Γράφει ο Μιχάλης Ψύλος, Naftemporiki.gr

Σαράντα χρόνια πίσω έχει υποχωρήσει η δημοκρατία σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με την παγκόσμια έκθεση της Human Rights Watch (HRW),  για το 2026.

«Η δημοκρατία έχει πλέον επιστρέψει στα επίπεδα του 1985», γράφει ο διευθυντής της Human Rights Watch, Φιλίπ Μπολοπιόν. «Το 72% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει υπό αυταρχικό καθεστώς», εξηγεί.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέχουν κεντρική θέση στην Παγκόσμια Έκθεση του 2026, όχι μόνο λόγω της σοβαρότητας των εγχώριων παραβιάσεων, αλλά και λόγω του παγκόσμιου αντίκτυπου των επιλογών της Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με την Human Rights Watch, η δεύτερη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σηματοδότησε μια άνευ προηγουμένου επιτάχυνση στην κατάργηση των δημοκρατικών εγγυήσεων.

«Η Ρωσία και η Κίνα είναι λιγότερο ελεύθερες σήμερα από ό,τι ήταν πριν από 20 χρόνια», αναφέρει επίσης η έκθεση.

Υπονόμευση της αξιοπιστίας της Ε.Ε.

Στην Ευρώπη,σύμφωνα με την HRW, η αποτυχία των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών να δώσουν προτεραιότητα στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων υπονομεύει το κράτος δικαίου, τον δημοκρατικό χώρο και την αξιοπιστία της Ευρώπης.

Η Έκθεση καταγράφει παράνομες επαναπροωθήσεις στα σύνορα, συμφωνίες με τρίτες χώρες που δεν παρέχουν εγγυήσεις για τα πολιτικά δικαιώματα, αυθαίρετη κράτηση μεταναστών και την αυξανόμενη χρήση τεχνολογιών επιτήρησης χωρίς επαρκή προστασία της ιδιωτικής ζωής. Οι μεταρρυθμίσεις στο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο κινδυνεύουν επίσης να ομαλοποιήσουν πρακτικές που ήδη θεωρούνται ασύμβατες με το διεθνές δίκαιο.

 «Δημοκρατική ύφεση»

Η Human Rights Watch πιστοποιεί ότι βρισκόμαστε σε αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «δημοκρατική ύφεση». Η αντιμετώπιση του αυταρχικού ρεύματος και η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των διεθνών οργανισμών, έχει γίνει μια «πρόκληση γενεών». Αρκεί να ξεφυλλίσει κανείς μερικά βιβλία ιστορίας για να καταλάβει πώς η εποχή στην οποία ζούμε, αντικατοπτρίζει άλλες καταστάσεις του παρελθόντος.

Μετά το 1989 και την κατάρρευση του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού», υποτίθεται ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία θα ήταν η μορφή του πολιτεύματος που προοριζόταν να εδραιωθεί σε παγκόσμια κλίμακα. Η ιδέα του «τέλους της ιστορίας» του Φουκογιάμα, υποτίθεται ότι θα εξέφραζε αυτή την πεποίθηση: παρά τις συγκρούσεις και τις καθυστερήσεις, ο κόσμος θα ευθυγραμμιζόταν σταδιακά με ένα μοντέλο βασισμένο στις ελεύθερες εκλογές, τα ατομικά δικαιώματα και το κράτος δικαίου .

Μίσος και φόβος

Σήμερα, το σενάριο φαίνεται να έχει αντιστραφεί. Η δημοκρατία δεν είναι πλέον το πεπρωμένο, αλλά η εξαίρεση, και μάλιστα υπό πολιορκία. Δεν αμφισβητείται πλέον μόνο «απ` έξω», από ολοένα και πιο αυταρχικά καθεστώτα. Η δημοκρατία διαβρώνεται από μέσα, χάνοντας την επιρροή, τη νομιμότητά της και την ικανότητά της να διαμορφώνει το μέλλον.

Το είχε πει πριν από σχεδόν τέσσερις αιώνες, ο μεγάλος Ολλανδός φιλόσοφος Μπαρούχ Σπινόζα, στην περίφημη «Θεολογικοπολιτική πραγματεία»: «Μια κοινωνία που κυριαρχείται από το μίσος και τον φόβο είναι καταδικασμένη στην τυραννία».

Επτά χρόνια μετά τον θάνατό του στο κελί μιας φυλακής της Νέας Υόρκης, ο Τζέφρι Έπστιν «επιστρέφει» για να απειλήσει πολιτικές καριέρες, κυβερνήσεις και μοναρχίες.

Το αποτέλεσμα είναι εκρηκτικό: ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ παλεύει για την πολιτική του επιβίωση, ενώ η Μέτε Μάριτ βλέπει για πρώτη φορά ανοιχτά να τίθεται υπό αμφισβήτηση η μελλοντική της θέση στον νορβηγικό θρόνο.

Το Λονδίνο στο χείλος της κρίσης

Η φωτιά άναψε από την επιλογή του Στάρμερ να τοποθετήσει τον Πίτερ Μάντελσον  – γνωστό εδώ και δεκαετίες ως «Πρίγκιπα του Σκότους» της βρετανικής πολιτικής – στη νευραλγική θέση του πρέσβη στο Ουάσιγκτον.

Οι δεσμοί του Μάντελσον με τον Έπστιν ήταν γνωστοί. Εκείνο που δεν ήταν γνωστό, σύμφωνα με τα νέα έγγραφα του αμερικανικού Υπουργείου Δικαιοσύνης, είναι ότι ενδέχεται να μοιράστηκε εμπιστευτικές, αγοραία ευαίσθητες πληροφορίες της βρετανικής κυβέρνησης με τον Έπστιν την περίοδο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008.

Η Scotland Yard διερευνά πλέον το ενδεχόμενο «κατάχρησης δημόσιου αξιώματος», αδίκημα που στη Βρετανία μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ισόβια κάθειρξη.

Ο Στάρμερ παραδέχθηκε δημοσίως ότι εξαπατήθηκε: κατηγόρησε τον Μάντελσον ότι «είπε επανειλημμένα ψέματα» κατά τον έλεγχο καταλληλότητας και μίλησε για «προδοσία της χώρας και του Κοινοβουλίου».

Όμως η ζημιά είχε ήδη γίνει. Η αντιπολίτευση μιλά για «καταστροφικό ηθικό και πολιτικό λάθος», βουλευτές των Εργατικών ζητούν ανοιχτά την παραίτησή του και η Eurasia ανεβάζει στο 80% την πιθανότητα να αμφισβητηθεί η ηγεσία του εντός του έτους. Ο Έπστιν, νεκρός, λειτουργεί ως πολιτικός εκρηκτικός μηχανισμός.

Το Όσλο και η αμφισβήτηση της μελλοντικής βασίλισσας

Την ίδια στιγμή, στη Νορβηγία, οι αποκαλύψεις αγγίζουν τον ίδιο τον πυρήνα της μοναρχίας. Νέα αρχεία δείχνουν εκτεταμένη προσωπική αλληλογραφία ανάμεσα στον Έπστιν και την πριγκίπισσα Μέτε-Μάριτ, χρόνια μετά την καταδίκη του για σεξουαλικά εγκλήματα εις βάρος ανηλίκου.

Οι τόνοι των email – με χαρακτηρισμούς όπως «sweetheart» (γλυκέ μου) και «very charming» (πολύ γοητευτικός) – προκάλεσαν σοκ στη νορβηγική κοινή γνώμη.

Η ίδια παραδέχθηκε «κακή κρίση» και ζήτησε συγγνώμη, όμως οι συνέπειες είναι ήδη ορατές: οργανώσεις κόβουν δεσμούς μαζί της, πολιτιστικοί φορείς ζητούν εξηγήσεις, ενώ για πρώτη φορά ο ίδιος ο Νορβηγός πρωθυπουργός άσκησε δημόσια κριτική σε μέλος της βασιλικής οικογένειας – κάτι σχεδόν αδιανόητο στη σύγχρονη νορβηγική ιστορία.

Το ερώτημα που αιωρείται πλέον ανοιχτά: μπορεί μια μελλοντική βασίλισσα να διατηρήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών όταν εμφανίζεται να έχει αγνοήσει επί χρόνια ποιος ήταν πραγματικά ο Έπστιν;

Τα σκοτεινά δίκτυα

Ακόμη μία διάσταση με πολιτικές προεκτάσεις έρχεται από έγγραφο του FBI που περιλαμβάνεται στη νέα δέσμη αποχαρακτηρισμένων αρχείων.

Σύμφωνα με κατάθεση μυστικού πληροφοριοδότη, ο Έπστιν παρουσιαζόταν ως συνδεδεμένος τόσο με αμερικανικές όσο και με συμμαχικές υπηρεσίες πληροφοριών, ενώ γινόταν λόγος ακόμη και για εμπλοκή της Mossad. Στο ίδιο υλικό αναφέρονται επαφές με τον πρώην πρωθυπουργό του Ισραήλ Εχούντ Μπάρακ και ισχυρισμοί ότι ο Έπστιν «εκπαιδεύτηκε ως κατάσκοπος».

Σε αμερικανικά social media αλλά και παραδοσιακά πλέον μέσα, παρουσιάζεται ολοένα και πιο συχνά το αφήγημα που τον θέλει να ήταν πράκτορας είτε της Mossad είτε της CIA με κύριο στόχο να παγιδεύει άτομα της ελίτ για να τα εκβιάζει. Είναι ένα αφήγημα που θα εξηγούσε και τα αναπάντητα έως τώρα ερωτήματα, όπως το:

• Πώς ήταν δυνατόν να προσληφθεί ως καθηγητής σε πανεπιστήμιο της ελίτ, χωρίς ο ίδιος να έχει πτυχίο;
• Πώς έχτισε χωρίς τις ανάλογες σπουδές καριέρα σε μεγάλες χρηματιστηριακές, αλλά και έπεισε κορυφαίο χρηματιστή να του παραχωρήσει σπίτι πολλών εκατομμυρίων και λευκή επιταγή στη διαχείριση της περιουσίας του;
• Πώς είχε τόσο εύκολα πρόσβαση σε πολιτικούς, επιχειρηματίες και ακαδημαϊκούς της πρώτης γραμμής;
• Πώς γλίτωνε επί χρόνια τη σύλληψη, ενώ είχε στήσει ένα τεράστιο δίκτυο trafficking ανηλίκων;

Οι πληροφορίες περί σχέσεων με μυστικές υπηρεσίες δεν έχουν αποδειχθεί δικαστικά. Όμως το πολιτικό τους βάρος είναι τεράστιο. Αν ο Έπστιν λειτουργούσε ως κόμβος πληροφοριών και επιρροής, τότε η επαφή μαζί του δεν ήταν απλώς ηθικό σφάλμα – ήταν δυνητικός κίνδυνος εθνικής ασφάλειας.

Ένα φάντασμα που κυβερνά το παρόν

Ο Τζέφρι Έπστιν δεν απειλεί πια με όσα έκανε, αλλά με όσα και όσους ήξερε. Στη Βρετανία, απειλεί να ρίξει έναν πρωθυπουργό που είχε υποσχεθεί «αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην πολιτική».

Στη Νορβηγία, ραγίζει το αφήγημα μιας «σύγχρονης, διαφανούς μοναρχίας». Και διεθνώς, επαναφέρει το ερώτημα αν η υπόθεσή του υπήρξε ποτέ μόνο μια ιστορία σεξουαλικών εγκλημάτων – ή κάτι πολύ πιο βαθύ και σκοτεινό.

Ο φάκελος Έπστιν, ακόμη και κλειστός, συνεχίζει να κυβερνά. Και αυτή τη φορά, δεν ζητά απλώς εξηγήσεις. Ζητά κεφάλια.

Naftemporiki.gr

Η συζήτηση γύρω από το δολάριο, την αποδολαριοποίηση και την ισοτιμία ευρώ-δολαρίου έχει αποκτήσει σχεδόν… μεταφυσικό χαρακτήρα. Διανθισμένη με τις αναπόφευκτες «θεωρίες συνομωσίας».

Άλλοι μιλούν για «παρακμή της αμερικανικής ηγεμονίας», άλλοι για «τεχνητή στήριξη» ενός νομίσματος που –υποτίθεται– δεν αντέχει πια το βάρος του χρέους του. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι αγνοούν το βασικό: τα νομίσματα, ακόμη και τα παγκόσμια αποθεματικά, έχουν ένα οικονομικό σημείο ισορροπίας. Το λεγόμενο fair value – και διαρκώς περιδινίζονται γύρω του.

Αν αφαιρέσει κανείς τον «θόρυβο των διακυμάνσεων», η ισοτιμία δύο μεγάλων νομισμάτων καθορίζεται μακροχρόνια από δύο συν έναν παράγοντες: τον σωρευτικό πληθωρισμό και τη σωρευτική πραγματική ανάπτυξη. Ο «πρόσθετος» παράγοντας, όταν πρόκειται για νομίσματα μεγάλων οικονομικών δυνάμεων, είναι η γεωπολιτική.

Πληθωρισμός, ανάπτυξη και γεωπολιτική

Στην περίπτωση ευρώ–δολαρίου αυτό σημαίνει το εξής: όταν οι ΗΠΑ έχουν υψηλότερο πληθωρισμό από την ευρωζώνη, η ισοτιμία τείνει να ανεβαίνει, δηλαδή το ευρώ να ενισχύεται. Όταν όμως οι ΗΠΑ αναπτύσσονται ταχύτερα σε πραγματικούς όρους από την ευρωζώνη, η ισοτιμία τείνει να πέφτει, δηλαδή το δολάριο να ενισχύεται. Οι δύο δυνάμεις δρουν αντίρροπα.

Η πραγματικότητα τα τελευταία είκοσι χρόνια –ιδιαίτερα μετά την παγκόσμια κρίση του 2008– ήταν ότι στις ΗΠΑ υπήρχε ταχύτερη πραγματική ανάπτυξη αλλά και ελαφρώς υψηλότερος πληθωρισμός. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι το μερίδιο της αμερικανικής οικονομίας στο παγκόσμιο ΑΕΠ έμεινε σταθερό ή υποχώρησε λίγο, ενώ το μερίδιο της ευρωζώνης στο παγκόσμιο ΑΕΠ υποχώρησε αισθητά.

Η συντηρητική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας έδωσε στην Ευρώπη μεγαλύτερη νομισματική ισορροπία –που διαταράχθηκε κι αυτή στην περίοδο του covid– αλλά η «πράσινη μετάβαση» και το ενεργειακό κόστος φρέναραν την πραγματική ανάπτυξη στην Ευρώπη.

Πού βρίσκεται πραγματικά η ισοτιμία

Αν πάρει κανείς ως αφετηρία την ιδρυτική ισοτιμία του ευρώ το 1999 –ή εναλλακτικά τη μέση ισοτιμία του 2002– και ενσωματώσει τον σωρευτικό πληθωρισμό και τη διαφορά πραγματικής ανάπτυξης μέχρι τα τέλη του 2025, προκύπτει ένα εύρος ισορροπίας μεταξύ 1,07 και 1,19 δολαρίων ανά ευρώ.

Και πού βρίσκεται σήμερα η ισοτιμία; Ακριβώς μέσα σε αυτό το εύρος. Στα πάνω όριά του, γύρω στο 1,18 δολάρια ανά ευρώ. Να σημειωθεί ότι η ιδρυτική ισοτιμία του ευρώ το 1999 ήταν εκεί κοντά, στο 1,17.

Συνεπώς, το δολάριο δεν είναι «υποτιμημένο» σήμερα, όπως συχνά υποστηρίζεται. Αντίθετα, ήταν «υπερτιμημένο» στις αρχές του 2025, όταν η ισοτιμία είχε υποχωρήσει κοντά στο 1,02–1,04. Η μεταγενέστερη άνοδος δεν αποτελεί «κατάρρευση» του δολαρίου, αλλά επιστροφή στην οικονομική ισορροπία.

Αποδολαριοποίηση και χρέος: ένας παρεξηγημένος μηχανισμός

Εδώ καταρρέει και ο δεύτερος μεγάλος μύθος: ότι η αποδολαριοποίηση οδηγεί αναγκαστικά σε «μεγάλη αποδυνάμωση» του δολαρίου. Η λέξη χρησιμοποιείται συχνά χωρίς καμία ποσοτική θεμελίωση.

Το αμερικανικό δημόσιο χρέος βρίσκεται γύρω στο 127% του ΑΕΠ. Είναι υψηλό, αλλά είναι σε δολάρια. Οι ΗΠΑ είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που μπορεί να απομειώνει το χρέος της εκδίδοντας το νόμισμα στο οποίο έχει δανειστεί.

Με χρέος περίπου 38 τρισεκατομμύρια δολάρια, ένας πληθωρισμός 2% απομειώνει το χρέος σε πραγματικούς όρους κατά 760 δισεκατομμύρια ετησίως. Αν συνυπολογιστεί και η νομισματική βάση, η «φορολογία πληθωρισμού» φτάνει συνολικά τα 900 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Το ομοσπονδιακό έλλειμμα των ΗΠΑ το 2025 κινείται κοντά στο 1,8 τρισεκατομμύρια. Αν αφαιρεθεί όμως ο «φόρος πληθωρισμού», το πραγματικό έλλειμμα πέφτει στο 3% του ΑΕΠ. Με πληθωρισμό κοντά στο 2,7%, η πραγματική απομείωση του χρέους εξουδετερώνει το μεγαλύτερο μέρος του ελλείμματος.

Αυτό δεν είναι κρίση χρέους. Είναι μια εντελώς διαφορετική κατάσταση από εκείνη της Ελλάδας το 2010.

Το όριο της αμερικανικής ισχύος

Το 75% του αμερικανικού χρέους διακρατείται εντός ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι ο «φόρος πληθωρισμού» επιβαρύνει κυρίως την ίδια την αμερικανική κοινωνία. Η επιβάρυνση του υπόλοιπου κόσμου είναι περιορισμένη.

Για σύγκριση, οι ετήσιες αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ προσεγγίζουν το 1 τρισεκατομμύριο. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να χρηματοδοτούν επ’ άπειρον την παγκόσμια ηγεμονία τους «φορολογώντας τους άλλους».

Γι’ αυτό περιορίζουν τα εξωτερικά μέτωπα, μειώνουν το ενεργειακό κόστος, υποκαθιστούν εισαγωγές και επιδιώκουν ταχύτερη ανάπτυξη. Δεν πρόκειται για «ιδιοτροπία Τραμπ», αλλά για αναγκαιότητα που προϋπήρχε.

Ρεαλισμός αντί ιδεολογίας

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν πιο περιορισμένη αλλά πιο πραγματική ηγεμονία. Χειρουργικά πλήγματα αντί αλλαγών καθεστώτων, άρση κυρώσεων αντί διαρκούς σύγκρουσης, φθηνότερη ενέργεια και επιτάχυνση ανάπτυξης.

Θα το πετύχουν; Άγνωστο. Πάντως αυτό είναι το σχέδιό τους.

Το ευρωπαϊκό αδιέξοδο

Η ήπια αποδολαριοποίηση δεν απειλεί υπαρξιακά το δολάριο. Το πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό. Η ευρωζώνη αντιμετωπίζει χαμηλή ανάπτυξη, υψηλό ενεργειακό κόστος, γεωπολιτική εξάρτηση και στρατηγική ασάφεια.

Η Ευρώπη έχει ένα «χρέος» πιο ασφυκτικό από το οικονομικό: γεωπολιτική, ενεργειακή και θεσμική εξάρτηση. Και δεν ξέρει από πού να το πιάσει.

Αν οι ΗΠΑ συνδυάσουν ταχύτερη ανάπτυξη με χαμηλότερο πληθωρισμό και η Ευρώπη παραμείνει ακριβή, αργή και γεωπολιτικά περιθωριοποιημένη, τότε το δολάριο θα ανακάμψει. Όχι επειδή «ανεβαίνει το δολάριο», αλλά επειδή η Ευρώπη δεν παράγει τις προϋποθέσεις στήριξης του ευρώ.

Οι ΗΠΑ έχουν σχέδιο. Η Ευρώπη ακόμη συζητά.
Ίσως σήμερα περισσότερο παρά ποτέ.

Θανάσης Κ.