Κρίση για την ελευθερία του Τύπου στο Πακιστάν!

Ένα ζοφερό αρχείο ατιμωρησίας και καταστολής

Το 2024, το Πακιστάν βυθίστηκε βαθύτερα σε μια κρίση για την ελευθερία του Τύπου, σημειώνοντας ρεκόρ με τις τραγικές δολοφονίες 11 δημοσιογράφων μέσα στους πρώτους οκτώ μήνες του έτους. Το στοιχειώδες στατιστικό είναι εμβληματικό των καταστροφικών συνθηκών του έθνους για τους εργαζόμενους στα μέσα ενημέρωσης, οι οποίοι τώρα περιηγούνται στο επικίνδυνο τοπίο των ρεπορτάζ κάτω από ένα σύννεφο φόβου, παρενόχλησης και, όλο και περισσότερο, θανατηφόρου βίας. [1] Η θέση του Πακιστάν ως ένα από τα πιο επικίνδυνα μέρη στον κόσμο για τους δημοσιογράφους έχει εδραιωθεί περαιτέρω φέτος, με την αμέλεια της κυβέρνησης, τις ισχυρές ομάδες συμφερόντων και την αδιαμφισβήτητη βία να συντρίβουν την ελευθερία του λόγου και της έκφρασης.

Ο τελευταίος θύτης, ο Nisar Lehri, ένας αφοσιωμένος 50χρονος δημοσιογράφος από το Βελουχιστάν, πυροβολήθηκε βάναυσα στις 4 Σεπτεμβρίου, αφού στοχοποιήθηκε για το ερευνητικό του έργο σε μια περιοχή που πλήττεται από τη βία. [2] Η δολοφονία του -όπως πολλοί πριν από αυτόν- έμεινε ανεξιχνίαστη από τις αρχές, αφήνοντας την οικογένειά του, τους συναδέλφους του και την κοινότητα των Μέσων Ενημέρωσης του Πακιστάν με μια ακόμη απώλεια εν μέσω της διογκωμένης κουλτούρας της ατιμωρησίας της χώρας. Ο θάνατος του Lehri ακολούθησε τη δολοφονία τον Αύγουστο του Muhammad Bachal Ghunio, ενός δημοσιογράφου από τη Sindh, ο οποίος ομοίως έπεσε θύμα ενέδρας στη γενέτειρά του. [3]

Και οι δύο άνδρες δολοφονήθηκαν επειδή έκαναν τη δουλειά τους: Αποκάλυπταν τη διαφθορά, αναφέροντας το έγκλημα και υποστήριζαν τη διαφάνεια.

Οι θάνατοι των Lehri και Ghunio υπογραμμίζουν ένα ανησυχητικό φαινόμενο στο Πακιστάν: οι δημοσιογράφοι κυνηγούνται ατιμώρητα σε όλη τη χώρα. Η ελευθερία της έκφρασης, που κάποτε κατοχυρώθηκε στο σύνταγμα της χώρας, τώρα διαβρώνεται από τη βία τόσο από το κράτος όσο και από ισχυρούς, συχνά ένοπλους, ιδιωτικούς παράγοντες. Παρά το γεγονός ότι οι στρατιωτικές και μυστικές υπηρεσίες του Πακιστάν κατηγορούνται ευρέως για το ρόλο τους στη φίμωση των διαφωνούντων, σπάνια θεωρούνται υπεύθυνοι για τέτοιες επιθέσεις. Τοπικοί φεουδάρχες, πολιτικές προσωπικότητες, ακόμη και μαχητές που υποστηρίζονται από την κυβέρνηση εκμεταλλεύονται περαιτέρω αυτήν την ελευθερία δράσης, παραγγέλνοντας βία εναντίον δημοσιογράφων και καταπιέζοντας ανεξάρτητες φωνές χωρίς συνέπειες.

Πέρα από τις στοχευμένες δολοφονίες, το 2024 ήταν μια χρονιά γεμάτη με πολλαπλές παραβιάσεις κατά των Μέσων Ενημέρωσης, από απειλές και σωματικές επιθέσεις μέχρι λογοκρισία και νομική παρενόχληση. Η μη κερδοσκοπική οργάνωση Freedom Network, με έδρα το Ισλαμαμπάντ, έχει τεκμηριώσει πάνω από 50 παραβιάσεις κατά δημοσιογράφων μόνο φέτος, προσθέτοντας βάρος στον αυξανόμενο όγκο στοιχείων που υποδηλώνουν μια συντονισμένη προσπάθεια φίμωσης του Τύπου του Πακιστάν. [4]

Ανησυχητικά, η κυβέρνηση συνεχίζει να αγνοεί την ασφάλεια των εργαζομένων στα Μέσα Ενημέρωσης παρά τους υφιστάμενους νόμους για την προστασία των δημοσιογράφων. Οι νόμοι αυτοί, που θεσπίστηκαν το 2021, επιβάλλουν προστασία και δημιουργούν επιτροπές ασφάλειας για τους επαγγελματίες των Μέσων Ενημέρωσης, ωστόσο παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανενεργοί, καθώς οι επαρχιακές κυβερνήσεις αποτυγχάνουν να τους εφαρμόσουν. Στη Σιντ, όπου αναφέρθηκαν τα περισσότερα περιστατικά κατά δημοσιογράφων φέτος, η επιτροπή προστασίας των δημοσιογράφων έχει σταματήσει, αφήνοντας τους δημοσιογράφους με μικρή προσφυγή ή υποστήριξη καθώς η βία αυξάνεται.

Μία από τις πιο ανατριχιαστικές πτυχές της τρέχουσας κρίσης για την ελευθερία του Τύπου στο Πακιστάν είναι η ατιμωρησία που απολαμβάνουν όσοι στοχοποιούν δημοσιογράφους.

Η Επιτροπή Προστασίας των Δημοσιογράφων (CPJ) έχει συμπεριλάβει το Πακιστάν μεταξύ των χειρότερων παραβατών παγκοσμίως για τη μη δίωξη των δραστών που δολοφονούν δημοσιογράφους, ένα μοτίβο που ισχύει από τότε που το CPJ άρχισε να παρακολουθεί την ατιμωρησία το 2008. [5]

Φέτος, η CPJ κατέταξε το Πακιστάν ως τη 12η πιο επικίνδυνη χώρα για τους δημοσιογράφους, με τη συντριπτική πλειοψηφία των υποθέσεων να μένουν ατιμώρητες. Από τους 39 δημοσιογράφους που δολοφονήθηκαν στο Πακιστάν από το 1992, μόνο σε τρεις περιπτώσεις φαίνεται να λογοδοτούν, και ακόμη και αυτές στην καλύτερη περίπτωση ήταν μερικές. [6]

Το κράτος, στη σπάνια περίπτωση που αντιμετωπίζει αυτές τις αποτρόπαιες επιθέσεις, συνήθως τις αποδίδει σε «τρομοκρατικές δραστηριότητες» εντός της χώρας. Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι περισσότερες από τις φετινές επιθέσεις σημειώθηκαν εκτός των περιοχών που επλήγησαν από την εξέγερση και την τρομοκρατία, όπως το Παντζάμπ και η Σιντ.

Ενώ οι δημοσιογράφοι σε περιοχές που πλήττονται από την τρομοκρατία, όπως η Khyber Pakhtunkhwa και το Balochistan αντιμετωπίζουν ακραίους κινδύνους από μαχητές και δυνάμεις ασφαλείας, εκείνοι σε σχετικά ειρηνικές επαρχίες είναι ευάλωτοι σε επιθέσεις που διατάσσουν ισχυροί τοπικοί πολιτικοί και βιομήχανοι.

Ο ρόλος του κράτους στην καταστολή της ελευθερίας της έκφρασης δεν είναι καθόλου αδιάφορος. Η υποστηριζόμενη από τον στρατό διοίκηση είναι γνωστό ότι περιορίζει την πρόσβαση στο Διαδίκτυο και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης υπό το πρόσχημα της πρόληψης των πολιτικών αναταραχών.

Νωρίτερα αυτό το έτος, οι αρχές περιόρισαν την πρόσβαση σε μεγάλες πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το WhatsApp, επικαλούμενοι τεχνικά ζητήματα που πολλοί υποπτεύονται ότι σχεδιάστηκαν για να καταπνίξουν τη διαφωνία. Τέτοιες τακτικές λογοκρισίας αποκαλύπτουν την αδιαφορία της κυβέρνησης για την ανοιχτή επικοινωνία και την ιεράρχηση του ελέγχου της ελευθερίας.

Η πρόσφατη αύξηση των δολοφονιών δημοσιογράφων και των επιθέσεων στον Τύπο έχει εντείνει το αίσθημα αδυναμίας στην κοινότητα των Μέσων Ενημέρωσης του Πακιστάν.

Καθώς οι δημοσιογράφοι κοιτάζουν όλο και περισσότερο πάνω από τους ώμους τους, επιφυλακτικοί τόσο με τις κυβερνητικές δυνάμεις όσο και με τις τοπικές ελίτ, πολλοί αναρωτήθηκαν πόσο καιρό μπορούν να συνεχίσουν να κάνουν ρεπορτάζ κάτω από τέτοιες εχθρικές συνθήκες. Αυτή η ερήμωση, όμως, μόνο ενθάρρυνε ορισμένους δημοσιογράφους, οι οποίοι, παρά τους κινδύνους, παραμένουν αφοσιωμένοι στην αποστολή της αλήθειας.

Παρά τον αυξανόμενο αριθμό νεκρών και την επιδείνωση των συνθηκών, ελάχιστα έχουν γίνει για τη βελτίωση της ασφάλειας των δημοσιογράφων. Οι αίθουσες σύνταξης, ειδικά εκτός μεγάλων αστικών κέντρων, δεν διαθέτουν πρωτόκολλα ασφαλείας και οι δημοσιογράφοι σπάνια διαθέτουν πόρους ή εκπαίδευση για να χειριστούν τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν.

Οι ρεπόρτερ σε αγροτικές περιοχές, συχνά με κακή αποζημίωση και χωρίς υποστήριξη, αναφέρουν τακτικά για ευαίσθητα θέματα, για να βρεθούν παγιδευμένοι στη βία χωρίς υποστήριξη από τους εργοδότες τους.

Εν τω μεταξύ, μεγάλα ειδησεογραφικά δίκτυα και πρακτορεία έχουν προσφέρει ελάχιστη υποστήριξη ή καθοδήγηση, γεγονός που αφήνει τους πιο ευάλωτους ρεπόρτερ -όσους σταθμεύουν σε μικρότερες πόλεις- απομονωμένους και απροστάτευτους.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο τεράστιος όγκος των ανεξερεύνητων δολοφονιών και επιθέσεων έχει εμπνεύσει τους δημοσιογράφους να αναλάβουν δράση στα χέρια τους.

Οργανώσεις όπως το Safe Journalism, που ιδρύθηκαν ως απάντηση στην κρίση, στοχεύουν να αυξήσουν το ποσοστό καταδίκης για επιθέσεις σε εργαζόμενους στα μέσα ενημέρωσης παρακολουθώντας ανεξάρτητα τις έρευνες και πιέζοντας τις αρχές να αναλάβουν δράση.

Επιπλέον, δημοσιογραφικές ομάδες στο Βελουχιστάν, όπου η βία έχει εκτοξευθεί, έχουν υιοθετήσει νέα μέτρα ασφαλείας, όπως η συγκέντρωση σε καθορισμένες τοποθεσίες πριν ταξιδέψουν μαζί σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Η απουσία μιας ενεργού κυβερνητικής επιτροπής ασφάλειας για την επίβλεψη της προστασίας των δημοσιογράφων ήταν μια από τις πιο σκληρές προδοσίες που ένιωσαν Πακιστανοί δημοσιογράφοι. Παρά τις δημόσιες δηλώσεις αξιωματούχων σχετικά με τη σημασία της ελευθερίας των Μέσων Ενημέρωσης, η πραγματικότητα επί τόπου είναι μια πραγματικότητα καταστολής και σιωπής.

Η κλιμακούμενη κρίση στο Πακιστάν υπογραμμίζει την απόλυτη ανάγκη για έναν ανεξάρτητο, ατρόμητο Τύπο. Ωστόσο, ο φαύλος κύκλος της δολοφονίας, της ατιμωρησίας και της καταστολής που επικυρώνεται από το κράτος θέτει σε κίνδυνο αυτό το θεμελιώδες δημοκρατικό δικαίωμα. Εκτός εάν τόσο η τοπική όσο και η διεθνής πίεση αναγκάσουν το πακιστανικό κράτος να λάβει σοβαρά την ευθύνη και να υπερασπιστεί τα δικαιώματα των δημοσιογράφων, το 2024 θα είναι η πιο θανατηφόρα και σκοτεινή χρονιά για τα Μέσα Ενημέρωσης του Πακιστάν.

Οι δημοσιογράφοι του Πακιστάν, προκλητικοί αλλά ξεπερασμένοι από μια κουλτούρα ανεξέλεγκτης βίας, μένουν να ελπίζουν για δικαιοσύνη που παραμένει απίστευτα απρόσιτη.

[1] https://www.geo.tv/latest/572069-2024-marks-year-of-tragedy-for-pakistani-journalists-amidst-rising-impunity

[2] https://www.dailyexcelsior.com/senior-journalist-nisar-lehri-shot-dead-in-pakistan/

[3] https://cpj.org/data/people/muhammad-bachal-ghunio/

[4] https://www.fnpk.org/

[5] https://cpj.org/2024/10/if-you-scream-no-one-will-hear-you-pakistani-journalists-report-in-fear-amid-spike-in-media-killings /

[6] https://cpj.org/2024/10/if-you-scream-no-one-will-hear-you-pakistani-journalists-report-in-fear-amid-spike-in-media-killings /