Στην εθνική και προσωπική μας φιλομνήμη…

{Πηγή εικόνας: UNEP/MAP-SPA/RAC & MarinePlan (Universidad de Sevilla), 20/Dec/2019}, σελ. 40,

ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ

Πέραν όλων των άλλων, μεταξύ Έβρου και Ίμβρου υπάρχει ένα ακόμη κοινό: το συμφωνικό σύμπλεγμα «βρ», που είναι το αρχαιότερο από όλες τις ευρωπαϊκές διαλέκτους και γλώσσες. Δύο λέξεις και δύο ονόματα που, από κτίσεως ακόμη κόσμου, προδίδουν το ομόγλωσσο και το όμαιμο.

ΚΕΙΜΕΝΟ

Απέναντι στην παροιμία «καλός ο αγιασμός, αλλά πάρτε και καμιά γάτα», για την ακύρωση των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων υπάρχουν όχι μία, αλλά δύο «γάτες». Όσοι και οι χάρτες. Μόνο που λείπει ο αγιασμός. Γι’ αυτό, λοιπόν, αυτός μπορεί να εκληφθεί ακόμη και ως ευχή· και μάλιστα με την παρουσία του εμπνευσμένου νεολογισμού: «Φιλομνήμη».

Γιατί άλλη είναι «η ουρά του αλόγου» ως πολεμική ιαχή που είπε ο Ερντογάν, και άλλη «η ουρά του αλόγου» στο ομώνυμο ποίημα του Θανάση Παπακωνσταντίνου, που ως τραγούδι το ερμηνεύει ο Γιάννης Χαρούλης: ένα εγκώμιο και αγάπη στη μνήμη του νεκρού αλόγου, με το χλιμίντρισμα που φαντασιώνεται ότι ακούει ο καβαλάρης του από δοξάρι με χορδές από τρίχες της ουράς.

Έτσι ακούγονταν οι οιμωγές των Θρακοπελαγιτών Ιμβρίων και Τενεδίων από τους επιγενόμενους πρόσφυγες συγγενείς τους, στην ελλαδική και την παγκόσμια διασπορά.

Όπως αποτυπώνεται οπτικά αυτή η ίδια η φαντασίωση στον επίσημο χάρτη PSSA του ΟΗΕ, εκεί όπου οι χαρτογραφημένες οικολογικές κοκκινάδες σχηματίζουν μια κατακόκκινη «αλογοουρά» που αγκαλιάζει την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίον Αρχιπέλαγος, μαζί με την Ίμβρο και την Τένεδο.

Αυτή την αλογοουρά έχω και εγώ ως φαντασίωση, που δεν είναι άλλη από τη φιλομνήμη. Μια λέξη έτοιμη να καλύψει ένα παγκόσμιο λεκτικό κενό.

Θυμάμαι ακόμη και τώρα που, μετά την εποχή των Ιμίων, έλεγα: «Καλύτερα να μιλάμε για Ίμ-βρο, παρά να μιλάμε για Ίμ-ια».

Μόνο που σήμερα μιλώ και για την Ίμβρο και για τους χάρτες του ΟΗΕ, όπως ο ύπερθεν· ένας καταλυτικός μάρτυρας σε προσωρινά ασφαλιστικά μέτρα, που από κοινού με την ανακήρυξη της ΑΟΖ, προδικάζουν τη βέβαιη ακύρωση των παράνομων τουρκικών θαλάσσιων πάρκων.

Όταν οι εν Αθήναις άνωθεν —όλοι τους— δεν μιλάνε για κανένα εκ των δύο·

Όταν, για παράδειγμα, η απευθείας σύνδεση της Λήμνου και της Σαμοθράκης με τις δύο αυτές νήσους μπορεί να αποτελέσει ένα νέο βήμα για την παλιννόστηση —και όχι μέσω Παρισίων, μέσω Δαρδανελίων ήθελα να πω— που εφαρμόζει το τουρκικό κράτος·

Όταν αποτελεί τύχη αγαθή το να βρει η φιλομνήμη τη συνέχεια στις δύο αυτές Θρακικές Σποράδες, σε έναν ομώνυμο αιώνα της Ελλάδας, τον φιλομνήμονα·

Όταν «η καλύτερη άμυνα είναι η ευφυΐα», της οποίας η πανέμορφη κόρη λέγεται Ειρήνη·

Όταν, τέλος, είναι καλύτερα να μιλάει η Ελλάδα για την Ίμβρο, παρά να απαντάει για τη Θράκη·

Τότε, το εθνικό διά ταύτα στην περιοχή αυτή έχει να κάνει με τρεις επιστροφές:

1. Η πρώτη είναι των Ιμβρίων και των Τενεδίων στην πατρίδα τους.

2. Η δεύτερη είναι η επιστροφή στην ισχύ του άρθρου 14 της Συνθήκης της Λοζάνης.

3. Η τρίτη, η οραματική, είναι αυτή που διακηρύττει ότι: «Η αδελφοποίηση ανάμεσα στη Σαμοθράκη και στην Ίμβρο είναι τιμή στη φιλομνήμη».

_____________

Διδυμότειχο Σεπτέμβρης 2026,

Εις φιλομνήμην των Σεπτεμβριανών

Ο λόγος του Πρωθυπουργού στη ΔΕΘ επιβεβαίωσε με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την εθνική διολίσθηση των εν Αθήναις άνωθεν. Σε μια ομιλία όπου ο λόγος του εκφραστικά, συντακτικά και ρητορικά έρρεε, η ουσία παρέμεινε παντελώς απούσα. Ήταν, στην πραγματικότητα, μια ομιλία που θα ταίριαζε σε Κυβερνήτη Βορειοευρωπαϊκής χώρας και όχι Ανατολικομεσογειακής. Μόνο που στη Βόρεια Ευρώπη δεν υπάρχει Αιγαίον Αρχιπέλαγος και, πολύ περισσότερο, δεν υπάρχει Τουρκία —η οποία έλαμψε με την απουσία της από το λόγο του Πρωθυπουργού. Κάτι ανάλογο, ας σημειωθεί, είχα παρατηρήσει στο παρελθόν και επί εποχής Κώστα Σημίτη.

Προκειμένου μάλιστα να αποκρύψει τον Αθηναϊσμό του, ο κ. Μητσοτάκης τον αποσιώπησε και αυτόν. Όμως, άλλο ρητορική και συντακτική οξυδέρκεια και άλλο η λογική του «μη θίγετε τα κακώς κείμενα». Πίσω από τη λεκτική βιτρίνα, διακρίνεται η άδεια δεξαμενή του προσωπικού του εθνικού και αναπτυξιακού Think Tank.

Η σκηνοθεσία αυτή φέρει αμέσως στον νου τον στίχο του Καβάφη από το «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», όπου υπενθυμίζεται ότι δεν είναι καιρός για δημηγορίες, μια και οι επερχόμενοι βάρβαροι τις βαρύνονται. Η Δημοκρατία δεν θέλει δημηγορίες· αν θέλει κάτι, είναι οι ισηγορίες. Και αυτές ακριβώς λείπουν σήμερα.

Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι σκουπίδια να χωράνε κάτω από το χαλί, όσο και πολυτελές κι αν είναι αυτό. Μέσα σε αυτή τη λεκτική κατασκευή, επιστρατεύτηκε ακόμη και η πονηρή αναφορά στο ορόσημο του 1830-1831 για την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Όταν παίζει κανείς μόνος του μπάλα στο πολιτικό σκηνικό, δεν κινδυνεύει να βγει δεύτερος. Μόνο που αυτή η μπηχτή για «τέταρτη τετραετία» αποκαλύπτει τη γύμνια της εξουσίας, τη στιγμή που η Ελλάδα έχει τεράστια ανάγκη όχι από μια τρίτη και τέταρτη τετραετία του κυβερνητισμού, αλλά από την Τέταρτη Ελληνική Δημοκρατία!

Όταν ο αντίπαλος ετοιμάζεται πυρετωδώς για νέα Σεπτεμβριανά —αυτή τη φορά όχι Πολίτικα, αλλά Πολιτικά, για νέα Θαλάσσια Σεπτεμβριανά— η Ελλάδα δεν δικαιούται να σιωπά. Πόσο μάλλον όταν, από κοινού, Γεωγραφία και Ιστορία μετά των οικείων τους χαρτών μπορούν να κάνουν θαύματα.

Όταν η δημηγορία επιστρατεύεται για να καλύψει το γεγονός ότι η κυβέρνηση πάσχει από βαριά «κυβερνήτιδα», η διπλωματία μετατρέπεται σε «σικέ» πυροτέχνημα που αφήνει την πατρίδα χωρίς σχέδιο, αν όχι με σχέδιο εξωελλαδικό. Απέναντι σε αυτό το σκηνικό, το συμπέρασμα είναι ένα: Ούτε Συμπολίτευση, ούτε Αντιπολίτευση. Χρειάζεται σκέτη Πολίτευση. Δηλαδή Πολιτική. Αυτό χρειάζεται. Καλή η Γεωγραφία, καλή και η Ιστορία. Όμως σαν την Πολιτική δεν έχει!!! Και η μόνη απάντηση είναι η Ωραία Πύλη Εισόδου στην Τέταρτη Δημοκρατία: το Δημοψήφισμα για την ΑΟΖ και τα 12 μίλια.

_______________

Του Χρήστου Κωνσταντινίδη

Η φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη συνέντευξη Τύπου της 90ής ΔΕΘ δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας:

«Δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα».

Ο πρωθυπουργός κλήθηκε να απαντήσει στην κριτική του Αντώνη Σαμαρά και στη συζήτηση που έχει ανοίξει τόσο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών όσο και για το περιεχόμενο των νέων σχολικών βιβλίων. Υποστήριξε ότι η λεγόμενη woke ατζέντα δεν ανταποκρίνεται στην ελληνική πραγματικότητα και ότι, εάν υπάρχουν κάποιοι που την υπερασπίζονται, αυτοί δεν είναι η κυβέρνησή του.

Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα.

Το πολιτικό παρελθόν της ίδιας κυβέρνησης.

Από την «πραγματικά προοδευτική κυβέρνηση» στο «δεν υπάρχει woke ατζέντα»

Τον Ιούλιο του 2023 ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδινε συνέντευξη στο Bloomberg και ερωτούνταν ευθέως για τα LGBTQ δικαιώματα.

Η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική για το πώς αντιλαμβανόταν τότε την κυβερνητική κατεύθυνση.

Υπογράμμιζε ότι η Ελλάδα είχε ήδη LGBTQ equality strategy, ότι αυτή βρισκόταν σε διαδικασία εφαρμογής και ότι η προσπάθεια θα συνεχιζόταν. Υπενθύμιζε την άρση περιορισμών στην αιμοδοσία και την απαγόρευση των λεγόμενων θεραπειών μεταστροφής.

Και όταν ρωτήθηκε εάν η «πραγματική ισότητα» θα έρθει μόνο με τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, απάντησε ότι αυτό «θα συμβεί κάποια στιγμή» και ότι αποτελούσε μέρος της στρατηγικής της κυβέρνησης.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η πολιτική αυτοπεριγραφή του: ο Μητσοτάκης παρουσίαζε τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες ως απόδειξη ότι η κυβέρνησή του ήταν «truly progressive» — πραγματικά προοδευτική.

Λίγους μήνες αργότερα, η κυβέρνηση πέρασε από τη στρατηγική στη νομοθέτηση.

Ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών

Τον Φεβρουάριο του 2024 η Ελλάδα έγινε η πρώτη χώρα με ορθόδοξη χριστιανική πλειοψηφία που νομοθέτησε τον πολιτικό γάμο μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης όχι μόνο δεν αποστασιοποιήθηκε τότε από την πρωτοβουλία, αλλά την υπερασπίστηκε διεθνώς ως ζήτημα ισότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κράτους δικαίου.

Σε συνέντευξή του μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου δήλωνε μάλιστα «πολύ χαρούμενος» που μία κεντροδεξιά, συντηρητική αλλά και προοδευτική παράταξη ήταν αυτή που έφερε το νομοσχέδιο στη Βουλή.

Ακόμη και μετά την εκλογική φθορά που καταγράφηκε στις ευρωεκλογές του 2024, όταν ο ίδιος αναγνώρισε ότι η συγκεκριμένη επιλογή είχε δυσαρεστήσει παραδοσιακούς ψηφοφόρους της ΝΔ, ξεκαθάρισε ότι ο νόμος δεν επρόκειτο να ανατραπεί.

Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών.

Το πολιτικό ερώτημα είναι άλλο:

Πώς γίνεται μία κυβέρνηση να παρουσιάζει επί χρόνια συγκεκριμένες πολιτικές ως μέρος μιας οργανωμένης στρατηγικής κοινωνικής προόδου και σήμερα να υποστηρίζει ότι η συζήτηση περί σχετικής ατζέντας είναι περίπου ανύπαρκτη ή εισαγόμενη;

Και στη μέση η κυβέρνηση Μπάιντεν

Υπάρχει όμως και μία δεύτερη διάσταση που δεν μπορεί να παραβλεφθεί.

Η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν είχε καταστήσει την προώθηση των δικαιωμάτων LGBTQI+ σαφή κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν το είχε διατυπώσει χωρίς περιστροφές το 2024: η αμερικανική κυβέρνηση θεωρούσε ότι έχει ευθύνη να υπερασπίζεται και να προωθεί αυτά τα δικαιώματα τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς.

Και στην περίπτωση της Ελλάδας δεν χρειάζεται να κάνουμε υποθέσεις για το αν το θέμα βρισκόταν στην ελληνοαμερικανική ατζέντα.

Υπάρχει επίσημο κείμενο.

Στην κοινή δήλωση του Στρατηγικού Διαλόγου ΗΠΑ–Ελλάδας του 2024, οι δύο πλευρές επαναβεβαίωναν τη δέσμευσή τους στην προώθηση της διαφορετικότητας, της ισότητας και της συμπερίληψης σε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές συνεργασίες.

Και ακολουθούσε μία ακόμη πιο συγκεκριμένη αναφορά:

Οι Ηνωμένες Πολιτείες χαιρέτιζαν τη δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη να νομοθετήσει την ισότητα στον γάμο και να συνεχίσει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την ενίσχυση της προστασίας των LGBTQI+ ατόμων στην Ελλάδα.

Αυτό είναι καταγεγραμμένο σε επίσημο κείμενο του αμερικανικού State Department.

Χρειάζεται, βέβαια, μία κρίσιμη διάκριση: το συγκεκριμένο ντοκουμέντο αποδεικνύει πολιτική σύγκλιση και αμερικανική υποστήριξη στις ελληνικές πρωτοβουλίες. Δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι ο Μπλίνκεν ή ο Μπάιντεν «διέταξαν» την ελληνική κυβέρνηση να ψηφίσει τον νόμο.

Η διαφορά είναι ουσιώδης. Αλλά στην Ελλάδα αυτά τα ζητήματα παίρνουν τον δρόμο τους εξαιτίας της πολιτικής οσφυοκαμψίας…

Ο ίδιος ο Μητσοτάκης είχε χρησιμοποιήσει τον όρο

Υπάρχει μάλιστα μία ακόμη ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.

Η σημερινή δήλωση δεν είναι η πρώτη φορά που ο Κυριάκος Μητσοτάκης αρνείται ότι υπάρχει woke κουλτούρα στην Ελλάδα.

Τον Νοέμβριο του 2024, σε δημόσια συζήτηση με τον Γάλλο φιλόσοφο Πασκάλ Μπρυκνέρ, είχε κάνει έναν σαφή διαχωρισμό.

Από τη μία τοποθετούσε την προστασία των δικαιωμάτων και μία «προοδευτική ατζέντα» που θεωρούσε θεμιτή. Από την άλλη τοποθετούσε αυτό που χαρακτήριζε ακραίο ή ανελεύθερο woke φαινόμενο των αμερικανικών πανεπιστημίων.

Μάλιστα είχε χρησιμοποιήσει τον χαρακτηρισμό «illiberal wokeism», λέγοντας ότι αυτή η ακραία εκδοχή δεν υπάρχει στην Ελλάδα και ότι δεν θα ήθελε να υπάρξει.

Αυτό ουσιαστικά είναι και το επιχείρημα που επανέλαβε στη ΔΕΘ: άλλο η νομοθέτηση δικαιωμάτων και άλλο αυτό που ο ίδιος θεωρεί αμερικανική woke υπερβολή. Σήμερα ζήτησε να μη συγχέεται η «πολιτική ισότητα στον γάμο» με όσα συνέβησαν στις ΗΠΑ.

Δεν μπορείς να διαφημίζεις την «πρόοδο» και μετά να αρνείσαι τη συζήτηση

Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει κάθε δικαίωμα να υποστηρίζει ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην κατοχύρωση δικαιωμάτων και στις ακραίες εκφάνσεις της αμερικανικής identity politics.

Αλλά δεν μπορεί να παρουσιάζεται σαν να εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά η συζήτηση για την ιδεολογική κατεύθυνση της κυβέρνησής του.

Η κυβέρνηση είχε Εθνική Στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+.

Ο ίδιος προανήγγειλε δημόσια τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών ως μέρος αυτής της στρατηγικής.

Η κυβέρνησή του τον νομοθέτησε.

Ο ίδιος χαρακτήριζε την κυβέρνησή του «πραγματικά προοδευτική» όταν παρουσίαζε αυτές τις πολιτικές στο εξωτερικό.

Και η κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία είχε εντάξει τα LGBTQI+ δικαιώματα στην εξωτερική πολιτική της, χαιρέτιζε επισήμως τις ελληνικές δεσμεύσεις.

Όλα αυτά είναι πολιτικά γεγονότα. Όχι χαρακτηρισμοί.

Και γι’ αυτό η σημερινή κατηγορηματική δήλωση «δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα» ακούγεται λιγότερο ως ουδέτερη περιγραφή της πραγματικότητας και περισσότερο ως προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του πολιτικού αφηγήματος.

Ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να επανασυνδεθεί με ένα παραδοσιακότερο και συντηρητικότερο ακροατήριο.

Το πρόβλημα, όμως, με την πολιτική μνήμη είναι ότι υπάρχουν τα αρχεία.

Υπάρχουν οι συνεντεύξεις.

Υπάρχουν οι νόμοι.

Υπάρχουν οι εθνικές στρατηγικές.

Υπάρχουν και τα επίσημα κοινά ανακοινωθέντα με την Ουάσιγκτον.

Και αυτά δεν εξαφανίζονται επειδή άλλαξε η πολιτική συγκυρία.