Με αφετηρία τη γεωπολιτική θεωρία του «ζωτικού χώρου» (Lebensraum), την οποία ανέπτυξε ο Γερμανός γεωγράφος Φρίντριχ Ράτσελ και η οποία συνδέθηκε ιστορικά με την επεκτατική πολιτική του Τρίτου Ράιχ, ο Γιάννης Θεοδωράτος επιχείρησε να ερμηνεύσει τη σύγχρονη τουρκική στρατηγική.

Στην 401η εκπομπή «Με το κλειδί της ιστορίας», που μεταδίδεται από το Blue Sky, στάθηκε ιδιαίτερα στις πρόσφατες αναφορές του αρχηγού του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, ναυάρχου Ερτζιουμέντ Τατλίογλου, κατά τη διάρκεια ναυτικής άσκησης στα τέλη Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την ερμηνεία του Θεοδωράτου, οι τοποθετήσεις του Τούρκου ναυάρχου δεν αποτελούν μεμονωμένες δηλώσεις ενός στρατιωτικού αξιωματούχου, αλλά εντάσσονται σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό.

Η Τουρκία, όπως εξήγησε, επιχειρεί να μετατραπεί από μια παραδοσιακά χερσαία δύναμη σε ισχυρή ναυτική δύναμη, ικανή να ελέγχει θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας, ενεργειακούς διαδρόμους και κρίσιμες γεωγραφικές περιοχές.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι η ελληνοτουρκική ύφεση δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως εγκατάλειψη των τουρκικών διεκδικήσεων, αλλά ως τακτική επιλογή που επιτρέπει στην Άγκυρα να κερδίζει χρόνο.

Οι 47 ναυπηγήσεις και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στο τουρκικό ναυπηγικό πρόγραμμα, υποστηρίζοντας ότι τουλάχιστον 47 ναυπηγήσεις πολεμικών πλοίων βρίσκονται σε διάφορα στάδια σχεδιασμού ή υλοποίησης.

Αναφέρθηκε ακόμη σε μακροπρόθεσμες τουρκικές φιλοδοξίες που περιλαμβάνουν συμβατικά αεροπλανοφόρα και πυρηνοκίνητα υποβρύχια.

Ο Θεοδωράτος συνέδεσε αυτή την εξέλιξη με τη στρατηγική σκέψη του πρώην πρωθυπουργού και υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, επισημαίνοντας ότι η ενίσχυση της ναυτικής ισχύος αποτελεί βασικό εργαλείο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Κατά την ανάλυσή του, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν περιορίζεται στις θαλάσσιες διεκδικήσεις. Αντιθέτως, επιχειρεί να συνδέσει τη στρατιωτική ισχύ με την οικονομία, την ενέργεια, τη διπλωματία και την αμυντική βιομηχανία.

Πρόκειται, όπως υποστήριξε, για μια προσπάθεια δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου κρατικού δόγματος, με κεντρικό στόχο την αναβάθμιση της Τουρκίας σε περιφερειακή ναυτική δύναμη.

Η ελληνική απάντηση και τα 12 ναυτικά μίλια

Απέναντι σε αυτή την προοπτική, ο Θεοδωράτος υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να επανεξετάσει τις προτεραιότητες της εθνικής στρατηγικής της.

Ειδικότερα, πρότεινε την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, αρχίζοντας από το σύμπλεγμα της Μεγίστης και συνεχίζοντας προς τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κρήτη.

Συνέδεσε την πρόταση αυτή με την ανάγκη ενίσχυσης των αεροναυτικών δυνατοτήτων της χώρας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που, κατά την εκτίμησή του, θα γίνουν εντονότερες προς το τέλος της δεκαετίας.

Επέμεινε επίσης ότι η ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία δεν πρέπει να υποτιμά τις δημόσιες διακηρύξεις της Άγκυρας, καθώς αυτές αποκαλύπτουν σημαντικές πτυχές του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού της.

Το τουρκικό αεροπλανοφόρο και η απειλή για την Ανατολική Μεσόγειο

Ο παρουσιαστής αφιέρωσε σημαντικό μέρος της εκπομπής στο τουρκικό αεροπλανοφόρο MUGEM, το οποίο, σύμφωνα με όσα ανέφερε, βρίσκεται ήδη υπό ναυπήγηση.

Επικαλούμενος τις αναφορές της τουρκικής ναυτικής ηγεσίας, σημείωσε ότι προβλέπεται εκτόπισμα τουλάχιστον 60.000 τόνων και δυνατότητα επιχειρήσεων με επανδρωμένα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Μετέφερε επίσης τον στόχο καθέλκυσης το 2027, επισημαίνοντας ότι σε ένα τόσο σύνθετο πρόγραμμα ενδέχεται να υπάρξουν καθυστερήσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στο αμφίβιο πλοίο TCG Anadolu και στην τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη, στο Κατάρ και στη Σομαλία.

Κατά τον Θεοδωράτο, οι συγκεκριμένες κινήσεις υπηρετούν έναν ενιαίο σχεδιασμό προβολής ισχύος από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό Κόλπο και την είσοδο του Ινδικού Ωκεανού.

Συνέδεσε μάλιστα αυτή τη στρατηγική με τις τουρκικές αντιδράσεις απέναντι στις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα αξιοποιεί το Πολεμικό Ναυτικό ως μέσο άσκησης διπλωματικής πίεσης.

Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις: Η πραγματικότητα πίσω από την παρέλαση

Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής, ο Θεοδωράτος εξέτασε τα οπλικά συστήματα και τις τεχνολογίες που παρουσιάστηκαν στη στρατιωτική παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου.

Αναγνώρισε ότι υπήρχαν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ελληνικές τεχνολογικές προσπάθειες, αλλά διατύπωσε και μια σαφή επιφύλαξη: δεν πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση ότι όλα τα παρουσιαζόμενα συστήματα βρίσκονται ήδη σε επιχειρησιακή υπηρεσία.

Υποστήριξε ότι χρειάζεται σαφής διάκριση ανάμεσα στα οπλικά συστήματα που έχουν παραληφθεί, σε εκείνα που έχουν συμβασιοποιηθεί και σε όσα βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της ανάπτυξης ή της πιθανής προμήθειας.

Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στα αντιαεροπορικά συστήματα Barak MX, στους εκτοξευτές PULS, στα τεθωρακισμένα Stryker, καθώς και σε ελληνικές μη επανδρωμένες πλατφόρμες ξηράς και θαλάσσης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε ελληνικά μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας και στις δυνατότητες που μπορούν να προσφέρουν σε αποστολές αναγνώρισης, διείσδυσης και προσβολής στόχων.

Εξήρε την προσπάθεια ελληνικών εταιρειών και στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων, επιμένοντας όμως ότι η καινοτομία αποκτά πραγματική στρατιωτική αξία όταν μετατρέπεται σε παραγγελίες, παραγωγή και επιχειρησιακή αξιοποίηση.

Ο πόλεμος των drones και η ανάγκη μαζικής παραγωγής

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που ανέδειξε ήταν η μεταβολή του σύγχρονου πεδίου μάχης εξαιτίας των μη επανδρωμένων συστημάτων.

Χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα τον πόλεμο στην Ουκρανία, υποστήριξε ότι η μαζική παραγωγή drones αποτελεί πλέον καθοριστικό παράγοντα στρατιωτικής ισχύος.

Αναφέρθηκε στις τεράστιες ποσότητες μη επανδρωμένων αεροσκαφών που παράγουν ή σχεδιάζουν να παράγουν η Ρωσία και η Ουκρανία, ενώ μετέφερε και τουρκικές εξαγγελίες για παραγωγή αναλώσιμων drones σε εξαιρετικά μεγάλη κλίμακα.

Σύμφωνα με τον Θεοδωράτο, η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει όχι μόνο στην αγορά προηγμένων συστημάτων, αλλά και στην εγχώρια παραγωγή πυρομαχικών, πυραύλων και μη επανδρωμένων μέσων.

Η στρατηγική αυτονομία, όπως υπογράμμισε, δεν εξασφαλίζεται μόνο με την απόκτηση σύγχρονων όπλων. Απαιτεί παραγωγική υποδομή, επαρκή αποθέματα και δυνατότητα αναπλήρωσης των απωλειών σε συνθήκες παρατεταμένων επιχειρήσεων.

Η Κύπρος του 1974 και το κρίσιμο ζήτημα της πολιτικής απόφασης

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η παρέμβασή του για τα γεγονότα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974.

Αφορμή αποτέλεσε αναφορά του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια σχετικά με τη σημασία των αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού και τη δυνατότητα της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας να επιχειρήσει στην Κύπρο.

Ο Θεοδωράτος, επικαλούμενος και σχετικό άρθρο του Ζαχαρία Μίχα στο Defence Point, υποστήριξε ότι η Ελλάδα διέθετε τότε επιχειρησιακές δυνατότητες για την προσβολή των τουρκικών αποβατικών δυνάμεων, ακόμη και χωρίς ιπτάμενα τάνκερ.

Αναφέρθηκε στα μαχητικά F-4 Phantom και στις δυνατότητες της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, επισημαίνοντας ότι το αποφασιστικό πρόβλημα δεν ήταν αποκλειστικά τεχνικό ή επιχειρησιακό.

Κατά την άποψή του, εκείνο που έλειψε ήταν η πολιτική απόφαση για στρατιωτική δράση.

Συνέδεσε αυτή τη διαπίστωση με την κρίση των Ιμίων το 1996, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική ισχύς δεν μπορεί να αποδώσει όταν δεν συνοδεύεται από την απαραίτητη πολιτική βούληση.

Πρόκειται για ιστορική και στρατηγική αξιολόγηση του ίδιου, η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με τεκμηριωμένη βεβαιότητα για το ποια θα ήταν η έκβαση μιας διαφορετικής στρατιωτικής απόφασης.

Το ρήγμα Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν και ο ενεργειακός διάδρομος που παρακάμπτει την Άγκυρα

Στην τελευταία ενότητα της εκπομπής, ο Θεοδωράτος στράφηκε στις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, αμφισβητώντας την εικόνα της απόλυτης στρατηγικής ταύτισης των δύο χωρών.

Αναφέρθηκε στις διαφωνίες που, κατά την εκτίμησή του, έχουν εμφανιστεί ανάμεσα στην Άγκυρα και το Μπακού, καθώς και στη στρατηγική σχέση του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στον σχεδιαζόμενο ενεργειακό διάδρομο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από το Αζερμπαϊτζάν μέσω Γεωργίας, Μαύρης Θάλασσας και Ρουμανίας προς την Ουγγαρία.

Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη διαδρομή παρακάμπτει την Τουρκία παρουσιάστηκε από τον αναλυτή ως ένδειξη ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη την κεντρική της θέση σε κάθε περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

Κλείνοντας, ο Θεοδωράτος υποστήριξε ότι η τουρκική επιδίωξη περιφερειακής κυριαρχίας συναντά περιορισμούς και αντιστάσεις, τις οποίες η ελληνική πλευρά οφείλει να αξιολογεί με προσοχή.

Την επέκταση της τουρκικής ενεργειακής παρουσίας από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Πακιστάν, τη Σομαλία και ενδεχομένως τη Συρία, το Ιράκ και τον Λίβανο προανήγγειλε ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ. Σε εκτενείς δηλώσεις του, τις οποίες δημοσιεύει η τουρκική εφημερίδα Star, αποκάλυψε ότι το ερευνητικό σκάφος «Ορούτς Ρέις» κατευθύνεται προς τις ακτές του Πακιστάν, ενώ επανέφερε την πρόταση για ηλεκτρική και ενεργειακή σύνδεση της Κύπρου με την Τουρκία, κατηγορώντας την Αθήνα και τη Λευκωσία ότι εμποδίζουν τη σχετική συνεργασία για πολιτικούς λόγους.

Οι δηλώσεις πραγματοποιήθηκαν κατά τη συνάντηση του Τούρκου υπουργού με εκπροσώπους διεθνών μέσων ενημέρωσης στο Κέντρο Χρηματοοικονομικών της Κωνσταντινούπολης και παρουσιάζονται στο δημοσίευμα της Star της Παρασκευής 6 Νοεμβρίου 2026, το οποίο βασίζεται σε πληροφορίες του πρακτορείου Anadolu.

Ο Μπαϊρακτάρ παρουσίασε τον ενεργειακό σχεδιασμό της Άγκυρας με ορίζοντα το 2040, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην επέκταση των δραστηριοτήτων της κρατικής εταιρείας πετρελαίου TPAO στο εξωτερικό, στην ενίσχυση των ενεργειακών διαδρόμων και στην αξιοποίηση της γεωγραφικής θέσης της Τουρκίας ως κόμβου μεταφοράς φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Πρόταση προς την Ελλάδα για την Κύπρο – Κατηγορίες κατά Αθήνας και Λευκωσίας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές του Τούρκου υπουργού στην Ελλάδα και στην Κύπρο, καθώς επαναφέρει την πρόταση ενεργειακής διασύνδεσης της νήσου με την Τουρκία, σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη η προσπάθεια επανεκκίνησης των ερευνών για το Great Sea Interconnector.

Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τις δυνατότητες ελληνοτουρκικής συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα, ο Μπαϊρακτάρ εμφανίστηκε θετικός στην προοπτική κοινών πρωτοβουλιών.

«Όσον αφορά τη συνεργασία με την Ελλάδα, θα συνεργαζόμουν ευχαρίστως. Γιατί όχι;», δήλωσε, πριν αναφερθεί στις τουρκικές προτάσεις για την Κύπρο.

Υποστήριξε ότι η ηλεκτροπαραγωγή στο νησί εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα και ειδικότερα από το μαζούτ, παρουσιάζοντας την Τουρκία ως εναλλακτική πηγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Άγκυρα έχει σχεδιάσει την πόντιση υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου, μέσω του οποίου θα μεταφέρεται στην Κύπρο ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές στην Τουρκία.

Ο Μπαϊρακτάρ ισχυρίστηκε ότι η Αθήνα και η Κυπριακή Δημοκρατία προσέφυγαν στις Βρυξέλλες, με αποτέλεσμα να μην εγκριθεί η προτεινόμενη διασύνδεση από το ευρωπαϊκό δίκτυο διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ENTSO-E.

Κατά τον Τούρκο υπουργό, ένα τεχνικό ζήτημα μετατράπηκε σε πολιτικό λόγω των αντιδράσεων της ελληνικής και της κυπριακής πλευράς.

Πρόκειται για την εκδοχή που παρουσιάζει η Άγκυρα και όχι για ανεξάρτητα επιβεβαιωμένη αξιολόγηση των λόγων για τους οποίους δεν προχώρησε το συγκεκριμένο σχέδιο.

«Προτείναμε να πουλάμε ηλεκτρική ενέργεια στη νότια Κύπρο»

Ο Μπαϊρακτάρ προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, αποκαλύπτοντας ότι η Τουρκία είχε προτείνει στον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών την κατανομή μεταφορικής δυναμικότητας σε εταιρείες που επιθυμούν να διαθέτουν ηλεκτρική ενέργεια στην Κυπριακή Δημοκρατία μέσω υποθαλάσσιας διασύνδεσης.

Όπως υποστήριξε, με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να εξασφαλιστεί φθηνότερη και καθαρότερη ηλεκτρική ενέργεια για το νησί, αλλά η πρόταση απορρίφθηκε για πολιτικούς λόγους.

Η τουρκική πλευρά επιχειρεί έτσι να παρουσιάσει την ενεργειακή διασύνδεση με την Κύπρο ως ζήτημα οικονομικής αποδοτικότητας, παρακάμπτοντας στην επιχειρηματολογία της το γεγονός ότι το βόρειο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει υπό τουρκική κατοχή από το 1974.

Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν αναγνωρίζει το αποσχιστικό μόρφωμα στα Κατεχόμενα, το οποίο αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία.

Η διάσταση αυτή έχει καθοριστική σημασία, καθώς τα τουρκικά ενεργειακά σχέδια συνδέονται με υποδομές που προορίζονται να καταλήγουν στο κατεχόμενο τμήμα της νήσου.

Αγωγός φυσικού αερίου από την Τουρκία στην Κύπρο με δυνατότητα αντίστροφης ροής

Ο Τούρκος υπουργός επανέφερε και το σχέδιο κατασκευής υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου από τα τουρκικά παράλια προς την Κύπρο.

Σύμφωνα με τον Μπαϊρακτάρ, ο αγωγός θα μπορούσε αρχικά να χρησιμοποιηθεί για την τροφοδοσία μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, αντικαθιστώντας πιο ρυπογόνα καύσιμα.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι θα ήταν δυνατόν, υπό κατάλληλες συνθήκες, να πωλείται ηλεκτρική ενέργεια και στο νότιο τμήμα της νήσου.

Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο των δηλώσεών του αφορά την προοπτική αντίστροφης ροής του φυσικού αερίου.

Ο Μπαϊρακτάρ ανέφερε ότι, εάν στο μέλλον εντοπιστούν νέα κοιτάσματα στην Ανατολική Μεσόγειο, ο αγωγός θα μπορούσε να μεταφέρει φυσικό αέριο από την Κύπρο προς την Τουρκία και στη συνέχεια προς τις ευρωπαϊκές αγορές.

Με τον τρόπο αυτόν, η Άγκυρα προβάλλει την Τουρκία ως δυνητικό διάδρομο εξαγωγής μελλοντικών κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου, επιδιώκοντας να ενταχθεί στον σχεδιασμό αξιοποίησης των ενεργειακών πόρων της περιοχής.

Το σχέδιο υποθαλάσσιου αγωγού από το Ανεμούριο προς την περιοχή Τεκνετζίκ, ανατολικά της κατεχόμενης Κερύνειας, βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο των τουρκικών σχεδιασμών. Το συνολικό μήκος της σύνδεσης υπολογίζεται σε περίπου 101 χιλιόμετρα, εκ των οποίων τα 97 υποθαλάσσια.

Το «Ορούτς Ρέις» κατευθύνεται στο Πακιστάν

Σημαντική είδηση αποτελεί και η ανακοίνωση ότι το τουρκικό σεισμογραφικό ερευνητικό σκάφος «Ορούτς Ρέις» βρίσκεται καθ’ οδόν προς τις ακτές του Πακιστάν.

«Έχουμε εργασίες που αφορούν το Πακιστάν. Το σεισμογραφικό μας σκάφος Ορούτς Ρέις κατευθύνεται αυτή τη στιγμή προς τις ακτές του Πακιστάν», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μπαϊρακτάρ.

Η εξέλιξη εντάσσεται στη στρατηγική επέκτασης των διεθνών δραστηριοτήτων της TPAO, η οποία επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της σε περιοχές με πιθανό ενεργειακό ενδιαφέρον.

Ο υπουργός Ενέργειας επεσήμανε ότι η Τουρκία εξετάζει συνεργασίες με μεγάλες διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες, καθώς και εξαγορές και συγχωνεύσεις που θα της επιτρέψουν να διευρύνει τις δραστηριότητές της στο εξωτερικό.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις επιχειρήσεις στις ακτές της Σομαλίας, αλλά και τις εργασίες που σχεδιάζονται στο Πακιστάν.

Η αποστολή του «Ορούτς Ρέις» αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των στενών στρατιωτικών και πολιτικών σχέσεων Άγκυρας και Ισλαμαμπάντ, οι οποίες πλέον επεκτείνονται και στον ενεργειακό τομέα.

Ανατολική Μεσόγειος και Λιβύη στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Μπαϊρακτάρ και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Ο Τούρκος υπουργός υποστήριξε ότι η συμφωνία δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες δραστηριοποίησης για την Τουρκία και τη Λιβύη, επισημαίνοντας ωστόσο ότι οι αποφάσεις για την πραγματοποίηση ενεργειακών ερευνών λαμβάνονται με οικονομικά και γεωλογικά κριτήρια.

Αναφέρθηκε επίσης στις δραστηριότητες της TPAO στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μαύρη Θάλασσα και στην περιοχή Γκαμπάρ της νοτιοανατολικής Τουρκίας.

Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επέκτασης των τουρκικών δραστηριοτήτων στις θαλάσσιες περιοχές της Συρίας, του Ιράκ και του Λιβάνου.

Η αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο έχει ξεχωριστή σημασία για την Ελλάδα, καθώς η Αθήνα απορρίπτει τη συμφωνία ως αντίθετη προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, λόγω της παραγνώρισης των δικαιωμάτων ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.

Οι δηλώσεις Μπαϊρακτάρ δείχνουν ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το μνημόνιο ως εργαλείο του ενεργειακού και γεωπολιτικού σχεδιασμού της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πρόταση για αύξηση της μεταφορικής ικανότητας του αγωγού Ιράκ–Τουρκίας

Σημαντικό μέρος της παρέμβασης του Μπαϊρακτάρ αφορούσε τους πετρελαϊκούς διαδρόμους που συνδέουν το Ιράκ και τη Συρία με τις διεθνείς αγορές.

Ο Τούρκος υπουργός δήλωσε ότι η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει ως απειλή την πιθανή επαναλειτουργία του αγωγού Κιρκούκ–Μπανιάς, ο οποίος συνδέει το Ιράκ με τις συριακές ακτές της Μεσογείου.

Αντιθέτως, υποστήριξε ότι διαφορετικοί ενεργειακοί διάδρομοι μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά.

Αποκάλυψε, μάλιστα, ότι η Τουρκία προτείνει την αύξηση της μεταφορικής ικανότητας του αγωγού Ιράκ–Τουρκίας από 1,5 εκατομμύριο σε 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Παράλληλα, σημείωσε ότι ο διάδρομος μέσω Συρίας θα μπορούσε να αποκτήσει δυνατότητα μεταφοράς μεταξύ ενός και 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως.

Ο Μπαϊρακτάρ εκτίμησε ότι η τουρκική διαδρομή διαθέτει πλεονεκτήματα ως προς το κόστος, την ασφάλεια και τη σταθερότητα, ενώ επανέλαβε την πρόταση της Άγκυρας για επέκταση του αγωγού μέχρι τη Βασόρα.

Στο τραπέζι ο αγωγός φυσικού αερίου της Κασπίας

Στον σχεδιασμό της Άγκυρας περιλαμβάνεται και η ενίσχυση της μεταφοράς φυσικού αερίου από την Κεντρική Ασία προς την Τουρκία και την Ευρώπη.

Ο Μπαϊρακτάρ εξέφρασε την ισχυρή υποστήριξη της κυβέρνησής του στον διακασπιακό αγωγό φυσικού αερίου, ο οποίος θα μπορούσε να μεταφέρει φυσικό αέριο από το Τουρκμενιστάν προς το Αζερμπαϊτζάν και από εκεί στην Τουρκία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, ο αγωγός TANAP διαθέτει σημαντικό περιθώριο μεταφοράς πρόσθετων ποσοτήτων.

Ο Τούρκος υπουργός έκανε λόγο για συνολική δυναμικότητα 31 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως, ενώ η φετινή χρήση εκτιμάται σε 16 έως 17 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Υποστήριξε ότι η αξιοποίηση αυτής της δυναμικότητας προϋποθέτει την εξασφάλιση νέων ποσοτήτων φυσικού αερίου, ιδιαίτερα λόγω της μείωσης της παραγωγής σε ορισμένα κοιτάσματα του Αζερμπαϊτζάν.

Σημείωσε ακόμη ότι η μεταφορά τουρκμενικού φυσικού αερίου μέσω συμφωνίας ανταλλαγής με το Ιράν διακόπηκε εξαιτίας της έντασης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Η Άγκυρα επιδιώκει, συνεπώς, να ενισχύσει τις δυνατότητές της ως χώρας διέλευσης φυσικού αερίου, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να τερματίσει τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου το 2027.

Πυρηνική ενέργεια και επενδύσεις 500 δισ. δολαρίων

Στο εσωτερικό ενεργειακό μέτωπο, ο Μπαϊρακτάρ παρουσίασε το σχέδιο «Εθνική Ενέργεια 2040», το οποίο προβλέπει συνολικές επενδύσεις ύψους 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Από αυτά, περίπου 200 δισεκατομμύρια δολάρια προγραμματίζεται να επενδυθούν μέσω κρατικών εταιρειών ενέργειας και εξόρυξης.

Ο Τούρκος υπουργός επανέλαβε επίσης τον στόχο της εγκατάστασης πυρηνικών μονάδων συνολικής ισχύος 10 γιγαβάτ μέχρι το 2040.

Για τα νέα πυρηνικά εργοστάσια στη Σινώπη και στην Ανατολική Θράκη, αποκάλυψε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με εταιρείες από τον Καναδά, τη Νότια Κορέα, την Κίνα και τη Ρωσία.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η AtkinsRéalis, η Korea Electric Power Corporation (KEPCO) και η Rosatom.

Όσον αφορά το πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου, δήλωσε ότι συνεχίζονται εκατοντάδες δοκιμές και ότι στόχος είναι να πραγματοποιηθεί η πρώτη φυσική εκκίνηση του αντιδραστήρα πριν από το τέλος του 2026, εφόσον ολοκληρωθούν επιτυχώς οι απαιτούμενοι έλεγχοι.

Η ενεργειακή στρατηγική της Άγκυρας και η ελληνική διάσταση

Οι δηλώσεις του Μπαϊρακτάρ αποτυπώνουν έναν τουρκικό σχεδιασμό που εκτείνεται σε διαφορετικά γεωγραφικά μέτωπα και συνδυάζει την αναζήτηση νέων κοιτασμάτων με την ανάπτυξη υποδομών μεταφοράς ενέργειας.

Η αποστολή του «Ορούτς Ρέις» στο Πακιστάν, η δραστηριοποίηση στη Σομαλία, η υποστήριξη του διακασπιακού αγωγού και η προώθηση των τουρκικών ενεργειακών υποδομών στο Ιράκ αποτελούν διαφορετικές πλευρές της ίδιας προσπάθειας διεθνούς επέκτασης της TPAO.

Για την ελληνική πλευρά, ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επαναλαμβανόμενες αναφορές στην Κύπρο.

Η Άγκυρα εμφανίζεται διατεθειμένη να συζητήσει ενεργειακή συνεργασία με την Αθήνα, αλλά ταυτόχρονα προωθεί σχεδιασμούς που συνδέονται με το κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και επιδιώκει να καταστεί ο βασικός ενεργειακός διάδρομος της Ανατολικής Μεσογείου.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η Ελλάδα και η Κύπρος επιχειρούν να προωθήσουν τη δική τους ηλεκτρική διασύνδεση μέσω του Great Sea Interconnector, για το οποίο η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει αξιώσεις προηγούμενου συντονισμού σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι υπάγονται στην τουρκική υφαλοκρηπίδα. Η Αθήνα απορρίπτει την απαίτηση τουρκικής άδειας.

Οι τοποθετήσεις του Τούρκου υπουργού, επομένως, δεν περιορίζονται σε έναν οικονομικό ή τεχνοκρατικό σχεδιασμό. Αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα συνδέει τις ενεργειακές επενδύσεις, τις θαλάσσιες υποδομές και τις διεθνείς συνεργασίες με τη συνολική στρατηγική της στην Ανατολική Μεσόγειο και πέραν αυτής.

Σαφείς προειδοποιήσεις για τις εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά, την προοπτική σύγκρουσης Τουρκίας–Ισραήλ και τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης στο Ιράν απηύθυνε ο πρέσβης επί τιμή Γιώργος Αϋφαντής, μιλώντας στον Νίκο Παπαδάτο και την εκπομπή «Diplomatic Front». Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις αποφάσεις που, κατά την εκτίμησή του, οφείλει να λάβει άμεσα η Αθήνα, ζητώντας επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ανακήρυξη ΑΟΖ και συμφωνία οριοθέτησης με την Κυπριακή Δημοκρατία.

«Μέσα στον Νοέμβριο έρχονται δύο κρίσιμα ζητήματα»

Ο Γιώργος Αϋφαντής έκλεισε τη συνέντευξή του με μια προειδοποίηση που αφορά άμεσα την ελληνική εξωτερική πολιτική. Όπως υποστήριξε, μέσα στον Νοέμβριο αναμένεται να βρεθούν στο προσκήνιο δύο ζητήματα ιδιαίτερης σημασίας: η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και οι τουρκικές κινήσεις για τη θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Ο έμπειρος διπλωμάτης υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να αντιδρά εκ των υστέρων στις τουρκικές πρωτοβουλίες. Αντίθετα, εισηγήθηκε την ανάληψη προληπτικής διπλωματικής δράσης, με πρώτη κίνηση την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια σε ολόκληρο το Αιγαίο.

Απέρριψε τη λογική της επιλεκτικής επέκτασης, εκτιμώντας ότι μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να εκληφθεί ως αποδοχή ειδικού καθεστώτος σε ορισμένες θαλάσσιες περιοχές.

Παράλληλα, ζήτησε ανακήρυξη ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και έναρξη διαδικασίας οριοθέτησης με την Κυπριακή Δημοκρατία, με ενημέρωση της Αιγύπτου.

Κατά την άποψή του, η Αθήνα και η Λευκωσία θα μπορούσαν να συμφωνήσουν επί της αρχής στην ύπαρξη κοινού θαλάσσιου ορίου, αφήνοντας τις ειδικότερες διευθετήσεις για μεταγενέστερη διαπραγμάτευση.

Πρόκειται για προτάσεις του ίδιου, όχι για αποφάσεις που έχουν ληφθεί. Επίσης, οι αναφορές του στον χάρτη της Σεβίλλης εκφράζουν τη δική του νομικοπολιτική προσέγγιση και δεν σημαίνουν ότι ο συγκεκριμένος χάρτης αποτελεί δεσμευτική διεθνή οριοθέτηση.

Ιράν: Ο Τραμπ αναζητά στρατιωτική νίκη πριν από τη διαπραγμάτευση

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στις πληροφορίες για νέα πλήγματα σε ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.

Ο πρώην πρέσβης της Ελλάδας στο Ιράν ανέφερε ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρακολουθούσε, στόχοι των επιθέσεων φέρονται να ήταν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ραντάρ και ενδεχομένως κινητοί εκτοξευτές πυραύλων στη νήσο Κεσμ.

Εκτίμησε ότι τα πλήγματα ενδέχεται να αποτελούν προάγγελο ευρύτερης στρατιωτικής επιχείρησης, με τον Ντόναλντ Τραμπ να επιδιώκει μια εικόνα νίκης πριν προσέλθει σε διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, εμφανίστηκε πεπεισμένος ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν διαθέτουν τη δυνατότητα χερσαίας εισβολής τέτοιας κλίμακας που θα επέτρεπε την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.

Κατά συνέπεια, θεωρεί τη διαπραγμάτευση αναπόφευκτη.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη διαθέτει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί. Ακόμη και όταν διέρχονται πετρελαιοφόρα, εξήγησε, το αυξημένο ασφαλιστικό και μεταφορικό κόστος μπορεί να περιορίζει τα οικονομικά οφέλη της αποκατάστασης της κυκλοφορίας.

Σύμφωνα με τον Αϋφαντή, οι Ιρανοί θα επιδιώξουν την αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων και την επανένταξή τους στο διεθνές τραπεζικό σύστημα, προσφέροντας ως αντάλλαγμα την ομαλοποίηση της διέλευσης από τα Στενά.

Ο κίνδυνος των πυρηνικών και οι συνέπειες για τη διεθνή ασφάλεια

Ο Νίκος Παπαδάτος έθεσε το ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικών όπλων εναντίον ιρανικών εγκαταστάσεων, αναφερόμενος σε σχετική δημοσιογραφική πληροφόρηση.

Ο Γιώργος Αϋφαντής εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός ως προς την πιθανότητα υλοποίησης ενός τέτοιου σεναρίου.

Εξήγησε ότι η αμερικανική χρήση πυρηνικού όπλου θα μπορούσε να δημιουργήσει εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο για άλλες πυρηνικές δυνάμεις, μεταξύ των οποίων η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα.

Υποστήριξε ότι, παρά τις διαταραχές στους θεσμικούς ελέγχους της αμερικανικής εξουσίας, εξακολουθούν να υπάρχουν κέντρα που θα μπορούσαν να αντιταχθούν σε μια τέτοια απόφαση.

Η συζήτηση επεκτάθηκε και στις πολιτικές επιπτώσεις του πολέμου στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ο πρέσβης συνέδεσε τη στρατιωτική εμπλοκή με την εκλογική φθορά του Τραμπ και την πιθανή ενίσχυση των Δημοκρατικών, επισημαίνοντας παράλληλα ότι μια αποτυχία της Ουάσιγκτον θα επηρέαζε την εικόνα της απέναντι στη Ρωσία και την Κίνα.

Τουρκία και Ισραήλ σε τροχιά σύγκρουσης

Ξεχωριστή θέση στη συνέντευξη κατέλαβε η επιδείνωση των σχέσεων Τουρκίας και Ισραήλ.

Ο Αϋφαντής εκτίμησε ότι οι δύο χώρες βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης, η οποία είναι περισσότερο κοντινή από όσο αντιλαμβάνεται η κοινή γνώμη.

Περιέγραψε την παρούσα αντιπαράθεση ως έναν ιδιότυπο ψυχρό πόλεμο, με διπλωματικές συγκρούσεις και στρατιωτική κινητικότητα, προειδοποιώντας ότι ένα απρόβλεπτο περιστατικό θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρότερη κλιμάκωση.

Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στην τουρκική αντιαεροπορική ισχύ και στους S-400, συνδέοντας την παρουσία τους με τη στρατιωτική αντιπαράθεση που διαμορφώνεται στη Συρία και στην ευρύτερη περιοχή.

Παράλληλα, διατύπωσε μια σύνθετη θέση για τις σχέσεις Ελλάδας–Ισραήλ.

Ασκώντας σφοδρή κριτική στην ισραηλινή πολιτική απέναντι στους Παλαιστινίους, υποστήριξε ότι η ισραηλινή κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα βαθύ πολιτικό και ιστορικό αδιέξοδο.

Τόνισε, ωστόσο, ότι η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοεί τις δικές της ανάγκες ασφαλείας.

Κατά την εκτίμησή του, η συνεργασία με το Ισραήλ μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να αποτελέσει σημαντικό στήριγμα απέναντι στην τουρκική απειλή, χωρίς αυτό να συνεπάγεται άκριτη αποδοχή της πολιτικής της ισραηλινής κυβέρνησης.

Σφοδρή κριτική στην πολιτική των «ήρεμων νερών»

Ο πρώην πρέσβης άσκησε ιδιαίτερα έντονη κριτική στην ελληνική κυβέρνηση και στη στρατηγική που ακολουθεί έναντι της Τουρκίας.

Αμφισβήτησε την κυβερνητική επιχειρηματολογία ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» εξασφάλισε χρόνο για την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων.

Έθεσε το ερώτημα γιατί η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να προχωρήσει στους εξοπλισμούς της χωρίς να ακολουθεί τη συγκεκριμένη διπλωματική γραμμή.

Κατά τον Αϋφαντή, η σημερινή πολιτική όχι μόνο δεν ενισχύει την αποτροπή, αλλά ενδέχεται να δημιουργεί την αντίθετη εντύπωση στους αντιπάλους της χώρας.

Στο ίδιο πλαίσιο, εξέφρασε προβληματισμό για την επιχειρησιακή ετοιμότητα, την εκπαίδευση, τα αποθέματα πυρομαχικών και τη δυνατότητα διατήρησης παρατεταμένων επιχειρήσεων.

Οι αναφορές του για συγκεκριμένη διάρκεια επάρκειας πυρομαχικών αποτελούν δικές του εκτιμήσεις και δεν συνοδεύτηκαν στη συνέντευξη από δημόσια τεκμηριωμένα επιχειρησιακά στοιχεία.

«Η Ελλάδα χρειάζεται ξανά πραγματική διπλωματία»

Ακόμη πιο αιχμηρός υπήρξε ο Γιώργος Αϋφαντής στην αποτίμησή του για την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών.

Άσκησε προσωπική και πολιτική κριτική στον Γιώργο Γεραπετρίτη και στον πρώην υπουργό Δημήτρη Δρούτσα, αμφισβητώντας την επάρκειά τους στη διαχείριση σύνθετων διπλωματικών υποθέσεων.

Ως θετικό ιστορικό παράδειγμα ανέφερε τη συνεργασία του Γιάννου Κρανιδιώτη με τον Θεόδωρο Πάγκαλο, την οποία συνέδεσε με τη στρατηγική που οδήγησε στην ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς προηγούμενη επίλυση του Κυπριακού.

Υποστήριξε ότι η επιτυχία τους δεν προέκυψε αυτόματα, αλλά μέσα από συστηματική προετοιμασία, γνώση των φακέλων και εμπειρία στις διαπραγματεύσεις.

Για τον ίδιο, το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ελλάδα στερείται ικανών διπλωματών. Είναι ότι, όπως υποστήριξε, απουσιάζει η πολιτική καθοδήγηση που θα τους επέτρεπε να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους.

Παρά τη συνολικά αυστηρή κριτική του, απέρριψε τη μοιρολατρική αντίληψη ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει.

Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η Ελλάδα διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό και δυνατότητες, αλλά χρειάζεται διαφορετική στρατηγική, προετοιμασία και πολιτική βούληση για να τις αξιοποιήσει.