Γράφει ο Κώστας Μαυρίδης, Ευρωβουλευτής ΔΗΚΟ-S&D

Η γαλάζια πατρίδα υπήρξε για χιλιάδες χρόνια ελληνική κι έτσι θα μείνει με την προϋπόθεση ότι υπάρχει κατάλληλη στρατηγική απέναντι στον τουρκικό επεκτατισμό, ο οποίος προβάλλει τώρα το νέο-οθωμανικό δόγμα της «Γαλάζιας Φαντασίωσης» (και όχι «Γαλάζιας Πατρίδας») για διχοτόμηση του Αιγαίου και έλεγχο της Ανατ. Μεσογείου. Ταυτόχρονα, μια δική μας εγχώρια αριστεροδέξια πλατφόρμα αρνείται τον τουρκικό επεκτατισμό, τον οποίο περιγράφει ως «σπασμωδικές ενέργειες της Τουρκίας σε αδιέξοδα», «παιγνίδια κατανάλωσης εντός Τουρκίας», «παράνομα σχέδια χωρίς σημασία» κ.ά. Έτσι, μετά την προδοσία της Χούντας με ανατροπή του Προέδρου Μακαρίου με πραξικόπημα για να ακολουθήσει η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, η Αθήνα υιοθέτησε μια στάση κατευνασμού του τουρκικού θηρίου, παρά τις πρόσκαιρες μεταλλαγές. Από το «η Κύπρος κείται μακράν» της Αθήνας το 1974, ξεκίνησε η κλιμακωτή προβολή παράνομων διεκδικήσεων και φτάσαμε στο σήμερα με την Ελλάδα να έχει «παγώσει» την άσκηση κυριαρχικών της δικαιωμάτων για θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο και προς την Κύπρο, να έχει παγώσει η πόντιση καλωδίου σε διεθνή ύδατα λόγω τουρκικών αντιδράσεων και τώρα η Τουρκία διεκδικεί το μισό Αιγαίο και όλη τη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα Ελλάδας-Κύπρου καθώς η κατοχή στην Κύπρο συνεχίζεται.

Είναι τόσα πολλά που τεκμηριώνουν τον τουρκικό επεκτατισμό με κλιμακούμενες διεκδικήσεις, αλλά το πλέον επικίνδυνο είναι ότι η νεο-οθωμανική θεσμική εισβολή στο Αιγαίο και στην Αν. Μεσόγειο μέσω της «Γαλάζιας Φαντασίωσης», διδάσκεται ήδη στα σχολεία εντός Τουρκίας, διαμορφώνοντας γενιές που θεωρούν ότι ως Ελληνισμός είμαστε παρείσακτοι στην περιοχή μας. Και καθώς η Τουρκία επιδιώκει επίμονα αναβάθμιση εξοπλισμών με αεροσκάφη F-35 και F-16 viber, για να καλύψει το αεροπορικό ανισοζύγιο με την Ελλάδα, οι δικοί μας εγχώριοι φαντασιόπληκτοι ακολουθούν πολιτική τροφοδότησης του θηρίου με κέρδος τα … «ήρεμα νερά».

Ο Θουκυδίδης στον διάλογο της σύγκρουσης μεταξύ Αθηναίων και Μηλίων το έθεσε διαχρονικά και αριστοτεχνικά: «Ο δυνατός προχωρεί μέχρι εκεί που του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί μέχρι εκεί που του επιβάλλει η αδυναμία του». Επομένως, το δίκαιο -των εκάστοτε αδύνατων Μηλίων- δεν αρκεί στις διεθνείς σχέσεις. Εκείνο λοιπόν που ορθολογικά απέτρεψε ως σήμερα την τουρκική επέλαση στο Αιγαίο είναι πρωτίστως η ετοιμότητα κι αποφασιστικότητα των εθνικών ενόπλων δυνάμεων αφού η επεκτατική Τουρκία είχε αφορμές και θα έφτιαχνε άλλες τόσες αν είχε την βεβαιότητα στρατιωτικής επικράτησης. Επειδή όμως στον διαχρονικό κόσμο του ορθολογισμού, το δίκαιο μόνο του δεν σώζει τους αδύναμους, ο αδύναμος οφείλει να δράσει για αύξηση ισχύος εσωτερικά και συλλογικά μέσω συμμαχιών. Στις διεθνείς σχέσεις, η βάσιμη προσδοκία δεν στηρίζεται στην ευχή, ούτε στην πατριδοκάπηλη ρητορική αλλά στην ορθολογική στρατηγική. Παραφράζοντας τον Θουκυδίδη, Ελλάδα και Κύπρος, δύο κράτη στην ΕΕ με δικαίωμα οριοθέτησης ΑΟΖ και δικαίωμα βέτο στην ΕΕ, επιτρέπουν με την στάση τους εδώ και χρόνια στην Τουρκία να παρεμβαίνει χωρίς κυρώσεις.

Καταληκτικά, ο τουρκικός επεκτατισμός δεν αντιμετωπίζεται με φοβίες, ούτε με «νομικά επιχειρήματα» εγχώριων θεωρητικών, ούτε με Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης σε διμερές επίπεδο και άλλα «δώρα» στην ΕΕ, αλλά με πανεθνική στρατηγική αποτροπής με επίκεντρο την ισχύ.

Τρεις βασικές προϋποθέσεις για να προχωρήσει η διαδικασία αφοπλισμού του PKK θέτει ο Μουράτ Καραγιλάν, σύμφωνα με το πρωτοσέλιδο της κουρδικής εφημερίδας Politika, η οποία κυκλοφόρησε το Σαββατοκύριακο 13-14 Ιουνίου 2026 με κεντρικό τίτλο «Τρία βήματα για τον αφοπλισμό».

Το δημοσίευμα παρουσιάζει τις θέσεις του Καραγιλάν, μέλους της διοίκησης του HPG, δηλαδή του ένοπλου σκέλους του κουρδικού κινήματος, ο οποίος δηλώνει ότι η εγκατάλειψη των όπλων δεν μπορεί να γίνει χωρίς συγκεκριμένες πολιτικές και νομικές εγγυήσεις.

Η πρώτη προϋπόθεση που θέτει αφορά τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν. Σύμφωνα με την Politika, ο Καραγιλάν ζητά να αναγνωριστεί ο Οτσαλάν ως βασικός συνομιλητής και διαπραγματευτής της διαδικασίας. Στο δημοσίευμα αναφέρεται ότι ο Οτσαλάν θεωρείται από το κουρδικό κίνημα ο εκπρόσωπος της πολιτικής λύσης και πως η θέση του πρέπει να αναγνωριστεί θεσμικά και πρακτικά.

Η δεύτερη προϋπόθεση αφορά τη νομική αναγνώριση της κουρδικής ταυτότητας στην Τουρκία. Η εφημερίδα σημειώνει ότι, σύμφωνα με τον Καραγιλάν, η ύπαρξη του κουρδικού λαού δεν μπορεί να παραμένει εκτός του συνταγματικού και νομικού πλαισίου της χώρας. Ζητείται, δηλαδή, η ένταξη της κουρδικής ταυτότητας στο θεσμικό πλαίσιο της Τουρκίας και η νομιμοποίηση των Κούρδων ως πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας.

Η τρίτη προϋπόθεση αφορά την ύπαρξη δημοκρατικών εγγυήσεων για το αντάρτικο και για το ευρύτερο κουρδικό κίνημα. Σύμφωνα με το πρωτοσέλιδο της Politika, ο Καραγιλάν υποστηρίζει ότι μόνο εάν υπάρξουν τέτοιες εγγυήσεις μπορεί να σταματήσει ο ένοπλος αγώνας. Σημειώνει μάλιστα ότι δεν μπορεί να υπάρξει αποδοχή μιας διαδικασίας που θα περιορίζεται απλώς στην παράδοση των όπλων, χωρίς πολιτική λύση και χωρίς εγγυήσεις.

Η εφημερίδα φιλοξενεί σε περίοπτη θέση φωτογραφία του Μουράτ Καραγιλάν και αναδεικνύει το ζήτημα ως κεντρικό θέμα. Στο ίδιο πρωτοσέλιδο υπάρχουν αναφορές και σε άλλα άρθρα που συνδέονται με τη συζήτηση για το μέλλον του κουρδικού κινήματος, τη θέση του Οτσαλάν, αλλά και το παράδειγμα της Κολομβίας και της αποστράτευσης των FARC.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η Politika παρουσιάζει τη διαδικασία αφοπλισμού όχι ως μονομερή υποχώρηση του PKK, αλλά ως πολιτική διαδικασία που προϋποθέτει αναγνώριση, νομιμοποίηση και εγγυήσεις. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: χωρίς αλλαγές στο τουρκικό θεσμικό πλαίσιο και χωρίς ρόλο για τον Οτσαλάν, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική αποστράτευση.

Η τοποθέτηση Καραγιλάν έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Κουρδικό βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των εξελίξεων, τόσο στο εσωτερικό της Τουρκίας όσο και στα μέτωπα της Συρίας και του Ιράκ. Η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανίσει το PKK υπό πίεση, όμως η κουρδική πλευρά επιχειρεί να μετατρέψει τη συζήτηση περί αφοπλισμού σε πολιτικό παζάρι με θεσμικούς όρους.

Το ερώτημα είναι αν η τουρκική κυβέρνηση είναι διατεθειμένη να ανοίξει μια τέτοια συζήτηση ή αν θα επιμείνει στη λογική της στρατιωτικής πίεσης. Σε κάθε περίπτωση, το πρωτοσέλιδο της Politika δείχνει ότι ο αφοπλισμός του PKK, εφόσον τεθεί πραγματικά στο τραπέζι, δεν θα είναι μια απλή τεχνική διαδικασία παράδοσης όπλων, αλλά μια βαθιά πολιτική διαπραγμάτευση με μεγάλες συνέπειες για την Τουρκία και την ευρύτερη περιοχή.

Σοβαρά ερωτήματα για τις πραγματικές προθέσεις της τουρκικής πλευράς στο Κυπριακό θέτει ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης, σχολιάζοντας τις πληροφορίες ότι η πρόσφατη συνάντηση της προσωπικής απεσταλμένης του ΟΗΕ, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν επικεντρώθηκε στη συζήτηση περί «ενός κράτους».

Σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη, εάν πράγματι ο Ερχιουρμάν συζητά επί της βάσης ενός κράτους με την απεσταλμένη του ΟΗΕ, τότε δημιουργείται ένα κρίσιμο ερώτημα: υπάρχει ρήξη ανάμεσα στον ίδιο και την Άγκυρα ή πρόκειται για ακόμη έναν επικοινωνιακό ελιγμό της τουρκικής πλευράς;

Ο αναλυτής υπενθυμίζει ότι η Τουρκία είναι επισήμως δεσμευμένη στη λύση των δύο κρατών, τόσο με αποφάσεις της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης όσο και με αποφάσεις του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Επιπλέον, όλες οι επίσημες δηλώσεις της Άγκυρας τα τελευταία χρόνια κινούνται σταθερά υπέρ της λύσης δύο κρατών.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πληροφορία περί συζήτησης για «ένα κράτος» δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Κατά τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, υπάρχουν τρία πιθανά σενάρια.

Το πρώτο είναι να υπάρχει πραγματική διαφοροποίηση του Ερχιουρμάν από την Άγκυρα. Σε αυτή την περίπτωση, θα μιλούσαμε για ρήγμα στο τουρκοκυπριακό μέτωπο και για πιθανή σύγκρουση γραμμών ανάμεσα στην τουρκοκυπριακή ηγεσία και την τουρκική κυβέρνηση.

Το δεύτερο σενάριο είναι να επιχειρείται, για ακόμη μία φορά, το «ξέπλυμα» του Ερχιουρμάν ως δήθεν μετριοπαθούς συνομιλητή. Ο κ. Χαραλαμπίδης προειδοποιεί ότι κάτι τέτοιο μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο άλλοθι, καθώς ο Ερχιουρμάν επιμένει στη συνιδρυτική πράξη, η οποία, όπως εξηγεί, μέσα στο πλαίσιο μιας ομοσπονδίας οδηγεί στην πράξη σε συνομοσπονδία.

Το τρίτο σενάριο είναι ακόμη πιο σύνθετο: να χρησιμοποιείται ο Ερχιουρμάν ως «λαγός» μιας διαδικασίας, ώστε να δοκιμαστεί το έδαφος για πιθανή υπαναχώρηση της ίδιας της Τουρκίας από τη θέση των δύο κρατών. Όμως, όπως σημειώνει ο αναλυτής, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα δημιουργούσε σοβαρό εσωτερικό πρόβλημα για τον Ταγίπ Ερντογάν.

Ο λόγος είναι ότι ο Τούρκος πρόεδρος θα βρισκόταν υπόλογος απέναντι στον κυβερνητικό του εταίρο, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ο οποίος στηρίζει σκληρή εθνικιστική γραμμή. Σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ερντογάν συγκρούεται με τους κεμαλιστές και επιχειρεί να ελέγξει το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, μια μετατόπιση στο Κυπριακό θα μπορούσε να ανοίξει πολλαπλά μέτωπα.

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης εκτιμά ότι σε αυτή τη διαρροή «κάτι δεν πάει καλά». Όπως υπογραμμίζει, τα επικοινωνιακά παιχνίδια γύρω από το Κυπριακό χρειάζονται μεγάλη προσοχή, διότι αργά ή γρήγορα θα φανούν οι πραγματικές προθέσεις της Τουρκίας.

Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσής του είναι ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν πρέπει να παρασυρθεί από διαρροές, εντυπώσεις ή προσωρινές διατυπώσεις. Το Κυπριακό έχει ιστορία απογοητεύσεων και κάθε νέα διαδικασία πρέπει να αξιολογείται με βάση την ουσία και όχι το περιτύλιγμα.

Όπως προειδοποιεί ο Δρ. Χαραλαμπίδης, εάν δεν ξεκαθαριστεί εγκαίρως τι ακριβώς συζητά η τουρκική πλευρά και με ποια πολιτική εντολή κινείται ο Ερχιουρμάν, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν ξανά υπερβολικές προσδοκίες στους Ελληνοκύπριους για λύση, μόνο και μόνο για να ακολουθήσει ακόμη μεγαλύτερη απογοήτευση.