Με τη συμμετοχή πλήθους πολιτών, εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης, στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 14 Ιουνίου 2026 στη Λαμία η παρουσίαση του βιβλίου του Κωνσταντίνου Καραγάτσου με τίτλο «Μετανάστευση και Διαχείριση Συνόρων».

Η εκδήλωση εξελίχθηκε σε μια ουσιαστική συζήτηση γύρω από το μεταναστευτικό ζήτημα, την ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας, τη φύλαξη των συνόρων και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κατά τον χαιρετισμό του, ο αντιδήμαρχος Λαμιέων υπογράμμισε ότι η μετανάστευση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούν σήμερα την Ευρώπη και τον κόσμο, επισημαίνοντας πως η γνώση και η τεκμηριωμένη συζήτηση είναι περισσότερο αναγκαίες από ποτέ. Παράλληλα, καλωσόρισε τον συγγραφέα Κωνσταντίνο Καραγάτσο, τον πρέσβη επί τιμή Γιώργο Αϋφαντή και τον εκδότη, συγγραφέα και στρατηγικό αναλυτή Σάββα Καλεντερίδη.

Ο Σάββας Καλεντερίδης, από την πλευρά του, στάθηκε ιδιαίτερα στην πολυπλοκότητα του μεταναστευτικού φαινομένου, τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα με ιστορικές, γεωπολιτικές και κοινωνιολογικές διαστάσεις. Όπως ανέφερε, το πρόβλημα αφορά τόσο τις χώρες από τις οποίες αναχωρούν οι μετανάστες όσο και εκείνες που καλούνται να τους υποδεχθούν και να διαχειριστούν τις συνέπειες των μετακινήσεων πληθυσμών.

Ο εκδότης του βιβλίου χαρακτήρισε το έργο του Κωνσταντίνου Καραγάτσου μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια προσπάθεια που βασίζεται στην πολυετή εμπειρία του συγγραφέα στο Λιμενικό Σώμα και στη συμμετοχή του σε κρίσιμες θέσεις διαχείρισης του μεταναστευτικού ζητήματος, μεταξύ των οποίων και η θητεία του στην έδρα της Frontex στη Βαρσοβία.

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η τοποθέτηση του πρέσβη επί τιμή Γιώργου Αϋφαντή, ο οποίος χαρακτήρισε το βιβλίο ως ένα ολοκληρωμένο εγχειρίδιο για το νομικό και πολιτικό πλαίσιο που διαμόρφωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση από το 1999 έως σήμερα προκειμένου να αντιμετωπίσει το φαινόμενο της μετανάστευσης.

Όπως σημείωσε, το έργο αναλύει τις ευρωπαϊκές πολιτικές, τα προγράμματα και τα θεσμικά εργαλεία που δημιουργήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, επιτρέποντας στον αναγνώστη να αξιολογήσει κατά πόσο οι στόχοι που τέθηκαν από τις Βρυξέλλες εφαρμόστηκαν στην πράξη. Παράλληλα, υποστήριξε ότι το βιβλίο μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για στελέχη των Σωμάτων Ασφαλείας, των Ενόπλων Δυνάμεων, της δημόσιας διοίκησης και της διπλωματικής υπηρεσίας, αλλά και για κάθε πολίτη που επιθυμεί να κατανοήσει το σύνθετο πλαίσιο της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.

Ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραγάτσος παρουσίασε βασικές πτυχές του έργου του, εστιάζοντας στη διαμόρφωση του χώρου Σένγκεν, στη μεταφορά των ελέγχων από τα εσωτερικά στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην κοινή ευθύνη των κρατών-μελών για τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων.

Ο συγγραφέας ανέλυσε τη σταδιακή εξέλιξη των ευρωπαϊκών πολιτικών από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα, εξηγώντας τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχείρησε να οργανώσει τη διαχείριση της μετανάστευσης, του ασύλου και της ασφάλειας των συνόρων μέσα από κοινές στρατηγικές και θεσμικά εργαλεία.

Κοινή διαπίστωση όλων των ομιλητών ήταν ότι το μεταναστευτικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά, αλλά απαιτεί συνδυασμό πολιτικών, διεθνή συνεργασία και βαθιά γνώση των αιτιών που ωθούν εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ερωτήσεις του κοινού και ανταλλαγή απόψεων, επιβεβαιώνοντας το έντονο ενδιαφέρον που εξακολουθεί να προκαλεί ένα ζήτημα το οποίο βρίσκεται στον πυρήνα των ευρωπαϊκών εξελίξεων.

Γράφει ο Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής Καρδιολογίας, dimitrissideriss.wordpress.com

Κοντεύομε να γίνουμε όλοι διπλωμάτες (οίμοι, όχι ανοιχτομάτες) και να ξέρουμε τα πάντα. Όμως ακούγονται τελευταία όλο και πιο συχνά κρίσιμα άρθρα σε σημαντικές διεθνείς συμφωνίες. Μας αφορούν, πιστεύω πολύ, δύο άρθρα, το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και το άρθρο 42/7 της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Μοιάζουν μεταξύ τους, αλλά έχουν και διαφορές. Τέτοια άρθρα, κατά κανόνα, πρέπει να έχουν εγκριθεί από τα νομοθετικά σώματα κάθε κράτους-μέλους. Αλλιώς, αυτά τα κράτη δεν δεσμεύονται να τα εφαρμόσουν, αλλά ούτε και να επωφεληθούν από αυτά.

Το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ σημαίνει πρακτικά ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσότερων κρατών-μελών θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Και ότι κάθε σύμμαχος θα βοηθήσει το κράτος που δέχεται επίθεση, λαμβάνοντας όποια μέτρα θεωρεί αναγκαία, συμπεριλαμβάνοντας τη χρήση ένοπλης βίας. Το άρθρο αυτό συζητήθηκε έντονα στην περίπτωση του Ρωσο-Ουκρανικού Πολέμου. Η Ουκρανία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ούτε και της ΕΕ, και το Σύνταγμά της προβλέπει ότι δεν πρόκειται να γίνει. Φυσικά, κανένας ξένος δεν εμποδίζει αυτό το κράτος να αλλάξει το Σύνταγμά του και η Ουκρανία του Ζελένσκι είχε δηλώσει την πρόθεσή της να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ. Η ανταπόκριση των μελών του ΝΑΤΟ ήταν καταρχήν θετική. Η Ρωσία όμως είχε αντιρρήσεις. Αν γινόταν νατοϊκή η Ουκρανία, θα μπορούσε να οπλιστεί με πυραύλους που θα μπορούσαν να πλήξουν τη Ρωσία σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, ώστε να μην προλάβει να αμυνθεί. Οι αντιρρήσεις της για το τι θα κάνει ένα άλλο κράτος ήταν όπως εγώ θα είχα αντιρρήσεις να νοικιαστεί το ισόγειο της πολυκατοικίας που μένω για να γίνει πρατήριο βενζίνης. Επικίνδυνο!

Έπρεπε λοιπόν να το εμποδίσει αυτό, και μάλιστα με προληπτικό πόλεμο, πριν γίνει νατοϊκό αυτό το κράτος. Αν είχε προλάβει να γίνει, μια ένοπλη επέμβαση της Ρωσίας θα σήμαινε επίθεση εναντίον όλων των μελών του ΝΑΤΟ, που είναι αυτή τη στιγμή η ισχυρότερη δύναμη σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτά ισχυρίζεται ο Πούτιν και άντε να τον αντικρούσεις. Ως προς εμάς, το άρθρο 5 δεν μας προστατεύει εναντίον όποιου μας απειλεί. Αν μας επιτεθεί η Τουρκία, το άρθρο 5 δεν υποχρεώνει τα λοιπά μέλη να μας στηρίξουν, αφού και η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και θα ισχυριστεί ότι απλώς αμύνεται εναντίον μιας δικής μας επίθεσης. Εκτός από την Τουρκία, που μας έχει απειλήσει πολλαπλώς (π.χ. casus belli), κανένα άλλο κράτος δεν μας απειλεί, μόνο που η Ρωσία μας κατέγραψε στον κατάλογο των εχθρών της, αφού στείλαμε στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία να σκοτώνει Ρώσους.

Και ξαφνικά, πριν από λίγο, υπογράφηκε στην Κύπρο το άρθρο 42/7 της ΕΕ. Αυτό προβλέπει ότι, αν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν υποχρέωση να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν. Δηλαδή, δεν είναι απλώς πολιτική στήριξη — είναι νομική υποχρέωση αλληλεγγύης. Δεν θα χρειαστεί να εγκριθεί η βοήθεια που θα παρασχεθεί από τα νομοθετικά σώματα του κράτους· η έγκριση θα έχει δοθεί εκ των προτέρων. Ούτε για την έγκρισή της απαιτείται ομοφωνία. Μπορεί να παρασχεθεί από λίγα, ακόμη και από μόνον ένα κράτος. Εκ των προτέρων θα έχει προαποφασιστεί και το είδος της βοήθειας που θα παρασχεθεί.

Τώρα, με το σενάριο που αναφέρθηκε της τουρκικής επίθεσης στην Ελλάδα, η κατάσταση θα αντιμετωπιστεί χωρίς καθυστέρηση από τα λοιπά μέλη της ΕΕ, της οποίας μέλος δεν είναι η Τουρκία. Βέβαια, δεν σημαίνει πως τα λοιπά κράτη θα στείλουν στρατεύματα να σκοτωθούν για την ελευθερία μας. Η βοήθεια μπορεί να είναι στρατιωτική, διπλωματική, κυρώσεις κ.ο.κ. Όμως το είδος της θα είναι ήδη γνωστό πριν εκδηλωθεί η κρίση, και σε εμάς και σε οποιονδήποτε θελήσει να μας επιτεθεί. Μια γεύση πήραμε όταν ζήτησε βοήθεια η Κύπρος και στάλθηκε αμέσως στρατιωτική ενίσχυση από Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Ολλανδία — δεν είμαι βέβαιος ποιες χώρες και ποιου είδους.

Κατά τα άλλα, με διμερείς ή ολιγομερείς συμφωνίες προσπαθούμε να θωρακίσουμε την άμυνά μας. Τέτοιες σχέσεις έχομε ήδη συνάψει με την Κύπρο και το Ισραήλ, ενώ οικονομικού κυρίως ενδιαφέροντος είναι εκείνες με την Ινδία, αλλά και, για το έθνος μας, να θυμόμαστε τις συμφωνίες μεταξύ Κύπρου και Λιβάνου. Μην ξεχνάμε ότι η Κύπρος είναι άλλο κράτος, αλλά ίδιο έθνος με εμάς και ότι η Κυπριακή Κυβέρνηση είναι η μόνη που εκπροσωπεί ολόκληρη την Κύπρο, όχι μόνο την περιοχή της ελληνικής κοινότητας.

Να μην ξεχνάμε βέβαια πως, όσο έχομε ανάγκη από τέτοιες αμυντικές συμφωνίες, τόσο αναλαμβάνομε και εμείς υποχρεώσεις. Για παράδειγμα, η Τουρκία λεκτικά απειλεί όχι μόνον εμάς, αλλά και το Ισραήλ. Αν λοιπόν το Ισραήλ επιτεθεί προληπτικά στην Τουρκία, εμείς, δεσμευμένοι από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, πρέπει να σπεύσουμε να στηρίξουμε την Τουρκία. Τέτοια υποχρέωση δεν μας επιβάλλει το άρθρο 42/7 της ΕΕ, αφού η Τουρκία δεν είναι μέλος της.

Από την άλλη, τίποτε, πιστεύω, δεν μας εμποδίζει να στραφούμε κατά του ψευδοκράτους της Βόρειας Κύπρου. Αντίθετα μάλιστα, ίσως έχομε αμελήσει να επέμβουμε, αφού είμαστε εγγυήτρια δύναμη της Κύπρου και αυτή τη στιγμή ένα μέρος της βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή. Βέβαια, οι Τούρκοι αλλάζουν ονόματα. Ονομάζουν «τουρκικά» τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και ονομάζουν «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» την κατεχόμενη περιοχή, αρνούμενοι την ενότητα του νησιού ως ενιαίου κράτους, όπως εξάλλου την έχει αναγνωρίσει ο ΟΗΕ, αλλά και όλες οι χώρες εκτός της Τουρκίας. Είναι σαν τους καλόγερους που βάφτιζαν το κρέας ψάρι, που είναι νηστήσιμο, και ύστερα έτρωγαν «ψάρι» που ήταν κρέας, χωρίς να σταματούν τη νηστεία. Κι εδώ χρειάζεται διαρκής αγρύπνια της διπλωματίας μας, ώστε να μην αναγνωρίσει κανένα κράτος τις αμετροέπειες των γειτόνων μας.

Θα τελειώσω με άλλο ένα σενάριο. Οι πολεμικές εγκαταστάσεις των Τούρκων στα κατεχόμενα απειλούν το Ισραήλ. Γι’ αυτό το Ισραήλ στέλνει πυραύλους να τις καταστρέψει. Το ΝΑΤΟ δεν υποχρεώνεται να επιτεθεί στο Ισραήλ, διότι τα κατεχόμενα είναι, για όλα τα κράτη (πλην της Τουρκίας), μέρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Τουρκία απαντά. Εμείς τι θα κάνουμε;

Το βρίσκω λογικό να σπεύσουμε να συμπολεμήσουμε με το Ισραήλ εναντίον της Τουρκίας. Πολεμώντας στο έδαφος της Κύπρου, κανένας δεν παραβιάζει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ ούτε μπορεί να το επικαλεσθεί. Αντίθετα, οι πολεμικές επιχειρήσεις της Τουρκίας μας υποχρεώνουν να υπερασπιστούμε την Κύπρο, βασιζόμενοι στο άρθρο 42/7 της ΕΕ. Εξάλλου, είμαστε εγγυήτρια δύναμη.

Με έντονη επιφυλακτικότητα αντιμετωπίζει την υπό διαμόρφωση συμφωνία για το Ιράν ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης, ο οποίος μιλώντας στη Ναυτεμπορική δήλωσε «συγκρατημένα αισιόδοξος, με ισχυρές δόσεις απαισιοδοξίας».

Ο κ. Μπαλτζώης υπογράμμισε ότι η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, καθώς οποιαδήποτε πρόκληση από τον Λίβανο προς το Ισραήλ ή αντίστροφα μπορεί να τινάξει στον αέρα μια συμφωνία που ακόμη δεν έχει δοκιμαστεί στην πράξη.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα μέχρι στιγμής στοιχεία δεν επιτρέπουν πανηγυρισμούς. Το Ιράν, όπως σημείωσε, δεσμεύεται ότι θα παραμείνει στη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων και ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα, όμως αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Οι ίδιες δεσμεύσεις υπήρχαν και πριν από τον πόλεμο.

Το μεγάλο κενό, κατά τον πρόεδρο του ΕΛΙΣΜΕ, είναι ότι δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το εμπλουτισμένο ουράνιο, για την τύχη των πυρηνικών εγκαταστάσεων και για το εάν θα υπάρξει ουσιαστική αποδόμηση του πυρηνικού προγράμματος. Αντίστοιχα, ασαφές παραμένει και το τι θα γίνει με το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να βρίσκεται στο επίκεντρο της συμφωνίας.

Ο Ιωάννης Μπαλτζώης εκτίμησε ότι η συμφωνία μοιάζει περισσότερο με πλαίσιο 60 ημερών για διαπραγμάτευση παρά με τελική λύση. Σε αυτό το διάστημα, όπως ανέφερε, θα κριθούν τα πραγματικά δύσκολα ζητήματα, από τις επιθεωρήσεις έως τις αποζημιώσεις και τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ποσό των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων που εμφανίζεται στις συζητήσεις ως αποζημίωση ή σχέδιο ανοικοδόμησης μετά τους βομβαρδισμούς. Ο ίδιος χαρακτήρισε την κατάσταση εξαιρετικά περίπλοκη, διερωτώμενος ποιος τελικά θα πληρώσει και με ποιον μηχανισμό.

«Το Ιράν επέβαλε νέα γεωπολιτικά δεδομένα»

Το πιο κρίσιμο σημείο της ανάλυσης του κ. Μπαλτζώη αφορά την αποτίμηση του πολέμου.

Όπως υποστήριξε, αν εφαρμοστεί η λογική του «ποιος κέρδισε και ποιος έχασε», το Ιράν φαίνεται να βγαίνει ενισχυμένο. Κατά την εκτίμησή του, η Τεχεράνη δεν έχασε κανέναν από τους βασικούς στρατηγικούς πυλώνες που ήθελαν να πλήξουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Ο αντιστράτηγος ε.α. υπενθύμισε ότι οι στόχοι του πολέμου ήταν τέσσερις: αλλαγή καθεστώτος, καταστροφή των πυρηνικών εγκαταστάσεων και ανάκτηση του εμπλουτισμένου ουρανίου, αποδυνάμωση ή καταστροφή του πυραυλικού προγράμματος και παύση της υποστήριξης προς δυνάμεις-πληρεξουσίους.

«Δεν έχουμε τίποτα από αυτά», ήταν το συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυσή του.

Ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι το Ιράν πέρασε από το δόγμα της «στρατηγικής υπομονής» σε ένα νέο δόγμα, το οποίο χαρακτήρισε «δόγμα του αίματος». Δηλαδή, πλέον δεν απορροφά απλώς πλήγματα, αλλά απαντά άμεσα σε στρατιωτικές επιθέσεις.

Αυτό, όπως εξήγησε, δημιουργεί νέα δεδομένα στην περιοχή. Το Ιράν εμφανίζεται ως δύναμη που δεν περιορίζεται πια στην έμμεση δράση μέσω συμμάχων και οργανώσεων, αλλά νομιμοποιεί στα μάτια του τις απευθείας επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις, δυνάμεις και στρατηγικούς στόχους.

«Οι αντικαθεστωτικοί φοβούνται ότι το καθεστώς θα γίνει ισχυρότερο»

Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφορούσε και το εσωτερικό του Ιράν.

Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ αναφέρθηκε σε ανακοίνωση Ιρανών αντικαθεστωτικών, οι οποίοι εκφράζουν σοκ και ανησυχία για τη συμφωνία, φοβούμενοι ότι το καθεστώς θα την παρουσιάσει ως μεγάλη νίκη και θα βγει πιο ισχυρό από πριν.

Κατά τον κ. Μπαλτζώη, αυτός ο φόβος είναι βάσιμος. Εάν το καθεστώς αισθανθεί ότι άντεξε απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, μπορεί όχι μόνο να μην υποχωρήσει στο εσωτερικό, αλλά να γίνει ακόμη πιο σκληρό απέναντι στους αντιφρονούντες.

Τα αραβικά κράτη και η αμφισβήτηση της αμερικανικής προστασίας

Ο κ. Μπαλτζώης στάθηκε και στη στάση των αραβικών κρατών του Κόλπου.

Όπως ανέφερε, για χρόνια οι χώρες αυτές επένδυσαν στην αμερικανική ασφάλεια και στις αμερικανικές βάσεις στο έδαφός τους. Όμως, μέσα στην κρίση, είδαν υποδομές να πλήττονται και την περιφερειακή σταθερότητα να καταρρέει.

Κατά την ανάλυσή του, εάν το Ιράν παραμείνει ισχυρό, δεν αποκλείεται αραβικά κράτη να αρχίσουν να αναζητούν τρόπους συνεννόησης ή ακόμη και στήριξης προς την Τεχεράνη, όχι επειδή το επιθυμούν ιδεολογικά, αλλά επειδή θα θεωρήσουν ότι η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας δεν επαρκεί.

«Το Ισραήλ αισθάνεται προδομένο»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο Ιωάννης Μπαλτζώης και για τη θέση του Ισραήλ.

Όπως σημείωσε, το μεγάλο πρόβλημα του Ισραήλ παραμένει ο Λίβανος και η Χεζμπολάχ. Εκεί, κατά την εκτίμησή του, μπορεί να υπάρξει η σπίθα που θα υπονομεύσει τη συμφωνία.

Ο ίδιος ανέφερε ότι στο Ισραήλ υπάρχει αίσθηση προδοσίας, καθώς η συμφωνία φαίνεται να αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας. Μάλιστα, συνέδεσε τη δυσφορία αυτή με τη βαθιά στρατιωτική συνεργασία ΗΠΑ-Ισραήλ και τις προβλέψεις για ενοποίηση επιχειρησιακών δυνατοτήτων, ανάπτυξη συστημάτων και συνεργασία στην άμυνα.

Το παράδοξο, όπως σημείωσε, είναι ότι ενώ οι δύο χώρες έχουν βαθύτατη στρατηγική σχέση, στο συγκεκριμένο ζήτημα μοιάζουν να μην κινούνται απολύτως συντονισμένα.

Συμπέρασμα

Ο Ιωάννης Μπαλτζώης εμφανίστηκε προσεκτικός απέναντι στις ελπίδες για αποκλιμάκωση. Δεν απέκλεισε να υπάρξει συμφωνία, όμως τόνισε ότι η Μέση Ανατολή δεν επιτρέπει απόλυτη αισιοδοξία.

Κατά την εκτίμησή του, ακόμη και αν υπάρξει κατάπαυση πυρός, η ουσία παραμένει ανοιχτή: το Ιράν φαίνεται να βγαίνει με ενισχυμένη γεωπολιτική θέση, οι ΗΠΑ δεν πέτυχαν όλους τους αρχικούς στόχους τους, το Ισραήλ ανησυχεί και οι χώρες του Κόλπου αναθεωρούν την εμπιστοσύνη τους στην αμερικανική προστασία.