Γράφει ο Θεόκλητος Ρουσάκης*

Η εικόνα της θυσίας της Ιφιγένειας, στην απαρχή της εκστρατείας για τον Τρωικό Πόλεμο, προσφέρει ένα διαχρονικό κάτοπτρο για να σκεφτούμε τη σύγκρουση ανάμεσα σε σκοπό και μέσο, ανάμεσα στο συλλογικό συμφέρον και στο δίκαιο.

Η Ιφιγένεια γίνεται το πρόσωπο μιας επιλογής όπου η ζωή ενός αθώου αντιπαρατίθεται με την πορεία ενός ολόκληρου στρατεύματος. Η θυσία δεν είναι απλώς τελετουργική· είναι η «ενεργοποίηση» της εκστρατείας. Η φύση και οι θεοί αρνούνται την κίνηση των στρατευμάτων προς την Τροία, ώσπου ο Αγαμέμνων ο Βασιλιάς των Μυκηνών να πληρώσει το τίμημα. Έτσι ο μύθος εγκαθιδρύει το σχήμα ότι μεγάλες συλλογικές πράξεις απαιτούν πολλές φορές ανεπανόρθωτα κόστη και θυσίες.

Η θυσία λειτουργεί ως πρότυπο του κόστους που υπόκειται στην πολιτική απόφαση όταν επικαλείται το «μεγαλύτερο καλό». Η πράξη όμως από πλευράς ηθικής είναι ταυτόχρονα «δικαιολογημένη» από την αναγκαιότητα και «αδικαιολόγητη» από το δίκαιο της αθωότητας που καταδεικνύει μια αδιέξοδη συνύπαρξη δύο αντιτιθέμενων αληθειών. Έτσι ενώ ο σκοπός (η εκστρατεία) νομιμοποιεί το μέσο (τη θυσία) μόνο εντός ενός κώδικα δύναμης, ο κώδικας δικαιοσύνης παραμένει τραυματισμένος. Σε κάθε περίπτωση εκεί όπου η πολιτική ζητά θυσίες, η κοινωνία οφείλει να γνωρίζει τι ακριβώς θυσιάζει.

Η ιστορία δεν γράφεται μόνο με νίκες· γράφεται και με ήττες και με θυσίες. Στην αυγή του Τρωικού Πολέμου, η Ιφιγένεια στάθηκε μπροστά στον βωμό ως το αθώο θύμα μιας συμμαχίας που απαιτούσε τίμημα για να κινηθεί η εκστρατεία. Η θυσία της δεν ήταν απλώς μια πράξη πίστης στους θεούς. Ήταν η πολιτική αναγκαιότητα που όμως μετατράπηκε σε τραγικό γεγονός. Έτσι, η ζωή ενός παιδιού έγινε το κλειδί για την πορεία ενός στρατού.

Οι συμμαχίες βέβαια, τότε όπως και τώρα, έχουν διπλή όψη. Άλλοτε υπηρετούν το συμφέρον της ισχύος, άλλοτε το δίκαιο της ελευθερίας. Στον Τρωικό Πόλεμο, η συμμαχία των Αχαιών ένωσε πόλεις και ηγεμόνες, αλλά ηθικά επέτρεψε μια πράξη που κανείς μόνος του δεν θα τολμούσε να αναλάβει. Η συλλογική ισχύς πολλαπλασίασε τη δύναμη, αλλά διέχυσε την ευθύνη. Έτσι, η θυσία της Ιφιγένειας έγινε η «αναγκαία απόφαση» για το συμφέρον της εκστρατείας δηλαδή της ισχύος. Ο μύθος ως εκ τούτου μας διδάσκει ότι η συμμαχία των Αχαιών δεν είναι το ηθικό υποκείμενο από μόνη της, αλλά φορέας δύναμης που έχει ανάγκη από ηθική βάση.

Ο παραλληλισμός με τη σύγχρονη Ουκρανία, που στο παρόν σημείωμα θα εξεταστεί σε σχέση με τους συμμάχους της, φωτίζει τον χώρο όπου η πολιτική αναγκαιότητα συναντά την ηθική και όπου οι συμμαχίες άλλοτε υπηρετούν το δίκαιο, άλλοτε το δικό τους συμφέρον. Δεν αναζητούμε εύκολες αναλογίες, αλλά το σκληρό κέντρο του τραγικού, όπου κάθε υποχώρηση έχει κόστος και κάθε αδιαλλαξία έχει συνέπειες.

Σήμερα, η Ουκρανία βρίσκεται μπροστά σε ένα παρόμοιο τραγικό δίλημμα. Αντιστέκεται με θάρρος, υπερασπίζεται την ανεξαρτησία της από έναν εισβολέα με μεγαλύτερη ισχύ, άρα η ειρήνη όταν θα επιτευχθεί θα απαιτήσει παραχωρήσεις προφανώς από τον ασθενέστερο από πλευράς ισχύος. Κάθε υποχώρηση μοιάζει με την Ιφιγενειακή θυσία. Θα είναι επώδυνη, αναγκαία, αλλά γεμάτη ερωτήματα για το αν το τίμημα αξίζει τον σκοπό. Οι συμμαχίες που στηρίζουν την Ουκρανία δεν είναι πάντα αμιγώς φορείς δικαιοσύνης. Απέδειξαν ότι συχνά κινούνται από το δικό τους οικονομικό ή γεωπολιτικό συμφέρον ή από την επιδίωξη στρατηγικής ισορροπίας και γιατί όχι υπεροχής ή ως κοινότητες δικαίου.

Όταν οι συμμαχίες υπηρετούν το συμφέρον, η προτεραιότητά τους είναι η νίκη, η ασφάλεια, η αποτροπή, η αποκόμιση γεωπολιτικού πλεονεκτήματος, ακόμη και με μέσα που τραυματίζουν το δίκαιο.

Όταν υπηρετούν το δίκαιο, οι αρχές όπως, εθνική κυριαρχία, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, προστασία αμάχων κλπ τίθενται ως αδιαπραγμάτευτες. Τότε οι παράγοντες ισχύος πρέπει να δεσμεύονται από κανόνες που αποκλείουν ορισμένες «αποτελεσματικές» αλλά άδικες επιλογές ώστε η συμμαχία να μην εκτραπεί σε κυνική αναγκαιότητα.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν μια συμμαχία έχει συμφέρον, που πάντα έχει. Είναι αν το συμφέρον της μπορεί να περιοριστεί από το δίκαιο και αν οι αποφάσεις της αναγνωρίζουν τις τραγικές τους επιπτώσεις χωρίς να τις προβάλλουν ή τις επιβάλλουν ως φυσική συνέπεια .

Κι όμως, η αληθινή πρόκληση είναι να μην αφεθεί το συμφέρον να καταπιεί το δίκαιο. Η ειρήνη που θα έρθει πρέπει να είναι ειρήνη με αξιοπρέπεια, όχι ειρήνη με υποταγή. Η πολιτική δεν πρέπει να είναι ανήθικη αναγκαιότητα· χρειάζεται σαφή όρια ώστε το μέσο να μην καταστρέψει τον σκοπό. Ειρήνη χωρίς ελευθερία δεν είναι ειρήνη· ασφάλεια χωρίς δικαιοσύνη δεν είναι ασφάλεια.

Σε αυτό το σημείο όμως ο Θουκυδίδης μας ΄΄ προσγειώνει ΄΄ στην πραγματικότητα και μας υπενθυμίζει στο Διάλογο των Μηλίων ότι «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους, ενώ οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι τους επιβάλλεται». Αυτή η σκληρή αλήθεια συνδυάζεται με τον μύθο της Ιφιγένειας και με τη σύγχρονη πραγματικότητα της Ουκρανίας:

• Η θυσία της Ιφιγένειας δείχνει ότι η ισχύς υπαγορεύει τους όρους, ακόμη κι αν αυτοί είναι ηθικά αμφίσημοι.

• Η Ουκρανία βιώνει ότι οι υποχωρήσεις δεν είναι απλώς επιλογές αλλά είναι επιβεβλημένες από την ανισορροπία δυνάμεων.

• Οι συμμαχίες, τότε και τώρα, λειτουργούν ως εργαλεία ισχύος που άλλοτε υπηρετούν το δίκαιο, άλλοτε το συμφέρον τους.

Συμπερασματικά, η Ιφιγένεια μας δείχνει το τραγικό βάρος της θυσίας. Η Ουκρανία μας δείχνει το τραγικό βάρος των υποχωρήσεων. Ο Θουκυδίδης μας εξηγεί ότι όλα αυτά συμβαίνουν γιατί στον κόσμο των συμμαχιών και των συγκρούσεων, η ισχύς είναι ο τελικός κριτής.

Ας διδαχθούμε, λοιπόν, από τον μύθο και την ιστορία. Η θυσία δεν πρέπει να γίνει κανόνας, αλλά προειδοποίηση. Οι συμμαχίες πρέπει να υπηρετούν όχι μόνο την ισχύ, αλλά και το δίκαιο. Μόνο τότε η ειρήνη θα είναι άξια να διατηρηθεί.

*Ο Αντγος Θεόκλητος Ρουσάκης γεννήθηκε το 1955 στην Δράμα όπου το 1973 ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές.

Εισήλθε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων το 1973, και αποφοίτησε το 1977, ως Ανθυπολοχαγός Πεζικού.

Είναι απόφοιτος των Σχολείων όλων των Σχολείων  Πεζικού, των Σχολείων Ειδικών Δυνάμεων, της Ανωτάτης Σχολής Πολέμου και της Σχολής Εθνικής Αμύνης.

Έχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στη Διαχείριση Κρίσεων από το  Πανεπιστήμιο ABERDEEN ( Αμπερντήν ) της Σκωτίας.

Έχει διοικήσει όλα τα κλιμάκια Διοικήσεως στις Ειδικές Δυνάμεις μέχρι και το Επίπεδο του Σώματος Στρατού.

Από το 2004 έως το 2006 υπηρέτησε ως Ακόλουθος Άμυνας στην Ελληνική Πρεσβεία στα Τίρανα και εν συνεχεία ως Διοικητής της Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων του ΓΕΕΘΑ

Το Μάρτιο του 2008 προήχθη στο βαθμό του Υποστρατήγου και τοποθετήθηκε ως Διοικητής της Μεραρχίας  στη Ρόδο και ακολούθως στο ΓΕΣ ως Διευθυντής Ειδικών Δυνάμεων.

Το 2010 προήχθη στο βαθμό του Αντιστρατήγου και τοποθετήθηκε ως Διοικητής του Β΄ ΣΣ στη Βέροια.

Είναι πτυχιούχος Αλεξιπτωτιστής και Υποβρύχιος Καταστροφέας  μέχρι την ημέρα της αποστρατείας του.

Έχει τιμηθεί  με όλα τα μετάλλια και τις διαμνημονεύσεις που προβλέπονται για το βαθμό και τα καθήκοντά του

Έχει τιμηθεί  από την Κυβέρνηση της Αλβανίας και από την Κυβέρνηση της Αρμενίας, με ειδικό μετάλλιο και τιμητική διάκριση, για τις εξαιρετικές υπηρεσίες που προσέφερε στην ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας στον τομέα της άμυνας με τις παραπάνω χώρες.

Έχει τιμηθεί το 2010 από την Ιερά Μητρόπολη Βεροίας Ναούσης και Καμπανίας με το Χρυσό Σταυρό του Αποστόλου Παύλου και το 2011 από την Ιερά Μητρόπολη Δράμας με το Χρυσούν Μετάλλιο του Αγ Χρυσοστόμου.

Με απόφαση του ΚΥΣΕΑ, τη 2 Νοεμβρίου 2011 ο Αντιστράτηγος Θεόκλητος Ρουσάκης, κρίθηκε ευδοκίμως  τερματίσας τη σταδιοδρομία του και του απονεμήθηκε ο τίτλος του Επιτίμου Διοικητού του Β΄ Σώματος Στρατού. .

Ομιλεί την Αγγλική Γλώσσα.

Ο Αντγος Θεόκλητος Ρουσάκης, είναι έγγαμος και έχει 2 παιδιά.

👉 Η αντιπρόταση των Ευρωπαίων στο σχέδιο Τραμπ για την ειρήνη στην Ουκρανία
👉 Ανάλυση και σύγκριση της πρότασης, και οι αντιδράσεις της Μόσχας
👉 Οι χώρες της Βαλτικής και του Βορρά δεσμεύονται να συνεχίσουν τον πόλεμο

Γράφει ο Αβί Αβιντάν

Το εκπαιδευτικό σύστημα της Τουρκίας, ειδικά στην Ιστορία και στις Κοινωνικές Σπουδές, είναι ένα από τα πιο κεντρικά ελεγχόμενα και ιδεολογικά διαμορφωμένα προγράμματα σπουδών στον κόσμο του ΟΟΣΑ, οδηγώντας σε σοβαρή γνωστική ασυμφωνία και σε μια πραγματική κρίση ταυτότητας.

Τι συμβαίνει στην πράξη και γιατί πολλοί Τούρκοι απόφοιτοι καταλήγουν με μια βαθιά παραμορφωμένη εικόνα για τον ρόλο της χώρας τους στην ιστορία:

Η Επίσημη Αφήγηση είναι Νόμος

Το τουρκικό Υπουργείο Παιδείας (Milli Eğitim Bakanlığı) και παλαιότερα το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης (YÖK) επιβάλλουν ένα ενιαίο, υποχρεωτικό ιστορικό πρόγραμμα από το δημοτικό μέχρι το λύκειο. Τα σχολικά βιβλία γράφονται ή ελέγχονται αυστηρά από το κράτος. Εναλλακτικές ερμηνείες απλώς δεν παρουσιάζονται. Τα ιδιωτικά σχολεία και ακόμη και τα περισσότερα πανεπιστήμια έχουν ελάχιστα περιθώρια διαφοροποίησης.

Βασικοί Πυλώνες της Κρατικά Εγκεκριμένης Ιστορίας

– Οι Τούρκοι παρουσιάζονται ως άμεσοι «κληρονόμοι» κάθε μεγάλου κράτους που κυβέρνησε την Ανατολία ή την Κεντρική Ασία: Σουμέριοι (λανθασμένος ισχυρισμός), Χετταίοι, Σκύθες, Ούννοι (Αττίλας = Τούρκος), Σελτζούκοι, Οθωμανοί κ.ά.
– Σχεδόν κάθε σημαντικός μουσουλμάνος ηγεμόνας ή κατακτητής που χρησιμοποίησε τουρκικά στρατεύματα επαναβαπτίζεται «Τούρκος» (π.χ. ο Σαλαντίν, που ήταν Κούρδος, ή οι Μαμελούκοι).
– Η Οθωμανική Αυτοκρατορία παρουσιάζεται ως μια ανεκτική, πολιτισμικά ανώτερη χρυσή εποχή (υποβαθμίζοντας τη δουλεία, το παιδομάζωμα, τη βία των γενιτσάρων, τη γενοκτονία των Αρμενίων το 1915 κ.λπ.).
– Ο Πόλεμος της Ανεξαρτησίας (1919–1923) μυθοποιείται ως ένα σχεδόν υπεράνθρωπο επίτευγμα, με τον Ατατούρκ να κερδίζει προσωπικά κάθε μάχη.
– Η σύγχρονη Τουρκία διδάσκεται ως ο «φάρος» του τουρκικού κόσμου (από την Αδριατική μέχρι το Σινικό Τείχος) και ως φυσικός ηγέτης όλων των μουσουλμάνων.

Τι Αποκρύπτεται ή Ξαναγράφεται

– Λεπτομερής συζήτηση για την ιστορία των Κούρδων, Αρμενίων, Ελλήνων, Ασσυρίων, Αλεβιτών ή άλλων μη τουρκικών ομάδων εντός της σύγχρονης Τουρκίας είναι σχεδόν ανύπαρκτη ή παρουσιάζεται ως «απόπειρα διαμελισμού».
– Η δημογραφική μηχανική του 20ού αιώνα (ανταλλαγές πληθυσμών, Νόμος Επανεγκατάστασης 1934, φόρος περιουσίας, πογκρόμ του 1955, επιχειρήσεις στην Κύπρο, εκκενώσεις κουρδικών χωριών τη δεκαετία του 1990) είτε παραλείπεται είτε παρουσιάζεται ως «αναγκαία μέτρα ασφαλείας».
– Ήττες ή ηθικές αποτυχίες (π.χ. η υποχώρηση στους Βαλκανικούς Πολέμους, η Αραβική Εξέγερση, η παρακμή των ύστερων Οθωμανών) αποδίδονται αποκλειστικά σε ξένους ή σε «προδοτικές μειονότητες».

Οι Εξετάσεις Επιβάλλουν την Αποστήθιση του Μύθου

Οι εξετάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια (YKS) και οι εξετάσεις προσλήψεων στο δημόσιο (KPSS) περιλαμβάνουν πλήθος ερωτήσεων που προέρχονται απευθείας από αυτά τα βιβλία. Οι μαθητές που αμφισβητούν την αφήγηση κυριολεκτικά γράφουν χειρότερα και χάνουν θέσεις ή ευκαιρίες. Αυτό δημιουργεί τεράστια πίεση να εσωτερικεύσουν την κρατική εκδοχή.

Η Γνωστική Ασυμφωνία που Ακολουθεί

Όταν οι απόφοιτοι έρχονται σε επαφή με πρωτογενείς πηγές, αρμενικές/ελληνικές/κουρδικές μαρτυρίες, ή ακόμη και ουδέτερη δυτική ιστοριογραφία (συχνά για πρώτη φορά σε ξένα πανεπιστήμια ή διαδικτυακά), το χάσμα είναι σοκαριστικό.

Πολλοί Τούρκοι αντιδρούν αμυντικά και χαρακτηρίζουν τις νέες πληροφορίες «αντιτουρκική προπαγάνδα», γιατί η αποδοχή ότι η επίσημη αφήγηση ήταν διαστρεβλωμένη σημαίνει αμφισβήτηση όσων έμαθαν και συχνά της ίδιας τους της ταυτότητας.

Δεν είναι ότι οι Τούρκοι απόφοιτοι είναι ασυνήθιστα αδαείς ή ανόητοι. Έχουν υποστεί ένα από τα πιο συστηματικά, κρατικά επιβαλλόμενα εθνικιστικά προγράμματα σπουδών στον κόσμο, ενισχυμένο από εξετάσεις, επαγγελματικές προοπτικές και κοινωνικό κύρος για όσους το αναπαράγουν.

Γι’ αυτό πολλοί πιστεύουν ειλικρινά ότι οι Τούρκοι «έδωσαν τον πολιτισμό στον κόσμο» και γι’ αυτό κάθε πρόκληση σε αυτή την αφήγηση μοιάζει σαν προσωπική επίθεση.

🇹🇷 Turkey’s education system, especially in history and social studies, is one of the most centrally controlled and ideologically shaped curricula in the OECD world leading to a severe cognitive dissonance and a genuine identity crisis.

Here’s what actually happens and why many… https://t.co/AczFk32vcr pic.twitter.com/0F8XS4DxPK

— Avi Avidan (@avavidan) November 25, 2025