Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, Middle East Forum

Στις 12 Μαΐου 2025, το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) έθεσε επίσημα τέλος στην τεσσαρακονταετή ένοπλη εξέγερσή του κατά της Τουρκίας και αυτοδιαλύθηκε. Παρότι το PKK είχε εγκαταλείψει εδώ και πάνω από μία δεκαετία το αποσχιστικό του πρόγραμμα υπέρ μιας ευρύτερης ομοσπονδιακής λύσης, και παρότι Κούρδοι μαχητές είχαν καταθέσει τα όπλα ή είχαν μετακινηθεί στη Συρία στο πλαίσιο συμφωνίας μιας ειρηνευτικής διαδικασίας πριν από δέκα χρόνια, ο φυλακισμένος ηγέτης του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, διέταξε τη διάλυση της οργάνωσης. Και αυτή διαλύθηκε.

Για τους Κούρδους, ο Οτσαλάν είναι μια μορφή τύπου Νέλσον Μαντέλα· για τους Τούρκους εθνικιστές και όσους τρέφονται από το σύστημα της Άγκυρας, είναι ένας αρχιτρομοκράτης. Εκείνο στο οποίο μπορούν να συμφωνήσουν τόσο οι υποστηρικτές όσο και οι επικριτές του είναι ότι είναι αφοσιωμένος στην κουρδική υπόθεση. Γιατί λοιπόν συμφώνησε να διαλύσει το PKK;

Ο Ερντογάν προσφέρει συνομιλίες ειρήνης κάθε φορά που χρειάζεται κουρδική στήριξη και στρέφεται εναντίον των Κούρδων όταν θέλει να καλλιεργήσει την εθνικιστική του βάση.

Η δημόσια εξήγηση είναι ότι το έκανε στο πλαίσιο μιας συνεχιζόμενης ειρηνευτικής διαδικασίας με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Όμως, παρότι υπήρξαν συνομιλίες και συνεχείς επαφές, η υπόσχεση μιας ειρηνευτικής διαδικασίας δεν αρκεί για να εξηγήσει την έκκληση του Οτσαλάν και τη συμμόρφωση του PKK. Άλλωστε, ο Ερντογάν προσφέρει συνομιλίες ειρήνης κάθε φορά που χρειάζεται κουρδική στήριξη και στρέφεται εναντίον των Κούρδων όταν θέλει να καλλιεργήσει την εθνικιστική του βάση. Αυτό που δεν αλλάζει είναι ότι οι πιο γνωστοί και νομιμοποιημένοι πολιτικοί των Κούρδων —ο Οτσαλάν και ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς— παραμένουν στη φυλακή, στην περίπτωση του Ντεμιρτάς μάλιστα πολύ μετά τη λήξη της ποινής του.

Ο Οτσαλάν και το PKK άλλαξαν στάση για δύο λόγους. Ο πρώτος ήταν η επιθυμία να προστατευθεί η Ροζάβα, η κουρδική αυτόνομη περιοχή στη βορειοανατολική Συρία. Παρότι ορισμένοι ερευνητές και αναλυτές think tanks στην Ουάσινγκτον περιγράφουν την κουρδική περιοχή ως ένα μαρξιστικό καταφύγιο τρομοκρατών, αυτό είναι ανέντιμο: οι περισσότεροι που προωθούν αυτό το αφήγημα δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ την περιοχή ούτε έχουν δει τη λειτουργία της με τα ίδια τους τα μάτια. Είναι επίσης κακή ανάλυση να πιστεύει κανείς ότι ένα πολιτικό κίνημα που ξεκίνησε επίσημα το 1984, αλλά έχει τις ρίζες του στο ψυχροπολεμικό περιβάλλον της δεκαετίας του 1970, δεν έχει εξελιχθεί. Η Ανατολική Γερμανία και η Πολωνία άλλαξαν δραματικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980· το ίδιο συνέβη και με το PKK. Το να χαρακτηρίζουν Αμερικανοί ακαδημαϊκοί τη Ροζάβα τρομοκρατική οντότητα implicates, ειρωνικά, τον ίδιο τον Ερντογάν, δεδομένου ότι οι Σύροι Κούρδοι πωλούσαν πετρέλαιο με μεγάλη έκπτωση στους γιους του Ιρακινού Κούρδου ηγέτη Μασούντ Μπαρζανί, οι οποίοι με τη σειρά τους το μεταπωλούσαν στην Τουρκία με μικρότερη έκπτωση, κρατώντας τη διαφορά.

Σε κάθε περίπτωση, η Αυτόνομη Διοίκηση αποτελεί τεράστια επιτυχία για τους Κούρδους και είναι η πρώτη φορά που εφαρμόζεται σε ουσιαστική κλίμακα η φιλοσοφία του Οτσαλάν. Οι Κούρδοι πολέμησαν σκληρά για να απελευθερώσουν την περιοχή από τον έλεγχο του Ισλαμικού Κράτους, σε μια περίοδο που ο Ερντογάν παρεμπόδιζε τον αγώνα κατά του Ισλαμικού Κράτους, επιδιώκοντας να επωφεληθεί από την οργάνωση, αν δεν τη στήριζε ενεργά.

Με τη διάλυση του PKK, ο Οτσαλάν επιδίωξε να προστατεύσει τη συριακή κουρδική οντότητα. Παρά την απομόνωσή της, ευημερούσε και αποτελούσε πρότυπο για όλα όσα οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούσαν να είναι η Συρία — ανεκτική, πολυπολιτισμική και μετριοπαθής. Ο τερματισμός του PKK, πίστευε ο Οτσαλάν, θα μπορούσε να βάλει τέλος στη συκοφαντία που προωθούσε η Τουρκία ότι επρόκειτο για τρομοκρατική οντότητα. Ταυτόχρονα, οι Κούρδοι πίστευαν ότι θα μπορούσαν να κερδίσουν περισσότερα μέσω της πολιτικής παρά μέσω της ένοπλης εξέγερσης, ιδίως αν η διαδικασία σήμαινε το τέλος των αυθαίρετων συλλήψεων Κούρδων πολιτικών και την αποφυλάκιση του Ντεμιρτάς και ενδεχομένως του ίδιου του Οτσαλάν. Άλλωστε, για τους Κούρδους, ειρήνη σημαίνει συμφιλίωση.

Υποστηρίζοντας μια επίθεση πλήρους κλίμακας, που περιλαμβάνει ακόμη και τη ρίψη Κουρδισσών κρατουμένων από ψηλά κτίρια, κατά το πρότυπο του Ισλαμικού Κράτους, ο Ερντογάν δείχνει στον Οτσαλάν και στους πρώην υποστηρικτές του PKK ότι έκαναν λάθος υπολογισμό και ότι ο Ερντογάν είναι ανειλικρινής.

Απονομιμοποιώντας τη λογική της ειρήνης, ωθούν τους Κούρδους να επιστρέψουν στον ένοπλο αγώνα, όχι μόνο στη Συρία αλλά ενδεχομένως και στην Τουρκία.

Αυτό δημιουργεί μια επικίνδυνη δυναμική. Πρώτον, μαχητές του PKK κατέθεσαν τα όπλα και μετακινήθηκαν στη Συρία στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής διαδικασίας με την Τουρκία. Στη συνέχεια πολέμησαν το Ισλαμικό Κράτος —με αμερικανική στήριξη, εξοπλισμό και ενθάρρυνση— χωρίς να αποτελούν απειλή για την Τουρκία. Παρ’ όλα αυτά, ο Ερντογάν επανέλαβε τις επιθέσεις, με αεροσκάφη που οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν προηγουμένως πουλήσει στην Τουρκία, με drones και με τους σύρους πληρεξουσίους της Άγκυρας. Πλέον, η Τουρκία δείχνει ότι οι διαπραγματεύσεις της με τον Οτσαλάν δεν ήταν ποτέ ειλικρινείς.

Οι Κούρδοι δεν έχουν πού να πάνε. Ο Ερντογάν και οι σύμβουλοί του, όπως ο Χακάν Φιντάν, ή εταίροι όπως ο πρέσβης των ΗΠΑ Τομ Μπάρακ, μπορεί να πανηγυρίζουν, αλλά θα πρέπει να είναι προσεκτικοί. Οι Κούρδοι δεν θα πορευτούν προς τη σφαγή. Απονομιμοποιώντας τη λογική της ειρήνης, τους ωθούν να επιστρέψουν στον πόλεμο, όχι μόνο στη Συρία αλλά ίσως και στην Τουρκία, αν η πολιτική δεν προσφέρει άλλη διέξοδο. Η δημιουργία συνθηκών τύπου μαζικής απόδρασης κρατουμένων του Ισλαμικού Κράτους απλώς ρίχνει λάδι στη φωτιά.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να επιθυμεί το δικό του Νόμπελ Ειρήνης, αλλά, αποτυγχάνοντας να συγκρατήσει την Τουρκία και μάλιστα δίνοντας την εντύπωση ότι ανάβει το πράσινο φως στην Άγκυρα, στήνει το σκηνικό για βία στο εσωτερικό της Τουρκίας σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και σχεδόν μισό αιώνα.