκικής άγνοιας, θα έπρεπε η ΜΙΤ να είχε χαρτογραφήσει το Ιράν και το ISIS, αλλά όχι τη Χαμάς, να είχε συναντηθεί με ηγέτες της Χαμάς χωρίς να χαρτογραφήσει τα δίκτυά τους και να είχε δεχθεί επί χρόνια προειδοποιήσεις από συμμάχους χωρίς να διαμορφώσει δική της εικόνα πληροφοριών.

Ο Ερντογάν έδωσε αργότερα το όνομά της σε αυτή την πολιτική: η Χαμάς δεν ήταν τρομοκρατική οργάνωση, αλλά νόμιμο κίνημα αντίστασης και πολιτικός δρών. Η Άγκυρα είχε ήδη κάνει την καθοριστική επιχειρησιακή επιλογή: ο μηχανισμός της Χαμάς στην Τουρκία δεν θα διαλυόταν ως εχθρική υποδομή. Αυτή η επιλογή προηγήθηκε των όποιων πληροφοριών διέθετε η ΜΙΤ για την τελική επίθεση.

Ο Νετανιάχου και ο Ερντογάν με φόντο έναν χάρτη της Μέσης Ανατολής. Φωτογραφία: Oren Ben Hakoon, AFP.

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ευρωπαίοι εταίροι παρουσίασαν τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος θα συνέδεε την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και του Ισραήλ, παρακάμπτοντας την Τουρκία. Ο Ερντογάν το αντιλήφθηκε αμέσως: «Δεν μπορεί να υπάρξει διάδρομος χωρίς την Τουρκία». Έντεκα ημέρες αργότερα, ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν δήλωσε ότι η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ πλησίαζε «κάθε μέρα»· δύο ημέρες μετά, ο Νετανιάχου είπε στα Ηνωμένα Έθνη ότι το Ισραήλ βρισκόταν στο κατώφλι μιας ειρήνης ικανής να μεταμορφώσει τη Μέση Ανατολή.

Από κοινού, αυτές οι εξελίξεις απειλούσαν την ισχύ που αντλούσε η Άγκυρα από τον ρόλο της ως πύλης διέλευσης. Ο IMEC θα μπορούσε να συνδυάσει την κλίμακα της ινδικής οικονομίας, τα κεφάλαια του Κόλπου και την πρόσβαση που προσέφερε το Ισραήλ στην Ευρώπη, υπό αμερικανική αιγίδα και χωρίς την Τουρκία, ενώ η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση θα αποδυνάμωνε το παλαιστινιακό βέτο στην περιφερειακή ολοκλήρωση. Ένα λειτουργικό παλαιστινιακό κράτος απαιτεί μία ενιαία αρχή, ικανή να κυβερνά, να έχει το μονοπώλιο της ένοπλης ισχύος και να επιβάλλει την εφαρμογή μιας συμφωνίας, και θα περιόριζε ακόμη περισσότερο την τουρκική επιρροή· η Χαμάς διατηρεί τον κατακερματισμό που προσφέρει στην Άγκυρα πρόσβαση στην παλαιστινιακή πολιτική, δυνατότητα άσκησης πίεσης στο Ισραήλ, πεδίο ανταγωνισμού με το Κάιρο, το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι, καθώς και διαμεσολαβητικό ρόλο κάθε φορά που η περιοχή διχάζεται.

Η 7η Οκτωβρίου ανέκοψε και τις δύο αυτές πορείες. Η σαουδαραβοϊσραηλινή εξομάλυνση πάγωσε, ο IMEC έχασε το πολιτικό του θεμέλιο, το παλαιστινιακό βέτο επανεμφανίστηκε και η Άγκυρα επέστρεψε στο διπλωματικό επίκεντρο· μέσα σε δύο εβδομάδες, ο Φιντάν πρότεινε την Τουρκία ως εγγυήτρια μιας ισραηλινοπαλαιστινιακής διευθέτησης. Δεν ήταν απαραίτητο η Τουρκία να επιθυμεί τη σφαγή για να ωφεληθεί από όσα αυτή κατέστρεψε. Στις 20 Οκτωβρίου, ο Φιντάν, έχοντας διευθύνει τη ΜΙΤ επί δεκατρία χρόνια, δήλωσε ότι η Άγκυρα είχε κατανοήσει πως η προπολεμική περιφερειακή αρχιτεκτονική δεν ήταν βιώσιμη και ότι κάποια στιγμή θα ξεσπούσε κρίση. Η Άγκυρα ανέμενε την περιφερειακή ρήξη, γνώριζε τον μηχανισμό της Χαμάς στην Τουρκία και διέθετε τα μέσα για να διεισδύσει σε αυτόν.

Το Ισραήλ γνώριζε τον μηχανισμό της Χαμάς στην Τουρκία, ενώ αποκαθιστούσε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με την Άγκυρα, συναντούσε τον Ερντογάν και ενέτασσε την κυβερνοασφάλεια στη διμερή ατζέντα. Παράλληλα, συντηρούσε τη Χαμάς μέσω της επί χρόνια χρηματοδότησης της Γάζας από το Κατάρ· το Qatargate δημιούργησε αργότερα υποψίες ότι καταριανά χρήματα και επιρροή έφθαναν στον στενό κύκλο του πρωθυπουργού. Η Ιερουσαλήμ πίστευε ότι τα χρήματα, η πρόσβαση και οι μεσάζοντες μπορούσαν να κρατήσουν τη Χαμάς υπό έλεγχο. Αντί γι’ αυτό, η Ντόχα απέκτησε μοχλούς επιρροής, η Άγκυρα διατήρησε τη Χαμάς και η Χαμάς ενίσχυσε τις δυνατότητές της.

Μια κρατική εξεταστική επιτροπή, διορισμένη από τον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου και όχι από την κυβέρνηση την οποία εξετάζει, θα διερευνήσει αυτή την αρχιτεκτονική που προϋπήρχε της 7ης Οκτωβρίου, όχι απλώς τον φράχτη που παραβιάστηκε, τις προειδοποιήσεις της 6ης Οκτωβρίου ή τις μονάδες που απέτυχαν το επόμενο πρωί. Στο πεδίο της έρευνάς της θα περιλαμβάνονται οι φάκελοι της Τουρκίας και του Κατάρ και τα σημεία στα οποία διασταυρώνονται, η πολιτική διαχείρισης της Χαμάς και όσα γνώριζε το Ισραήλ πριν από την επίθεση. Οι έρευνες της Μοσάντ και της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών περιλαμβάνουν ήδη διαβαθμισμένα ευρήματα για εξωτερικούς δρώντες και σχέσεις συνεργασίας με άλλες υπηρεσίες· η Επιτροπή θα παραλάβει ένα πολύ ευρύτερο σύνολο στοιχείων.

Το Ισραήλ έμαθε το τουρκοκαταριανό μάθημα με αίμα και πολύ αργά. Πλέον αποκλείει την παρουσία τουρκικών και καταριανών δυνάμεων στη Γάζα και απορρίπτει την Άγκυρα και την Ντόχα ως θεματοφύλακες της μεταπολεμικής τάξης. Οι πρώην οικοδεσπότες της Χαμάς δεν θα εποπτεύσουν το μέλλον της Γάζας.

Το ίδιο μάθημα μεταμόρφωσε τον τουρκικό φάκελο του Ισραήλ. Η συλλογή πληροφοριών για την Τουρκία αυξήθηκε, η Χαμάς με έδρα την Τουρκία εντάχθηκε στον ισραηλινό επιχειρησιακό σχεδιασμό και, τον Δεκέμβριο του 2023, ο Ρόνεν Μπαρ, τότε επικεφαλής της Σιν Μπετ, της ισραηλινής υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας, κατονόμασε τον Λίβανο, το Κατάρ και την Τουρκία ως θέατρα επιχειρήσεων στα οποία το Ισραήλ θα έφθανε στους ηγέτες της Χαμάς. Το πλήγμα στην Ντόχα τον Σεπτέμβριο του 2025 μετέτρεψε το δόγμα σε προηγούμενο. Το καταφύγιο στο εξωτερικό δεν εξασφάλιζε πλέον ασυλία.

Η διευρυμένη συλλογή πληροφοριών αποκάλυψε επίσης τους κινδύνους που ενυπήρχαν στις σχέσεις συνεργασίας της ΜΙΤ με άλλες υπηρεσίες. Το 2025, ο σερ Ρίτσαρντ Μουρ, τότε επικεφαλής της βρετανικής MI6, χαρακτήρισε τον Φιντάν και τον Καλίν «άψογους επαγγελματίες και στενούς φίλους». Αυτή η εγγύτητα αυξάνει την έκθεση σε κίνδυνο όταν οι ιεραρχήσεις των απειλών αποκλίνουν. Ακόμη και η ανάθεση μιας αποστολής συλλογής πληροφοριών αποτελεί πληροφορία: ένα αίτημα συλλογής αποκαλύπτει τους στόχους, τα κενά και τις προτεραιότητες μιας υπηρεσίας. Η ανάθεση στη ΜΙΤ συλλογής πληροφοριών για έναν δρώντα που η Άγκυρα σκοπεύει να διατηρήσει μπορεί να εκθέσει την υπηρεσία που ζητά τις πληροφορίες πριν ακόμη απαντήσει η ΜΙΤ.

Το Ισραήλ μοιράστηκε διαβαθμισμένες πληροφορίες και συγκεκριμένες περιπτώσεις τουρκικών πρακτικών που στρέφονταν εναντίον των συμφερόντων των ίδιων των εταίρων της Τουρκίας. Η ΜΙΤ προειδοποίησε τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν για Κούρδους μαχητές που κινούνταν προς το Ιράν· το ίδιο τουρκικό επιχειρησιακό περιβάλλον συνέδεε τη χρηματοδότηση της Χαμάς με το Foxtrot, ένα σουηδικό εγκληματικό δίκτυο που υπηρετούσε τις ιρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, ενώ η New Way Group Global, με έδρα την Τουρκία, υπηρετούσε τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, την GRU. Η Τουρκία ήταν το σημείο διασταύρωσης. Στις υπηρεσίες που ενημερώθηκαν, οι πρακτικές συνεργασίας έχουν αλλάξει αναλόγως: η συνεργασία με την Άγκυρα και η έκθεση στην Άγκυρα αντιμετωπίζονται πλέον ως ξεχωριστές αποφάσεις, με τις πηγές, τους στόχους και τα αιτήματα συλλογής πληροφοριών να τηρούνται σε διακριτά, στεγανά πεδία.

Το Ισραήλ αντιμετωπίζει πλέον τη Χαμάς και το Ιράν, τη Συρία και την Κύπρο, το Αιγαίο και τη Λιβύη, τη Ρωσία και το ΝΑΤΟ, τη διπλωματία και τις υπηρεσίες πληροφοριών ως ένα ενιαίο τουρκικό στρατηγικό σύστημα. Στη Συρία, η εκτίμηση μετατράπηκε σε δράση παρεμπόδισης, όταν το Ισραήλ έπληξε αεροπορικές βάσεις που είχε εξετάσει η Άγκυρα, πριν μπορέσει η Τουρκία να τις μετατρέψει σε στρατιωτικό βάθος. Η υπό τουρκική κατοχή βόρεια Κύπρος βρίσκεται στον ίδιο επιχειρησιακό χάρτη: είναι η πλησιέστερη τουρκική πλατφόρμα στρατιωτικών επιχειρήσεων και πληροφοριών προς το θέατρο επιχειρήσεων του Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο. Εάν η Άγκυρα χρησιμοποιήσει το κατεχόμενο βόρειο τμήμα ως όπλο, η αποκατάσταση της κυπριακής κυριαρχίας καθίσταται ισραηλινός στόχος ασφαλείας και ο τερματισμός του τουρκικού στρατιωτικού ελέγχου κοινή αποστολή του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου.

Η εγγύηση συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ δεν επαναχαράσσει αυτόν τον χάρτη. Η τουρκική υπηκοότητα δεν επεκτείνει την προστασία του ΝΑΤΟ στη Χαμάς και η τουρκική κατοχή δεν επεκτείνει το έδαφος του ΝΑΤΟ στη βόρεια Κύπρο. Το πλήγμα κατά της Χαμάς σε τουρκικό έδαφος αποτελεί επιχειρησιακή επιλογή· η Άγκυρα δεν μπορεί να κατασκευάσει ασυλία υπό την ομπρέλα της Συμμαχίας με τουρκικά διαβατήρια ή τουρκικές σημαίες.

Το αν η ΜΙΤ γνώριζε την ώρα της επίθεσης δεν αποτέλεσε ποτέ το καθοριστικό κριτήριο. Η Τουρκία γνώριζε τη Χαμάς σε επιχειρησιακό επίπεδο· η Ιερουσαλήμ γνώριζε τον μηχανισμό της στην Τουρκία· και η 7η Οκτωβρίου κατέστρεψε την περιφερειακή τάξη, την ανάδυση της οποίας η Άγκυρα είχε κάθε λόγο να αποτρέψει. Το Ισραήλ ανοικοδομεί τώρα αυτή την τάξη μαζί με τους εταίρους του, γύρω από μια αρχιτεκτονική που δεν περνά πλέον από την Άγκυρα.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO8 λεπτά πριν

Μάρκο Ρούμπιο, Δούρειος Ίππος και γεωπολιτική πραγματικότητα!

Η Πνύκα δεν πρέπει να γίνει το σκηνικό μιας νέας αμερικανικής αφήγησης εντυπωσιασμού για τη Δύση. Πρέπει να παραμείνει ο...
Αναλύσεις1 ώρα πριν

Η σχέση ΕΕ–Ινδίας μπορεί να εξελιχθεί από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές σχέσεις των επόμενων δεκαετιών

Η πολιτική ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ–Ινδίας, σε συνδυασμό με την προώθηση μιας νέας Συνεργασίας Ασφάλειας...
Αναλύσεις2 ώρες πριν

Πώς ερμήνευσε η Τουρκία τα μηνύματα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών από την Αθήνα;

Ο Ρούμπιο παρουσίασε την Αθήνα ως εταίρο που προσφέρει λύσεις στην άμυνα, την ενέργεια και τη διαχείριση των συνόρων
GEOPOLITICO13 ώρες πριν

Το τουρκοκαταριανό μάθημα του Ισραήλ! Τι γνώριζε η Άγκυρα πριν από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου

Η Άγκυρα παρείχε στη Χαμάς ασφαλές καταφύγιο, χρηματοοικονομικές υποδομές και πολιτική νομιμοποίηση, ενώ αντιτασσόταν σε μια περιφερειακή τάξη που απειλούσε...
Διεθνή13 ώρες πριν

Οι Πακιστανοί διαψεύδουν τους Τούρκους για Υεμένη! Αναφορές για στρατιωτική στήριξη της Άγκυρας στο Ριάντ — Το Ισλαμαμπάντ διαψεύδει τα αεροπορικά πλήγματα

Δημοσιεύματα περιγράφουν διεύρυνση της στρατιωτικής στήριξης προς τη Σαουδική Αραβία, εν μέσω επιθέσεων των Χούθι. Τουρκική εφημερίδα αναφέρει αποστολή άνω...

Δημοφιλή