Ένα νέο κεφάλαιο στη γεωπολιτική και ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου άνοιξε στο Χιούστον των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του East Med Energy Center, ενός θεσμού που φιλοδοξεί να αποτελέσει τον βασικό μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.

Η δημιουργία του Κέντρου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις του EastMed Act του 2019 και σηματοδοτεί τη μετάβαση του σχήματος 3+1 από ένα πλαίσιο πολιτικού διαλόγου σε έναν πιο θεσμοθετημένο και μόνιμο μηχανισμό συνεργασίας, με συγκεκριμένες προτεραιότητες στους τομείς της ενέργειας, της καινοτομίας, των υποδομών και της περιφερειακής ασφάλειας.

Το East Med Energy Center εδρεύει στο Baker Institute for Public Policy του Πανεπιστημίου Rice, ενός από τα πλέον αναγνωρισμένα αμερικανικά κέντρα στρατηγικής ανάλυσης σε θέματα ενέργειας και γεωπολιτικής. Στόχος του είναι να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ κυβερνήσεων, πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρηματικών φορέων, προωθώντας την έρευνα, την τεχνολογική καινοτομία και τον στρατηγικό διάλογο για το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου.

Ιδιαίτερο βάρος στην πρωτοβουλία έδωσε ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ, ο οποίος χαρακτήρισε την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ ως χώρες που μετασχηματίζουν όχι μόνο το δικό τους ενεργειακό μέλλον, αλλά και τις προοπτικές ολόκληρης της περιοχής.

Ο Ράιτ συνέδεσε τη δημιουργία του Κέντρου με τη στρατηγική αντίληψη της κυβέρνησης Τραμπ περί «ενεργειακής αφθονίας», υποστηρίζοντας ότι οι επενδύσεις, το εμπόριο και η ανάπτυξη ενεργειακών πόρων μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντες σταθερότητας και συνεργασίας. Όπως τόνισε, η οικονομική συνεργασία δημιουργεί αμοιβαία οφέλη και συμβάλλει στην οικοδόμηση ενός πλαισίου συνεννόησης μεταξύ των χωρών της περιοχής.

Ξεχωριστή σημασία είχαν οι δηλώσεις του για τον Great Sea Interconnector, το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, το οποίο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες λόγω των τουρκικών αντιδράσεων. Ο Αμερικανός υπουργός επανέλαβε την αμερικανική στήριξη στο έργο, σημειώνοντας ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί την ανάπτυξη περισσότερων ενεργειακών υποδομών μεταξύ συμμάχων και φίλων χωρών.

Από ελληνικής πλευράς, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου χαρακτήρισε τα εγκαίνια του East Med Energy Center ως «ιστορική στιγμή» για τη συνεργασία των τεσσάρων χωρών.

Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η ενέργεια δεν πρέπει να εργαλειοποιείται και έστειλε σαφές μήνυμα κατά των μονομερών ενεργειών και των απειλών που υπονομεύουν τη σταθερότητα στην περιοχή. Παράλληλα, επισήμανε ότι το σχήμα 3+1 εξελίσσεται πλέον σε καταλύτη για τη νέα γενιά μεγάλων ενεργειακών και διασυνδετικών έργων.

Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, που ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, ο Great Sea Interconnector, που φιλοδοξεί να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου και του Ισραήλ, αλλά και ο φιλόδοξος Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), ο οποίος θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα γεωοικονομικά σχέδια της επόμενης δεκαετίας.

Σημαντική ήταν και η παρέμβαση της νέας πρέσβεως των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, η οποία χαρακτήρισε το East Med Energy Center «ιστορικό ορόσημο» για την περιοχή.

Η Αμερικανίδα διπλωμάτης τόνισε ότι το Κέντρο θα αξιοποιήσει την τεχνογνωσία πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και ερευνητικών οργανισμών, δημιουργώντας νέες επενδυτικές δυνατότητες και ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ των τεσσάρων χωρών. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι η πρωτοβουλία συνδέεται άμεσα με το EastMed Act του 2019, το οποίο είχε προωθήσει ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο.

Από την πλευρά της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός ανέδειξε τον ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου ως κρίσιμου παράγοντα για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Ο Κύπριος υπουργός αναφέρθηκε στα κοιτάσματα φυσικού αερίου της κυπριακής ΑΟΖ, στην παρουσία ενεργειακών κολοσσών όπως η Chevron και η ExxonMobil, αλλά και στη σημασία των ενεργειακών διασυνδέσεων που θα επιτρέψουν στη Λευκωσία να ξεπεράσει τη σημερινή ενεργειακή απομόνωση.

Κατά τη διάρκεια της υπουργικής συνάντησης του σχήματος 3+1 συμφωνήθηκε επίσης η κατάρτιση ενός νέου οδικού χάρτη συνεργασίας, ενώ αποφασίστηκε η επόμενη υπουργική συνεδρίαση να πραγματοποιηθεί στο Ισραήλ μέχρι το τέλος του έτους.

Το νέο πλαίσιο θα περιλαμβάνει συγκεκριμένους στόχους και δράσεις στους τομείς της ενέργειας, των υποδομών, της καινοτομίας και της περιφερειακής συνδεσιμότητας, αποτυπώνοντας τη βούληση των τεσσάρων χωρών να εμβαθύνουν τη στρατηγική τους συνεργασία.

Στην κοινή ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνάντηση, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αξιοποίηση των υπεράκτιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου, στην ενεργειακή καινοτομία, στις περιφερειακές υποδομές, αλλά και σε ζητήματα κυβερνοασφάλειας και προστασίας κρίσιμων εγκαταστάσεων.

Η αναφορά στον IMEC και σε άλλες πρωτοβουλίες συνδεσιμότητας δείχνει ότι η ατζέντα του 3+1 διευρύνεται πλέον πέρα από τα στενά ενεργειακά ζητήματα, αποκτώντας σαφή γεωπολιτική και γεωοικονομική διάσταση.

Παράλληλα, η ένταξη του νομοσχεδίου Eastern Mediterranean Gateway Act στην ημερήσια διάταξη της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της αμερικανικής Γερουσίας ενισχύει ακόμη περισσότερο την εικόνα μιας διαρκώς αναβαθμιζόμενης αμερικανικής εμπλοκής στην περιοχή.

Για την Αθήνα, οι εξελίξεις αυτές επιβεβαιώνουν ότι διαμορφώνεται σταδιακά ένα νέο πλαίσιο περιφερειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, με έντονο αμερικανικό αποτύπωμα και με επίκεντρο την ενέργεια, τις υποδομές και τη στρατηγική διασύνδεση των χωρών της περιοχής.

Το μήνυμα που εκπέμπεται από το Χιούστον είναι σαφές: Η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να μετατρέψουν την Ανατολική Μεσόγειο σε χώρο συνεργασίας, επενδύσεων και κοινής ανάπτυξης, περιορίζοντας τα περιθώρια για πολιτικές έντασης και αποσταθεροποίησης.

Με πυκνή ατζέντα στα εθνικά, την άμυνα, την Ανατολική Μεσόγειο και τη νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ – Ινδίας μεταδόθηκε η εκπομπή Direct News με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια.

Στο επίκεντρο βρέθηκε το μεγάλο ναυπηγικό project που, σύμφωνα με την εκπομπή, μπορεί να μετατρέψει την Ελλάδα σε παγκόσμιο κέντρο ναυπήγησης και συντήρησης πολεμικών πλοίων. Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας αναφέρθηκε στο αμερικανικό σχέδιο με την ONEX και τα Ναυπηγεία Ελευσίνας, στην εμπλοκή νοτιοκορεατικής τεχνολογίας και στη δυνατότητα ναυπήγησης υποβρυχίων νέας γενιάς, φρεγατών και κορβετών στην Ελλάδα.

Όπως τονίστηκε, το σχέδιο προβλέπει επενδύσεις ύψους 1,35 δισ. ευρώ, δημιουργία περίπου 10.000 θέσεων εργασίας και μετατροπή της χώρας σε εξαγωγό πολεμικών πλοίων. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο νοτιοκορεατικό υποβρύχιο KSS-III, το οποίο παρουσιάστηκε ως ένα από τα κορυφαία συμβατικά μη πυρηνικά υποβρύχια στον κόσμο.

Μεγάλο μέρος της εκπομπής αφιερώθηκε στη σύγκλιση Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ινδίας. Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι διαμορφώνεται ένα νέο γεωπολιτικό μπλοκ στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Ινδία να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την περιοχή και με την Κύπρο να αναδεικνύεται σε κρίσιμο κόμβο.

Σύμφωνα με την εκπομπή, ινδικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι οι πύραυλοι BrahMos θα μπορούσαν να φτάσουν στην Ελλάδα μέσω Κύπρου, ενώ υπάρχει ενδιαφέρον και για άλλα ινδικά οπλικά συστήματα. Η εξέλιξη αυτή, όπως υποστηρίχθηκε, προκαλεί έντονη ανησυχία στην Άγκυρα, καθώς η Τουρκία βλέπει να δημιουργείται γύρω της ένας συνδυασμός ισραηλινών και ινδικών συστημάτων υψηλής ακρίβειας.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην ισραηλινή διάσταση. Η εκπομπή παρουσίασε ανάλυση ισραηλινού αμυντικού μέσου, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα δημιουργεί «ισραηλινό τείχος» στο Αιγαίο με συστήματα Spike, τα οποία αναπτύσσονται σε Έβρο και νησιά. Κατά τον Ανδρέα Μουντζουρούλια, τα συστήματα αυτά αλλάζουν τα δεδομένα απέναντι στην Τουρκία, καθώς μπορούν να πλήξουν ναυτικούς και χερσαίους στόχους πέραν της οπτικής επαφής, με ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο από drones, ραντάρ και αισθητήρες.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο παρουσιαστής άσκησε κριτική στη λογική των «ήρεμων νερών» με την Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι η Διακήρυξη των Αθηνών αποδείχθηκε παγίδα για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα. Επικαλέστηκε στοιχεία για την αύξηση των τουρκικών προκλήσεων σε αέρα και θάλασσα, σημειώνοντας ότι οι παραβιάσεις ελληνικών χωρικών υδάτων και οι παρενοχλήσεις ερευνητικών σκαφών έχουν αυξηθεί αισθητά.

Η εκπομπή αναφέρθηκε επίσης στο τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο, σύμφωνα με γαλλική ανάλυση, μπορεί να οδηγήσει σε κρίση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας σχολίασε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε ευρωπαϊκές διαμαρτυρίες ή σε τηλεφωνήματα προς τις Βρυξέλλες, αλλά χρειάζεται απαντήσεις επί του πεδίου.

Στο πεδίο της αεράμυνας, έγινε αναφορά στην επέκταση του ελληνικού στόλου μη επανδρωμένων αεροσκαφών V-BAT, τα οποία χρησιμοποιούνται για πληροφορίες, επιτήρηση και αναγνώριση, αλλά και στον εκσυγχρονισμό των ελληνικών Patriot. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στο γεγονός ότι η Σαουδική Αραβία φέρεται διατεθειμένη να καλύψει το κόστος αναβάθμισης της ελληνικής μοίρας Patriot που βρίσκεται αναπτυγμένη στο έδαφός της.

Για την Τουρκία, η εκπομπή υποστήριξε ότι βρίσκεται σε εσωτερική και αμυντική πίεση. Έγινε αναφορά στα προβλήματα του τουρκικού μαχητικού KAAN, με ισραηλινές εκτιμήσεις να υποστηρίζουν ότι το πρόγραμμα δεν μπορεί να προχωρήσει ουσιαστικά χωρίς αμερικανικούς κινητήρες. Παράλληλα, σημειώθηκε ότι η Ελλάδα αποκτά πλεονέκτημα με τα F-16 Viper και τα F-35, ενώ η Τουρκία αναζητά λύσεις μέσω Eurofighter και διεθνών συνεργασιών.

Ξεχωριστό θέμα αποτέλεσε η γεωπολιτική αναβάθμιση της Αλεξανδρούπολης. Σύμφωνα με την εκπομπή, τα τουρκικά μέσα ανησυχούν ότι η αμερικανική παρουσία και η ενίσχυση του λιμανιού περιορίζουν τη σημασία των Στενών του Βοσπόρου. Αναφέρθηκε επίσης ότι υπάρχει ινδικό ενδιαφέρον για το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, γεγονός που εντάσσει ακόμη περισσότερο τη Θράκη και το Αιγαίο στη νέα αρχιτεκτονική Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ – Ινδίας.

Στο τέλος της εκπομπής έγινε αναφορά και στα επεισόδια στο Σβέρνετς της Αλβανίας, όπου τραυματίστηκε Έλληνας ομογενής. Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας μίλησε για προκλητικές κινήσεις των αλβανικών αρχών, κατεδαφίσεις και σχέδια για τουριστικό θέρετρο σε οικολογικά ευαίσθητη ζώνη. Παράλληλα αναφέρθηκε στο παρασκήνιο γύρω από μεγάλες επενδύσεις στην Αλβανία και στη φερόμενη εμπλοκή του Τζάρεντ Κούσνερ σε projects πολυτελών resorts.

Η εκπομπή έκλεισε με αναφορές στις αναλύσεις του Shay Gal για τη σημασία της Κύπρου στην ισραηλινή ασφάλεια. Σύμφωνα με την παρουσίαση, η Κύπρος θεωρείται πλέον ζήτημα εθνικής ασφάλειας για το Ισραήλ, ενώ η τουρκική κατοχή στο βόρειο τμήμα του νησιού και οι απειλές της Άγκυρας βρίσκονται ψηλά στην ισραηλινή ατζέντα.

Το βασικό συμπέρασμα της εκπομπής ήταν σαφές: η Ελλάδα δεν μπορεί να μείνει στη λογική της αναμονής. Η περιοχή αλλάζει, οι συμμαχίες αναδιατάσσονται και ο ελληνισμός, μέσα από Ελλάδα και Κύπρο, καλείται να αξιοποιήσει τη στρατηγική σύγκλιση με Ισραήλ και Ινδία για να απαντήσει στην τουρκική πίεση.

Την ώρα που το Πακιστάν αντιμετωπίζει έντονη οικονομική πίεση, υψηλό χρέος, πληθωρισμό και συνεχή εξάρτηση από διεθνή οικονομική στήριξη, η κυβέρνηση της χώρας φέρεται να δαπανά σχεδόν 900.000 δολάρια τον μήνα για δραστηριότητες λόμπινγκ στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Moneycontrol, που επικαλείται δημόσιες καταχωρίσεις στο πλαίσιο του αμερικανικού νόμου FARA για τους ξένους πράκτορες, το ετήσιο κόστος των πακιστανικών συμβολαίων λόμπινγκ στην Ουάσινγκτον εκτιμάται περίπου στα 10 έως 12 εκατομμύρια δολάρια. Στόχος των κινήσεων αυτών είναι η πρόσβαση Πακιστανών αξιωματούχων σε κρίσιμα κέντρα αποφάσεων των ΗΠΑ και η διαχείριση της εικόνας του Ισλαμαμπάντ σε μια περίοδο αυξημένων διπλωματικών και αμυντικών πιέσεων.

Το θέμα αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή οι δαπάνες αυτές έρχονται σε μια στιγμή που το Πακιστάν προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ εσωτερικής οικονομικής δυσπραγίας και εξωτερικής πίεσης. Η χώρα έχει βρεθεί επανειλημμένα υπό την ανάγκη στήριξης από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ενώ η κοινωνία αντιμετωπίζει το βάρος της ακρίβειας και των δημοσιονομικών περιορισμών.

Σύμφωνα με τον αναλυτή Ρομπίντερ Σάτσντεβ, οι συμβάσεις με αμερικανικές εταιρείες λόμπινγκ δεν είναι ασυνήθιστες στην Ουάσινγκτον, καθώς πολλές ξένες κυβερνήσεις προσλαμβάνουν τέτοιες εταιρείες για να αποκτήσουν πρόσβαση σε πολιτικούς, υπηρεσίες και θεσμούς. Ωστόσο, στην περίπτωση του Πακιστάν, το ύψος και η χρονική συγκυρία των δαπανών προκαλούν ερωτήματα. Το Moneycontrol αναφέρει, μεταξύ άλλων, συμβόλαιο 50.000 δολαρίων τον μήνα για τη διευκόλυνση επαφών του υπουργού Εσωτερικών του Πακιστάν, καθώς και άλλο συμβόλαιο 250.000 δολαρίων τον μήνα με εμπορικό προσανατολισμό.

Παράλληλα, άλλο δημοσίευμα του Moneycontrol αναφέρει ότι το Ισλαμαμπάντ υπέγραψε διετή συμφωνία ύψους 1,2 εκατ. δολαρίων με την εταιρεία Ervin Graves Strategy Group, με στόχο την ενίσχυση της εικόνας του Πακιστάν στην Ουάσινγκτον και την προβολή του ως αξιόπιστου εταίρου σε ζητήματα εμπορίου και ασφάλειας.

Η υπόθεση δείχνει ότι το Πακιστάν δίνει μεγάλη σημασία στη μάχη της εικόνας στις ΗΠΑ. Θέλει να εμφανιστεί ως αναγκαίος συνομιλητής σε ζητήματα αντιτρομοκρατίας, περιφερειακής ασφάλειας και εμπορίου, την ώρα που οι σχέσεις με την Ινδία, η πίεση γύρω από το Κασμίρ και οι διεθνείς ανησυχίες για χρηματοδότηση εξτρεμιστικών δικτύων παραμένουν στο προσκήνιο.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ουάσινγκτον γίνεται βασικό πεδίο πακιστανικής διπλωματικής κινητοποίησης. Προηγούμενες καταχωρίσεις FARA είχαν δείξει ότι το Πακιστάν χρησιμοποίησε εταιρείες λόμπινγκ και για να επηρεάσει τη στάση των ΗΠΑ σε σχέση με τον κίνδυνο επανένταξης της χώρας στη «γκρίζα λίστα» της FATF, δηλαδή του διεθνούς μηχανισμού που παρακολουθεί ελλείψεις στην αντιμετώπιση ξεπλύματος χρήματος και χρηματοδότησης τρομοκρατίας.

Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές: το Πακιστάν ξοδεύει ακριβά για να κρατήσει ανοιχτές πόρτες στην Ουάσινγκτον. Το ερώτημα, όμως, είναι βαρύ για μια χώρα με πιεσμένη οικονομία. Μπορεί ένα κράτος που δυσκολεύεται να στηρίξει τους πολίτες του να διαθέτει εκατομμύρια δολάρια για επικοινωνιακή και πολιτική επιρροή στο εξωτερικό;

Οι υποστηρικτές αυτής της στρατηγικής θα πουν ότι η πρόσβαση στα αμερικανικά κέντρα αποφάσεων είναι επένδυση εθνικής ασφάλειας. Οι επικριτές, όμως, βλέπουν άλλη μια απόδειξη των προτεραιοτήτων του πακιστανικού κατεστημένου: χρήματα για λόμπινγκ στην Ουάσινγκτον, την ώρα που η κοινωνία πληρώνει τον λογαριασμό της οικονομικής κρίσης.

Η υπόθεση των 900.000 δολαρίων τον μήνα δεν είναι απλώς οικονομική είδηση. Είναι παράθυρο στον τρόπο με τον οποίο το Ισλαμαμπάντ αντιλαμβάνεται την εξωτερική πολιτική: ως διαρκή αγώνα επιρροής στις ΗΠΑ, ακόμη κι αν το κόστος στο εσωτερικό είναι πολιτικά και κοινωνικά βαρύ.