Μετά τη σφαγή της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατέρρευσε η ψευδαίσθηση μιας εφαρμόσιμης λύσης δύο κρατών και, μαζί της, η αξιοπιστία της κεντρικοποιημένης αραβικής διακυβέρνησης στα εδάφη. Οι Παλαιστίνιοι θεωρούν την Παλαιστινιακή Αρχή διεφθαρμένη και παράνομη, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι η πλειοψηφία απαιτεί την παραίτηση του Προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς.

Η Χαμάς, εν τω μεταξύ, έχει αποδείξει ότι μπορεί να διεξάγει τρομοκρατία, αλλά όχι να διοικήσει μια λειτουργική κοινωνία πολιτών. Η ιδέα ότι όλοι οι Άραβες στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη μπορούν να ενωθούν υπό μία ενιαία πολιτική αρχή έχει αποτύχει. Αυτό που χρειάζεται τώρα δεν είναι μια ανανεωμένη εκδοχή των Συμφωνιών του Όσλο του 1993, αλλά μια διαφορετική προσέγγιση: αποκεντρωμένα αραβικά εμιράτα με εσωτερική αυτονομία υπό υπερκείμενο ισραηλινό έλεγχο.

Ακόμη κι αν το Ισραήλ προχωρούσε στην προσάρτηση της Δυτικής Όχθης, η απορρόφηση εκατομμυρίων Αράβων κατοίκων ως πλήρων πολιτών θα υπονόμευε την εβραϊκή πλειοψηφία του Ισραήλ και θα αλλοίωνε τον χαρακτήρα του κράτους.

Η αδυναμία της κεντρικοποιημένης αραβικής διακυβέρνησης είναι εμφανής εδώ και δεκαετίες. Οι δυτικές προσπάθειες να επιβάλουν πρότυπα εθνικού κράτους σε κοινωνίες βασισμένες σε φυλές έχουν καταρρεύσει επανειλημμένα σε όλη τη Μέση Ανατολή — από τη Λιβύη έως το Ιράκ και τη Συρία — όπου οι φυλετικές, οικογενειακές και τοπικές ταυτότητες υπερισχύουν των εθνικών. Οι ίδιες δυναμικές διαμορφώνουν τις αραβικές κοινότητες στη Δυτική Όχθη, όπου αντίπαλες φυλές, φατρίες και πολιτοφυλακές έχουν μεγαλύτερη εξουσία από την Παλαιστινιακή Αρχή. Εκθέσεις του International Crisis Group έχουν τεκμηριώσει πώς οι φυλές συχνά καλύπτουν το κενό εξουσίας καθώς η Παλαιστινιακή Αρχή αποδυναμώνεται, και πρόσφατα περιστατικά σε όλη τη Δυτική Όχθη επιβεβαιώνουν ότι αυτές οι τοπικές δομές — και όχι η Ραμάλα — είναι οι πραγματικοί ρυθμιστές της τάξης. Οι προσπάθειες επιβολής μίας ενιαίας κεντρικής αρχής σε ένα τόσο κατακερματισμένο κοινωνικό τοπίο απλώς διασφαλίζουν την αστάθεια.

Η δημογραφία προσθέτει έναν ακόμη περιορισμό. Ακόμη κι αν το Ισραήλ προχωρούσε στην προσάρτηση της Δυτικής Όχθης, η απορρόφηση εκατομμυρίων Αράβων κατοίκων ως πλήρων πολιτών θα υπονόμευε την εβραϊκή πλειοψηφία του Ισραήλ και θα αλλοίωνε τον χαρακτήρα του κράτους. Δημογράφοι του Ινστιτούτου Δημοκρατίας του Ισραήλ έχουν δηλώσει επανειλημμένα ότι η μακροπρόθεσμη σταθερότητα απαιτεί τη διατήρηση μιας ισχυρής εβραϊκής πλειοψηφίας εντός του κυρίαρχου Ισραήλ. Αυτή η πραγματικότητα δεν αναιρεί ιστορικές ή νομικές διεκδικήσεις επί της επικράτειας· απλώς σημαίνει ότι η πολιτική κυριαρχία και η δημογραφική ενσωμάτωση δεν μπορούν να συμβούν ταυτόχρονα. Αυτό που χρειάζεται το Ισραήλ είναι ένα μοντέλο που να παρέχει στους Άραβες ουσιαστική αυτοδιοίκηση χωρίς να επιβάλλει δημογραφική απορρόφηση.

Ο Μορντεχάι Κεντάρ έχει υποστηρίξει ένα σύστημα εμιράτων που θα ακολουθεί τη φυσική δομή της αραβικής κοινωνικής οργάνωσης: αυτόνομα εμιράτα πόλεων-κρατών, καθένα από τα οποία θα κυβερνάται από την κυρίαρχη τοπική φυλή ή τη δημοτική ελίτ, αντί για μια τεχνητή κεντρική αρχή. Σε αυτό το πλαίσιο, η Γάζα, η Χεβρώνα, η Ναμπλούς, η Τζενίν, η Ραμάλα, η Ιεριχώ και άλλες περιοχές θα διαχειρίζονται τις εσωτερικές τους υποθέσεις — εκπαίδευση, πολιτική αστυνόμευση, τοπικό εμπόριο και δημοτικές υπηρεσίες — σύμφωνα με τις καθιερωμένες φυλετικές τους δομές. Αυτές οι φυλές διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη τοπική νομιμοποίηση από όση είχε ποτέ η Παλαιστινιακή Αρχή. Παράλληλα, το Ισραήλ διατηρεί την ευθύνη για την εξωτερική κυριαρχία: σύνορα, εναέριο χώρο, αποστρατιωτικοποίηση, αντιτρομοκρατία και στρατηγική ασφάλεια. Αυτό αντικατοπτρίζει τον διαχωρισμό εσωτερικής και εξωτερικής κυριαρχίας που στηρίζει επιτυχημένα μοντέλα όπως τα εμιράτα του Περσικού Κόλπου, όπου η αποκεντρωμένη διακυβέρνηση συνυπάρχει με την ενιαία ασφάλεια.

Στο πλαίσιο αυτής της ρύθμισης, η Παλαιστινιακή Αρχή δεν θα εξαφανιζόταν, αλλά θα μετατρεπόταν σε κάτι λίγο περισσότερο από μια ομπρέλα. Θα χειριζόταν τις σχέσεις με τους δωρητές, θα μεσολαβούσε σε διαφορές μεταξύ των εμιράτων και θα παρείχε ένα διπλωματικό σημείο επαφής για τη διεθνή κοινότητα. Δεν θα είχε στρατό, σύνορα ή καταναγκαστική εξουσία. Αυτό διατηρεί μια αναγνωρίσιμη θεσμική διεύθυνση για τη διπλωματία χωρίς να αναπαράγει τις δομικές αδυναμίες που ταλαιπώρησαν την Παλαιστινιακή Αρχή. Άραβες δημοτικοί ηγέτες έχουν ήδη εξετάσει ένα τέτοιο σύστημα, συμπεριλαμβανομένων προτάσεων για τοπικά διοικούμενα «εμιράτα πόλεων» με υποστήριξη της ισραηλινής ασφάλειας.

Στο πλαίσιο αυτής της ρύθμισης, η Παλαιστινιακή Αρχή δεν θα εξαφανιζόταν, αλλά θα μετατρεπόταν σε κάτι λίγο περισσότερο από μια ομπρέλα.

Αν τα αυτόνομα αραβικά εμιράτα το επιλέξουν, μπορούν εθελοντικά να σχηματίσουν μια χαλαρή ομοσπονδία. Μια τέτοια ομοσπονδία δεν θα είχε εξωτερική κυριαρχία, εξωτερική πολιτική ή στρατιωτικές δυνατότητες, αποτρέποντας οποιαδήποτε μεμονωμένη φατρία ή ιδεολογία από το να κυριαρχήσει στις άλλες. Αυτό παρέχει ευελιξία: οι Άραβες σε αυτές τις περιοχές αποκτούν αυθεντική αυτοδιοίκηση, ενώ το Ισραήλ διατηρεί τη στρατηγική υπεροχή που απαιτείται για να αποτραπεί η επανεμφάνιση ενός εχθρικού κράτους.

Τα πρακτικά οφέλη είναι σημαντικά. Οι Άραβες λαμβάνουν εσωτερική αυτονομία σύμφωνη με τις πολιτισμικές και κοινωνικές τους δομές, αντί για εξωτερικά πρότυπα που επιβάλλονται από ξένους διπλωμάτες. Η τοπική διακυβέρνηση καθίσταται υπόλογη στις κοινότητες και όχι σε απομακρυσμένες ελίτ. Η οικονομική ανάπτυξη γίνεται εργαλείο σταθερότητας και όχι διαπραγματευτικό χαρτί σε συνομιλίες. Για το Ισραήλ, η ρύθμιση αποφεύγει τόσο τους δημογραφικούς κινδύνους της πλήρους προσάρτησης όσο και τους κινδύνους ασφάλειας ενός κυρίαρχου παλαιστινιακού κράτους. Το Ισραήλ διατηρεί τον έλεγχο των συνόρων, του εναέριου χώρου και της αντιτρομοκρατίας — πυλώνες του ισραηλινού αμυντικού δόγματος — χωρίς να μικροδιαχειρίζεται την καθημερινή πολιτική ζωή.

Μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023, η επιστροφή στο παράδειγμα του Όσλο δεν είναι ούτε ρεαλιστική ούτε υπεύθυνη. Ένα αποκεντρωμένο μοντέλο εμιράτων — βασισμένο στις αραβικές κοινωνικές πραγματικότητες, ευθυγραμμισμένο με τις ισραηλινές απαιτήσεις ασφάλειας και ανθεκτικό στην κατάληψη από εξτρεμιστές — προσφέρει το πρώτο λειτουργικό πλαίσιο εδώ και δεκαετίες. Διορθώνει το λάθος του Ντένις Ρος και των αρχικών διαπραγματευτών του Όσλο, οι οποίοι αγνόησαν τους Παλαιστινίους της βάσης που οδήγησαν την πρώτη Ιντιφάντα, προτιμώντας να αναβιώσουν την εξόριστη Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης και να επαναφέρουν στη σημασία τον ευμετάβλητο και διεφθαρμένο Γιασέρ Αραφάτ, με την εσφαλμένη πεποίθηση ότι ένας δικτάτορας θα μπορούσε να παραδώσει λύση. Αντί να επιμείνουμε σε μια αποτυχημένη στρατηγική, είναι ουσιώδες να κηρυχθούν οι παραδοχές του Όσλο νεκρές και να προταθεί ένα άλλο μοντέλο, πιο συνεπές με την παλαιστινιακή κοινωνία.

Middle East Forum