Ακολουθήστε μας

Ιστορία - Πολιτισμός

Τα Μαύρα Χριστούγεννα 1963! Στόχος των Τούρκων δύο ομόσπονδα κράτη

Πώς η βρετανική κηδεμόνευση στάθηκε αρωγός στο πλευρό της Άγκυρας μέχρι σήμερα

Δημοσιεύτηκε στις

Screenshot

γράφει η Φανούλα Αργυρού*

“…Η Βρετανία έχει συνεχείς ιστορικούς δεσμούς με την Κύπρο και ομολογουμένως δίχως να μας τιμούν οι περισσότεροι. Ακόμα περισσότερο, η λύση διχοτόμησης – η γνωστή βρετανική προσέγγιση του «διαίρει και βασίλευε» για λύση στα προβλήματα των ιθαγενών στις πρώην αποικίες – έχει το μειονέκτημα να οχυρώνει και να θεσμοθετεί εθνικούς διαχωρισμούς και να τους προικίζει με κακόβουλες εδαφικές διαστάσεις…» 

(Βρετανική εφημερίδα «Evening Standard» Λονδίνο 15 Αυγούστου 1996)

Εισαγωγή

Ιστορική υπενθύμιση των γεγονότων του 1963/64. Μια γροθιά στη επεκτατική τουρκική προπαγάνδα. Πως η βρετανική κηδεμόνευση στάθηκε αρωγός στο πλευρό της Άγκυρας μέχρι σήμερα…

Οι Τούρκοι προετοιμάζονταν ακόμα πριν την υπογραφή των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου. Παράδειγμα οι «μεταναστεύσεις» Τούρκων από νότια της ΚΔ προς βόρεια πλευρά,   το πλοιάριο «Deniz» με τις τεράστιες ποσότητες οπλισμού που αυτό-βύθισαν, όταν τους εντόπισε ανοικτά της Κερύνειας βρετανικό πολεμικό σκάφος κ.α…

Πέραν του Λονδίνου και η Μόσχα για τα δικά της συμφέροντα πρόσφερε την υποστήριξή της στα τουρκικά σχέδια, 1964/65, 1974…. Όταν οι Αμερικανοί αρνήθηκαν τη διχοτόμηση 1957/58 το Λονδίνο είπε στον Δρ. Νιχάτ Ερίμ  να πάρει  ότι του πρόσφερναν (με την λεγόμενη Ανεξαρτησία) και  τα υπόλοιπα… με «σταδιακές συνταγματικές ρυθμίσεις»! 

Μετά την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας στις 16 Αυγούστου 1960 οι Τούρκοι από το 1961 υπονόμευαν συστηματικά με το βέτο τους την λειτουργία του κράτους.  Στόχος τους: Προμελετημένος, κακόβουλος. Επιβολή δύο ομόσπονδων κρατών. Ο Πρόεδρος Αρχ. Μακάριος αναγκαστικά κατέθεσε τροποποίηση του Συντάγματος με τα 13 Σημεία. Τα συνέταξε με τη βοήθεια του Βρετ. Υπ.Αρμοστή Σερ Άρθουρ Κλάρκ. 

Φεβρουάριος 1963 –  Ο τουρκικός στόχος είναι «σχιζοφρενικός»

Ο  Ύπατος Αρμοστής επέκρινε την «σχιζοφρενική κοντά-ομόσπονδη λύση» που επεδίωκαν οι Τούρκοι (το έγραψε στους ανώτερους του 12.2.1963) αλλά δεν εισακούστηκε. Με εντολή του Λονδίνου οι προτάσεις να είναι «λογικές και δίκαιες για τα τουρκικά συμφέροντα» ο Αρμοστής  βοήθησε τον  Μακάριο…

Η Μόσχα υποκινούσε το Μακάριο για τα συμφέροντά της.  Π.χ στις 31.12.1963 ο πρέσβης της Σ. Ένωσης του είπε να  πετάξει «τα δεσμά της Ζυρίχης». Και αυτός μετά τη συνάντηση δήλωσε για κατάργηση της Συνθήκης Εγγυήσεως. 1.1.1964 o Μακάριος μονομερώς προέβη σε κατάργηση των Συνθηκών Συμμαχίας και Εγγυήσεως, για να αποσύρει αφού πείσθηκε από τον Βρετανό Υπ. Κοινοπολιτειακών Σχέσεων που βρισκόταν στο νησί να αποσύρει…

Το τουρκικό έγγραφο για πραξικόπημα εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας                                                           

Το έγγραφο που ακολουθεί αποκαλύπτει το προμελετημένο τουρκικό έγκλημα εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Στο βιβλίο του «Τα δύσκολα χρόνια – Αναμνήσεις μιας ζωής» ο πρώην υπουργός Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας και επαρχιακός διοικητής Λεμεσού Χριστόδουλος Βενιαμίν, δημοσίευσε στην ολότητα του το έγγραφο που οι αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας βρήκαν στο γραφείο του Τουρκοκύπριου υπουργού Γεωργίας  Φαζίλ Πλουμέρ,  ο οποίος το ξέχασε προφανώς στην βιασύνη του να εγκαταλείψει το γραφείο του στις 22 Δεκεμβρίου 1963 – εφόσον οι σχεδιασμένες τουρκικές επιθέσεις εναντίον των Ελλήνων ξαφνικά ξεκίνησαν 3 μέρες νωρίτερα από ότι είχαν προγραμματιστεί…

“…Τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου δεχθήκαμε ως προσωρινό μεταβατικό στάδιο, αν δεν ήταν έτσι δεν θα τις υπογράφαμε. Με αυτές αναγνωρίσθηκαν σε διεθνές επίπεδο τα δικαιώματα της Τουρκίας επί της Κύπρου… Θα ωφεληθούμε από τα λάθη των Ρωμιών και αφού ετοιμασθούμε καλύτερα,… θα περιμένουμε την ημέρα που θα θέλουν να χαλάσουν τις Συμφωνίες, οπότε θα επιτύχουμε την πλήρη ελευθερία μας… πρέπει να υποστηρίζεται ο αγώνας μας αυτός από πολλούς εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες αλλά πρωτίστως από την Μητέρα Πατρίδα… Η Μητέρα πατρίς θα αναγνωρίσει αμέσως την κυβέρνηση αυτή… θα ακολουθήσει η επέμβαση της Μητέρας Πατρίδας και εάν υπάρξει ανάγκη θα αναγνωρισθούν αμέσως τα δικαιώματα, ως πολίτες της Δημοκρατίας,  εις τους Κυπρίους οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι εις Τουρκία… οι Ρωμιοί θα αντιδράσουν εναντίον των Τούρκων εμπράκτως και έτσι θα αρχίσει ένας αγώνας μεταξύ των δύο Κοινοτήτων και το αποτέλεσμα θα καθορίσει τον αγώνα. ΄Οταν  αρχίσει ο αγώνας η τουρκική Κοινότητας η οποία είναι διεσπαρμένη εις όλη την νήσο  να μαζευτεί εις μίαν ζώνη δια της βίας και να είναι υποχρεωμένη όπως κρατήσει εκείνην την ζώνη…

Λευκωσία 14.9.1963 Δρ. Φαζίλ Κιουτσιούκ  Αντιπρόεδρος Κ.Δ , Ραούφ Ντενκτάς Πρόεδρος Τουρκικής Κοινοτικής Συνέλευσης. ”  

Η εφημερίδα «Φιλελεύθερος» στα αποκαλυπτικά της δημοσιεύματα τον Φεβρουάριο του 1964 αναφέρθηκε στο συγκεκριμένο έγγραφο στις 21 και 23 Φεβρουαρίου 1964.

Το πρώτο πραξικόπημα 

Στην πραγματικότητα το πρώτο (και μοναδικό) πραξικόπημα εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας με καθαρό στόχο την διάλυση και  αντικατάστασή της με δύο ομόσπονδα κράτη, δεν εκτελέστηκε από την ελληνική χούντα στις 15 Ιουλίου 1974,  αλλά από την Τουρκία και τους Τούρκους της Κύπρου τον Δεκέμβριο του 1963-αρχές 1964. Η ΤΟΥΡΔΗΚ (τουρκική δύναμη στην Κύπρο που βρισκόταν βάση της Συνθήκης Συμμαχίας του 1960) είχε δυνατή ανάμιξη μαζί με Τούρκους της Κύπρου λεγόμενους  «μαχητές» εκπαιδευμένοι από τον τουρκικό στρατό για τον σκοπό εκείνο(Βλέπε δίγλωσσο βιβλίο  «Αιματηρή Αλήθεια – Bloody Truth» της Κίνησης για Ελευθερία και Δικαιοσύνη στην Κύπρο, Λευκωσία 2009). 

 «Νιού Γιόρκ Τάιμς» 31 Δεκεμβρίου 1963 – « Ο Αντιπρόεδρος Φαζίλ Κουτσιούκ είπε σήμερα ότι το Σύνταγμα της Κύπρου δεν ισχύει πια γιατί «δεν υπήρχε πιθανότητα» η τουρκική και η ελληνική κοινότητα να ζήσουν μαζί στο νησί. Ο Δρ. Κουτσιούκ, ηγέτης των Τουρκοκυπρίων δήλωσε: «Το Κυπριακό Σύνταγμα είναι νεκρό».

«Νιού Γόρκ Χέραλτ Τρίπιουν», 31.12.1963: «Το Κυπριακό Σύνταγμα είναι νεκρό», είπε στους δημοσιογράφους ο Δρ. Κουτσιούκ, ο ηγέτης της τουρκικής κοινότητας στην Δημοκρατία. Ερωτηθείς αν ήθελε διχοτόμηση μεταξύ της τουρκικής μειονότητας και της ελληνικής πλειοψηφίας, απάντησε: «Ονομάστε το διχοτόμηση αν θέλετε». 

«Η Κύπρος θα μοιραστεί σε δύο κομμάτια, το ένα εκ των οποίων θα ενωθεί με την Τουρκία», ήταν δήλωση το 1964 από τον Κεμάλ Σατίρ, πρώην Αντιπρόεδρο της Τουρκίας. 

 

Οι οδηγίες Βρετανού Πρωθυπουργού προς Υπ. Κοινοπολιτείας 31.12.1963
Από τη βρετανική μελέτη 3.1.1964  για ανασύσταση της ΚΔ σε δύο συνιστώντα κράτη

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ημερησία διάταξη του Υπουργικού Συμβουλίου της Κυπριακής Δημοκρατίας συνεχίστηκε να στέλνεται στους Τουρκοκύπριους υπουργούς πολλούς μήνες μετά τα γεγονότα του 1963, όμως πεισματικά αρνούνταν να συμμετέχουν για να αποδείξουν ότι το κράτος δεν υφίσταται…

H κυπριακή κυβέρνηση καλεί τη Βρετανία να βοηθήσει!

Μετά το προμελετημένο τουρκικό πραξικόπημα τον Δεκέμβριο του 1963 η κυβέρνηση Αρχ. Μακαρίου ζήτησε από την Βρετανία βοήθεια να αντιμετωπίσει την κατάσταση.  Οι βρετανοί ανταποκρίθηκαν με τα στρατεύματά τους που είχαν στην Κύπρο με επικεφαλής τον βρετανό Στρατηγό Peter Young ο οποίος και επέβαλε την δεύτερη διχοτομική γραμμή στη Λευκωσία  – ούτω καλούμενη έκτοτε  χαρακτηριστικά «πράσινη γραμμή» – από το πράσινο μολύβι που την τράβηξε στο χαρτί. Συνέχεια  της  προηγούμενης διχοτομικής γραμμής στην κεντρική Λευκωσία που επέβαλαν οι ίδιοι ως αποικιοκράτες το 1956,  την πρώτη διχοτομική τέτοια ονόματι γραμμή Mason – Dixon…

Δεν άργησαν οι βρετανοί να  δείξουν τις επιδιώξεις τους για να αρχίσουν  κυπριακή  κυβέρνηση και  λαός να τους επικρίνουν για τους επί εδάφους καθαρούς φιλο-τουρκισμούς των…

Βρετανία – «Έστω και να εισβάλουν οι Τούρκοι δεν θα τους σταματήσουμε»

Ο Sir Alec Douglas-Home

Παράλληλα  ο  πρωθυπουργός της Βρετανίας Sir Alec Douglas-Home στις 31.12.1963 εξέδωσε την πιο κάτω οδηγία προς τον υπουργό Κοινοπολιτείας που βρισκόταν στην Κύπρο. «…Δεν έχουμε πρόθεση να χρησιμοποιήσουμε τις δυνάμεις μας έστω και αν οι Τούρκοι εισβάλουν και δεν νομίζω με το να μπλοφάρουμε θα μας βοηθήσει…» 

Η ίδια απόφαση πάρθηκε και τον Ιανουάριο του 1972 και εκτελέστηκε το 1974…

«Στις 13 Φεβρουαρίου 1964 σε συνεδρία στο Λευκό Οίκο μεταξύ Αμερικανών και Βρετανών ο Σερ Άλεκ (Βρετανός Πρωθυπουργός)  αμφισβήτησε ότι ο Μακάριος μπορούσε να ελέγχει πια την κατάσταση στην Κύπρο… Είπε πως «αν ο τουρκικός στρατός εισέβαλε στο νησί, η Βρετανία θα τον καλούσε να σταματήσει σε μια ορισμένη γραμμήαλλά οι δυνάμεις της δεν θα πολεμούσαν εναντίον ενός νατοϊκού συμμάχου». Ο Αμερικανός Πρόεδρος Λ.  Τζόνσον θυμήθηκε ότι η βασίλισσα Φρειδερίκη της Ελλάδας του είχε πει σε πρόσφατη επίσκεψή της στην Ουάσιγκτον (27 Ιανουαρίου 1964) ότι ο ελληνικός στρατός θα πήγαινε στη Κύπρο αν πήγαινε ο τουρκικός. Έπειτα ρώτησε τον Σερ Άλεκ ποιο ήταν το κίνητρο του Μακαρίου. « Ο Σερ Άλεκ είπε πως ο Μακάριος είναι ένας βρωμιάρης πρώτης γραμμής («stinker of the first water») θέλει στην Κύπρο μια κεντρική κυβέρνηση να ληστεύει τα δικαιώματα της τουρκικής μειονότητας. Φαίνεται ότι βασίζεται στις υποσχέσεις των σοβιετικών ότι δεν θα αφήσουν τους Τούρκους να εισβάλουν…». (Από το βιβλίο «Κουράγιο Πηνελόπη» του Άντη Ροδίτη, 2013 σελ. 69/70 από αμερικανικό αποδεσμευμένο έγγραφο.) 

Το αμερικανικό έγγραφο  επιβεβαιώνει την προηγηθείσα δήλωση του βρετανού πρωθυπουργού προς τον υπουργό Κοινοπολιτειακών Σχέσεων.

Ο Ραούφ Ντενκτάς  στις 16.1.1964 στη σύσκεψη στο Λονδίνο που κάλεσε βρετανική κυβέρνηση, ζήτησε  Ομοσπονδιακή λύση  – εν τη παρουσία των  Γλ. Κληρίδη, Τάσσου Παπαδόπουλοu,  Σπύρου Κυπριανού, Στέλλας Σουλιώτη, Σερ Παναγιώτη Κακογιάννη πατέρα της Στέλλας Σουλιώτη,  της τουρκικής και ελληνικής αντιπροσωπείας και Βρετανών αξιωματούχων. Αξίωσε: 

Εθελοντική ανταλλαγή πληθυσμών με αποτέλεσμα ο τουρκικός πληθυσμός να συγκεντρωθεί σε μια περιοχή. Πρόνοιες για ανταλλαγή γης μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και για αποζημιώσεις όπου δεν θα είναι δυνατή ανταλλαγή… Η Κύπρος μπορούσε να είναι ενωμένο κράτος, νοουμένου και οι Ελληνοκύπριοι αποδέχονταν κάποια τουρκικά δικαιώματα, ή μπορούσε να γίνει ομόσπονδο κράτος… 

(Εξού και αυτό-εγκλωβίστηκαν έκτοτε στους Τ/κ θύλακες…) 

«Δύο συνιστώντα κράτη» (Two constituent states) – και «Το Μέλλον της Κύπρου»

Όμως, 13 μέρες νωρίτερα, στις 3.1.1964 στο Φόρειν ΄Οφις είχαν ήδη ετοιμάσει « Σχέδιο για την ανασύσταση της Κύπρου σε ένα Ομοσπονδιακό κράτος» με  9σελιδη μελέτη, εξετάζοντας την πιθανότητα διαχωρισμού της Κύπρου σε μια τουρκική και μια ελληνική περιοχή στην πρώτη σελίδα του οποίου εντοπίζεται αναφορά  σε «Greek and Turkish constituent states” ( βλέπε «Σχέδιο Ανάν» 2004). 

Στις 14.2.1964 ετοίμασαν και σχέδιο με τίτλο « Το Μέλλον της Κύπρου» βλέποντας 10 χρόνια μπροστά, για λύση γεωγραφικής ομοσπονδίας όπως ζητούσαν έκτοτε οι Τούρκοι. Το σχέδιο αναφερόταν σε τρείς πιθανές λύσεις με εδαφικό διαχωρισμό. Διχοτόμηση μέσω διπλής ΄Ενωσης, διχοτόμηση μέσω ομοσπονδίας – συνομοσπονδίας ίσως με ειδικές σχέσεις με την Ελλάδα και  Τουρκία αντίστοιχα ή ομοσπονδία χωρίζοντας τη νήσο σε καντόνια, ένα ή δυο εκ των οποίων να ήταν τουρκικά.. 

Στο στρατηγικό  σχεδιασμό τους  περιλαμβανόντουσαν  και πρόνοιες για την χρησιμοποίηση  του 6ου αμερικανικού στόλου και του βρετανικού βασιλικού ναυτικού για να εμποδίσουν τα ελληνικά πλοία από το να διασχίσουν το Αιγαίο εις βοήθεια της Κύπρου, συντονισμένη προσπάθεια με τους σύμμαχους (και φιλο – βρετανικά στοιχεία στην Ελλάδα) για την χαλάρωση των σχέσεων μεταξύ ελληνικής κυβέρνησης και Ελληνοκυπρίων και να «επιτεθούν κατά του ελληνικού Τύπου και ραδιοφώνου» κτλ γενικά αποκοπή του ομφάλιου λώρου με την Ελλάδα Και κατέληγε: 

 «…11. Οι εισηγήσεις για τις πιο πάνω διάφορες επιλογές δράσης θα πάρουν χρόνο να φέρουν αποτελέσματα. Από μια άποψη τουλάχιστον ο χρόνος είναι με το μέρος μας στο νησί. Ότι και να συμβεί είναι σίγουρο ότι η σημερινή μετακίνηση πληθυσμού θα συνεχιστεί με τους Τούρκους να μαζεύονται στη βόρεια πλευρά του νησιού. ΄Οσο πιο πολύ επιτυγχάνεται αυτό, τόσο πιο ενδεικτική και αποδεκτή θα είναι η λύση του είδους…» 

Το έγγραφο αυτό υπέγραψε ο τότε επικεφαλής του Τμήματος Σχεδιασμού Σερ Κρίσπιν Τίκελ. Ο ίδιος που μετέπειτα ανέλαβε αντιπρόσωπος της Βρετανίας στον ΟΗΕ, ο οποίος προώθησε το διζωνικό ψήφισμα 649/90 επί Γ. Βασιλείου. Αντικαταστάθηκε το 1990 από τον Σερ Ντέιβιντ Χάνει. 

Ο χάρτης αυτός είναι πλέον ιστορικός. Δημοσιεύθηκε στο βιβλίο του Ελληνοκύπριου κομμουνιστή Εύδωρα Ιωαννίδη με το ψευδώνυμο Δώρος  Άλαστος «Cyprus-What now?» που εκδόθηκε στο Λονδίνο το 1964. Ο συγγραφέας έγραψε πως η διχοτόμηση και η ομοσπονδία με δύο χωριστά κράτη με το 38% του κυπριακού εδάφους να δοθεί στους Τούρκους, συζητείτο έντονα για οκτώ χρόνια στο Λονδίνο (Φόρειν ΄Οφις)  1956-1964. Την ομοσπονδία την αποκάλεσε συγκαλυμμένη διχοτόμηση. Ο χάρτης αυτός  να μελετηθεί σε συνδυασμό α) με το βρετανικό υπόμνημα  για ‘δύο συνιστώντα κράτη’   3.1.1964  β) τα σχέδια των Τουρκοκυπρίων για δύο κράτη τον Απρίλιο του 1964 και γ) την  γραμμή  Αττίλα το 1974. Ο Ιωαννίδης μετανάστευσε στη Βρετανία το 1930 και έγινε μέλος του Βρετανικού Κομμουνιστικού Κόμματος το 1932.Έγραψε πολλά βιβλία και δοκίμια, θεατρικά έργα,  αρθρογράφησε σε βρετανικές εφημερίδες και έκανε την αυτοκριτική του για τη συμμετοχή του στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Πέθανε το 1978 ήταν αδελφός του Ιερόθεου Κυκκώτη, μια άλλη σημαντική μορφή της κυπριακής ομογένειας στην Αγγλία. 

Στις  28.2.1964 ο Τούρκος ΥΠΕΞ  Φ. Κ. Ερκίν διαμήνυσε στο Φόρειν Οφις ότι η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι είχαν μία πολιτική, μία απαίτηση, γεωγραφικό διαχωρισμό, και οποιαδήποτε υπόδειξη προς τους αυτούς και την Άγκυρα προς το αντίθετο ήταν σαν να τους καλούσαν να απαρνηθούν το στόχο τους που ήταν η γεωγραφική ομοσπονδία. Και υπενθύμισε στους βρετανούς,  ότι πολλάκις στο παρελθόν τους είχαν δώσει εμπιστευτικές διαβεβαιώσεις ότι συμφωνούσαν με τον στόχο της Ομοσπονδίας. (Βλέπε και υπόσχεση Υπ. Αποικιών 19.12.1956 από τη Βουλή των Κοινοτήτων για ξεχωριστή αυτοδιάθεση του 18%). 

Σημ. Η Μόσχα επίσης υποστήριξε ομοσπονδιακή λύση 1964/65 και έδωσε τη συγκατάθεσξ της στον Ετσεβίτ όπως το Λονδίνο για την εισβολή το 1974…

Αφέλεια Μακαρίου;  – 21.12.2016,  ο συνάδελφος Λάζαρος Μαύρος αναμετάδωσε αποσπάσματα συνεντεύξεών του, που είχε πάρει το 1993 από τους Τάσσο Παπαδόπουλο, Βάσο Λυσσαρίδη, Λέλλο Δημητριάδη και Νίκο Σαμψών.

Εισαγωγή Λ.Μ.
«Σήμερα, 53 χρόνια από την 21η Δεκεμβρίου 1963, ήτανε Σάββατο εκείνη μέρα που ξημέρωνε, με τους πρώτους πυροβολισμούς, πρώτους νεκρούς της τουρκο-ανταρσίας όπως ονομάσθηκε η ένοπλη επίθεση των Τούρκων, προγραμματισμένη, προπαρασκευασμένη πριν ακόμα φύγουν οι Άγγλοι από την Κύπρο από το 1958, η Τουρκία με το γενικό της επιτελείο, το Γραφείο Ειδικού Πολέμου της Τουρκίας, συγκρότησε, οργάνωσε, διοίκησε, εκπαίδευσε, εξόπλισε την τρομοκρατική οργάνωση των Τούρκων ΤΜΤ, διά της οποίας επέβαλε με δολοφονίες κιόλας τον απόλυτο έλεγχο επί της τουρκικής μειονότητας από το 1958, για να εξαπολύσει το 1963 την επίθεση εναντίον των Ελλήνων της Κύπρου και της Κυπριακής Δημοκρατίας, αφού προηγουμένως δολοφόνησε και τους Τουρκοκύπριους δημοσιογράφους της εβδομαδιαίας εφημερίδας ‘Τζουμχουριέτ’ το 1962, Αϊχάν Χικμέτ και Αχμέτ Γιουρκάν…».

Ν.Σαμψών: «Επειδή έζησα όλη τη διαδικασία της αλλαγής των 13 Σημείων του Συντάγματος, είμαι ένας από εκείνους που ο Μακάριος είχε καλέσει σε σύσκεψη και μας ανακοίνωσε την πρόθεσή του να ζητήσει αλλαγή του Συντάγματος. Ο μόνος που έφερε ένταση ήμουν εγώ. Ρώτησα, αν είμαστε προετοιμασμένοι στρατιωτικά να αντιμετωπίσουμε τουρκική ανταρσία και ερώτησα τον Μακάριο, εάν φέραμε όπλα για αντιμετώπιση ανταρσίας.

Ο Μακάριος μου απάντησε ότι δεν θα γίνει τουρκική ανταρσία, διότι πίσω μας είναι η Μεγάλη Βρετανία. Τότε απάντησα εγώ ότι, εάν είναι οι Εγγλέζοι που βρίσκονται πίσω από την πρόθεσή του να αλλάξει το Σύνταγμα, τότε οδεύουμε με μαθηματική ακρίβεια εις την διχοτόμηση της Κύπρου…».

Ο Μακάριος επισκεπτόμενος την Αθήνα το 1971 επίσης επέμενε ότι δεν υπήρχε κίνδυνος μονομερούς τουρκικής δράσης εναντίον της Κύπρου…

Με παρόμοιες και άλλες χειρότερες ψευδαισθήσεις θα δούμε ότι διακατεχόταν και τον Ιούλιο του 1974 με τραγικά αποτελέσματα… 

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος 

(Από βιβλία της γράφουσας «Top Secret», «Διζωνική vs Δημοκρατία 2019»)

ΠΗΓΗ:ΣΗΜΕΡΙΝΗ 29/12/2024

Είναι ο άγνωστος Χ, αλλά φυσικό πρόσωπο που βοηθάει στην παραγωγή ειδήσεων στο Geopolitico.gr, αλλά και τη δημιουργία βίντεο στο κανάλι του Σάββα Καλεντερίδη. Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως ανθρώπινο αλγόριθμο λόγω του όγκου των δεδομένων και πληροφοριών που αφομοιώνει καθημερινώς. Είναι καταδρομέας με ειδικότητα Χειριστή Ασυρμάτων Μέσων.

GEOPOLITICO

Η άγνωστη ιστορία της ελληνικής δημοσιογραφίας – Από την Παλιγγενεσία στη σημερινή κρίση

Στην παρουσίαση του βιβλίου «Ο ελληνικός Τύπος τον 19ο αιώνα», του δημοσιογράφου Γεράσιμου (Μάκη) Βραχιολίδη, ξεδιπλώνεται η συναρπαστική διαδρομή της ελληνικής δημοσιογραφίας: από τα πρώτα έντυπα της Διασποράς και τους δημοσιογράφους της Επανάστασης έως την Καλλιρρόη Παρρέν, τις διώξεις εκδοτών, την πολιτική χειραγώγηση και τη θεμελίωση της λεγόμενης «τέταρτης εξουσίας».

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Την πορεία, τις μεγάλες μορφές και τις διαχρονικές παθογένειες της ελληνικής δημοσιογραφίας φωτίζει το νέο βιβλίο του δημοσιογράφου Γεράσιμου (Μάκη) Βραχιολίδη, με τίτλο «Ο ελληνικός Τύπος τον 19ο αιώνα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ινφογνώμων.

Κατά την παρουσίαση του έργου αναδείχθηκε ο καθοριστικός ρόλος που διαδραμάτισε ο Τύπος όχι μόνο στην ενημέρωση, αλλά και στην πνευματική αφύπνιση των Ελλήνων, στην προετοιμασία της Επανάστασης και τελικά στη συγκρότηση του εθνικού κράτους. Παράλληλα, έγινε εκτενής αναφορά στην ελευθεροτυπία, στην εργαλειοποίηση των εφημερίδων από την πολιτική εξουσία και στις διώξεις δημοσιογράφων, με σαφείς παραλληλισμούς ανάμεσα στον 19ο και τον 21ο αιώνα.

Το βιβλίο αποτελεί, σύμφωνα με όσα τονίστηκαν, την πρώτη συγκροτημένη προσπάθεια παρουσίασης ολόκληρης της εκατονταετούς διαδρομής του ελληνικού Τύπου κατά τον 19ο αιώνα. Η έρευνα χωρίζεται σε τρεις μεγάλες ιστορικές περιόδους: την προεπαναστατική εποχή, τα χρόνια του Αγώνα για την Ανεξαρτησία και την περίοδο μετά τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους.

Στις σελίδες του παρουσιάζονται οι σημαντικότερες εφημερίδες και τα περιοδικά που εκδόθηκαν εντός και εκτός του ελλαδικού χώρου, οι εκδότες και οι δημοσιογράφοι που τα στελέχωσαν, αλλά και το πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα των εντύπων τους.

Ο Τύπος προηγήθηκε του ελληνικού κράτους

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι ο ελληνικός Τύπος γεννήθηκε ουσιαστικά στους κόλπους της Διασποράς, πριν από την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Ελληνικά έντυπα που κυκλοφόρησαν σε μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα συνέβαλαν στη διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού, στην καλλιέργεια της εθνικής αυτογνωσίας και στην προετοιμασία της Παλιγγενεσίας.

Ο εθνολόγος και συγγραφέας Σταύρος Καλεντερίδης, μιλώντας ως εκπρόσωπος των εκδόσεων Ινφογνώμων, χαρακτήρισε το έργο ιστορικό πόνημα με ευρύτερες εθνικές και πολιτιστικές προεκτάσεις. Όπως επισήμανε, οι πρώτοι Έλληνες εκδότες δεν περιορίστηκαν στην καταγραφή της επικαιρότητας, αλλά αγωνίστηκαν για να γνωρίσει ο υπόδουλος Ελληνισμός την Ιστορία και τα δικαιώματά του.

Οι Οθωμανοί, μάλιστα, επιδίωξαν μέσω των ευρωπαϊκών αρχών τη δίωξη και τη φίμωση Ελλήνων εκδοτών που μιλούσαν για την αφύπνιση του Γένους. Η καταδίωξη των πρώτων δημοσιογραφικών φωνών φανερώνει τη δύναμη που είχε ήδη αποκτήσει ο έντυπος λόγος.

«Ο Τύπος εκπαίδευε, δεν ενημέρωνε μόνο», υπογράμμισε ο Σταύρος Καλεντερίδης, παρατηρώντας ότι οι εφημερίδες της εποχής φιλοξενούσαν φιλολογικά κείμενα, ποιήματα, μυθιστορήματα σε συνέχειες, πραγματείες, αλληλογραφία και αναλύσεις κοινωνικών ζητημάτων. Ήταν έντυπα για ολόκληρη την οικογένεια και αποτελούσαν ζωντανές εστίες παιδείας και πνευματικής καλλιέργειας.

Με την πένα στο ένα χέρι και το όπλο στο άλλο

Συγκίνηση προκάλεσαν οι αναφορές στους εκδότες και τους δημοσιογράφους της Επανάστασης, οι οποίοι εργάζονταν μέσα σε πολιορκημένες πόλεις και εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν τα «Ελληνικά Χρονικά» του Μεσολογγίου, που συνέχισαν να εκδίδονται μέσα στη φωτιά του Αγώνα.

Όπως σημειώθηκε χαρακτηριστικά, οι άνθρωποι εκείνης της περιόδου κρατούσαν «την πένα στο ένα χέρι και το όπλο στο άλλο», υπηρετώντας ταυτόχρονα τη δημοσιογραφία και τον αγώνα για την ελευθερία.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι ιδεολογικές συγκρούσεις που αναπτύχθηκαν πριν από την Επανάσταση. Μέσα από τις σελίδες εντύπων, όπως ο «Λόγιος Ερμής» και η «Καλλιόπη», αποτυπώθηκε η αντιπαράθεση ανάμεσα στους υποστηρικτές του Διαφωτισμού και σε εκείνους που φοβούνταν ότι μια πρόωρη εξέγερση, χωρίς οργάνωση και στρατιωτικά μέσα, θα οδηγούσε σε αιματοχυσία και εθνική καταστροφή.

Η μελέτη των επιχειρημάτων των δύο πλευρών, όπως υπογραμμίστηκε, επιτρέπει στον σημερινό αναγνώστη να ξεφύγει από εύκολες και αναχρονιστικές ερμηνείες.

Ελευθεροτυπία, διώξεις και πολιτική χειραγώγηση

Κεντρική θέση στο βιβλίο κατέχει η σχέση του Τύπου με την πολιτική εξουσία. Ο συγγραφέας εξετάζει πόσο ελεύθεροι ήταν οι δημοσιογράφοι κατά τον 19ο αιώνα, σε ποιον βαθμό οι εφημερίδες συνδέθηκαν με κόμματα και πολιτικές ηγεσίες και πώς χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλεία εξόντωσης αντιπάλων.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σχέση του Ιωάννη Καποδίστρια με τον Τύπο της εποχής του, αλλά και στην περίπτωση εφημερίδας που, σύμφωνα με την παρουσίαση, ιδρύθηκε με στόχο την πολιτική εξόντωση του πρώτου κυβερνήτη. Μετά τη δολοφονία του, ο εκδότης της ανακοίνωσε την αναστολή της κυκλοφορίας της, θεωρώντας ότι είχε πλέον επιτευχθεί ο σκοπός της.

Παράλληλα, καταγράφονται διώξεις, δίκες και φυλακίσεις δημοσιογράφων σε μια περίοδο κατά την οποία το νεοσύστατο ελληνικό κράτος άλλαζε πολιτειακά καθεστώτα και αναζητούσε τις ισορροπίες του. Παρά τη λογοκρισία και τους περιορισμούς, ο Τύπος κατόρθωσε να επιβεβαιώσει από πολύ νωρίς τον ρόλο του ως «τέταρτης εξουσίας».

Κατά την παρουσίαση επισημάνθηκε ότι η ελευθερία του Τύπου συνδέεται άμεσα με την ελευθερία του πολίτη. Εκφράστηκε, μάλιστα, προβληματισμός για τη σημερινή κατάσταση της ελληνικής δημοσιογραφίας, την κομματική εξάρτηση μέσων ενημέρωσης και την υποχώρηση της πολυφωνίας.

Η πρώτη Ελληνίδα δημοσιογράφος

Ανάμεσα στα πρόσωπα που παρουσιάζονται στο βιβλίο βρίσκεται και η Καλλιρρόη Παρρέν, η πρώτη Ελληνίδα δημοσιογράφος και εκδότρια της «Εφημερίδος των Κυριών».

Η εφημερίδα γραφόταν από γυναίκες και απευθυνόταν σε γυναικείο αναγνωστικό κοινό, γεγονός πρωτοποριακό για τα δεδομένα της εποχής. Η Παρρέν αντιμετώπισε ειρωνείες και επιθετικά κοινωνικά σχόλια, στα οποία απαντούσε με παρρησία και συγκροτημένη επιχειρηματολογία.

Σημειώθηκε, επίσης, η συμβολική σύμπτωση ότι το πρώτο φύλλο της εφημερίδας κυκλοφόρησε στις 8 Μαρτίου, ημερομηνία που πολλά χρόνια αργότερα καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας.

Όταν οι εφημερίδες πουλούσαν δεκάδες χιλιάδες φύλλα

Ο Γεράσιμος Βραχιολίδης παρουσίασε χαρακτηριστικά στοιχεία για την ανάπτυξη του ημερήσιου Τύπου. Το 1897 η εφημερίδα «Εμπρός» του Δημητρίου Καλαποθάκη κυκλοφορούσε, όπως ανέφερε, από 15.000 έως 20.000 φύλλα ημερησίως, την ώρα που ο πληθυσμός της Αθήνας ήταν μικρότερος από 129.000 κατοίκους.

Η σύγκριση με τη σημερινή δραματική πτώση της κυκλοφορίας των εφημερίδων ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για την κρίση του έντυπου Τύπου, την επέλαση της διαδικτυακής ενημέρωσης, την ομογενοποίηση των ειδήσεων και την κυριαρχία του σύντομου βίντεο μέσω του TikTok και του Instagram.

Όπως παρατήρησε ο συγγραφέας, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μετατρέψει κάθε πολίτη σε έναν εν δυνάμει δημοσιογράφο. Ταυτόχρονα, όμως, η ταχύτητα, ο εντυπωσιασμός και η «κονσερβοποίηση» της πληροφορίας απειλούν την πρωτογενή έρευνα και την αποκλειστική είδηση.

Ένα βιβλίο για το παρελθόν που αφορά το παρόν

Ο συγγραφέας ξεκαθάρισε ότι «Ο ελληνικός Τύπος τον 19ο αιώνα» δεν απευθύνεται μόνο σε ιστορικούς, ερευνητές και επαγγελματίες δημοσιογράφους. Αφορά κάθε πολίτη, επειδή ο Τύπος και τα μέσα ενημέρωσης επηρεάζουν καθημερινά τη σκέψη, τις κρίσεις και τις πολιτικές επιλογές της κοινωνίας.

Το βιβλίο δεν προσφέρει μόνο μια χαρτογράφηση των σημαντικότερων ελληνικών εντύπων. Επιχειρεί να απαντήσει σε ερωτήματα που παραμένουν δραματικά επίκαιρα: Πόσο ελεύθερος είναι πραγματικά ο Τύπος; Πότε η δημοσιογραφία μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής εξουσίας; Πώς η κομματική προσκόλληση υπονομεύει την αποστολή του δημοσιογράφου; Και πόσο διαφορετική είναι τελικά η σημερινή εποχή από τον 19ο αιώνα;

Μέσα από αυτή τη σύγκριση, το έργο του Γεράσιμου Βραχιολίδη λειτουργεί όχι μόνο ως ιστορική μελέτη, αλλά και ως καθρέφτης της σημερινής ενημέρωσης. Γιατί, όπως προέκυψε από την παρουσίαση, οι τεχνολογίες αλλάζουν, όμως οι συγκρούσεις γύρω από την αλήθεια, την εξουσία και την ελευθερία του λόγου παραμένουν αναλλοίωτες.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ινφογνώμων και μπορείτε να το προμηθευτείτε ΕΔΩ.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ιστορία - Πολιτισμός

Στη Ρόδο παρουσιάζεται το βιβλίο του Νίκου Φαρμακίδη «Η κατάληψη της Δωδεκανήσου»

Στο επίκεντρο οι εξελίξεις της περιόδου 1912-1913 και η μετατροπή ενός στρατιωτικού αντιπερισπασμού σε γεωπολιτικό πρόβλημα

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Το βιβλίο του Νίκου Φαρμακίδη με τίτλο «Η κατάληψη της Δωδεκανήσου – Ο αντιπερισπασμός μετατρέπεται σε γεωπολιτικό πρόβλημα, 1912-1913» παρουσιάζουν οι Εκδόσεις Ινφογνώμων στη Ρόδο.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026, στις 20:00, στην αίθουσα εκδηλώσεων του ξενοδοχείου Plaza, στην οδό Ιερού Λόχου 7, στο Μανδράκι.

Το έργο του Νίκου Φαρμακίδη φωτίζει μία κρίσιμη περίοδο της ιστορίας της Δωδεκανήσου, εξετάζοντας την κατάληψη των νησιών και τις γεωπολιτικές συνέπειες που ακολούθησαν κατά τη διετία 1912-1913. Όπως προδίδει και ο υπότιτλος της έκδοσης, μια επιχείρηση που ξεκίνησε ως αντιπερισπασμός εξελίχθηκε σε σύνθετο διεθνές ζήτημα, επηρεάζοντας καθοριστικά την πορεία και το καθεστώς της Δωδεκανήσου.

Για το βιβλίο θα μιλήσει ο ίδιος ο συγγραφέας, παρουσιάζοντας τα βασικά ιστορικά γεγονότα και τη γεωπολιτική διάσταση της εποχής.

Στην εκδήλωση θα συμμετάσχει επίσης η Ιζαμπέλλα Τσαβαρή, καθηγήτρια Κλασικής Φιλολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, η οποία θα προσεγγίσει το έργο από την επιστημονική και ιστορική του σκοπιά.

Για την έκδοση θα μιλήσει ακόμη ο Σάββας Καλεντερίδης, εκδότης και συγγραφέας, αναδεικνύοντας τη σημασία της μελέτης για την κατανόηση των γεωπολιτικών διεργασιών που καθόρισαν την τύχη της Δωδεκανήσου.

Η παρουσίαση αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς πραγματοποιείται στη Ρόδο, στον ίδιο τον τόπο που βρέθηκε στο επίκεντρο των γεγονότων. Αποτελεί παράλληλα μια ευκαιρία για το κοινό να γνωρίσει μια καθοριστική σελίδα της τοπικής και εθνικής ιστορίας, αλλά και να εξετάσει πώς οι στρατιωτικές επιλογές και οι διεθνείς ανταγωνισμοί των αρχών του 20ού αιώνα διαμόρφωσαν τις μετέπειτα εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η είσοδος στην εκδήλωση είναι ελεύθερη.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

11 Σεπτεμβρίου 2001: Η ημέρα που κατέρρευσαν οι Δίδυμοι Πύργοι και άλλαξε ο κόσμος

Είκοσι πέντε χρόνια από τη μεγαλύτερη τρομοκρατική επίθεση στην ιστορία των ΗΠΑ – Οι 2.977 νεκροί, ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας», η εισβολή στο Αφγανιστάν και η νέα εποχή της παγκόσμιας επιτήρησης

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 ο κόσμος παρακολούθησε ζωντανά μία τραγωδία που μέχρι εκείνη τη στιγμή θα μπορούσε να ανήκει μόνο στη σφαίρα της κινηματογραφικής φαντασίας. Μέσα σε 102 λεπτά, οι Δίδυμοι Πύργοι του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου χτυπήθηκαν και κατέρρευσαν, το Πεντάγωνο δέχθηκε επίθεση και ένα τέταρτο αεροσκάφος συνετρίβη στην Πενσιλβάνια.

Οι επιθέσεις της Αλ Κάιντα άφησαν πίσω τους 2.977 νεκρούς, πέραν των 19 αεροπειρατών. Άνθρωποι από περισσότερες από 90 χώρες χάθηκαν στη Νέα Υόρκη, στο Πεντάγωνο και στο Σάνκσβιλ. Ανάμεσά τους βρίσκονταν εκατοντάδες πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες που έτρεξαν προς τα φλεγόμενα κτίρια, την ώρα που χιλιάδες άνθρωποι προσπαθούσαν να απομακρυνθούν.

Η 11η Σεπτεμβρίου δεν υπήρξε απλώς ένα τρομοκρατικό χτύπημα. Αποτέλεσε ιστορική τομή. Άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη αντιλαμβάνονται την ασφάλεια, τη λειτουργία των υπηρεσιών πληροφοριών, τις αεροπορικές μετακινήσεις, τα προσωπικά δεδομένα, τον πόλεμο και τελικά την ίδια τη σχέση ανάμεσα στην ελευθερία και τον φόβο.

Τα τέσσερα αεροσκάφη

Στις 8:46 το πρωί, η πτήση 11 της American Airlines προσέκρουσε στον Βόρειο Πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου.

Αρχικά, αρκετοί πίστεψαν ότι επρόκειτο για ένα τραγικό αεροπορικό δυστύχημα. Η ψευδαίσθηση διαλύθηκε 17 λεπτά αργότερα. Στις 9:03, η πτήση 175 της United Airlines χτύπησε τον Νότιο Πύργο, μπροστά στις κάμερες που ήδη μετέδιδαν ζωντανά τις εικόνες από τη Νέα Υόρκη.

Δεν υπήρχε πλέον αμφιβολία: οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν υπό συντονισμένη επίθεση.

Στις 9:37, η πτήση 77 της American Airlines προσέκρουσε στο Πεντάγωνο, το σύμβολο της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος. Λίγα λεπτά αργότερα, στις 9:59, κατέρρευσε ο Νότιος Πύργος. Ο Βόρειος Πύργος ακολούθησε στις 10:28.

Το τέταρτο αεροσκάφος, η πτήση 93 της United Airlines, συνετρίβη σε αγροτική περιοχή κοντά στο Σάνκσβιλ της Πενσιλβάνια στις 10:03. Επιβάτες και μέλη του πληρώματος, έχοντας πληροφορηθεί τηλεφωνικά όσα συνέβαιναν στη Νέα Υόρκη, επιχείρησαν να ανακτήσουν τον έλεγχο του αεροπλάνου από τους αεροπειρατές. Εκτιμάται ότι ο στόχος βρισκόταν στην Ουάσιγκτον, πιθανότατα το Καπιτώλιο.

Η ανείπωτη τραγωδία των διασωστών

Οι εικόνες των πυροσβεστών να ανεβαίνουν τις σκάλες των Πύργων ενώ οι εργαζόμενοι κατέβαιναν έμειναν ως ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα αυτοθυσίας της σύγχρονης ιστορίας.

Στις επιθέσεις σκοτώθηκαν 343 πυροσβέστες της Νέας Υόρκης, δεκάδες αστυνομικοί και μέλη υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης. Χιλιάδες ακόμη άνθρωποι εκτέθηκαν στη σκόνη και στα τοξικά υλικά που κάλυψαν το Μανχάταν μετά την κατάρρευση.

Γι’ αυτό και ο πραγματικός κατάλογος των θυμάτων δεν έκλεισε στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Διασώστες, εργαζόμενοι και κάτοικοι εξακολούθησαν για χρόνια να διαγιγνώσκονται με καρκίνους, αναπνευστικές παθήσεις και άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας που συνδέθηκαν με την έκθεσή τους στο Σημείο Μηδέν.

Το πλήγμα στην αμερικανική παντοδυναμία

Η Αλ Κάιντα δεν επέλεξε τυχαία τους στόχους της. Οι Δίδυμοι Πύργοι συμβόλιζαν την οικονομική δύναμη των Ηνωμένων Πολιτειών. Το Πεντάγωνο τη στρατιωτική τους ισχύ. Ο πιθανός στόχος της πτήσης 93 στην Ουάσιγκτον θα αντιπροσώπευε την πολιτική εξουσία.

Για πρώτη φορά μετά το Περλ Χάρμπορ, οι Αμερικανοί ένιωσαν ότι το έδαφός τους δεν ήταν απρόσβλητο. Μόνο που αυτήν τη φορά ο αντίπαλος δεν ήταν ένα συμβατικό κράτος με στρατό, αεροπορία και σαφή σύνορα. Ήταν ένα διακρατικό τρομοκρατικό δίκτυο, ικανό να χρησιμοποιήσει την ανοιχτή δυτική κοινωνία και τις υποδομές της ως όπλα εναντίον της.

Η επίθεση αποκάλυψε σοβαρές αδυναμίες στον συντονισμό των αμερικανικών υπηρεσιών. Η Επιτροπή της 11ης Σεπτεμβρίου εξέτασε εκατομμύρια σελίδες εγγράφων και περισσότερους από 1.200 μάρτυρες, καταγράφοντας θεσμικές αστοχίες, κενά στην ανταλλαγή πληροφοριών και αδυναμία σύνθεσης των προειδοποιητικών ενδείξεων πριν από το χτύπημα.

Ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας»

Η απάντηση των ΗΠΑ ήταν άμεση και παγκόσμια. Ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους κήρυξε τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», διατυπώνοντας ένα νέο στρατηγικό δόγμα: τα κράτη που φιλοξενούν ή υποστηρίζουν τρομοκρατικές οργανώσεις θα αντιμετωπίζονται ως εχθροί.

Τον Οκτώβριο του 2001 άρχισε η επέμβαση στο Αφγανιστάν, με στόχο την ανατροπή των Ταλιμπάν και τη διάλυση της Αλ Κάιντα. Ο Οσάμα μπιν Λάντεν σκοτώθηκε δέκα χρόνια αργότερα, τον Μάιο του 2011, σε αμερικανική επιχείρηση στο Αμποταμπάντ του Πακιστάν.

Ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, όμως, συνεχίστηκε επί δύο δεκαετίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν το 2021 και οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία. Το αποτέλεσμα άφησε ένα οδυνηρό ερώτημα: μπορεί μία στρατιωτική υπερδύναμη να εξοντώσει τρομοκράτες, αλλά να αποτύχει στη δημιουργία ενός βιώσιμου κράτους;

Από την 11η Σεπτεμβρίου στο Ιράκ

Το 2003 οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Ιράκ, επικαλούμενες την υποτιθέμενη κατοχή όπλων μαζικής καταστροφής από το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν.

Δεν αποδείχθηκε επιχειρησιακή σύνδεση του Ιράκ με τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ενώ τα αποθέματα όπλων μαζικής καταστροφής που παρουσιάστηκαν ως βασικός λόγος του πολέμου δεν βρέθηκαν.

Η ανατροπή του Σαντάμ διέλυσε την παλιά κρατική δομή του Ιράκ, άνοιξε τον δρόμο για αιματηρές συγκρούσεις, ενίσχυσε την επιρροή του Ιράν και δημιούργησε συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύχθηκαν νέες τζιχαντιστικές οργανώσεις. Από το χάος γεννήθηκε αργότερα το λεγόμενο Ισλαμικό Κράτος.

Αυτή είναι μία από τις πιο σκληρές ιστορικές ειρωνείες της μετα-11ης Σεπτεμβρίου εποχής: η προσπάθεια εξάλειψης της τρομοκρατίας προκάλεσε σε ορισμένες περιπτώσεις κενά εξουσίας που επέτρεψαν σε ακόμη αγριότερες οργανώσεις να εμφανιστούν.

Το ΝΑΤΟ ενεργοποίησε για πρώτη φορά το Άρθρο 5

Μετά τις επιθέσεις, το ΝΑΤΟ ενεργοποίησε για πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα φορά στην ιστορία του το Άρθρο 5 περί συλλογικής άμυνας. Η επίθεση εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών θεωρήθηκε επίθεση εναντίον ολόκληρης της Συμμαχίας.

Η απόφαση είχε τεράστια ιστορική σημασία. Το ΝΑΤΟ, το οποίο είχε δημιουργηθεί για την αντιμετώπιση της Σοβιετικής Ένωσης, άρχισε να αποκτά αποστολές πολύ πέρα από τα παραδοσιακά γεωγραφικά του όρια. Η τρομοκρατία αναδείχθηκε σε απειλή διεθνούς ασφάλειας και όχι απλώς σε ζήτημα αστυνομικής αντιμετώπισης.

Η εποχή της μαζικής επιτήρησης

Η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε ριζικά και την καθημερινότητα των πολιτών.

Οι έλεγχοι στα αεροδρόμια έγιναν αυστηρότεροι, οι υπηρεσίες πληροφοριών απέκτησαν μεγαλύτερες αρμοδιότητες και οι κυβερνήσεις επένδυσαν τεράστια ποσά σε τεχνολογίες παρακολούθησης, βιομετρικά δεδομένα και διασύνδεση βάσεων πληροφοριών.

Στις ΗΠΑ ψηφίστηκε ο Patriot Act, διευρύνοντας σημαντικά τις δυνατότητες των αρχών να παρακολουθούν επικοινωνίες και οικονομικές συναλλαγές. Η προστασία της εθνικής ασφάλειας έγινε το βασικό επιχείρημα για περιορισμούς και πρακτικές που πριν από τις επιθέσεις θα προκαλούσαν πολύ μεγαλύτερες αντιδράσεις.

Έτσι γεννήθηκε μία από τις κεντρικές αντιφάσεις της εποχής: πόση ελευθερία είναι διατεθειμένη να παραχωρήσει μία δημοκρατική κοινωνία για να αισθανθεί ασφαλής;

Γκουαντάναμο, βασανιστήρια και μυστικές φυλακές

Η μάχη κατά της τρομοκρατίας συνοδεύτηκε από πρακτικές που τραυμάτισαν τη διεθνή εικόνα της Δύσης.

Το στρατόπεδο κράτησης στο Γκουαντάναμο, οι καταγγελίες για βασανιστήρια, οι μυστικές φυλακές της CIA και οι έκτακτες μεταγωγές υπόπτων έθεσαν κρίσιμα ζητήματα νομιμότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η Δύση βρέθηκε να πολεμά έναν εχθρό που απέρριπτε τις δημοκρατικές αξίες, υιοθετώντας όμως σε ορισμένες περιπτώσεις μεθόδους ασύμβατες με τις ίδιες τις αρχές που ισχυριζόταν ότι υπερασπιζόταν.

Η τρομοκρατία πέτυχε έτσι κάτι περισσότερο από την πρόκληση ανθρώπινων απωλειών. Υποχρέωσε τις δυτικές κοινωνίες να δοκιμάσουν τα όρια των θεσμών τους υπό το βάρος του φόβου.

Η σύγκρουση μεταφέρθηκε στο εσωτερικό των κοινωνιών

Μετά το 2001, η απειλή της ισλαμιστικής τρομοκρατίας έπαψε να θεωρείται μακρινό ζήτημα. Οι επιθέσεις στη Μαδρίτη το 2004, στο Λονδίνο το 2005, στο Παρίσι το 2015, στις Βρυξέλλες, στη Νίκαια και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις έδειξαν ότι ο κίνδυνος είχε περάσει στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών.

Παράλληλα, αυξήθηκαν η καχυποψία, η ισλαμοφοβία και οι γενικεύσεις εις βάρος μουσουλμανικών κοινοτήτων. Το μεταναστευτικό, η ενσωμάτωση, η θρησκευτική ελευθερία και η ασφάλεια συνδέθηκαν πλέον σε μία εκρηκτική πολιτική συζήτηση.

Η 11η Σεπτεμβρίου επηρέασε εκλογές, ανέδειξε κόμματα και μετακίνησε την πολιτική ατζέντα προς την ασφάλεια, τον έλεγχο των συνόρων και την αντιμετώπιση της ριζοσπαστικοποίησης.

Γιατί άλλαξε πραγματικά ο κόσμος

Η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε τον κόσμο για πέντε βασικούς λόγους.

Πρώτον, απέδειξε ότι μία μη κρατική οργάνωση μπορούσε να προκαλέσει στρατηγικό πλήγμα σε μία υπερδύναμη. Η ισχύς δεν μετριόταν πλέον μόνο με άρματα, αεροσκάφη και πυρηνικά όπλα.

Δεύτερον, μετέτρεψε την τρομοκρατία από πρόβλημα δημόσιας τάξης σε αιτία πολέμου. Οι απαντήσεις δεν περιορίστηκαν σε συλλήψεις και δικαστικές διαδικασίες, αλλά περιέλαβαν εισβολές, κατοχές και ανατροπές καθεστώτων.

Τρίτον, καθιέρωσε την πρόληψη ως βασική αρχή ασφαλείας. Τα κράτη δεν περίμεναν πλέον να εκδηλωθεί η απειλή. Επιχείρησαν να την εντοπίσουν και να την εξουδετερώσουν εκ των προτέρων, ακόμη και με προληπτικά πλήγματα.

Τέταρτον, επιτάχυνε τη δημιουργία ενός παγκόσμιου μηχανισμού επιτήρησης. Τα προσωπικά δεδομένα, οι επικοινωνίες και οι μετακινήσεις αντιμετωπίστηκαν ως δυνητικές πηγές πληροφοριών.

Πέμπτον, εγκλώβισε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μακροχρόνιους πολέμους, οι οποίοι κόστισαν τεράστιους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους. Ενώ η Ουάσιγκτον ήταν στραμμένη στη Μέση Ανατολή, η Κίνα ενίσχυε σταθερά την οικονομική και στρατηγική της ισχύ και η Ρωσία προετοίμαζε την επιστροφή της ως αναθεωρητικής δύναμης.

Υπό αυτήν την έννοια, η 11η Σεπτεμβρίου δεν άλλαξε μόνο τη Μέση Ανατολή. Επηρέασε τη μετατόπιση του παγκόσμιου συσχετισμού δυνάμεων.

Η μνήμη απέναντι στον φόβο

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, το αποτύπωμα της 11ης Σεπτεμβρίου παραμένει ενεργό. Βρίσκεται στους πολέμους που ακολούθησαν, στους ελέγχους των αεροδρομίων, στις αντιτρομοκρατικές νομοθεσίες, στη λειτουργία των υπηρεσιών πληροφοριών και στη μόνιμη συζήτηση για τα όρια ανάμεσα στην ασφάλεια και την ελευθερία.

Πάνω απ’ όλα, όμως, η ημέρα ανήκει στους 2.977 ανθρώπους που δολοφονήθηκαν. Στους πυροσβέστες και στους αστυνομικούς που ανέβηκαν στους Πύργους γνωρίζοντας τον κίνδυνο. Στους επιβάτες της πτήσης 93 που αντιστάθηκαν. Στις οικογένειες που ακόμη ζουν με την απουσία.

Η ιστορία της 11ης Σεπτεμβρίου δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ούτε για την καλλιέργεια μίσους ούτε για τη δικαιολόγηση κάθε κρατικής αυθαιρεσίας. Πρέπει να παραμένει προειδοποίηση για το τι μπορεί να προκαλέσει ο οργανωμένος φανατισμός — αλλά και για το πόσο εύκολα ο φόβος μπορεί να οδηγήσει ακόμη και τις ισχυρότερες δημοκρατίες σε λανθασμένες, ολέθριες αποφάσεις.

Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 υπήρξε η η ημέρα που έπεσαν οι Δίδυμοι Πύργοι. Ήταν όμως και η ημέρα κατά την οποία κατέρρευσε η βεβαιότητα ότι ο μεταψυχροπολεμικός κόσμος θα ήταν ασφαλέστερος, πιο σταθερός και περισσότερο ειρηνικός.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO6 ώρες πριν

Καταγγελία από τη Θράκη! Τους «τιμώρησαν» επειδή διάλεξαν ελληνικό σχολείο

Σοβαρές καταγγελίες στη Θράκη: Τρεις εργαζόμενοι στο Τουρκικό Προξενείο Κομοτηνής φέρονται να έχασαν τη δουλειά τους επειδή έστειλαν τα παιδιά...

GEOPOLITICO7 ώρες πριν

Ξανά στο Αιγαίο το OCEAN LINK – Ελληνική NAVTEX για εργασίες στο Βόρειο Αιγαίο

Το ερευνητικό πλοίο επιστρέφει για τη συντήρηση υποθαλάσσιου καλωδίου, λίγους μήνες μετά τις δύο τουρκικές παρενοχλήσεις

GEOPOLITICO9 ώρες πριν

«2001: Οδύσσεια του Διαστήματος» – Ο μύθος, η ισχύς και τα αόρατα θεμέλια του ανθρώπου

Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ δημιούργησε έναν σύγχρονο μύθο, ώστε να μας φέρει σε επαφή με όσα δεν μπορούν να ειπωθούν διαφορετικά....

GEOPOLITICO10 ώρες πριν

Σάββας Καλεντερίδης: «Η Τουρκία θέλει το μισό Αιγαίο χωρίς να ρίξει μία σφαίρα»

Ο γεωπολιτικός αναλυτής αποκάλυψε τη μεθοδική κλιμάκωση των τουρκικών διεκδικήσεων και προειδοποίησε ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν αρκεί χωρίς εθνική...

Απόψεις11 ώρες πριν

Καστελόριζο: Από τα μνημόνια του υιού Παπανδρέου, στη Διακήρυξη Αντιμνήμης του υιού Μητσοτάκη!

Η Φιλομνήμη για την Ελλάδα σημαίνει: “ΑΟΖ με Κύπρο και 12 μίλια”. Γράφει ο Χρήστος Κηπουρός

Δημοφιλή